< Pytanie biblijne dotyczące Księgi Amosa

Pytanie: Jaki jest główny przekaz Księgi Amosa?

Odp.: Księga Amosa to opowieść o przyczynach i konsekwencjach sądu za życie pełne przyjemności bez Boga. Księga Amosa ma w sobie sporo „charakteru”, prawdopodobnie dzięki samemu Amosowi. Bóg wykorzystał pochodzenie i doświadczenia tego pobożnego chłopca ze wsi, by przekazać przesłanie, które musiały usłyszeć wszystkie owce Boże, zarówno w mieście, jak i na wsi.

P: Jaki jest zarys treści Księgi Amosa?

Odp.: Księga Amosa jest księgą sądu. Oto jej prosty zarys.

1-2 Nadchodzi sąd

3–6 Przyczyny sądu

7–9:10 Pięć wizji skutków

9:11-15 Odrodzenie po sądzie

Pytanie: Czy w Księdze Amosa pogląd na cierpienie różni się od tego, jaki prezentują Księga Hioba i Księga Daniela? Krytyk biblijny Bart Ehrman pisze: „A gdy dodamy do tego Stary Testament, wszystko staje się kompletnie zagmatwane. … Księga Amosa podkreśla, że lud Boży cierpi, ponieważ Bóg karze go za grzechy; Księga Hioba podkreśla, że cierpieć mogą niewinni; a Księga Daniela wskazuje, że niewinni faktycznie będą cierpieć. Wszystkie te księgi są różne…” (Jesus, Interrupted, str. 12)

Odp.: Nie, krytyczny duch Ehrmana doszukuje się wykluczenia, którego nie ma. Amos nigdy nie powiedział, że ludzie cierpią wyłącznie z powodu swoich grzechów; Amos odnosił się do konkretnej sytuacji w swoich czasach. Księga Hioba rzeczywiście pokazuje, że ludzie cierpią z powodów niezwiązanych z grzechami własnymi ani grzechami otaczających ich osób, a Księga Daniela pokazuje, że lud Boży czasami cierpi z rąk niewierzących właśnie dlatego, że podąża za Bogiem. Mówią one rzeczywiście różne rzeczy, ale nie są one ze sobą sprzeczne. Różne strony rzeźby wyglądają inaczej, ale jest to ta sama rzeźba. Podobnie prawda ma różne oblicza w zależności od tego, na czym się skupiamy, ale te oblicza się uzupełniają, a nie są ze sobą sprzeczne.

P: Kiedy została napisana Księga Amosa (Am 1:1)?

Odp.: W Księdze Amosa 1:1 jest napisane, że została ona napisana dwa lata przed trzęsieniem ziemi, które miało miejsce za panowania Uzjasza. (To dwa lata przed napisaniem 6 rozdziału Księgi Izajasza.) Została napisana około 762 r. p.n.e. Według „The Bible Knowledge Commentary: Old Testament” (str. 1426) dowody archeologiczne znalezione w Hazorze i Samarii wskazują na trzęsienie ziemi około 760 r. p.n.e. Książka „735 Baffling Bible Questions Answered” (str. 203) podaje, że została napisana między 780 a 760 r. p.n.e.

Pytanie: Czy trzęsienie ziemi, o którym mowa w Am 1,1, było jedynie legendą?

Odp.: Nie. Nie wszystkie trzęsienia ziemi zostały odnotowane. Trzęsienia ziemi były powszechne w tym regionie. Na przykład badania archeologiczne w Qumran wskazują, że w 31 r. p.n.e. miało miejsce niszczycielskie trzęsienie ziemi, a jednak żaden ze starożytnych pisarzy nie odnotował tego wydarzenia.

Znaleźliśmy jednak dowody na to trzęsienie ziemi: zgodnie z „The Bible Knowledge Commentary: Old Testament” (str. 1426), „New International Bible Commentary” (str. 895) oraz „Believer’s Bible Commentary” (str. 1113) dowody archeologiczne z Hazoru i Samarii wskazują na trzęsienie ziemi około 760 r. p.n.e.

Pytanie: Czy w Am 1:2 i 3:8 Pan ryczał ze Syjonu (Jerozolimy), ogłaszając te wyroki, czy też były to słowa Amosa?

Odp.: Hebrajskie słowo oznaczające tutaj „ryczeć” może oznaczać ryk lwa lub odgłos grzmotu. Być może są to dwie strony tego samego zjawiska. Kiedy Bóg wypowiedział te słowa wyroku przez Amosa, zawierała się w nich obietnica, że wszystko to się spełni. Bóg zagrzmiał przez nikogo i całkowicie zmienił mapę Bliskiego Wschodu.

P: Dlaczego w Księdze Amosa 1:3–2:6, Księdze Przysłów 30:15–31 oraz Księdze Przysłów 6:16–19 używa się sekwencji liczbowych, takich jak „trzy… a nawet cztery”?

Odp.: Był to hebrajski środek literacki, nazywany czasem „drabiną liczbową”. Jest to piękny sposób wyrażenia, który ułatwia zapamiętywanie i pokazuje, że nie chodzi tu o konkretną liczbę, „3” czy „4”, ale raczej o treść tych punktów.

P: Czy w Am 1:3 dosłownie młócili Gilead żelazem?

Odp.: Gilead to miejsce, w którym mieszkali Izraelici na wschód od rzeki Jordan. Aramejczycy zniszczyli ich w 2 Królów 13:1-9, zwłaszcza w wersecie 7. Sanie do młócenia to sanie z żelaznymi elementami na spodzie, służące do oddzielania ziarna od plew. Niektórzy komentatorzy postrzegają to jako metaforę tego, jak całkowicie zniszczyli Gileadytów. Inni uważają, że dosłownie zabili niektórych Gileadytów, przejeżdżając po nich saniami do młócenia.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Amosa 1:4, 7, 10, 12, 14 oraz 2:5 tak wyraźnie wspomniano o ogniu na murach pałacu?

Odp.: W ten sposób miasto zostało zniszczone. Do budowy murów miejskich nie używano metalu ani prętów zbrojeniowych. W cegłach stosowano słomę, a niektóre elementy wzmacniano drewnem.

Pytanie: Czym jest „dom Edenu” w Am 1:5?

Odp.: Najpierw to, co nie jest odpowiedzią, a potem sama odpowiedź.

Nie jest to odpowiedź: Była to metafora. Użycie słowa „Eden”, odnoszącego się do Ogrodu Edenu, było poetycką metaforą Damaszku, „ogrodu” Syrii. Dlaczego jednak właśnie ta nazwa miałaby być metaforą, a nie inne?

Odpowiedź: Hebrajskie słowo „beth” i aramejskie słowo „bit” oznaczają „dom”. Miasto Bit-Adini nie zostało zlokalizowane przez archeologów, ale wspomniano o nim w kronikach akadyjskich. Znajdowało się ono w pobliżu Damaszku i zostało podbite, ale nie zniszczone, przez Asyryjczyków w 855 r. p.n.e. Nie wiemy nic więcej na jego temat z czasów Amosa. Z drugiej strony może to być po prostu ogólne odniesienie do okolic Damaszku.

P: Dlaczego w Am 1,8 Filistyni zginęli jako naród?

Odp.: Babilończycy zniszczyli naród filistyński, gdy podbili Palestynę. Jednak w Księdze Zachariasza 9:5-6 wspomniano o nielicznych, którzy przetrwali.

Pytanie: Co zrobili źle Fenicjanie, o których mowa w Am 1,9?

Odp.: Nie jest tam napisane, że byli agresywni, ale sprzedawali Izraelitów jako niewolników. Fenicjanie byli znani jako handlarze niewolników, jak podaje Homer w „Odysei” 4.288 i nast.; 15.473 i nast.

P: Dlaczego w Am 2:6; 8:6 złe było nie tylko sprzedawanie ubogich, ale sprzedawanie ich za parę sandałów?

Odp.: Jeśli niewolnicy byli tak tani, musiała istnieć ich obfita podaż. Chociaż niewolnictwo było dozwolone w Starym Testamencie, niewolnicy mieli być uwalniani co siedem lat, jak nakazuje Księga Powtórzonego Prawa 15:12-18. Księga Jeremiasza 34:8-21 pokazuje, że Izraelici tego nie robili.

Jedną rzeczą jest nieprzestrzeganie prawa Bożego, a inną – łamanie go przez społeczeństwo tak często, że stało się to normą.

P: Dlaczego w Księdze Amosa 2:6 Bóg pozwolił, by sprawiedliwi zostali sprzedani jako niewolnicy?

Odp.: Prawdopodobnie z podobnego powodu, dla którego Bóg pozwolił, by posłuszni chrześcijanie, ukrywający Żydów podczas II wojny światowej, zostali schwytani i wysłani na śmierć do nazistowskich obozów koncentracyjnych. Bóg często pozwala, by nawet Jego posłuszne dzieci doświadczały krzywdy i niesprawiedliwości w tym życiu. W rzeczywistości List do Rzymian 8:36 wspomina, że czasami lud Boży był tak bardzo narażony na śmierć, że przypominał owce przeznaczone na rzeź. Aby zapoznać się z obszerną dyskusją na temat tego, w jaki sposób Bóg może karcić swój lud za pośrednictwem jeszcze bardziej złego ludu, przeczytaj Księgę Habakuka.

Pytanie: Co, z geograficznego punktu widzenia, jest istotne w miejscach wymienionych przez Amosa w Am 2:8?

Odp.: Proroctwa krążą od Damaszku (na północnym wschodzie) przez Gazę i Filistynów (na południowym zachodzie), Tyru i Fenicjan (na północnym zachodzie), Edomu (na południowym wschodzie), Ammonu (na wschodzie), Moabu (na wschodzie), a następnie Judy i Izraela. Wygląda to tak, jakby Bóg krążył lub poruszał się spiralnie od bardziej odległych obcych narodów, przez narody pokrewne, aż do Judy i Izraela.

P: Czy w Am 2,8 znajdują się inne przykłady sytuacji, w których ludziom o włos uniknęli katastrofy, oraz „metody okrężnej”, służącej jako ostrzeżenie dla ludzi?

Odp.: Zwróć uwagę, że Amos zaczął od najdalej położonego narodu, z którym nie łączyły ich bliskie więzi, a słuchacze mogli nawet czuć ulgę, że Boży sąd spada na ich wrogów. Potem jednak stopniowo zbliżał się do nich, aż można było zadać sobie pytanie: jeśli wszystkie te narody zostaną ukarane za swoje grzechy, to jak Juda i Izrael, które również były niegodziwe, ale miały większą świadomość, mogłyby uniknąć kary? Odpowiedź brzmi: nie unikną. Dzisiaj Ameryka martwi się przede wszystkim o islamskich terrorystów, potem o Chiny na Morzu Południowochińskim i Tajwanie, a następnie o Rosję i Ukrainę.

Pytanie: W Am 2,8 – kiedy Bóg wymierza sąd na narodzie lub ludziach?

Odp.: Krótka odpowiedź brzmi: kiedy tylko zechce. Jednak pewnymi czynnikami mogą być: stopień grzeszności ludu, waga grzechów oraz czas, jaki mieli na pokutę. Wreszcie: na ile znają prawdę i czy zostali ostrzeżeni?

P: W Am 2:9-11, 3:2, jakie powody podaje tutaj Bóg, by ukarać Judę i Izrael tak samo lub nawet bardziej niż otaczające je narody?

Odp.: Postępowanie Izraela było gorsze, ponieważ znali oni wszystko, co Bóg dla nich uczynił. Skoro Izrael chciał postępować jak ci, którzy nie znają Boga, Bóg nie traktował ich lepiej niż tych, którzy Go nie znają.

W Księdze Amosa 3:2 czytamy, że Bóg wymierza im karę nie dlatego, że Go nie znają, ale dlatego, że Go znają, a mimo to odwracają się od Niego.

P: Dlaczego w Am 2:14-16 Bóg podkreśla, że silni upadną?

Odp.: Jednym z powodów mogło być to, że Izraelici polegali na Bogu, oczekując, że On będzie walczył za nich. „Pan jest z nami” – to było ich hasło bojowe w Księdze Liczb 23:21; Księdze Powtórzonego Prawa 20:4; 31:8; Księdze Sędziów 6:12; Księdze Izajasza 8:10; Księdze Sofoniasza 3:15,17. Bóg obiecał bronić swojego posłusznego ludu w czasach ucisku (Psalm 23:4; 46:7,11) – ale nic więcej. To hasło stało się nieaktualne; Amos 5:2 pokazuje, że zostaną oni opuszczeni.

Pytanie: Czy w Am 3:2 wiedza o Bogu jest czymś dobrym, czy nie?

Odp.: Lepsze poznanie Boga jest dobre, ale tylko wtedy, gdy chcesz Go kochać i podążać za Nim. Jak sugeruje Amos 3:1-2, głębsza relacja oznacza większą odpowiedzialność. Pan podaje tutaj powód, dla którego Juda i Izrael zostaną ukarani równie surowo, jeśli nie surowiej, niż otaczające je narody. Relacja z Bogiem jest ważniejsza niż wiedza.

P: Czy w Am 3:2 oznacza to, że nikt poza Izraelitami nie wiedział o Bogu?

Odp.: Nie. Wszyscy mają przynajmniej niewielką dozę objawienia o Bogu, wynikającą po prostu z obserwacji stworzenia, jak pokazują List do Rzymian 1:19-20 i Psalm 19:1-6. Ponadto Bóg objawił się osobom spoza Izraela, w tym Abrahamowi, Keturze, Adamowi, Noemu i Henochowi. Jonasz głosił mieszkańcom Niniwy, a Egipcjanie, Moabici, Edomici i inni znali Boga Izraelitów.

Jednak aż do czasów Chrystusa nikt inny nie posiadał takiej wiedzy o Bogu, jaką Bóg obdarzył Żydów, którzy otrzymali Bożą Torę. Żydzi zajmowali szczególne miejsce, zarówno jako lud wybrany, jak i jako ci, którym zostały przekazane same słowa Boga, jak pokazuje List do Rzymian 3:1-2.

Pytanie: Co w Am 3,3 oznacza wyrażenie „dwoje ludzi idących razem”?

Odp.: Dwie osoby nie idą razem tą samą ścieżką, jeśli nie są między sobą zgodne i nie chcą udać się do wspólnego miejsca. Zachodnie powiedzenie o podobnym znaczeniu brzmi: „ptaki tego samego pióra trzymają się razem”. Nawet jeśli sam nie chcesz popełnić konkretnego zła, to jeśli zawsze idziesz razem z tymi, którzy to czynią, zgadzasz się iść tam, dokąd oni zmierzają. Dwoje nie idzie razem, chyba że się na to zgodzą.

P: Jaki jest główny sens siedmiu przykładów zawartych w czterech wersetach z Księgi Amosa 3:3-6?

Odp.: Bóg wyjaśnia, że to ich czyny i serca są przyczyną sądu. Żadna z tych rzeczy nie ma miejsca, jeśli nie istnieje przyczyna, która je poprzedza. Podobnie, Bóg nie ukarałby Izraela, gdyby oni nie odwrócili się od Niego. Obecnie nie mają oni zamiaru powrócić, więc sąd jest nieunikniony. Jeśli nie chcą podążać za Bogiem, nie muszą już dłużej mieszkać na Jego ziemi. W przyszłości wszyscy zostaną wygnani, a powróci jedynie niewielka resztka.

Pytanie: Dlaczego w Am 3,4 ryczący lew poluje?

Odp.: Lew nie ryczy, gdy podkrada się do ofiary, lecz dopiero wtedy, gdy ma ją schwytać.

P: Czy w Am 3:6 Bóg powoduje zło / nieszczęście?

Odp.: Słowo „zło” ma dwa znaczenia:

Nieszczęście / katastrofa / rzeczy szkodliwe: Tak, Bóg czasami je sprowadza.

Zło moralne: Nie, Bóg nie powoduje bezpośrednio zła moralnego. Jednak Bóg pozwala, by ono miało miejsce, a nawet „kieruje” nim ku swoim celom i wykorzystuje je, wplatając je w swój plan.

Muzułmanie nie powinni się dziwić, że termin „zło” może oznaczać krzywdę, a nie tylko zło moralne. Termin ten jest używany w ten sposób w ich własnych pismach, w Hadisach Buchariego, tom 3, księga 29, rozdział 7, nr 56, str. 35.

Pytanie: Jakie przyszłe katastrofy Bóg objawił poprzez proroków w Księdze Amosa 3:7-8?

Odp.: Oto wiele z nich.

Noe był głosicielem sprawiedliwości zgodnie z 2 Listem Piotra 2:5. Miał sto lat na głoszenie, podczas gdy budował arkę.

Podział królestw po śmierci Salomona: 1 Król. 11:29-39 – 1 Król. 12:15-20

Śmierć Abijasza, która położyła kres dynastii Jeroboama (1 Król. 14:1-16 – 1 Król. 14:17-18; 15:29)

Śmierć Achaba i Izebel oraz wygaśnięcie ich rodu. 1 Królów 21:17-24 – 1 Królów 22:29-37

Śmierć Achazjasza 2 Królów 9:30-10:11

Klęska Moabu 2 Królów 3

Powtórne upadek dynastii Achaba 2 Królów 9:7-10

Juda miała zostać wygnana do Babilonu 2 Królów 20:16-18, 2 Królów 21:10-15, 2 Królów 22:14-20 – 2 Królów 24-25, Jeremiasz 29:4-23.

Pytanie: Czy Am 3:7 wskazuje, że na ziemi zawsze musi być prorok, jak twierdził apostoł mormonów Bruce McConkie w „Doctrinal New Testament Commentary”, tom 2, str. 606?

Odp.: Nie. Przez czterysta lat między zakończeniem Starego Testamentu a pojawieniem się Jana Chrzciciela nie było nikogo pełniącego urząd proroka, więc nawet mormoni nie mogą tego twierdzić, nie popadając w sprzeczność.

Pytanie: Jakie jest zadanie współczesnych chrześcijan w zakresie ostrzegania, o którym mowa w Am 3:7?

Odp.: Kiedy Bóg dopuścił, by Jego wybrany lud został pojmany, wygnany i zniszczony jako naród, a także kiedy Bóg dopuścił zburzenie swojej świątyni, ktoś mógłby zapytać: „Gdzie w tym wszystkim jest Bóg?” oraz „Czy Bóg się tym nie przejmuje?”. Prorocy Starego Testamentu głosili przesłanie, że Bóg uczynił znacznie więcej niż tylko wiedział z góry, że to się wydarzy; Bóg zadbał o to, by te katastrofy rzeczywiście miały miejsce. Prorocy odgrywali ważną rolę; kiedy te wydarzenia miały nastąpić w przyszłości, ludzie mogli przypomnieć sobie słowa proroków, dostrzec konsekwencje i być może pokutować oraz powrócić do Niego.

Kto ma dziś pełnić tę kluczową rolę? Bóg ma swój Kościół i dał nam polecenie, byśmy byli proroczym głosem, głoszącym ewangelię. Ewangelia to nie tylko pesymistyczne wizje zagłady, ale zawiera ona również aspekt „zagłady” – nawróć się albo zginiesz.

Pytanie: Jaka jest w Am 3,12 rola rozdartych części zwierzęcia?

Odp.: Stwierdzenie, że części zwierzęcia są „ocalone”, miałoby tutaj raczej ironiczne znaczenie, jak podaje „New International Bible Commentary” na str. 902.

Dla pasterza miałoby to jednak bardzo niewielki praktyczny pozytywny aspekt. Gdyby zaginęła owca, pasterz byłby odpowiedzialny za zrekompensowanie straty właścicielowi, chyba że mógłby udowodnić, że została rozszarpana przez dzikie zwierzęta, jak mówi Księga Wyjścia 22:10-13. W Księdze Rodzaju 31:39 Jakub mówi Labanowi, że gdy owca została rozszarpana przez dzikie zwierzęta, to sam pokrywał stratę, zamiast przynosić szczątki do Labana.

P: Co jest istotnego w Betel i jego ołtarzach, o których mowa w Księdze Amosa 3:14?

Odp.: Betel było szczególnym miejscem oddawania czci Panu, które zostało „przeznaczone na nowy cel”. Abraham mieszkał tam, jak czytamy w Księdze Rodzaju 12:8, tuż po tym, jak miał wizję, że Bóg da jego potomkom tę ziemię. To właśnie tam Jakub miał wizję aniołów wstępujących i zstępujących po drabinie/schodach do nieba. Miasto to nosiło wówczas nazwę Luz, ale Jakub przemianował je na Betel, co oznacza „dom Boży”. W Księdze Rodzaju 35:1-15 Bóg nakazał Jakubowi zamieszkać w Betelu. Debora, pielęgniarka Rebeki, zmarła i została pochowana w Betelu.

Jednak gdy Jeroboam zbuntował się przeciwko Roboamowi, uznał, że z politycznego punktu widzenia częste pielgrzymki północnych Izraelitów do Jerozolimy, w królestwie południowym, w celu oddawania czci Bogu nie będą korzystne. Dlatego Jeroboam wzniósł dwa ołtarze: jeden na dalekiej północy w Dan, a drugi blisko granicy Judy w Betel. Zamiast oddawać cześć Panu, Jeroboam postawił złotych cielców, aby lud mógł ich czcić (1 Król. 12:32–13:4). Wtedy przyszedł mąż Boży i przepowiedział, że przyszły król, Jozjasz, zabije kapłanów Baala na wyżynach w Betel, a na znak tego ołtarz pęknie na pół. Wtedy ołtarz rozpadł się na dwie części. Jednak zamiast wziąć sobie do serca to ostrzeżenie i boski cud, po prostu naprawiono ten bałwochwalczy ołtarz. Później ołtarz ten został trwale zniszczony przez dobrego króla Jozjasza (2 Król. 23:15-16).

Tak więc szatan nie musi niczego budować, wystarczy mu jedynie zmienić przeznaczenie tego, co zostało zbudowane dla Boga.

Pytanie: Co w dzisiejszych czasach jest podobne do Betel i jego ołtarzy, o których mowa w Księdze Amosa 3:14?

Odp.: Budowa wielu katedr w Europie trwała sto lub dwieście lat. Pomimo czasu i kosztów ludzie przynajmniej wiedzieli, że powstanie trwałe miejsce oddawania czci Bogu, zbudowane tak, by przetrwać wieki. Jednak dzisiaj niektóre kościoły i katedry zostały przekształcone w przedsiębiorstwa, a nawet meczety. Tak, budynki są trwałe, ale ich przeznaczenie już nie.

Drugim przykładem jest to, że wiele wyznań, które początkowo miały na celu oddawanie chwały Bogu, albo uległo zmianie, albo podzieliło się, by realizować własne cele, i nie twierdzą już, że przestrzegają wszystkiego, czego Bóg od nas wymaga w Biblii. Na przykład, jeśli Biblia mówi, że praktykowanie homoseksualizmu jest złe, a mimo to Kościół Episkopalny i Zjednoczony Kościół Metodystyczny mają duchownych homoseksualnych, to są one podobne do Betel po tym, jak Jeroboam zmienił jego przeznaczenie.

Wiele seminariów, takich jak Harvard, Yale, Princeton i Dartmouth, było pierwotnie dobrymi seminariami kształcącymi duchownych. Obecnie odeszły one od nauczania, że cała Biblia jest Słowem Bożym.

Każdy z nas musi uważać na siebie. Bóg może obdarzyć nas błogosławieństwami w postaci pieniędzy, wykształcenia i doświadczenia zawodowego, które można wykorzystać w celach zgodnych z wolą Bożą lub przeznaczyć do służby złym celom.

Pytanie: Jaki jest sens metafory dotyczącej krów w Am 4:1-3?

Odp.: Baszan był bogatym pastwiskiem (Jeremiasz 50:19; Micheasz 7:14), gdzie hodowano dobrze odżywione, a można by rzec – rozpieszczone bydło (Psalm 22:12; Ezechiel 39:18). Te kobiety domagały się luksusu i przyjemności. Chociaż ekonomicznie wyzyskiwały innych, prawdopodobnie nawet nie zdawały sobie z tego sprawy. Być może poprzez swoje nawyki związane z piciem i rozrzutnością zmuszały swoich mężów do wyzyskiwania innych, aby utrzymać oczekiwany przez nie standard życia. Nie ma tu wzmianki o niemoralności seksualnej, ale kobiety te są swego rodzaju przeciwieństwem szlachetnej żony z Księgi Przysłów 31:10-31.

Podobnie jak rozpieszczone bydło, kobiety te oczekiwały, że inni będą spełniać ich żądania. Być może były one pierwowzorami „Karen”.

Pytanie: Dlaczego, twoim zdaniem, w Księdze Amosa 4:2 położono nacisk na słowa: „Pan Bóg przysiągł na swoją świętość”?

Odp.: Bóg mówi, że to z pewnością się wydarzy. Żadne środki ostrożności, jakie mogą podjąć, ani wszystkie pieniądze i władza, jaką posiadają, nie będą w stanie temu zapobiec.

Pytanie: Dlaczego w Am 4:4 jest mowa o udaniu się do Betel lub Gilgal i popełnieniu grzechu?

Odp.: Słowa Amosa musiały być szokujące dla jego słuchaczy i właśnie o to chodziło. Potraktuj to jako ironiczne zaproszenie, by pośpieszyć ku własnemu sądowi. Amos sarkastycznie wyśmiewał ich kult. Niestety, Izraelici zwykli udawać się do Betel i Gilgal, by czcić i oddawać cześć Bogu od czasów Jozuego aż do budowy Świątyni Salomona. Teraz Izraelici nadal udawali się do Betel i Gilgal, ale po to, by składać ofiary fałszywym bogom lub też ofiarować zarówno fałszywym bogom, jak i Panu jednocześnie, co było równie złe. Gilgal nadal był miejscem składania ofiar, zgodnie z Am 5,5; Oz 4,15; 9,15 i 12,11. Betel i Dan były dwoma miejscami, które Jeroboam wyznaczył do oddawania czci złotym cielcom. Ofiara to ogólny termin odnoszący się do wszelkiego rodzaju ofiar ze zwierząt lub ludzi.

Pytanie: W Am 4:4 – kiedy, jeśli w ogóle, powinniśmy używać sarkazmu lub ironii w naszym świadczeniu?

Odp.: Należy być bardzo, bardzo ostrożnym, korzystając z tych środków, ponieważ wszystko, co napiszesz lub powiesz, może zostać skopiowane lub powtórzone, często bez pełnego kontekstu. Nie chcesz sprawiać wrażenia osoby złośliwej lub pozbawionej miłości.

Jeśli jednak dana osoba nie słucha twoich ostrzeżeń lub nie chce ich słuchać, a nawet nie rozważa twoich argumentów, możesz odpowiedzieć na przykład: „Świetnie, rób to, co mówisz. Wiesz, że to najprawdopodobniej doprowadzi do _____. Rozumiem, że właśnie tego chcesz, prawda?”. Albo: „Tak właśnie mówisz, prawda?” (Daj im szansę, by się z tym zgodzili.) „W takim razie nie masz nic przeciwko, żebym powiedział innym, że wierzysz w ______?” (Jeśli powiedzą, że mają, zapytaj, dlaczego).

P: Co Amos miał na myśli w Am 4,6, mówiąc o „czystych zębach”?

Odp.: To wyrażenie oznaczało, że w ich zębach nie będzie żadnych resztek jedzenia, ponieważ nie mieli nic do jedzenia.

P: W Am 4:6-11, kiedy powinniśmy mówić ludziom, że klęski żywiołowe lub wojny mogą służyć jako ostrzeżenie od Boga?

Odp.: Niektórzy dostrzegliby, że to Bóg sprowadził te rzeczy na Izraelitów, ale inni uznaliby, że Bóg po prostu cofnął od nich swoją ochronę i pozostawił ich na pastwę klęski. Tak czy inaczej, nie powinni byli nie dostrzec Bożej ręki w dopuszczeniu tych wydarzeń.

Niektórzy Żydzi są rozczarowani, a nawet zniechęceni tym, że jeśli istnieje Bóg, to pozwolił On na Holokaust. Ale skoro Żydzi przestali przestrzegać Prawa Starego Testamentu (w tym ofiar i innych nakazów) i odrzucili Mesjasza, dlaczego mieliby oczekiwać, że Bóg jest zobowiązany zapewnić im szczególną ochronę?

Kiedy nieszczęście spotyka kilku ludzi, nie powinniśmy myśleć, że zasługują oni na to bardziej niż ludzie wokół nich, których to nie dotknęło. Jezus powiedział, że Galilejczycy, których krew Piłat zmieszał z ich ofiarami, oraz ci, na których runęła wieża w Siloam (Łk 13,1-5), nie byli gorsi od innych. Jednak Jezus dodał też, że jest w tym lekcja dla wszystkich: „Jeśli się nie nawrócicie, wszyscy zginiecie”.

Czasami złe rzeczy przytrafiają się posłusznym sługom Boga, a oni, podobnie jak Hiob, nie mają pojęcia, dlaczego to ich spotkało. Biorąc pod uwagę wszystko, co przydarzyło się jemu i jego rodzinie, było jasne, że nie był to zwykły zbieg okoliczności ani przypadek. Jednak Hiob nadal nie dostrzegał żadnego powodu.

Czego nie możemy wywnioskować z klęsk żywiołowych lub wojen:

1) Że osoby, które ucierpiały, były gorsze lub bardziej niegodziwe niż te, które nie ucierpiały.

2) Że będziesz bezpieczny, jeśli nie jesteś tak zły jak ci wokół ciebie.

3) Że wszystkie konsekwencje grzechu następują w tym życiu.

Trzy rzeczy, których możemy się nauczyć z klęsk żywiołowych lub wojen:

1) Bóg pozwala, by takie rzeczy działy się w danym narodzie lub regionie, i nie obiecuje żadnej ochrony tym, którzy nie podążają za Nim.

2) Co więcej, złe rzeczy przytrafiają się nawet posłusznym wierzącym, takim jak Hiob.

3) Życie nie ogranicza się tylko do ziemi, a sprawiedliwość zostanie przywrócona dopiero po śmierci, w dniu sądu ostatecznego.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Amosa 4:7 Bóg czasami dopuszcza niesprawiedliwość?

Odp.: Chociaż niektórzy mogą postrzegać „sprawiedliwość” ze strony człowieka, Boga i natury jako prawo niezbywalne, w tym upadłym świecie zarówno Biblia, jak i dowody empiryczne wskazują, że tak nie jest. Bóg zapewni pełną sprawiedliwość – od małych dzieci, które są mordowane, po złych ciemiężców, którzy przez całe swoje długie życie cieszą się dobrobytem. Jednak sprawiedliwość dla wszystkich nastąpi dopiero w dniu sądu ostatecznego.

Z drugiej strony stan rzeczy w tym upadłym świecie nie powinien służyć nam za pretekst, by nie postępować sprawiedliwie i uczciwie wobec wszystkich.

Pytanie: Czym są te szkodniki, o których mowa w Am 4:9?

Odp.: Pierwsze określenie odnosi się do rodziny chorób roślin zwanych „zarazą” – grzybów, które zabijają rośliny. Drugie określenie to „szarańcza”. Gdy roślina jest dotknięta jedną z tych plag i choroba się rozprzestrzeniła, bez nowoczesnych środków chemicznych nie przetrwa. Roślina obecnie wciąż żyje, ale jej śmierć, choć powolna, jest nieunikniona.

P: Czy w Am 4:13 fakt, że Bóg stworzył wiatr, dowodzi, iż Duch Święty jest istotą stworzoną?

O: Wcale nie. Księga Amosa 4:13 wspomina, że Bóg formuje góry i stwarza wiatr. Często, gdy Biblia wspomina o zjawiskach naturalnych, takich jak góry i wiatr, chodzi po prostu o góry i wiatr. Jeśli nie ma alegorycznego znaczenia dla „gór”, to nadmiernym naciąganiem jest próba wymuszenia, by „wiatr”, znajdujący się tuż obok, odnosił się do Ducha Świętego i tworzył nową doktrynę teologiczną. Chociaż Duch Święty był porównywany do wiatru jako metafora, to NIE oznacza to, że za każdym razem, gdy wieje wiatr, każda osoba i każde zwierzę na jego drodze odczuwa Ducha Świętego.

Historycznie rzecz biorąc, Ambroży z Mediolanu jest pierwszym znanym teologiem, który odpowiedział na to pytanie w dziele „O Duchu Świętym”, tom 2, rozdział 48, str. 120.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Amosa 5:1-3 Amos, pod natchnieniem Bożym, wyraża tutaj lament?

Odp.: Poetycka lamentacja była powszechną formą wypowiedzi lub śpiewu podczas pogrzebu. W pieśniach pogrzebowych często stosowano metrum 3+2, i właśnie taki tekst mamy tutaj, jak wskazuje „New International Bible Commentary”, str. 905. Sąd jeszcze nie nastąpił, więc było to jakby ktoś słuchał własnego nekrologu. Oprócz tego, że Amos zapowiadał to, co miało się wydarzyć, rozdział 5 pokazuje nam, jak Bóg odnosi się do tych przyszłych wydarzeń. Bóg nie czerpie przyjemności ze śmierci bezbożnych, lecz pragnie, by odwrócili się od swojej niegodziwości i żyli (Ezechiel 18:23).

Pytanie: Co jest interesującego w strukturze rozdziału Am 5:1-27?

Odp.: Poezja hebrajska nie była uporządkowana według rymów, jak poezja angielska, lecz raczej według treści. Poezja hebrajska często miała formę chiasmu, w którym druga połowa utworu stanowi lustrzane odbicie pierwszej połowy, przeformułowując wszystko w odwrotnej kolejności. Amos 5:1-17 stanowi jeden chiasm, a Amos 5:18-27 – kolejny.

5:1-3 Niszczycielski sąd Boży nad ziemią i miastami

- 5:4-6 Szukajcie Boga, a nie ołtarzy bożków, i będziecie żyć

- - 5:7 Niesprawiedliwość wobec sprawiedliwych

- - - 5:8-9 Bóg panuje nad niebiosami i twierdzami

- - 5:10-13 Niesprawiedliwość wobec ludzi prawych i ubogich

- 5:14-15 Szukajcie dobra, a nie zła, i będziecie żyć

5:16-17 Niszczycielski sąd Boży na ulicach i w gospodarstwach

Drugi chiasm to:

5:18-20 Dzień Pański będzie surowy dla złych

- 5:21-22 Bóg nienawidzi obłudnego oddawania czci przez niesprawiedliwych ludzi

- - 5:23-24 Bóg pragnie sprawiedliwości i prawości, a nie kultu, którego nienawidzi

- 5:25-26 Nawet podczas Wyjścia oddawaliście hipokrytycznie cześć innym bogom

5:27 Tego dnia zostaniecie uprowadzeni w niewolę za Damaszkiem

Amos 5:10-13 to w rzeczywistości chiasm w chiasmie.

Pytanie: Skoro w Am 5:1-3 opłakuje się sąd nad niegodziwcami, tak jak Jeremiasz płakał nad ludem w Jer 4:19; 9:1-2, a Jezus opłakiwał Jerozolimę w Mt 23:37, to kiedy powinniśmy publicznie opłakiwać lud, jego sąd i jego niegodziwość?

Odp.: Najpierw przyjrzyjmy się, dlaczego ci ludzie – i my sami – powinniśmy opłakiwać. Następnie zobaczymy, kiedy i jak należy to czynić.

Dlaczego należy opłakiwać: Ogólnie rzecz biorąc, istnieją cztery powody, by opłakiwać grzeszną osobę lub naród.

a) Z powodu zła, które czynią: Jeśli twierdzą, że są wierzącymi – a zwłaszcza wtedy – powinniśmy opłakiwać to, jak ich grzech hańbi Boga.

b) Z powodu zbliżającego się sądu: z powodu sądu, który ich spotka, zarówno w tym życiu, jak i w wieczności.

c) Ze względu na to, co mogło być: Jak mówi Księga Jonasza 2:8: „Ci, którzy trzymają się bezwartościowych bożków, porzucają Jego miłosierną wierność” (BSB).

d) Osobiście, opłakiwanie własnego grzechu jest częścią pokuty.

Kiedy należy opłakiwać: W tych przykładach najskuteczniejsze jest opłakiwanie, dopóki jest jeszcze nadzieja, zanim zostaną zabici. Kiedy Dawid opłakiwał swojego umierającego syna w 2 Księdze Samuela 12:16-23, przestał, gdy tylko syn zmarł.

Jak opłakiwać: Chociaż różne kultury mogą mieć różne zwyczaje, wszystkie te lamenty miały charakter publiczny – tak, by inni mogli je zobaczyć i być może wyciągnąć z nich przestrogę. Możemy opłakiwać słownie, zarówno w przemówieniu publicznym, jak i w rozmowie twarzą w twarz z ludźmi. Możemy opłakiwać na piśmie – w Internecie, na blogach i w mediach społecznościowych, a także w książkach i artykułach. Chrześcijanie „opłakiwali” na billboardach, które ludzie widzą, przejeżdżając obok. Istnieje wiele sposobów, by publicznie wyrazić nasz żal z powodu odwrócenia się kraju od Boga.

Pytanie: Dlaczego w Am 5:4,6 Bóg nakazuje ludziom, by Go szukali?

Odp.: Nawet w tych wszystkich wersetach dotyczących sądu Bóg oferuje ludziom możliwość szukania Go i życia. Jednak Księga Powtórzonego Prawa 4:29 i Księga Jeremiasza 29:13 mówią, że musimy szukać Go całym sercem. Mamy szukać Pana na Jego warunkach, a nie naszych.

Szukanie Boga jest albo bardzo łatwą, albo bardzo trudną kwestią, w zależności od tego, czy masz właściwe podstawy teologiczne.

Wielu zagorzałych kalwinistów ma problem z tym wersetem. Inni kalwiniści rozwiązują ten problem, twierdząc, że Bóg nakazał rzeczy, do których wypełnienia nie dał niektórym środków, nie zamierzał, by je wypełniali, ani nawet w swojej tajemnej woli nie pragnął, by je wypełniali.

Większość chrześcijan dostrzega, że Bóg w oczywisty sposób nakazuje ludziom coś, do czego dał im przynajmniej pewne środki, by mogli to wypełnić. Bóg nakazuje ludziom pewne rzeczy, daje im środki, ale daje im również wolność, by byli posłuszni lub nieposłuszni.

Pytanie: Jaki jest sens tych dwóch ostrzeżeń zawartych w Am 5,5b?

O: Są to prorocze gry słowne lub kalambury. Chociaż kalambury często mają charakter humorystyczny, te takie nie są, lecz stanowią sposób na utrwalenie pamięci. Gilgal był pierwotnie miejscem upamiętniającym wkroczenie Jozuego do ziemi obiecanej, ale tutaj Gilgal stanie się symbolem wygnania z tej ziemi. Betel było szczególnym miejscem dla Abrahama, Jakuba i innych, a jego nazwa oznaczała „dom Boży”. Jednak Amos nazwał Betel Bet-Awen, co oznacza „dom nicości” lub „dom zła”.

To ostrzeżenie jest dość niezwykłe, ponieważ zazwyczaj wzywa się ludzi do pokuty i udania się do miejsca kultu. Jednak miejsca te były niegdyś nieskażonymi miejscami oddawania czci prawdziwemu Bogu, ale już tak nie jest. Zatem zamiast „nawróćcie się i przyjdźcie”, przesłaniem jest tutaj: „nawróćcie się i trzymajcie się z daleka” od miejsc, które niegdyś były pobożne, a teraz już takie nie są.

Dzisiaj, gdy jakieś miejsce – czy to seminarium, czy denominacja – całkowicie odwróciło się od Boga, nie powinniśmy próbować „przychodzić” i reformować go od wewnątrz. Być może jest na to czas, gdy jeszcze toczy się walka, ale przychodzi moment, kiedy jest już na to za późno. Powinniśmy raczej „trzymać się z daleka” i dołączać do pobożnych wierzących, a nie do tych, którzy już zdecydowali się odwrócić od Boga.

Pytanie: Jakie znaczenie mają w Am 5,8 Plejady, a w szczególności konstelacja Oriona?

Odp.: Ten werset podkreśla suwerenność Boga nad całym niebem i ziemią. Ale konkretnie, w astronomii (a nie w astrologii), w Palestynie pojawienie się Plejad oznaczało nadejście wiosny, podczas gdy pojawienie się Oriona oznaczało nadejście zimy. Te konstelacje pojawiały się i znikały co roku z zegarmistrzowską precyzją. W podobny sposób miała się również urzeczywistniać suwerenność Boga i wymierzanie przez Niego wyroku. O Plejadach i Orionie wspomina się również w Księdze Hioba 9:9 i 38:31.

Pytanie: Jaki chiasm występuje w Księdze Amosa 5:10-13?

Odp.: Jest to chiasm w ramach większego chiasmu z Księgi Amosa 5:1-17.

5:10 Sprawiedliwi są zastraszani

- 5:11a Ubogich krzywdzono

- - 5:11b-12a Sąd za grzechy przeciwko przymierzu

- 5:12b Uciśnieni są ubodzy

5:13 Sprawiedliwi są zastraszani

Pytanie: Czy w Am 5:18 ludzie nie powinni pragnąć dnia Pańskiego, czy też powinni go pragnąć, jak pokazuje 2 Piotra 3:12,14?

Odp.: Dzieci Boże powinny go pragnąć, a ci, którzy odmawiają podążania za Bogiem, nie powinni go pragnąć, tak samo jak Egipcjanie nie powinni byli pragnąć nocy Paschy, o której mowa w Księdze Wyjścia 12:29. Amos zwracał się tutaj do tych, którzy byli religijni, ale nie mieli właściwej relacji z Bogiem. Twierdzili, że pragną dnia Pańskiego, ale w rzeczywistości powinni się go obawiać, ponieważ podążali za Bogiem jedynie na pozór.

P: Jak to się dzieje, że niektórzy ludzie dzisiaj, zgodnie z Am 5:18, liczą na Bożą łaskę, która ma ich chronić pomimo ich niewierności i bezbożnego postępowania?

Odp.: Ponieważ wypowiadają odpowiednie słowa, mogą sądzić, że zasługują na Boże błogosławieństwa. Jednak nawet jeśli jesteśmy w pełni posłuszni – zarówno w słowach, jak i w czynach – nadal nie zasługujemy na Boże błogosławieństwa.

P: Jakie jest znaczenie Am 5,19?

Odp.: Właśnie wtedy, gdy będą sądzić, że są już bezpieczni i poza niebezpieczeństwem, nastąpi śmiertelna katastrofa.

P: Dlaczego w Am 5,21 Bóg pogardził ich świętami religijnymi?

Odp.: Po pierwsze, najwyraźniej próbowali czcić Boga poprzez Jego obrzędy, jednocześnie jednak odprawiając pogańskie ceremonie religijne. Chociaż to Bóg ustanowił święta i rytuały w Starym Testamencie, gardził tym, że obchodzili je w sposób hipokrytyczny. Kładli nacisk na przestrzeganie świąt, a zaniedbywali inne części Prawa Bożego, takie jak pomoc ubogim i prowadzenie czystego życia. Jedynym celem, jaki dla nich miały religijne święta Starego Testamentu, było zapewnienie im poczucia religijnej satysfakcji, a Bóg nie chciał, aby mieli to fałszywe poczucie.

Pytanie: Czy niechęć Boga do instrumentów muzycznych, o której mowa w Am 5,23, oznacza, że nie powinniśmy używać instrumentów w kościele?

Odp.: Nie, pokazuje to raczej, że instrumenty strunowe były częścią kultu w Starym Testamencie. Bóg nie lubi nieszczerego kultu. Księga Amosa 5:22-23 nie uzasadnia braku instrumentów w czasach Starego Testamentu, tak samo jak nie mogłaby uzasadniać braku ofiar w tych czasach. Ciekawostką jest to, że czasowniki w Księdze Amosa 5:21-22 występują w liczbie mnogiej, podczas gdy czasowniki w Księdze Amosa 5:23 występują w liczbie pojedynczej. Tak więc Bóg mówi poszczególnym osobom, aby przestały to robić, jeśli nie okazały skruchy.

Pytanie: Czy fragment Am 5:25 sugeruje, że ofiary składane przez Izraelitów na pustyni przez 40 lat nie były ofiarami dla Boga, skoro Księga Wyjścia 24:4 i inne teksty mówią, że były one dla Boga?

Odp.: Z pewnością Mojżesz i wielu Izraelitów składało właściwe ofiary prawdziwemu Bogu. Jednak wielu innych Izraelitów podczas Wyjścia nie było zdecydowanych służyć prawdziwemu Bogu. Co więcej, niemal wszyscy Izraelici składali bałwochwalcze ofiary złotemu cielcowi na górze Synaj.

P: W Am 5:25-27 – kiedy poleganie na religii, nawet chrześcijańskiej, może być fałszywym poleganiem?

Odp.: Oczywiście ci, którzy pokładają ufność w religii demona lub fałszywego boga, będą mieli kłopoty. Ale nawet pokładanie ufności w Bogu i prawdzie Słowa Bożego jest fałszywą nadzieją, jeśli nie uczyniłeś Jezusa Zbawicielem i Panem swojego życia.

Bóg nie potrzebuje ani nie pragnie ich oddawania Mu czci, zmieszanej z hipokryzją i buntem.

P: W Am 5:26, kim są Moloch i Chiun?

Odp.: Istnieje pewna niepewność co do tych imion, ponieważ tekst masorecki i Septuaginta różnią się między sobą. Niezależnie od tego były to bożki, które Izraelici czcili na pustyni. Wykopaliska archeologiczne w Palestynie wykazały kwitnący kult bożków, mniej więcej przez większość czasu trwania narodu izraelskiego aż do wygnania. Niektórzy liberałowie [słusznie] wskazali, że ta religia politeistyczna znacznie różniła się od tego, co zostało nam przekazane w Biblii. Dowody te nie umniejszają wartości Biblii, lecz wręcz potwierdzają jej autentyczność. Sama Biblia odnotowuje niemal nieustanne bałwochwalstwo niektórych Izraelitów w tej ziemi. Biblia pominęłaby to wszystko, gdyby próbowała przedstawić „wybielony” obraz zamiast prawdziwego obrazu rzeczywistej historii.

Słowa te mogą oznaczać świątynię i postument. Inny pogląd głosi, że są to synonimy bożka Saturna. Niektórzy uważają, że nazwy te są związane z bogami czczonymi przez Asyryjczyków i Aramejczyków. Niezależnie od tego, ludy na północnym wschodzie od nich czciły różne bożki. Chodzi o to, że jeśli czcisz te bożki jako bogów, pójdziesz na wygnanie, gdzie czci się właśnie te bożki.

P: Co było złego w pokładaniu ufności w górze Samarii, o czym mowa w Am 6:1?

Odp.: Najpierw to, co nie jest odpowiedzią, a potem sama odpowiedź.

Nie jest to odpowiedź, a raczej Jerozolima: Niektórzy z Judei powiedzieliby, że powinni byli pokładać ufność w Górze Syjon (miejscu, gdzie znajduje się Jerozolima), gdzie stała Świątynia Boża, zamiast w fałszywej religii Samarii. Jednak Księga Jeremiasza 7 dowodzi, że jest to błędna odpowiedź.

Odpowiedź: Nie powinniśmy pokładać ufności w żadnych praktykach religijnych, nawet w tych, które wykonujemy, ponieważ Bóg nam to nakazał. Oczywiście ludzie nie powinni pokładać ufności w czynnościach związanych z bałwochwalstwem, ale nie powinni też pokładać ufności w swoim pobożnym posłuszeństwie; zamiast tego powinni pokładać ufność w Bogu. W Księdze Sofoniasza 1:12 ludzie sądzili, że Bóg nic nie zrobi; ale tutaj Amos mówi, że Bóg celowo wymierza karę tym, którzy Go odrzucają, a mimo to nadal noszą Jego imię.

Pytanie: W Am 6,1-7, w jaki sposób niektórzy ludzie są dziś błędnie spokojni, tak jak wtedy?

Odp.: Ludzie czują się bezpiecznie, gdy nie widzą pilnej potrzeby zmiany, nie mają pragnienia zmiany i nie dostrzegają żadnego powodu, by się zmienić. Nie są blisko Boga i nie mają pragnienia, by się do Niego zbliżyć, ponieważ nie widzą takiej potrzeby. Powinniśmy zawsze pragnąć zbliżać się do Boga.

W Judzie panowało przekonanie, że Samaria najpierw przez jakiś czas powstrzyma wszelkie kłopoty, które miały ich spotkać.

P: W Am 6,5 – w jaki sposób niektórzy próbują dziś naśladować wielkich przywódców religijnych?

Odp.: Pieśni i psalmy Dawida były tworzone dla Boga. Są piękne zarówno pod względem literackim, jak i religijnym. Ci ludzie, którzy najwyraźniej nie przejmowali się zbytnio Bogiem, wciąż próbowali naśladować to, co robił Dawid.

Dzisiaj ludzie mogą podziwiać chrześcijańską architekturę i sztukę oraz pisma chrześcijan, ale nie chcą służyć Chrystusowi ani Go wielbić. Mogą żywić pozytywne uczucia wobec chrześcijaństwa, ale nie należy ich mylić z prawdziwymi chrześcijanami, jeśli nie oddali swojego życia Bogu.

P: Dlaczego w Am 6,8 Bóg miałby szczególnie nienawidzić pychy w tobie?

Odp.: Już jedna grzeszna postawa – pycha – może odciąć cię od wielu dobrych rzeczy, takich jak wdzięczność, zadowolenie i otwartość na poprawę. Może ona narastać, obejmując zazdrość, nieprzebaczenie i poczucie krzywdy, gdy inni nie uznają twojej domniemanej wyższości.

Istnieją trzy nieco różne formy pychy:

1) Myślenie, że jesteś lepszy, ważniejszy lub bardziej wartościowy od kogoś innego.

2) Duma z tego, co sam osiągnąłeś, przypisywanie sobie zasług za to, co uczynił Bóg i inni.

3) Duma z tego, co samemu się zrobiło. Nie jesteśmy ważni dzięki temu, co stworzyliśmy, ale dlatego, że Bóg nas stworzył. Bóg nie kocha nas za to, co zrobiliśmy, ale za to, co On sam uczynił.

Jednym z przejawów pychy jest głupota, ponieważ sam w sobie nie masz z czego być dumny.

Pytanie: Dlaczego w Am 6,10 ludzie nie chcą tutaj wymieniać imienia Boga?

Odp.: Ludzie, którzy w przeszłości tak lekceważąco bluźnili imieniu Bożemu, teraz boją się nawet je wymówić z powodu gniewu, który na nich spadł.

Pytanie: W Am 6,12 i Ez 5,6, w jaki sposób niektórzy zamieniają sprawiedliwość w truciznę, a owoc sprawiedliwości w piołun?

Odp.: Od sędzieza rozpatrującego sprawę oczekuje się sprawiedliwości. Kiedy ktoś spotyka się z czymś, co uważa za niesprawiedliwość, może stać się zgorzkniały i zrezygnować z wiary w to, że sprawiedliwość kiedykolwiek zaistnieje. Niektóre rzeczy nie mają sensu, jak konie biegające po głazach czy woły orające na nich. Podobnie niektóre orzeczenia sądowe nie będą miały sensu.

P: W Księdze Amosa 7 – kiedy, jeśli w ogóle, powinniśmy wstawiać się przed Bogiem za niegodziwcami?

Odp.: Wszyscy wciąż grzeszą, więc w pewnym sensie zawsze modlimy się za grzesznych ludzi, za każdym razem, gdy modlimy się za kogoś. Ale ten kontekst jest inny; byli to niepokorni, niegodziwi ludzie. Amos, podobnie jak my, powinien nadal modlić się za niepokornych, niegodziwych ludzi, aby okazali skruchę i zwrócili się ku Bogu. Gdyby nie łaska Boża, sami znaleźlibyśmy się dokładnie w ich sytuacji.

P: W Am 7:7-9, do czego dokładnie służy pion?

Odp.: Po prostu pokazuje zarówno osobie, która ją ustawiła, jak i wszystkim innym, czy coś jest proste i wypoziomowane, czy też krzywe. Częściowo zbudowaną ścianę, która jest krzywa, można zburzyć i odbudować. Starą ścianę można sprawdzić, aby zobaczyć, czy nadal jest w dobrym stanie, czy też należy ją zburzyć. W 2 Król. 21:13 pion służy do zmierzenia Jerozolimy, aby sprawdzić, czy należy ją zniszczyć.

Linia pionowa sama w sobie nic nie robi, ale pokazuje to, co jest krzywe i wymaga zniszczenia. Sąd Boży nie będzie arbitralny, ale zgodny z linią pionową Jego prawa.

Pytanie: W Księdze Amosa 7 Amos został oskarżony o zdradę za to, że mówił rzeczy, których ludzie nie chcieli słuchać. W jaki sposób współczesny człowiek może zostać niesłusznie oskarżony o brak lojalności?

Odp.: Wiele osób zasadniczo błędnie rozumie pojęcie lojalności.

Lojalność wobec kraju a lojalność wobec przywódcy politycznego: Jeśli uważasz, że obecny przywódca polityczny nie jest najlepszy dla twojego kraju i że należy wybrać innego, niektórzy mogą nazwać cię nielojalnym wobec kraju. Nie dostrzegają oni różnicy między bezwarunkowym podążaniem za przywódcą a lojalnością wobec kraju. Z tego powodu, paradoksalnie, możesz być bardziej lojalny wobec kraju niż twój oskarżyciel. Istnieje pojęcie, które dla niektórych dziś już się zagubiło, a nazywa się „lojalna opozycja”. Z pozytywnej strony, w wielu kościołach słyszałem, jak pastor mówił, że słuchacze powinni porównywać to, co on mówi, z tym, co mówi Biblia. Jeśli znajdą fragment, w którym mówi coś sprzecznego z tym, co mówi Biblia, pastor powiedział, że w takim przypadku nie powinni go słuchać, ale kierować się Biblią.

Lojalność wobec organizacji: Szef może oczekiwać od ciebie, że zawsze będziesz mu lojalny, nawet gdy chce, byś robił rzeczy sprzeczne z najlepszym interesem firmy lub organizacji.

Brak konstruktywnej krytyki: Wreszcie niektórzy uważają, że lojalność oznacza zawsze pozytywne nastawienie, a nielojalnością jest nie bycie „potakującym”. Problem polega na tym, że gdy konieczna jest zmiana kierunku, nikt nie powie przywódcy, że musi coś zmienić. Po tym, jak zostanie zmuszony do odejścia, może się zastanawiać, co się stało i dlaczego nikt mu tego nie powiedział. Nie zdaje sobie jednak sprawy, że to on sam stworzył kulturę, w której nikt nie mógł zabrać głosu i powiedzieć, że coś nie jest najlepszym rozwiązaniem, bez obawy przed konsekwencjami.

P: Jak w Am 7,10-17 Amos odpowiedział na zarzut, że nie ma kwalifikacji, by być prorokiem?

Odp.: Amos był jak pion dla konkretnej osoby: kapłana Amazjasza. Amos udziela w rzeczywistości dwóch uzupełniających się odpowiedzi. Zgadza się, że nie posiada kwalifikacji według żadnych ludzkich kryteriów ani standardów. Nie jest więc zawodowym prorokiem ani nie zarabia na życie jako prorok, jak sugeruje Amazjasz. Amos twierdzi jednak, że mimo to Bóg powołał go bezpośrednio.

P: Co należy zrobić, gdy ktoś nakazuje ci coś zrobić, jak opisano w Am 7:10-17?

Odp.: To zależy. Należy być posłusznym, jeśli to, co nakazują, nie jest sprzeczne z tym, co nakazuje Bóg, a osoba ta znajduje się w pozycji, w której należy jej być posłusznym (np. policjant, sędzia, szef lub nauczyciel). List do Rzymian 12:18 mówi, że w miarę możliwości powinniśmy żyć w pokoju ze wszystkimi. Jeśli dana osoba nie ma nad tobą władzy, nadal bądź jej posłuszny, jeśli wiesz, że to, o co prosi, jest tym, co powinieneś zrobić. Jeśli jednak nie jest to coś, czemu powinieneś się podporządkować, twoja reakcja może zależeć od okoliczności. Czasami możesz po prostu powiedzieć im, że tego nie zrobisz, i wyjaśnić dlaczego, tak jak uczynił to Piotr w Dziejach Apostolskich 4:19-20. Czasami najlepszym rozwiązaniem jest potajemne wykonanie zadania, tak jak uczynił Józef z Arymatei w Ewangelii Jana 19:38. Czasami najlepszym rozwiązaniem jest ucieczka, tak jak nakazał wierzącym Jezus w Ewangelii Mateusza 24:16-18.

Strona internetowa pewnego dobrego chrześcijańskiego apologety została usunięta bez jego wiedzy. Kiedy zapytał webmastera, dlaczego tak się stało, dowiedział się, że ktoś zadzwonił do webmastera i powiedział, że nie chce już tej strony, więc ma ją usunąć. Webmaster, nie sprawdzając w ogóle, kto dzwonił, usunął stronę. Gdy apologeta to zauważył, strona została przywrócona.

W ramach mojej działalności misyjnej otrzymałem kiedyś e-mail, w którym stwierdzono, że wypowiadam się nieprawidłowo na temat islamu i powinienem usunąć swoją stronę internetową; zawarto w nim również ukrytą groźbę podjęcia kroków prawnych, jeśli tego nie zrobię. Odpowiedziałem, przepraszając za wszelkie błędy, które mogłem popełnić, i zapewniłem, że niezwłocznie je poprawię. Poprosiłem o wskazanie konkretnych miejsc, w których popełniłem błędy, abym mógł je skorygować. Nigdy więcej nie otrzymałem od nich odpowiedzi.

P: W Księdze Amosa 7 – w jaki sposób współcześni ludzie mogliby próbować kontrolować lub stłumić posługę nadaną przez Boga, tak jak próbował to wówczas uczynić zły kapłan Amazjasz?

Odp.: Ktoś może sprzeciwiać się służbie, inicjatywie lub innej działalności z co najmniej trzech powodów: chęci kontroli, zazdrości lub sprzecznych celów.

Kontrola: Ktoś sprawujący władzę może być przeciwny służbie lub kościołowi tylko z tego prostego powodu, że nie sprawuje nad nimi kontroli. Uważa, że wszystkie wytyczne powinny pochodzić od niego i że to on powinien sprawować kontrolę. Ktoś mógłby uznać, że „wizerunkowo” wyglądałoby to źle – bo po co być przywódcą lub menedżerem, skoro nie potrafi się tego podporządkować swojej kontroli.

Zazdrość: W innych okolicznościach osoba ta mogłaby poprzeć tę służbę, ale jest lojalna wobec innej organizacji i postrzega sukces tej służby jako coś, co umniejsza sukces tego, czego ona sama pragnie. Nie chodzi tu o to, by realizowano najlepsze działania, ale o to, by to ona i jej organizacja realizowały je najlepiej. Czasami w środowisku pracy kierownictwo wyższego szczebla może nieumyślnie sprzyjać takiej sytuacji, skupiając się na indywidualnych wynikach z pominięciem pracy zespołowej i wspierania innych grup. Ktoś mógłby uznać, że „wizerunek” w tej sytuacji nie będzie wyglądał dobrze, ponieważ gdyby inna grupa wykonywała wszystko to, co oni, ludzie mogliby zwrócić się z pytaniem, czym właściwie się zajmują.

Sprzeczne cele: Zasadniczo posługa może polegać na przekonywaniu ludzi, by podążali w określonym kierunku, wierzyli w coś lub postępowali w określony sposób, a ktoś może być temu zasadniczo przeciwny. Ktoś może uznać, że „wyglądałoby to źle”, ponieważ w tym przypadku twój szef, kierownik lub król oczekuje od ciebie lojalności i podążania w określonym kierunku, a ty tolerujesz, że ktoś inny działa w sposób sprzeczny z tym celem.

W przypadku Amazjasza mogły to być wszystkie trzy powody, ze szczególnym naciskiem na trzeci. Dzisiaj, gdy ktoś sprzeciwia się dobrej rzeczy, którą robisz ty lub twoja grupa, warto spróbować zrozumieć, dlaczego. Być może wynika to z tego, że po prostu masz zły pomysł i nie zdajesz sobie z tego sprawy. Może to być prawda, a może nie, choć oni zawsze będą ci to mówić, jeśli tylko nadarzy się okazja. Weź jednak również pod uwagę, że sprzeciw może wynikać z jednej z tych trzech przyczyn; zamiast instynktownie reagować na sprzeciw, lepiej jest odpowiedzieć w sposób przemyślany. Być może uda ci się ich uspokoić, nawiązać z nimi współpracę lub pozyskać sojuszników, którzy mają nad nimi przewagę.

P: Jakie znaczenie mają dojrzałe letnie owoce w Am 8:1-2?

Odp.: Pokazuje to, że podobnie jak letnie owoce, Izraelici byli gotowi na sąd. Symbolizuje to pełny cykl wzrostu, aż po jego owoce. W języku hebrajskim słowo oznaczające dojrzały owoc / letni owoc (qayis) brzmi podobnie do wyrażenia „czas jest dojrzały” (qes). Mogą to być też przejrzałe, gnijące owoce.

Ogólnie rzecz biorąc, ludzie zapominają, że Bóg ma silne wyczucie czasu.

A konkretnie – czas, w którym można było uniknąć sądu, dobiegał końca.

Nasze grzechy mają „okres przydatności”, na który Bóg tymczasowo pozwala przez pewien czas, ale ten okres właśnie dobiegał końca.

Pytanie: Co w Am 8:5 było grzeszne, skoro przestrzegali Prawa?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę dwie kwestie.

Częściowe posłuszeństwo: Bóg oczekuje czegoś więcej niż tylko przestrzegania niektórych obrzędów przy jednoczesnym łamaniu innych praw poprzez oszukiwanie i ucisk innych, jak pokazuje również List Jakuba 2:10-11.

Wewnętrzne posłuszeństwo: Bóg oczekuje czegoś więcej niż tylko zewnętrznych czynów – pragnie, by nasze serca były pełne posłuszeństwa.

Na pozór przestrzegali świąt nowiu, choć w głębi serca nie mogli się doczekać, aż się skończą. Chociaż byli religijni, używali nieuczciwych wag, uciskali i wykupywali ubogich. Nawet dzisiaj nie powinno dziwić, że niektórzy niegodziwi ludzie, dalecy od Boga, nadal są religijni.

Pytanie: W Am 8:9 – kiedy słońce zajdzie w południe?

Odp.: Istnieją dwa poglądy, a odpowiedź można uznać za podwójne spełnienie.

W ujęciu bezpośrednim: Według Kronik Asyryjskich 15 czerwca 763 r. p.n.e. miało miejsce zaćmienie podczas buntu w asyryjskim mieście Aszur. (Aszur znajduje się w odległości od 500 do 600 mil od Jerozolimy.) Może to odnosić się do dwóch zaćmień: z 784 r. p.n.e. i 763 r. p.n.e. Księga Amosa 8:9 powinna być rozumiana jako wydarzenie natychmiastowe, a nie w kontekście czasów ostatecznych.

Czasy ostateczne: Księga Amosa 8:9 mówi, że stanie się to „w owym dniu”. Ten dzień to Dzień Pański, który nastąpił po raz pierwszy, gdy Pan przyszedł. Słońce zaszło w środku dnia, kiedy Jezus został ukrzyżowany. Dzień Pański to również dzień powrotu Jezusa, kiedy to słońce ponownie zajdzie.

Pytanie: W Am 8:10 – kiedy będą opłakiwać jak jedynego syna?

Odp.: Stanie się to, gdy Żydzi masowo nawrócą się na Chrystusa w czasach ostatecznych. Księga Zachariasza 12:10 również o tym wspomina.

P: Jak w Am 8:11 nastąpi głód słuchania słowa Bożego?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę cztery kwestie.

1. Ludzie mogą odrzucić podążanie za Bogiem, a Bóg pozwala im później pokutować i podążać za Nim.

2. Jednak gdy dana osoba przez wystarczająco długi czas odmawia słuchania prawdy, którą Bóg jej dał, nadchodzi moment, w którym prawie nic nie usłyszy ze Słowa Bożego. Niektórzy nazywają ten proces „sądowym zatwardziałością”, a w tym procesie udział mają zarówno dana osoba, jak i Bóg. Jeśli ludzie nie chcą podążać za Bogiem, Pan nie ma obowiązku udzielać im Swojego słowa. W rzeczywistości w dniu sądu może być dla nich lepiej, jeśli będą wiedzieć jak najmniej, skoro i tak byli zdecydowani odrzucić Boga.

3. Oczywiście nadchodzi ostateczny moment – w chwili śmierci – kiedy nie ma już drugiej szansy.

4. Dla narodu również nadchodzi czas, kiedy Słowo Boże staje się wśród niego rzadkością. Nadchodzi też czas, kiedy grupa ta ulega rozproszeniu, a jej tożsamość jako narodu zostaje utracona.

Pytanie: Czy Am 8:11-12 odnosi się do Izraela, czy do wszystkich narodów?

Odp.: Te wersety odnoszą się bezpośrednio do Izraelitów i ich potomków mieszanego pochodzenia – Samarytan. Jednak ogólna zasada ma zastosowanie również do innych narodów.

Pytanie: Dlaczego w Am 8,12 szukają Słowa Pana i nie znajdują go, skoro Mt 7,7-8 mówi, że każdy, kto prosi, otrzymuje, a kto szuka, znajduje?

Odp.: Najpierw to, co nie jest odpowiedzią, a potem sama odpowiedź.

To nie jest odpowiedź: Jezus wypowiedział te słowa wieki po Amosie, a w czasach Nowego Testamentu sytuacja wyglądała inaczej niż wcześniej. Ponadto tuż przed przyjściem Jezusa nastąpił 400-letni okres milczenia, podczas którego nie przekazywano żadnych pism świętych. Wreszcie wiedza, którą przekazał nam Jezus, nie była dostępna nawet dla pobożnych ludzi żyjących przed Jego przyjściem. Chociaż wszystkie te trzy stwierdzenia są prawdziwe, pomijają one ponadczasową prawdę i ostrzeżenie, które stanowią główny punkt Amosa 8:12-14.

Odpowiedź: Istnieją dwa poziomy odpowiedzi.

W szczególności fragment Amosa 8:12-14 odnosił się do tych (głównie Samarytan) w ziemi [Izraela], którzy czcili zarówno bożki królestwa północnego, jak i Boga. Dopóki próbowali podążać za obydwoma, nie mogli znaleźć słowa Bożego.

Ogólnie rzecz biorąc, fragment z Księgi Amosa 8:12-14 stanowi ostrzeżenie dla wszystkich ludzi. Fragment z Ewangelii Mateusza 7:7-8 nie oznacza, że należy prosić byle kogo; oznacza to, że trzeba prosić Jedynego Prawdziwego Boga. Jeśli chcesz połączyć prawdę Bożą z fałszem bożków i innych religii, doświadczysz głodu prawdy, a nie jej spełnienia. Musisz szukać Boga całym swoim sercem, a nie tak, że część twojego serca szuka Boga, a część – bożków.

Pytanie: Jakie jest znaczenie wersetów z Księgi Amosa 9:1-4?

Odp.: Możesz uciekać, ale nie możesz ukryć się przed gniewem Bożym. Bóg nie tylko pozwala na to zniszczenie; On sam nim kieruje! Jeśli ktoś wbiegnie do świątyni lub do swojego domu, by się ukryć, wysłannicy gniewu staną przy odrzwiach i je wyważą. Jeśli ktoś ucieknie gdzie indziej, gniew Boży i tak go dogoni. Nawet jeśli ktoś należy do ludu wybranego przez Boga, to go nie uratuje.

Góra Karmel została prawdopodobnie wspomniana, ponieważ znajdują się tam tysiące jaskiń wapiennych, głównie po zachodniej stronie, w których mógłby się ukryć uciekinier. Szczyt jest gęsto zalesiony i tam również można by spróbować się ukryć.

Pytanie: Czy w Am 9,3 Bóg powoduje fizyczne zło?

Odp.: Hebrajskie (a także angielskie) słowa oznaczające zło odnoszą się do dwóch rodzajów zjawisk.

Zło moralne to niegodziwość i choć Bóg na to pozwala, to jednak nie powoduje go bezpośrednio.

Zło fizyczne to krzywda lub śmierć, a czasami Bóg bezpośrednio je powoduje.

Pytanie: W Am 9:7, w jaki sposób Żydzi byli podobni do Etiopczyków?

Odp.: Tak jak dwa domy mogą być takie same, z wyjątkiem koloru elewacji, tak dla Boga wszyscy jesteśmy tacy sami, ponieważ nasz „kolor elewacji” nie ma dla Niego żadnego znaczenia.

P: Czy Am 9:7 wskazuje, że naród żydowski był czarny?

Odp.: Nie, chyba że kolor skóry jest jedynym sposobem, w jaki Bóg rozróżnia ludzi. Mieszkańcy Bliskiego Wschodu byli rasy kaukaskiej. Egipcjanie byli głównie rasy kaukaskiej, z domieszką krwi czarnej. Jednak w starożytnym Egipcie Egipcjanie o rudych włosach byli uważani za brzydkich i golili sobie głowy. Jak mogliby mieć rude włosy, gdyby wszyscy byli czarni…?

Bóg posłużył się przykładem ludu, który fizycznie bardzo się różnił, aby dobitnie podkreślić, że pod skórą wszyscy jesteśmy tacy sami w oczach Boga. List do Galatów 3:28 również pokazuje, że wszyscy jesteśmy synami Bożymi, niezależnie od naszej rasy czy płci. W początkach Kościoła ludzie od Etiopii po Rosję i Francję wszyscy jednomyślnie oddawali cześć Bogu, jak podaje Ireneusz z Lyonu (182–188 r. n.e.) w dziele „Przeciw herezjom”, tom 1, rozdz. 10.2, str. 331

Pytanie: Gdzie znajdowały się Kaftor i Kir, o których mowa w Księdze Amosa 9:7?

Odp.: Kaphtor był ojczyzną Filistynów, zanim przybyli do południowo-wschodniej Palestyny. Kir był ojczyzną Aramejczyków, zanim przybyli do terenów dzisiejszej Syrii. Nie wiemy dokładnie, gdzie znajdowały się te miejsca. Filistyni byli jednak ludem z regionu Morza Egejskiego i uważa się, że prawdopodobnie pochodzili z Krety.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Amosa 9:11-15 pojawia się przesłanie nadziei zaraz po tak gniewnej przepowiedni?

Odp.: Wielu innych proroków również kończy swoje proroctwa optymistyczną nutą dotyczącą przyszłości przynajmniej resztki ludu. Czytając pierwszą połowę rozdziału 9, można by się zastanawiać, czy Bóg całkowicie porzucił Izraelitów, aż do ich całkowitego zniszczenia. Jednak Amos 9:11-15 pokazuje, że tak nie jest; Bóg wciąż ma wspaniały plan dla ich potomków w przyszłych pokoleniach, w czasach tysiąclecia i później.

P: W Am 9:12 – kiedy Żydzi weszli w posiadanie resztek Edomu?

Odp.: Odnosi się to nie tylko do ziemi, ale także do ludu. Około 130/125 r. p.n.e. król Jan Hyrkanus zmusił Edomitów do asymilacji z Żydami. Herod Wielki był Edomitą. Ale nie chodziło tylko o Edom; lud Boży miał obejmować ogólnie pogan. Jakub, brat Pański, poruszył tę kwestię, cytując Am 9:11-12, podczas Soboru Jerozolimskiego w Dz 15:1-20.

Pytanie: Jakie są najwcześniejsze rękopisy Księgi Amosa, które zachowały się do dziś?

A: Zwoje znad Morza Martwego: (ok. 1 r. p.n.e.) Wśród zwojów znad Morza Martwego znajdują się trzy egzemplarze Księgi Amosa, oznaczone jako 4Q78 (=4QXIIc), 4Q82 (=4QXIIg) oraz 5Q4 (=5QAmos).

4Q78 zawiera fragmenty Księgi Amosa 2:11-16; 3:1-15; 4:1-2; 6:13-14; 7:1-4, 7-9, 12-16

4Q82 zawiera Księgę Amosa 1:3-15; 2:1, 7–9, 15–16; 3:1–2; 4:4–9; 5:1–2, 9–18; 6:1–4, 6–14; 7:1, 7–12, 14–17; 8:1–5, 11–14; 9:1, 6, 14–15

5Q4 zawiera fragment z Księgi Amosa 1:3-5.

Jednak w książce „The Dead Sea Scrolls Translated” na stronie 479 podano, że 4Q82 (4QXIIg) z ksiąg proroków mniejszych zawiera fragmenty Księgi Ozeasza i Nahuma, ale nie wspomina o Księdze Amosa. Ponadto w książce „The Meaning of the Dead Sea Scrolls” podano jedynie fragmenty 5:26-27; 8:11 oraz 9:11 z Księgi Amosa.

Nahal Hever to jaskinia w pobliżu Engedi, w której znaleziono fragment Ksiąg Proroków Mniejszych w języku greckim (8 Hev XIIgr). Został on napisany między 50 r. p.n.e. a 50 r. n.e. Został ukryty podczas powstania Bar-Kochby przeciwko Rzymowi. Jest to poprawiona wersja Septuaginty, sporządzona w Judei i niemal identyczna z tekstem masoreckim.

Zwoje proroków mniejszych z Wadi Murabba'at (Mur XII) pochodzą z ok. 132 r. n.e. Zawierają one Księgę Amosa 1:5-15; 2:1; 6:1?; 7:3-17; 8:3-7, 11-14; 9:1-15.

Ogólnie rzecz biorąc, w Zwojach znad Morza Martwego, z Nahal Hever i z Wadi Murabba’at zachowały się następujące wersety z Księgi Amosa: Amos 1:3-15; 2:1,7–9,11–16; 3:1–15; 4:1–2,4–9; 5:1–2,9–18; 6:1–4,6–14; 7:1–4,7–17; 8:1–5,11–14; 9:1,6,14–15.

Chrześcijańskie rękopisy Biblii, pochodzące z około 350 r. n.e., zawierają Stary Testament, w tym Księgę Amosa. Dwa z nich to Vaticanus (325–350 r. n.e.) i Alexandrinus (ok. 450 r. n.e.), w których księgi dwunastu proroków mniejszych umieszczono przed Księgą Izajasza. Księga Amosa jest kompletna zarówno w Vaticanusie, jak i w Alexandrinusie.

Księgi Ozeasza, Amosa i Micheasza nigdy nie występowały w rękopisie Sinaiticus (340–350 r. n.e.).

P: Którzy z wczesnych pisarzy odnosili się do Księgi Amosa?

Odp.: Pisarze sprzed soboru nicejskiego, którzy odwoływali się do wersetów z Księgi Amosa lub na nie nawiązywali, to:

Justyn Męczennik (ok. 138–165 r. n.e.) w swoim „Dialogu z Tryfonem Żydem”, rozdz. 22, str. 205, cytuje fragment Amosa 5:18–6:7, podając, że pochodzi on z Księgi Amosa.

Melito z Sardes (170–177/180 r. n.e.) (domyślnie) wspomina o „Starym Testamencie” i wymienia jego księgi. Nie wymienia on dwunastu proroków mniejszych z imienia, lecz nazywa ich „Dwunastką”. Fragment 4 z „Księgi wyciągu”, tom 8, str. 759

Ireneusz z Lyonu (182–188 r. n.e.) również odwołuje się do Księgi Amosa 1:2; 5:25,26; 8:9,10; 9:11–12.

Klemens Aleksandryjski (193–217/220 r. n.e.)

Tertulian (198–220 r. n.e.)

Hipolit (222–235/6 r. n.e.)

Orygenes (240 r. n.e.) „Bo dlaczego pragniecie Dnia Pańskiego? A jest to ciemność, a nie światło, jak mówi prorok Amos.” (por. Amos 5:18) Homilie na Jeremiasza, Homilia 12, rozdz. 10.1, s. 123 (grecki)

Novatian (250/254–256/7 n.e.)

Cyprian z Kartaginy (248–258 r. n.e.)

Adamantiusz (ok. 300 r. n.e.) cytuje Amosa 5,8 jako słowa proroka. „Dialog o prawdziwej wierze”, część piąta, rozdz. 18b, s. 172.

Metodiusz z Olimpu i Patary (270–311/312 r. n.e.)

Laktancjusz (ok. 303–ok. 325 r. n.e.)

Po soborze nicejskim (325 r. n.e.):

Atanazy z Aleksandrii (367 r. n.e.) (Wniosek wynika z wzmianki o dwunastu prorokach) „W Starym Testamencie znajduje się zatem dwadzieścia dwie księgi; … następnie Prorocy, przy czym dwunastu z nich liczy się jako jedną księgę…”. List wielkanocny Atanazego nr 39, rozdz. 4, str. 552.

Hieronim (373–420 r. n.e.) omawia księgi Starego Testamentu. W szczególności omawia Księgę Rodzaju, Księgę Wyjścia, Księgę Kapłańską, Księgę Liczb, Księgę Powtórzonego Prawa, Pięcioksiąg, Księgę Hioba, Księgę Jozuego, Księgę Sędziów, Księgę Rut, Księgi Samuela i Królów (2 księgi), dwunastu proroków: Ozeasza, Joela, Amosa, Obadiasza, Jonasza, Micheasza, Nahuma, Habakuka, Sofoniasza, Aggeusza, Zachariasza, Malachiasza, Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela, Daniela, Estery, Ezdrasza, Nehemiasza. List 53, rozdz. 7–8, s. 99–101.

Po soborze nicejskim pojawili się również inni autorzy.

Pytanie: Jakie są różnice w tłumaczeniu Księgi Amosa między tekstem hebrajskim a grecką Septuagintą?

Odp.: Septuaginta liczy około 3 219 słów w języku greckim. Skupiając się na rozdziale 5 (489 słów greckich), pierwszą alternatywą jest tekst masorecki, drugą – grecka Septuaginta, o ile nie zaznaczono inaczej.

Am 3:9 „Aszdod” (tekst masorecki) a „Asyria” (Septuaginta)

Am 5:1 „słowo” a „słowo Pana”

Am 5:1 „lament/pieśń żałobna, którą wygłaszam przeciwko wam” a „którą wznoszę przeciwko wam, lament/pieśń żałobna”

Am 5:1-2 „O domu Izraela! Dziewica Izraela upadła i nie powstanie już więcej; leży opuszczona na swojej ziemi; nie ma nikogo, kto by ją podniósł” vs. „Dom Izraela upadł; nie powstanie już więcej. Dziewica Izraela upadła na swojej ziemi; nie ma nikogo, kto by ją podniósł”.

Am 5:4,6 „i będziecie żyć” a „i będziecie żyć”

Am 5:5 „Gilgal” a „Galgala”

Am 5:5 „Beersheba” a „studnia przysięgi” (nazwa miasta Beersheba oznacza studnię przysięgi)

Am 5:6 „Nie wybuchnie jak ogień [na] domu Józefa i nie pochłonie go; i nikt nie ugasi go dla Betel” a „aby dom Józefa nie zapłonął jak ogień i nie pochłonął go, i nie będzie nikogo, kto by go ugasił dla domu Izraela”.

Am 5:7 „Porzucił tych, którzy zamieniają sprawiedliwość i prawość w piołun na ziemi” vs. „[To On] wydaje wyroki na wysokościach [w górze] i ustanowił sprawiedliwość na ziemi”

Am 5:8 „Ten, który stworzył Plejady i Oriona” (konstelacje na niebie) vs. „Ten, który stworzył wszystko i [to] zmienia”

Am 5:9 „który sprawia, że zniszczenie rozbłyska przeciwko silnym” w porównaniu z „który zsyła ruinę na siłę”

Am 5:9 „zniszczenie spada na twierdzę” w porównaniu z „i sprowadza nieszczęście na twierdzę”.

Am 5:10 „gardzą tym, kto mówi szczerze” w porównaniu z „wstrętem do świętej mowy”.

Am 5:11 „wasze deptanie ubogich” kontra „uderzyli ubogich pięściami”

Am 5:15 „Nienawidźcie zła i miłujcie dobro” vs. „Nienawidziliśmy zła i miłowaliśmy dobro”

Am 5:17 „we wszystkich winnicach” kontra „na wszystkich drogach”

Am 5:18 „ci, którzy pragną” kontra „wy, którzy pragniecie”

Am 5:18 „to” kontra „ten dzień Pański”

Am 5:18 „Dzień Pański jest ciemnością” a „gdyż jest ciemnością”

Am 5:20 „jasność w nim” a „jasność”

Am 5:21 „gardzicie waszymi świętami” a „odrzucacie wasze święta”

Am 5:21 „nie czerpię upodobania w waszych uroczystych zgromadzeniach” a „nie czuję zapachu [waszych] ofiar biesiadnych podczas waszych zgromadzeń ogólnych”.

Am 5:22 „Nie będę zadowolony” vs. „Nie przyjmuję ich”

Am 5:23 „instrumenty strunowe” kontra „instrumenty”

Am 5:24 „wody… nieustannie płynący strumień” a „woda… nieprzekraczalny potok”

Am 5:25 „ofiary i dary pokarmowe” kontra „ofiary i dary”

Am 5:25 „czterdzieści lat na pustyni, o domu Izraela?” a „O domu Izraela, czterdzieści lat na pustyni?”

Am 5:26 „Tak, nieśliście namiot waszego króla i Kiyyun/Kaiwan, wasze posągi, gwiazdę waszych bogów…” kontra „Tak, zabraliście przybytek Molocha i gwiazdę waszego boga Raephana/Refana, ich posągi…”

Am 5:27 „Dlatego” vs. „I”

Am 8:1 „powiedział” (tekst masorecki, Septuaginta) a „powiedział do mnie” (tekst syryjski, Komentarz Teodora z Mopsuestii do Księgi Amosa, rozdz. 8, str. 164)

Am 8:8 „pęcznieje jak światło” (tekst masorecki) vs. „pęcznieje jak rzeka [Nil]” (niektóre rękopisy hebrajskie, Septuaginta, Targum, syryjski, Wulgata)

Am 9:12a „Edom” a „ludzkość/ludzie”

Am 9:12b „noszą moje imię” (tekst masorecki) a „noszą moje imię, mogą szukać Pana” (Septuaginta)

Bibliografia dotycząca tego pytania: tłumaczenie hebrajskie pochodzi z „Literal Translation” Jaya P. Greena, a tłumaczenie Septuaginty – z przekładu Sir Lancelota C.L. Brentona pt. „The Septuagint: Greek and English”. Wykorzystano również „The Expositor's Bible Commentary” oraz przypisy w Bibliach NASB, NIV, NKJV i NRSV.

O ile nie zaznaczono inaczej, cytaty z Pisma Świętego pochodzą z Biblii „The Holy Bible, Berean Standard Bible” (BSB), która została udostępniona w domenie publicznej: https://berean.bible