< Pytanie dotyczące Biblii z Dziejów Apostolskich

Pytanie: Czy Łukasz napisał dwie odrębne księgi: „Ewangelię” i „Dzieje Apostolskie”, czy też napisał jedną księgę, a Kościół lub pierwsza wspólnota chrześcijańska podzieliła ją na dwie części?

Odp.: Obie są dość obszernymi księgami, a Łukasz początkowo napisał je osobno. Dzieje Apostolskie 1:1 zaczynają się słowami: „W mojej pierwszej księdze, Teofilu, opisałem wszystko, co Jezus zaczął czynić i nauczać…”. Spośród 31 pisarzy przednicejskich, którzy cytowali lub nawiązywali do Ewangelii Łukasza i/lub Dziejów Apostolskich, żaden nie napisał, że kiedykolwiek była to jedna księga.

P: Czy Teofil, o którym mowa w Dziejach Apostolskich 1:1 i Łk 1:3, był prawdziwą postacią?

Odp.: Istnieją trzy możliwości, a ja opowiadam się za trzecim poglądem.

Nie: Greckie słowo „Teofil” oznacza „miłośnik Boga”, a wielu postrzega to jako ogólne zaproszenie skierowane do wszystkich miłośników Boga. Według historyka Plutarcha niejaki Kleomenes został w cudowny sposób ochroniony przez węża i nazywano go „theophiles”, czyli „ulubieńcem bogów”.

Tak: Jednak Teofil był znanym imieniem greckim, a niektórzy, na przykład w „Nelson Study Bible” (str. 1685), twierdzą, że Teofil był konkretnym wierzącym. Podobnie w „NIV Study Bible” (str. 1532) napisano, że imię Teofil „prawie na pewno odnosi się do konkretnej osoby, a nie do miłośników Boga w ogóle”. Teofil mógł być mecenasem Łukasza, który pokrywał jego wydatki podczas prowadzenia badań i pisania.

Celowa niejednoznaczność: Trzeci pogląd głosi, że ta niejednoznaczność jest zamierzona – albo ze strony Łukasza, albo ze strony Boga.

Imię Teofil nosiło wiele osób:

1) starożytny grecki geograf, o którym wspominają Plutarch, Ptolemeusz i Józef Flawiusz

2) króla indo-greckiego z okresu 130 r. p.n.e. lub 90 r. p.n.e., biskupa Antiochii (168–181/188 r. n.e.)

3) Teofil z Cezarei (ok. 170–180 n.e.)

4) ariański Teofil z Indii (zm. 364 r. n.e.)

5) Patriarcha Aleksandrii około 391 r. n.e.

6) Autor „Męczeństwa Habiba Diakona”, które miało miejsce w 315 r. n.e.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 1:3 Jezus przebywał na ziemi przez czterdzieści dni po swoim zmartwychwstaniu, czy też mniej niż pięć dni, jak rzekomo sugeruje Łk 24:50-52?

Odp.: Jezus przebywał na ziemi po swoim zmartwychwstaniu przez czterdzieści dni, jak informuje nas Łukasz w Dziejach Apostolskich 1:3. Natomiast w Ewangelii Łukasza 24:50 Łukasz wspomina o ostatnich pięciu dniach, ale Ewangelia Łukasza nie precyzuje liczby dni, które upłynęły, zanim Jezus zaprowadził ich do Betanii i wstąpił do nieba.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 1,8 apostołowie wiedzieli z góry, co się stanie, gdy zstąpi na nich Duch Święty?

Odp.: Pismo Święte tego nie mówi, ale nic nie wskazuje na to, by tak było. Często, gdy podążamy za Bogiem, On nie zawsze z góry informuje nas o błogosławieństwach, jakie dla nas przygotował.

P: Kim byli mężczyźni ubrani na biało, o których mowa w Dziejach Apostolskich 1:10?

Odp.: Byli to aniołowie. Łukasz nazwał ich mężami, ponieważ wyglądali jak ludzie.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 1:11 aniołowie łagodnie upomnieli apostołów?

Odp.: Zrozumiałe jest, że po prostu stali tam w zdumieniu, obserwując, jak Jezus wstępuje do nieba. Jednak po tym, jak Jezus zniknął, nadal wpatrywali się w niebo. Nie muszą się martwić, że przegapią powrót Chrystusa; każde oko to ujrzy. My, podobnie jak oni, nie jesteśmy powołani do bycia obserwatorami gwiazd, którzy tylko patrzą w górę, ale jesteśmy powołani, by być świadkami dla ludzi na całym świecie.

P: Czy Dzieje Apostolskie1:11 a pokazują, w jaki sposób powróci Jezus?

Odp.: Tak. Jezus powróci w ciele na obłokach, tak jak w ciele wstąpił na obłoki.

Wczesnochrześcijański pisarz Ireneusz (182–188 r. n.e.) po zacytowaniu 1 Listu św. Jana 5:1 mówi: „wiedząc, że Jezus Chrystus jest tym samym, któremu otworzyły się bramy nieba, ponieważ przyjął ciało; który również przyjdzie w tym samym ciele, w którym cierpiał, objawiając chwałę Ojca”. Ireneusz, „Przeciw herezjom”, księga 3, rozdz. 16:8, str. 443

Pytanie: Czym jest „dystans szabatu” wspomniany w Dziejach Apostolskich 1,12?

Odp.: To potoczne określenie odnosiło się do odległości, jaką według faryzeuszy można było pokonać w szabat bez wykonywania pracy. Miszna podaje, że wynosiła ona 2000 łokci, co odpowiada 1,11 km, 1200 jardów lub 2/3 mili.

Pytanie: Czy Dzieje Apostolskie 1:12 wskazują, że w szabat nie powinniśmy przemierzać odległości większej niż ta?

Odp.: Nie. Fakt, że „odległość szabatu” była powszechnie używanym terminem i została tu zastosowana, nie oznacza, że musimy przestrzegać tradycji faryzeuszy. Według „The Bible Knowledge Commentary: New Testament” (str. 354) odległość szabatu wynosiła około 3 000 stóp, czyli nieco ponad pół mili.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 1:12 uczniowie udali się na Górę Oliwną, skoro w Dziejach Apostolskich 1:4 powiedziano im, by nie opuszczali Jerozolimy?

Odp.: Góra Oliwna znajdowała się mniej niż milę od murów właściwej Jerozolimy. Nadal znajdowała się w obrębie aglomeracji jerozolimskiej, podobnie jak przedmieścia graniczące z miastem są nadal uważane za część środowiska miejskiego.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 1:12 Jezus wstąpił do nieba z Góry Oliwnej, czy też wstąpił do nieba z Betanii, jak mówi Łk 24:50?

Odp.: I tak, i tak, ponieważ Betania leżała na zboczu Góry Oliwnej. Betania znajdowała się bliżej Jerozolimy niż odległość, jaką Żyd mógł pokonać pieszo w szabat, a Góra Oliwna znajdowała się pomiędzy Betanią a Jerozolimą.

Na marginesie, opis Góry Oliwnej autorstwa Łukasza brzmi tak, jakby został napisany z myślą o czytelniku pogańskim, który w przeciwnym razie nie byłby z nią zaznajomiony. Żydowscy czytelnicy, którzy byli w Jerozolimie, wiedzieli już, gdzie znajduje się Góra Oliwna. Dlatego nie spotyka się takiego sformułowania u żadnego z pozostałych autorów ewangelii, którzy prawdopodobnie nie widzieli takiej potrzeby.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 1:16 i 15:7 Piotr rozpoczął swoje przemówienie od pozdrowienia, które w języku greckim brzmi: „Mężowie, bracia” (BSB: „Bracia”), a Jakub zaczął w ten sam sposób w Dziejach Apostolskich 15:13?

Odp.: Nie ma w tym żadnego szczególnego znaczenia; był to jeden ze standardowych sposobów rozpoczynania uroczystego, pełnego szacunku przemówienia publicznego. Na przykład grecki mówca Demostenes rozpoczynał niektóre ze swoich przemówień w ten sposób, jak podaje „The Expositor’s Greek Testament”, tom 2, str. 63. Paweł rozpoczynał od słów „Bracia i ojcowie” w Dziejach Apostolskich 22:1, „Bracia” w Dziejach Apostolskich 23:1 i 28:17, a przed poganami po prostu „Mężowie” w Dziejach Apostolskich 27:21.

Pytanie: Co Dzieje Apostolskie 1:14 mówią o Józefie i Marii?

Odp.: Józef, przybrany ojciec Jezusa, nie jest obecny. Jak nauczał Jan Chryzostom, Józef prawdopodobnie zmarł przed ukrzyżowaniem Jezusa. Zgromadzeni oddawali cześć Bogu i modlili się do Niego; nie ma wzmianki o czczeniu Maryi ani modlitwie do niej. Maryja jest czczona jako matka Jezusa; tytuł „Maryja, Matka Boża” nie występuje w Nowym Testamencie. Jest to ostatni raz, kiedy Maryja jest bezpośrednio wspomniana w Nowym Testamencie.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 1:17 Bóg pozwolił, by Judasz Iskariota był częścią służby, zanim ten zdradził Jezusa?

Odp.: Zdrada Judasza była częścią Bożego planu, zgodnie z Dziejami Apostolskimi 2:23. Judasz jest tylko jednym z biblijnych przykładów niegodnych ludzi, którzy pełnią rolę przywódców Bożej owczarni, ale w rzeczywistości są duchowymi wilkami. Miało to miejsce w tamtych czasach, jak opisano w Dziejach Apostolskich20:29 –31, i zdarza się to czasami również dzisiaj.

Jednak Bóg nie był tym zaskoczony; w rzeczywistości Bóg wplótł nawet zdradę Judasza w swój plan.

Pytanie: Jak dokładnie zginął Judasz, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 1:18 i Ewangelii Mateusza 27:3-10?

Odp.: W Dziejach Apostolskich 1:18-19 czytamy, że Judasz spadł głową w dół na pole, co sugerowałoby upadek z co najmniej pewnej wysokości. Po połączeniu tych wersetów nasuwają się dwie możliwości. W obu scenariuszach Judasz powiesił się, najprawdopodobniej na drzewie, być może zwisającym nad urwiskiem.

Powieszenie się nie powiodło: gdy Judasz jeszcze żył, lina pękła, a on spadł głową w dół na pole, a jego ciało pękło.

Powieszenie się powiodło, a Judasz zginął w wyniku powieszenia. Jednak gdyby nikt nie poszedł go zdjąć, prędzej czy później ciało spadłoby w ten czy inny sposób.

Tak czy inaczej, doszło do powieszenia, zerwania liny i rozerwania ciała.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 1:17 Biblia mówi o samobójstwie? Czy osoba, która popełniła samobójstwo, pójdzie do nieba, czy do piekła? … Nie trzymam pistoletu przy głowie. Po prostu się zastanawiam. To jedno z tych pytań, których nikt nigdy nie poruszył podczas studium biblijnego. Myślę, że wynika to z tego, iż ludzie zbyt się boją, by o to zapytać.

Odp.: Zarówno w przypadku samobójstwa, jak i innych grzechów, Biblia nie precyzuje, w jaki sposób Bóg osądza człowieka. Samobójstwo jest formą morderstwa, a zgodnie z dziesięcioma przykazaniami nie wolno nam zabijać. Biblia podaje kilka przykładów złych ludzi, którzy popełnili samobójstwo: król Saul i Judasz.

Niektórzy uważają, że jeśli ktoś przyjął Chrystusa, może utracić zbawienie, popełniając jakikolwiek grzech i nigdy nie okazując skruchy. Osoba, która popełnia samobójstwo, w zależności od sposobu, może nie zdążyć okazać skruchy przed śmiercią.

Jednak to rozumowanie jest błędne: choć chrześcijanie powinni okazywać skruchę za wszystkie swoje grzechy, jesteśmy zbawieni dzięki łasce Bożej poprzez wiarę, a nie na podstawie naszej skruchy za każdy grzech. Jestem pewien, że każdy umierający chrześcijanin nie okazał wyraźnie skruchy za jakiś grzech, ponieważ albo o nim zapomniał, albo nie zdawał sobie sprawy, że był to grzech. Jednak nasze zbawienie jest darem od Boga dla wszystkich, którzy je przyjmują.
We wczesnym Kościele znany był przykład pięknej, pobożnej chrześcijańskiej matki i jej dwóch córek, które zostały pojmane przez rzymskich żołnierzy. Matka porozmawiała z córkami, a zanim zostały zgwałcone, poprosiły o pozwolenie na wyjście na pobocze drogi nad rzeką [prawdopodobnie w celu załatwienia potrzeby fizjologicznej]. Następnie rzuciły się do rzeki i utonęły. Euzebiusz w swojej „Historii kościelnej”, tom 8, rozdział 12, str. 332–333, wymienia je wśród „godnych podziwu męczenników Chrystusa”. Był to jednak grzech, ponieważ nie wolno zabijać. Wśród wczesnochrześcijańskich pisarzy Laktancjusz (ok. 303–ok. 325 r. n.e.) nauczał w dziele „Instytucje o boskiej ” (ks. 3, rozdz. 18, str. 89), że samobójstwo jest złe. Augustyn z Hippony również nauczał, że samobójstwo, nawet w celu uniknięcia gwałtu, jest złe.

Pytanie: W jaki sposób cytaty z Ps 69,25 i Ps 109,8 zawarte w Dziejach Apostolskich 1,20 odnoszą się do Judasza?

Odp.: Psalm 69:21 odnosi się również do Jezusa. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.

1. Te trzy wersety nie mówią wprost, że odnoszą się do przyszłego Mesjasza.

2. Nie ma też żadnego powodu, dla którego mielibyśmy interpretować te wersety tak, jakby odnosiły się wyłącznie do Jezusa i Judasza.

3. Jednak sytuacja, w której znalazł się Jezus, bardzo ściśle odpowiada sytuacjom, do których odnoszą się te psalmy.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 1:20 Piotr powiedział „jego miejsce”, skoro w Ps 69:25 jest mowa o „ich miejscu”?

Odp.: Piotr nie cytował z pamięci Psalmu 69:25 słowo w słowo, a Księga Dziejów Apostolskich przekazuje nam (bezbłędnie) to, co Piotr faktycznie wypowiedział. Istnieją dwa poglądy na znaczenie tego faktu.

Pierwszy pogląd: Wybór Macieja na dwunastego apostoła był błędem, ponieważ po tym wydarzeniu nie ma już o nim wzmianki, a apostołem został Paweł. Decyzja Piotra o wyborze dwunastego apostoła w drodze losowania wynikała z błędnego przypomnienia sobie przez Piotra Psalmu 69:25. Tak więc, choć Piotr starał się być posłuszny Słowu Bożemu, nawet on mógł popełniać błędy. Nie ma w tym jednak nic złego, ponieważ Bóg nadal działa poprzez ludzi niedoskonałych.

Drugi pogląd: Parafraza Piotra była właściwym zastosowaniem, ponieważ psalm mówił o wrogach Mesjasza, a Judasz z pewnością był jednym z nich.

Pytanie: Ilu apostołów było biblijnie, zgodnie z Dziejami Apostolskimi 1:21-26? Jestem prawie pewien, że Barnaba został uznany za apostoła w Dziejach Apostolskich. A Jakub, brat Jezusa, również był apostołem, o czym wspomina się w innych miejscach Pisma Świętego. Czy Apollos był apostołem?

Odp.: Słowo „apostoł” ma wiele znaczeń. Ogólnie może oznaczać „ambasadora”, a Barnaba i Jakub, brat Pana, byli apostołami w tym sensie. Podczas gdy Barnaba został nazwany apostołem w Dziejach Apostolskich (14:4 ), Jakub i Apollos nie zostali w Biblii jako tacy nazwani apostołami, choć pełnili ważne role w Kościele.

Aby odróżnić ich od pozostałych, istniała inna, bardziej ograniczona grupa, zwana „Dwunastką”, co rodzi interesującą kwestię. Skoro jedenastu uczniów Jezusa zostało apostołami, to co z dwunastym? Piotr dostrzegł potrzebę wyboru dwunastego, więc losowali między Józefem a Maciejem, a wygrał Maciej (Dz1:21 –26). Przy losowaniu wątpliwe jest, by istniała trzecia opcja: „jeszcze nie wybieraj”. Jednak o Macieju nie słyszymy już nic więcej. Później dwunastym apostołem został Paweł i został uznany przez pozostałych (Ga 2:8-10; 2 P3:15 -16). Wygląda to niemal tak, jakby Bóg po prostu zignorował ich losowanie, ponieważ Jego wybór Pawła miał nastąpić później.

Ciekawostką jest to, że w wspólnocie z Qumran było dwunastu przywódców, a także trzyosobowe grono najbliższych współpracowników.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 1:22-26, kiedy w drodze losowania wybrano Macieja na miejsce Judasza, było to zgodne z wolą Boga?

Odp.: Pismo Święte nie odnotowuje ani aprobaty, ani dezaprobaty tej decyzji. Jednak wielu chrześcijan uważa, że nie było to zgodne z wolą Boga, z trzech powodów.

1. W Objawieniu 21:14 Bóg uznał za apostołów jedynie dwunastu.

2. Paweł został wymieniony jako apostoł w 1 Liście do Tymoteusza 1:1; 2:7; Liście do Rzymian 1:1; 1 Liście do Koryntian 1:1; 2 Liście do Koryntian 1:1; Liście do Galatów 1:1; Liście do Efezjan 1:1; Liście do Kolosan 1:1; 2 Liście do Tymoteusza 1:1 oraz Liście do Tytusa 1:1.

3. W Biblii nie ma już żadnej wzmianki o Macieju.

Oto argumenty przemawiające za tym, że to Maciej powinien był zostać wybrany.

1. Dobrze byłoby pokazać liczbę „12” jako spełnienie proroctwa dotyczącego Izraela w dniu Pięćdziesiątnicy w następnym rozdziale.

2. W związku z powyższym Paweł pełnił zupełnie inną posługę – nie był obecny w dniu Pięćdziesiątnicy i udał się daleko, do pogan.

3. Piotr, natchniony przez Ducha Świętego, dobrze rozumiałby, jak zastosować te psalmy w tym kontekście.

4. Nie było żadnej krytyki ani nagany ze strony Boga.

Kiedy szczerzy wierzący służą Bogu z całego serca, nadal popełniają błędy. Jednak Bóg jest na tyle wielki, że potrafi wybaczyć nasze błędy.

   F.F. Bruce uważa, że było to właściwe. F.F. Bruce wskazuje również, że nie zastąpili Judasza dlatego, że zmarł. Zastąpili go raczej dlatego, że opuścił swoje miejsce. Nie praktykowali dosłownej „sukcesji apostolskiej”, ponieważ gdy Jakub poniósł śmierć męczeńską w Dziejach Apostolskich 12:2, nie myśleli o zastąpieniu go. Tertulian (198–220 r. n.e.) w swoim dziele „O przepisach przeciwko heretykom”, rozdz. 20, str. 252, również uważa, że wybór Macieja był właściwy.

Pytanie: Co oznacza słowo „Barsabbas” w Dziejach Apostolskich 1,23?

Odp.: Dosłownie oznacza to „syn szabatu”. Być może Józef Barsabbas urodził się w szabat.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 1:26 losowanie było formą głosowania?

Odp.: Nie. Losowanie przypomina wrzucenie do dzbana kamyków z imionami poszczególnych kandydatów i wyłonienie jednego imienia przez losowy wybór.

Pytanie: Ile dni upłynęło, jak podano w Dziejach Apostolskich 2:1, od Wniebowstąpienia Jezusa do Święta Pięćdziesiątnicy?

Odp.: Ponieważ Jezus wstąpił do nieba około 40 dni po zmartwychwstaniu (Dz 1,3), a Zielone Świątki przypadały 50 dni po Paschę, było to około 10 dni.

Pytanie: Kto w Dziejach Apostolskich 2:3 otrzymał języki ognia?

Odp.: Chociaż Pismo Święte nie mówi wprost, że zjawisko to ograniczało się do apostołów, to prawdopodobnie tak właśnie było. Nie możemy stwierdzić, czy Maciej miał język ognia, czy nie. Z drugiej strony, w „The Bible Knowledge Commentary: New Testament” (str. 357) uważa się, że wszyscy około 120 wierzących mieli języki ognia, ale tylko dwunastu z nich przemawiało w językach. Ponadto nie jest tam dokładnie napisane „języki ognia”, ale raczej „języki jakby z ognia”. Podobnie nie jest mowa o szumie gwałtownego wiatru, ale o szumie jakby gwałtownego wiatru.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 2:4 Bóg opóźnił zesłanie Ducha Świętego aż do Pięćdziesiątnicy?

Odp.: Pismo Święte nie wyjaśnia, dlaczego nastąpiło pięćdziesięciodniowe opóźnienie od Paschy. Jednak dwa powody są dość oczywiste.

Być może najpierw musiało nastąpić Wniebowstąpienie: Jezus często ukazywał się swoim uczniom przed wstąpieniem do nieba. Musiał zakończyć nauczanie ich i przekazać im zlecenie zawarte w Dziejach Apostolskich 1:7-8 przed wstąpieniem do nieba. Jego wstąpienie do nieba poprzedziło zstąpienie Ducha Świętego na nich.

Zgodność z świętami: Bóg ustanowił żydowskie święta w Starym Testamencie. Życie Jezusa przebiegało równolegle do tych świąt i było więc właściwe, aby Duch Święty zstąpił właśnie w święto Pięćdziesiątnicy. Święto Pięćdziesiątnicy jest nakazane w Księdze Kapłańskiej 23:15-16 oraz w Księdze Powtórzonego Prawa 16:9-12.

Pytanie: Jak to się stało, że w Dziejach Apostolskich 2:4 wszyscy rozumieli mowy językami, skoro 1 List do Koryntian 14:27-28 mówi, że w kościele nie powinno być mowy językami bez tłumaczenia?

Odp.: Reakcja tłumu pokazuje, że apostołowie nie mówili w nieznanych językach, ale w językach nieznanych mówiącym, a znanych słuchającym. Dlatego nie potrzebowano tłumaczy.

Jeśli chodzi o pogląd, że nie przestrzegali oni 1 Listu do Koryntian14:27 –28, należy pamiętać, że

a) Słuchacze mogli sami zinterpretować to, co usłyszeli

b) nie miało to miejsca w kościele

c) 1 List do Koryntian 14:27–28 nie został jeszcze napisany.

Chociaż muzułmanie nie są chrześcijanami, nie powinni mieć trudności z zaakceptowaniem tej relacji. Jeden z najwybitniejszych wczesnych historyków muzułmańskich, al-Tabari, również stwierdza, że uczniowie Jezusa potrafili w cudowny sposób mówić językiem ludzi, do których zostali wysłani. (Historia al-Tabariego, tom 8, str. 99)

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 2:4 to, że Duch Święty napełnia ludzi, dowodzi, że Duch Święty nie może być osobą, jak nauczają Świadkowie Jehowy?

Odp.: Nie. Gdyby ta logika była słuszna, to skoro Bóg wypełnia niebiosa i ziemię, jak mówi Jeremiasz23:24 , wówczas Bóg nie byłby Bogiem osobowym. Fakt, że Duch Święty potrafi czynić rzeczy, których my nie potrafimy, oraz fakt, że Bóg jest nieskończony, nie wykluczają tego, że jest On również istotą inteligentną, posiadającą myśli i uczucia. Jak wskazuje książka „When Cultists Ask”, str. 194–195, List do Efezjan4:10 mówi, że Chrystus wypełnia wszystko, więc zgodnie z tą samą błędną logiką, czyż Chrystus również nie jest osobą?

Podczas gdy poprzedni akapit pokazuje, że nic nie ogranicza Ducha Świętego w byciu osobą, poniższa lista wskazuje, że Duch Święty posiada atrybuty osoby. Przez „osobę” nie rozumiemy istoty ludzkiej, ale inteligentną, osobową istotę.

Parakletos (Pocieszyciel, Ten, który jest przy nas)

Przemawia do nas (J14:16 ,26; J15:26 ; Dz 13:2; Hbr 3:7)

Przypomina nam (J14:26 )

Jak rodzic, abyśmy nie byli sierotami (greckie „orphanos”) (J14:18 )

Prowadzi nas (J16:13 )

Naucza nas (J14:26 ; 1 Kor2:13 )

Mieszka w nas (1 List do Koryntian3:16 ; 2 List do Tymoteusza1:14 ; List do Rzymian 8:9,11; List do Efezjan2:22 )

W naszych sercach (2 List do Koryntian1:22 ; List do Galatów 4:6)

Żyjemy według Ducha (List do Galatów5:16 , 25)

Prowadzeni przez Ducha (Galacjan5:18 ; Rzymian 8:9)

On wstawia się za nami (List do Rzymian8:26 –27)

Może być obrażany (List do Hebrajczyków10:29 )

Świadczy o Chrystusie (Ewangelia Jana15:26 )

Ma umysł (List do Rzymian8:27 )

Może być zasmucony (Izajasz 63:10; Efezjan4:30 )

Sam wybiera, komu obdarzyć darami (1 List do Koryntian12:11 )

Posiada miłość (List do Rzymian15:30 )

Potrafi uznać rzeczy za dobre (Dzieje Apostolskie15:28 )

Badają głębokie sprawy Boże (1 List do Koryntian 2:9-10)

Bóg w nas (1 List św. Jana 4:12-13,15-16; List do Rzymian 8:9-10; 1 List do Koryntian3:16 ,6:19 ; Ewangelia św. Jana 14:23, 15:4)

Zawsze z nami (Ewangelia według św. Mateusza 28:20)

Wzdycha, a tym samym troszczy się o nas (Rzymian8:26 )

Daje radość (1 Tesaloniczan 1:6)

Pytanie: Czy fragment z Dziejów Apostolskich 2:4 dowodzi, że mówienie językami było normalnym doświadczeniem dla przyszłych chrześcijan?

Odp.: Doświadczenie dwunastu apostołów opisane w Dziejach Apostolskich 2:4 ani tego nie potwierdza, ani nie zaprzecza, chyba że uważasz, że płomienie ognia również są normalnym doświadczeniem chrześcijańskim. Mówienie językami nie miało miejsca wcześniej, ponieważ apostołowie nie zostali napełnieni Duchem Świętym przed Pięćdziesiątnicą. W przypadku innych osób, które mówiły językami po tym wydarzeniu, nie ma wzmianki o językach ognia.

P: Czy w Dziejach Apostolskich 2:6-11, skoro większość ludzi w tamtych czasach mówiła po grecku lub aramejsku, apostołowie przemawiali do wszystkich w ich własnym języku, posługując się jedynie tymi dwoma językami, co nie byłoby cudem, jak sugeruje sceptyczny „Przewodnik po Biblii” Asimova, str. 1002?

Odp.: Wiele osób w Palestynie posługiwało się zarówno greką, jak i aramejskim. Wyjaśnienie Asimova, że mówili oni dwoma językami, nie ma sensu z co najmniej pięciu powodów.

1. „Zgromadził się tłum, pełen zdumienia, ponieważ każdy słyszał, jak mówią w jego własnym języku. Zaskoczeni i zdumieni…” (Dz 2,6-7). Ilu ludzi dzisiaj jest zaskoczonych i zdumionych, dowiadując się, że nieznajomy jest dwujęzyczny?

2. „Zaskoczeni i zdezorientowani pytali się nawzajem: «Co to znaczy?»” (Dz2:12 ).

3. Inni mówili: „Są pijani młodym winem!” (Dz2:13 )

4. W Dziejach Apostolskich 2:8 czytamy, że ludzie z piętnastu grup etnicznych usłyszeli Ewangelię w swoim własnym języku. Nie miałoby sensu wymienianie piętnastu grup, gdyby mówiono tylko w dwóch językach.

5. Wreszcie mało prawdopodobne jest, by wszyscy Partowie i Arabowie mówili po grecku lub aramejsku.

Pytanie: Skąd w Dziejach Apostolskich 2:7 ludzie wiedzieli, że apostołowie byli Galilejczykami?

Odp.: Tłum rozpoznał to po ich akcencie. W Galilei ludzie mieli zwyczaj pomijać sylaby kończące się na „o’er”. Galilejczycy mieli również trudności z wymawianiem spółgłosek gardłowych (podobnie jak osoby mówiące po angielsku). Spółgłoski gardłowe prawie nie występują w języku angielskim, z wyjątkiem być może słowa „loch”. Są one najbardziej podobne do h, g, k oraz niemieckiego r. Występują one często w języku niemieckim, hebrajskim i arabskim, o czym wie mój przyjaciel Akhmed. Na przykład dwa arabskie słowa, „kalb” i „qalb”, oznaczają „pies” i „serce”. Słyszałem, że Arabowie uwielbiali słuchać zagranicznych misjonarzy, którzy mówiąc po arabsku, zachęcali ludzi, by oddali Bogu swoje „serce”.

P: Czy przemówienia w Dziejach Apostolskich 2:14-40 zostały zapisane dokładnie?

Odp.: Nie, z kilku powodów. Dzieje Apostolskie 2:14-40 można przeczytać w ciągu minuty lub dwóch, a Piotr prawdopodobnie przemawiał dłużej. W rzeczywistości w Dziejach Apostolskich 2:40 Łukasz informuje nas, że Piotr wypowiedział również wiele innych słów. Łukasz przedstawił streszczenie tego, co powiedział Piotr, i prawdopodobnie częściowo to sparafrazował.

Dobrym przykładem z historii świeckiej jest wiarygodny historyk Tukidydes z V wieku p.n.e. W swojej „Historii wojny peloponeskiej” również zamieścił wiele przemówień. Tukidydes pisze: „Jeśli chodzi o przemówienia… trudno było mi, jak i innym, którzy mi je przekazywali, przypomnieć sobie dokładne słowa”. Włożyłem zatem w usta każdego mówcy odczucia właściwe dla okazji, wyrażone tak, jak moim zdaniem mógłby je wyrazić, starając się jednocześnie, na ile to możliwe, oddać ogólny sens tego, co faktycznie zostało powiedziane. … Jeśli chodzi o wydarzenia wojenne, nie odważyłem się opierać na przypadkowych informacjach ani na własnych domysłach; opisałem wyłącznie to, co sam widziałem lub dowiedziałem się od innych, których przesłuchałem w sposób niezwykle staranny i szczegółowy. Było to żmudne zadanie”. Tukidydes, tłumaczenie na język angielski: Benjamin Jowett (1881), tom 1, księga 1, rozdział 22.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 2:15 Żydzi uważali, że picie wina w tym czasie było niewłaściwe?

Odp.: Chociaż piło się wino z umiarem, w dni świąteczne zwyczajowo pościło się co najmniej do czwartej godziny. Osoba jest poważnym alkoholikiem, jeśli potrzebuje wina, by wstać rano. Ogólnie rzecz biorąc, Żydzi nie pili wina rano.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 2:16-21 proroctwo z Księgi Joela 2:28-29 spełniło się już tutaj, czy też spełni się ono podczas Drugiego Przyjścia Chrystusa?

Odp.: Ma się ono wypełnić przy każdym przyjściu Chrystusa. Część tej przepowiedni spełniła się podczas ukrzyżowania Jezusa, kiedy to po południu słońce pociemniało, jak opisano w Ewangelii Mateusza 27:45, Ewangelii Marka 15:33 oraz Ewangelii Łukasza 23:44-45. Piotr wspomniał o tym w Dziejach Apostolskich 2:16-21.

Zmroczy się również przed powtórnym przyjściem Jezusa, jak opisano w Apokalipsie św. Jana 6:12-14;8:12 ; 9:2;16:10 .

Pytanie: Skoro w Dziejach Apostolskich 2:16-21 spełniło się proroctwo z Księgi Joela 2:28-32, to dlaczego księżyc nie zmienił się w krew?

Odp.: To, że księżyc zamienił się w krew, oznacza po prostu, że księżyc przybrał czerwony kolor. Słońce pociemniało na trzy godziny podczas ukrzyżowania Jezusa, zgodnie z Ewangelią Łukasza 23:44-45. Niechrześcijański historyk palestyński o imieniu Thales (pisane również jako Thallus) napisał w 52 r. n.e., że ukrzyżowaniu Jezusa towarzyszyła ciemność. Grecki pisarz z Karii o imieniu Flegon również napisał, że w 202. Olimpiadzie (33 r. n.e.) miało miejsce zaćmienie słońca.

Istnieją dwa poglądy na temat Dziejów Apostolskich 2:16-21:

Całkowite spełnienie: Ponieważ księżyc często pojawia się w ciągu dnia, to gdy słońce uległo zaciemnieniu, księżyc prawdopodobnie również uległ zaciemnieniu lub zaczerwienieniu.

Spełnienie częściowe: Proroctwo z Księgi Joela 2:28-32 składało się z kilku części. Wylanie Ducha Świętego nastąpiło dopiero pięćdziesiąt dni później, w dniu Pięćdziesiątnicy. Księżyc najwyraźniej nie pociemniał w tym momencie, ale pociemnieje podczas Drugiego Przyjścia Chrystusa. Słońce pociemniało zarówno podczas ukrzyżowania, jak i podczas Drugiego Przyjścia.

Pytanie: W jaki sposób Ps 16,8-11 i Ps 2 odnoszą się do Jezusa i pierwszych chrześcijan w kontekście Dziejów Apostolskich 2,25-26 i 4,25-28?

Odp.: Odnoszą się one przede wszystkim do Jezusa. Ponieważ Jezus oddał za nas swoje życie, odnoszą się one również w drugiej kolejności do nas.

W Psalmie 16:8-11 czytamy, że ciało Jezusa nigdy nie uległo rozkładowi, a Jezus będzie cieszył się wieczną radością w Niebie. Nasze ziemskie ciała ulegną rozkładowi. Jednak później otrzymamy ciała uwielbione i dla nas również ciała te nigdy nie ulegną rozkładowi, a my będziemy cieszyć się wieczną radością w Niebie.

W Psalmie 2 Jezus zasiądzie na swoim tronie i będzie panował nad ziemią. List do Efezjan 2:6 i Apokalipsa św. Jana 3:21 mówią, że zasiądziemy z Chrystusem na Jego tronie (a nie na naszym własnym) i będziemy z Nim panować.

Łączenie dwóch wersetów zawierających te same słowa było „drugą zasadą midraszu” przypisywaną słynnemu żydowskiemu rabinowi Hillelowi.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 2:34 Dawid poszedł do nieba, czy nie?

Odp.: Ostatecznie tak. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę dwie kwestie.

1. W czasie, gdy Dawid spisał cytowany fragment, nadal żył na ziemi.

2. Dzisiaj dusza Dawida jest w niebie. Jednak jego ciało nie znajduje się w niebie, jak mówi Dzieje Apostolskie2:29 .

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 2:36 sceptyk Bart Ehrman twierdzi, że Piotr wykazał, iż Jezus otrzymał swój wywyższony status w momencie zmartwychwstania (Jesus, Interrupted, str. 95).

Odp.: Ehrman ma częściowo rację, a częściowo się myli. O ile Dzieje Apostolskie2:36 pokazują, że Jezus otrzymał wywyższony status, o tyle Ewangelia Jana 17:5-7 wskazuje, że Jezus odzyskał swój wywyższony status, który posiadał przed początkiem świata.

Pytanie: Czy fragment z Dziejów Apostolskich 2:38 oznacza, że chrzest wodny jest niezbędny do zbawienia?

O: Nie, o czym świadczą przykład złoczyńcy na krzyżu i niektórzy pierwsi męczennicy. Do zbawienia niezbędny jest Jezus. Ani pokuta, ani chrzest wodny nie zapewniają nam zbawienia. Są one jedynie naszą odpowiedzią na dzieło Jezusa. Chrzest ma być zewnętrznym znakiem naszej wcześniejszej wewnętrznej pokuty. Piotr nie powiedział jednak: „wierzcie tylko w sercu”. Ich wewnętrzna wiara łączyła się z zewnętrznym świadectwem oddanym Bogu i innym ludziom.

Zauważmy, że fragment z Dziejów Apostolskich2:38 był poleceniem, a nie formułą. Gdyby fragment z Dziejów Apostolskich2:38 był formułą, można by błędnie wywnioskować, że miłość do Boga, wiara, wierzenie i zaufanie Bogu są zbędne, ponieważ nie zostały tu wymienione. Wszyscy, którzy przychodzą do Chrystusa, powinni zostać ochrzczeni, i jest to tak samo prawdziwe dzisiaj, jak było wtedy. Jednak to krew Jezusa, a nie nasz chrzest, zbawia nas. Mimo to chrześcijanie będą chcieli być posłuszni Chrystusowi i przyjąć chrzest wodny.

List do Kolosan 2:11-12 pokazuje, że obrzezanie było symbolem chrztu. Jak wskazał Justyn Męczennik, skoro obrzezani mogli być tylko mężczyźni, a nie kobiety, dowodziło to, że obrzezanie zostało dane przez Boga jako znak, a nie uczynkiem sprawiedliwości. („Dialog z Tryfonem”, rozdz. 23, str. 206)

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 2:38 wielu twierdzi, że aby uzyskać zbawienie, musimy pokutować za grzechy, inni mówią, że wystarczy wiara, a jeszcze inni – że należy pokutować przed Bogiem. Co na ten temat mówi Biblia?

Odp.: Uważam, że to pierwsze podejście jest zgodne z nauką Biblii. Słyszałem kiedyś o dwóch misjonarzach z Campus Crusade w Moskwie, którzy zobaczyli na ulicy parę prostytutek. Podeszli do nich, zaczęli z nimi rozmawiać i wyciągnęli ulotkę „Cztery prawa duchowe”. Prostytutki również wyciągnęły swoje ulotki „Cztery prawa duchowe” i powiedziały, że w to wierzą, a nawet rozdawały je wszystkim swoim klientom!

Niektóre wersety biblijne mówią: „nawróćcie się i wierzcie”, ale inne mówią po prostu: „wierzcie”. Jednak „wiara” w sensie biblijnym oznacza posłuszeństwo, a nie tylko intelektualną zgodę, jak naucza List Jakuba 2:14-20 oraz 1 List Jana 2:3-4,9; 1 List Jana 2:15-16. Jan nie mówi tu, że trzeba być bezgrzesznym (1 List Jana 1:10), ale raczej, że nie powinniśmy trwać w grzechu (1 List Jana 3:6).

W przesłaniu, które Piotr wygłosił w dniu Pięćdziesiątnicy (Dz 2,38), brzmiało ono: „Nawróćcie się i dajcie się ochrzcić”. Jak powiedział Piotr w 1 Liście Piotra 3,21, chrzest nie ma na celu fizycznego ani duchowego oczyszczenia, ale jest znakiem dobrego sumienia wobec Boga.

Inne wersety podkreślające potrzebę pokuty to:

Ezechiel 18:23,32

Ewangelia według św. Mateusza 3:2; 3:8,11; 4:17; 11:20; 21:32

Ewangelia według św. Marka 1:4,15; 6:12

Łukasz 3:3,5,8; 5:32; 15:7,10; 16:30; 24:47

Dzieje Apostolskie 2:38; 3:19; 5:31; 8:22; 11:18; 13:24; 17:30; 19:4; 20:21; 26:20

List do Rzymian 2:4

2 List do Koryntian 7:9,10

2 List do Tymoteusza 2:25

List do Hebrajczyków 6:1,6

2 List Piotra 3:9

Objawienie 2:5,16; 2:21,22; 3:3; 3:19; 9:20,21; 16:9,11

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 2:39 znajduje się jakiś fragment wskazujący, że Biblia odnosi się również do ludzi, którzy nie byli Żydami mieszkającymi w Izraelu?

Odp.: Tak, istnieje kilka wersetów, które rozszerzają te obietnice na nas. (Wszystkie poniższe cytaty pochodzą z Biblii Berean Standard.)

Dzieje Apostolskie2:39 : „Ta obietnica dotyczy was i waszych dzieci, a także wszystkich, którzy są daleko — wszystkich, których Pan, nasz Bóg, powoła do siebie”.

List do Efezjan 1:3 „Niech będzie błogosławiony Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa, który w Chrystusie obdarzył nas wszelkimi duchowymi błogosławieństwami w niebiańskich sferach”.

List do Rzymian 10:11-12 „Tak jak mówi Pismo: «Każdy, kto w Niego wierzy, nie dozna zawstydzenia». Nie ma bowiem różnicy między Żydem a Grekiem: ten sam Pan jest Panem wszystkich i hojnie obdarza każdego, kto Go wzywa”.

List do Galatów 3:28 „Nie ma już Żyda ani Greka, nie ma niewolnika ani wolnego, nie ma mężczyzny ani kobiety, wszyscy bowiem jesteście jednym w Chrystusie Jezusie”.

2 List Piotra 1:1 „…Do tych, którzy dzięki sprawiedliwości naszego Boga i Zbawiciela, Jezusa Chrystusa, otrzymali wiarę tak cenną jak nasza:” Zauważcie, że pisze tu Piotr, a nasza wiara jako pogan jest tak samo cenna jak jego wiara jako Żyda, gdyż w rzeczywistości istnieje tylko jedna wiara.

List do Rzymian 11:17 „Jeśli więc niektóre gałęzie zostały odłamane, a ty, dziki pęd oliwny, zostałeś wszczepiony między pozostałe, aby mieć udział w pożywieniu z korzenia oliwnego”,

Obecnie chrześcijanie mają różne opinie co do tego, w jakim stopniu jesteśmy Izraelem Bożym, oraz co do roli, jaką Bóg przeznaczył dla etnicznych Żydów w dzisiejszych czasach. Patrząc na takie wydarzenia jak straszliwy Holokaust z czasów II wojny światowej, wydaje się, że szatan wciąż ma na celowniku Żydów, by wyrządzać im zło. Sami Żydzi od czasu tych wydarzeń zastanawiają się, w jakim stopniu Bóg zapewnia im ochronę. Ogólnie rzecz biorąc, chrześcijanie wyznający dyspensacjonalizm zwykle darzą współczesnych Żydów szczególnym szacunkiem, ponieważ Bóg nadal się nimi zajmuje. Chrześcijanie wyznający „teologię przymierza” zwykle twierdzą, że skoro Żydzi odrzucili Chrystusa, to obecnie w oczach Boga nie zajmują oni innego miejsca niż jakakolwiek inna grupa etniczna.

Niezależnie od tego, jak Bóg postrzega Żydów dzisiaj, najwyraźniej mają oni do odegrania szczególną rolę w czasach ostatecznych. Wszystkich 144 000 świadków z Księgi Objawienia będzie stanowić grupa czystych Żydów. W Księdze Zachariasza 12:1-9 wrogowie zgromadzą się wokół Jerozolimy. W Księdze Zachariasza 12:10-14 nastąpi masowe nawrócenie na Chrystusa, a Żydzi będą „opłakiwać Tego, którego przebili”. W Księdze Daniela9:26 Antychryst zawrze przymierze z Żydami, a po trzech i pół roku je złamie oraz zniszczy miasto i świątynię.

Jeszcze przed pojawieniem się Żydów Bóg obiecał Abrahamowi, że wszystkie narody będą błogosławione przez niego (Galacjan 3:8-9); wszyscy jesteśmy synami Bożymi przez wiarę w Chrystusa Jezusa (Galacjan3:26 ), i wszyscy jesteśmy uważani za dzieci obietnicy – Sary, a nie Hagar, jak pokazuje List do Galacjan4:24 –28.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 2:40 Piotr tak bardzo pragnął dzielić się przesłaniem Ewangelii z ludźmi, którzy już starali się postępować dobrze?

Odp.: Piotr szczerze troszczył się o nich. Samo dążenie do bycia dobrym nie wystarczy, by dostać się do nieba Bożego – konieczna jest przemiana. Nawet Żydzi musieli narodzić się na nowo.

Piotr nawet błagał Żydów, by przyjęli Jezusa (2:40 ). Jeśli ktoś znajduje się w płonącym domu, nie zaprasza się go po prostu na zewnątrz, bo pogoda jest ładna; pilnie mówi mu się, by się ocalił.

To niezwykłe, że ten sam Piotr, który trzykrotnie zaparł się Chrystusa w domu arcykapłana, teraz odważnie głosi Chrystusa na dziedzińcach świątyni. Czy Piotr zostanie za to wychłostany lub zabity? Piotrowi nie zależało na tym zbytnio w porównaniu z pilną potrzebą głoszenia ewangelii.

Pytanie: Co oznacza „łamanie chleba” w Dziejach Apostolskich 2:42?

Odp.: Nie oznacza to po prostu jedzenia i picia, ponieważ nie „poświęciliby się” oni wyłącznie jedzeniu i piciu. Odnosi się to raczej do uczestnictwa w Wieczerzy Pańskiej, którą Jezus nakazał im spożywać na swoją pamiątkę w Ewangelii Łukasza 22:19 oraz 1 Liście do Koryntian 11:24-26.

P: Czy fragmenty z Dziejów Apostolskich 2:44-45 i 4:32 oznaczają, że chrześcijanie nie powinni posiadać prywatnej własności?

Odp.: Nie. Ten przykład pierwszych chrześcijan mieszkających w Jerozolimie nie jest dla nas wzorem do naśladowania. W Nowym Testamencie znajduje się przykład przeciwny – Paweł posiadał na własność swój płaszcz, o czym mowa w 2 Liście do Tymoteusza 4:13. Ponadto w 2 Liście do Koryntian Paweł napominał Koryntian, by byli hojni. Nie musiałby tego robić, gdyby kościół już przejął cały ich majątek.

Podział ten był dobrowolny i nie dotyczył wszystkich, lecz tych, którzy mieli potrzeby.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 2:44 sformułowanie „wszystko mieli wspólne” obejmuje rozwiązłe życie seksualne, jak naucza sekta Dzieci Boże?

Odp.: Nie, z dwóch powodów.

1. Kobiety i mężczyźni nie są przedmiotami, którymi można handlować ani których można wykorzystywać. Chodzi tu o rzeczy materialne, a nie o ludzi czy relacje.

2. Skoro byli posłuszni Bogu, nie mieliby też wspólnych złych rzeczy, takich jak skradzione dobra.

Brzmi to jak „przesiewanie komara, a połykanie wielbłąda” – próba usprawiedliwienia rozwiązłego życia seksualnego na podstawie tego wersetu i ignorowanie wszystkiego, co Biblia mówi o czystości seksualnej.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 3:1-3, kiedy to, czego pragniemy, może różnić się od tego, czego potrzebujemy, i być o wiele mniej ważne od tego?

Odp.: Człowiek ten pragnął niewielkiej sumy pieniędzy, by złagodzić swoją obecną sytuację. Piotr wezwał go, by podniósł się z obecnego stanu. Człowiek ten stracił nadzieję, że kiedykolwiek zostanie uzdrowiony, ale po tym, jak Piotr przemówił w imieniu Jezusa, nabrał wiary, by to uczynić. Mężczyzna ten wiedział, że Jezus niedawno został ukrzyżowany, ale prawdopodobnie wiedział również, że Jezus zmartwychwstał.

Niektórzy ludzie, nawet chrześcijanie, myślą, że nigdy nie zdołają rzucić palenia, zaprzestać upijania się, opanować gniewu ani porzucić innych grzechów. Ale Bóg wzywa nas, byśmy mieli wiarę i podnieśli się z paraliżującej nas niewoli grzechu.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 3:2 – gdzie i kiedy ten człowiek stał się kaleką?

Odp.: Greckie słowo „koilia” może oznaczać zarówno żołądek, jak i łono. Chociaż w Nowym Testamencie słowo to występuje w obu znaczeniach, Łukasz używa go wyłącznie w znaczeniu „łono”. Zatem mężczyzna ten był kaleką od urodzenia.

P: Czym są jałmużny, o których mowa w Dziejach Apostolskich 3:3?

O: Są to pieniądze rozdawane ubogim.

P: W Dziejach Apostolskich 3:3-6, ile wiary i nadziei miał ten człowiek, że zostanie uzdrowiony?

Odp.: Żebrak był kulawy od urodzenia, dzień po dniu leżał u bram świątyni i nie dawał żadnych oznak, że ma nadzieję na uzdrowienie. Zadowalał się jedynie niewielką jałmużną. Jak bardzo my dzisiaj zadowalamy się zaledwie odrobiną od Boga, podczas gdy Bóg pragnie uczynić w naszym życiu o wiele więcej.

To uzdrowienie jest niezwykłe, ponieważ mężczyzna poprosił po prostu o coś niewielkiego, z małą wiarą, a dzięki łasce Bożej otrzymał coś wielkiego.

P: W Dziejach Apostolskich 3:7, biorąc pod uwagę powagę i długość trwania jego niepełnosprawności, mężczyzna miał wszelkie powody, by szukać wymówki, że nie może chodzić. Ale tego nie zrobił. Kiedy próbujemy szukać wymówek przed Bogiem, podczas gdy powinniśmy po prostu to zrobić?

Odp.: Nie ma znaczenia, jak potężna jest dana rzecz w porównaniu z mocą Boga. Jeśli po prostu będziemy nadal być posłuszni Bogu, gdy nadarzy się okazja, Bóg wyjdzie nam naprzeciw i poprowadzi nas. Podczas gdy niemowlę, które ma potencjał, by chodzić, wciąż przechodzi długi proces nauki chodzenia, ten człowiek nie musiał tego robić. Nie tylko jego nogi zostały uzdrowione, dając mu ten potencjał, ale od razu posiadał zdolność i umiejętność chodzenia, skakania i podskakiwania.

Jak powiedział ktoś kiedyś: „Nie mów Bogu, jak wielka jest burza; powiedz burzy, jak wielki jest twój Bóg”.

Pytanie: Czym różni się kazanie Piotra z Dziejów Apostolskich 3:11-26 od jego kazania z Dziejów Apostolskich 2?

Odp.: To improwizowane kazanie nie wydaje się tak dopracowane jak kazanie z Dziejów Apostolskich 2. Być może jednak to, jak płynnie i jak dobrze przygotowane są nasze przemówienia, nie ma znaczenia, gdy dzielimy się prawdą ewangelii, która jest w nas.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 3:13 Żydzi zaparli się Jezusa w obecności Piłata, mimo że Piłat był zdecydowany Go uwolnić?

Odp.: Tak. Wyraźnie widać to w Ewangelii Mateusza 27:17-26, Łukasza 23:4-25 i Jana 19:4-16. Mniej wyraźnie widać to w Ewangelii Marka 15:9-15.

P: Co Piotr przeciwstawia sobie w Dziejach Apostolskich 3:14-15 i jak to odnosi się do nas?

Odp.: Tłum obecny podczas procesu Jezusa miał wybór: uwolnić mordercę, który odbiera życie, czy uwolnić Mesjasza, który je daje. Wybrali tego, który odbiera życie. Czasami ludzie dokonują złych wyborów i podążają niewłaściwą drogą, której koniec odbiera życie. Piotr jednak głosił im dobrą nowinę, że wciąż nie jest za późno, by okazali skruchę, zmienili zdanie i podążali ścieżką życia. Piotr nie jest wobec nich surowy, lecz w poważnych i pilnych słowach głosi, co uczynili i co muszą teraz zrobić.

Pytanie: Co w Dziejach Apostolskich 3:16-17 jest istotne w odniesieniu do „Imienia” Jezusa?

Odp.: Łukasz z pewnością uważał to za istotne, ponieważ wspomina o tym 33 razy: Dzieje Apostolskie 2:21; 38; 3:6,16; 4:7,10,12,17,18; 5:28,40,41; 8:12,16; 9:14,15,21,27,29; 10:48; 15:26; 16:18; 19:5, 13, 17; 21:13; 22:16; 26:9; Łk 10:17; 21:8; 24:47

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich3:17 –21 lud żydowski otrzymał kolejną szansę na ustanowienie Królestwa Bożego tutaj, na ziemi?

Odp.: Chrześcijanie nie są co do tego zgodni.

Tak: Wielu dyspensacjonalistów uważa, że Żydzi jako naród otrzymali tutaj możliwość ustanowienia Królestwa Bożego na ziemi. Oczywiście Bóg z góry wiedział, że odrzucą tę szansę.

Nie: Wielu innych twierdzi, że wezwanie to skierowano do każdej osoby słyszącej to przesłanie.

Kwestia sporna: Jest to prawdziwa oferta, ale czysto hipotetyczny przypadek, podobny do głoszenia ewangelii ludziom potępionym. Bóg wiedział, że jej nie przyjmą.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 3:19-20 nakazano im pokutować i nawrócić się?

Odp.: Jest to ważna kwestia, na którą należy zwrócić uwagę. W Dziejach Apostolskich 3:19 stwierdza się, że celem pokuty i nawrócenia się ku Bogu było wymazanie ich grzechów. W zbawieniu nadal istnieje aspekt wieczny, ponieważ Bóg z góry znał i przeznaczył tych, którzy pójdą do nieba. Jednak Dzieje Apostolskie 3:19 pokazują, że istnieje również aspekt „czasowy” i pod pewnym względem nasze grzechy są przebaczone „gdy” pokutujemy i nawracamy się.

Odświeżenie i odnowienie wszystkich rzeczy było już znane Żydom, ponieważ zostało to również przepowiedziane w Księdze Izajasza 34:4; 51:6; 65. Wspomina się o tym również w Księdze Henocha 45:2; 62:1; 91:16-17 oraz w Apokalipsie Barucha 32, zgodnie z „The Expositor’s Greek Testament”, tom 2, str. 116.

Pytanie: Czy fragment z Dziejów Apostolskich 3:21, 26 potwierdza uniwersalizm, zgodnie z którym wszyscy zostaną zbawieni?

Odp.: Nie. Jezus przyszedł jako ofiara przebłagalna za cały świat (1 J 2:2), aby odwrócić wszystkich od ich niegodziwych dróg. Jednak w przypadku tych, którzy nie chcą odwrócić się od bezbożnych dróg, Bóg nie zmusza nikogo do wejścia do nieba wbrew jego woli.

Teza o natychmiastowym uniwersalizmie, zgodnie z którą wszyscy natychmiast trafiają do nieba, jest fałszywa w świetle Mt 25:46; J 3:36; 5:40-43; 6:45; 8:24; 10:8; 12:47-48; 14:6; (domyślnie) Dz 4:12; 2 Tes 1:8-9.

Uniwersalizm ostateczny, zgodnie z którym niektórzy mogą trafić do piekła, ale wszyscy ostatecznie trafią do nieba, jest fałszywy zgodnie z Mk 9,44-48; Ap 20,10.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 3:13, 22, 26 oraz w Liście do Efezjan4:27 Jezus jest w tych wersetach określany jako święty sługa, a co oznacza, gdy nazywany jest Synem Człowieczym?

Odp.: Wydaje się, że dwa ulubione tytuły Jezusa to „Syn Człowieczy” i „Syn Boży”. Jednak Jezus najwyraźniej najpierw przedstawiał po jednym tytule na raz. Pierwszy z nich podkreśla, że Jezus był w pełni człowiekiem, a drugi – że Jezus był w pełni Bogiem. Jezus nie tylko wyglądał jak człowiek i miał pewne cechy wspólne z ludźmi, ale był w 100% człowiekiem. Był tak samo człowiekiem jak ty i ja. Podobnie Jezus nie był „trochę Bogiem” ani częściowo Bogiem, ale był w 100% Bogiem.

Jezus posiadał całą chwałę należną Bogu w Niebie. A jednak zstąpił na ziemię. List do Hebrajczyków 5:7-8 nie mówi o Jezusie jako o „Przyjacielu” Boga Ojca, ale na ziemi Jezus był „posłuszny” i nauczył się posłuszeństwa. List do Filipian nie mówi, że Jezus był prawowitym sługą ani że zasługiwał na to, by być sługą, ale raczej, że dobrowolnie zdecydował się zostać sługą.

Ale Pismo Święte idzie dalej. Słudzy często zajmowali wysokie stanowiska, jako nauczyciele, korepetytorzy, urzędnicy państwowi i księgowi. Tylko pokorni słudzy musieli myć stopy swoim panom. Jednak Jezus nie był tylko sługą, ale pokornym sługą uczniów, myjąc im stopy w Ewangelii św. Jana 13:4-17. W Ewangelii św. Jana 13:13 Jezus nadal potwierdzał, że słusznie nazywają Go Panem, a mimo to działał jako sługa uczniów i mówił, że wszyscy powinniśmy być sługami jedni drugich.

Na marginesie należy zauważyć, że przytoczony tutaj fragment z Księgi Powtórzonego Prawa 18:15, 18-19 nie jest dokładnie taki sam jak w tekście masoreckim ani w Septuagincie. Jest on jednak zgodny z hebrajskim tekstem Księgi Powtórzonego Prawa 18:18-19 zawartym w zwoju 4Q175 (=4QTest), sporządzonym w latach 100-1 p.n.e.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 3:26 Jezusowi udało się odwrócić wszystkich od ich nieprawości?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.

1. Jezus całkowicie osiągnął sukces w wypełnieniu wszystkiego, co miał uczynić, oraz w zapewnieniu – ze strony Boga – wszystkiego, co było potrzebne, aby każdy mógł odwrócić się od swoich nieprawości.

2. Jednak niektórzy decydują się nie odwrócić od swoich grzechów, a to nie jest wina Jezusa.

3. Piotr kładł nacisk na królestwo, a nie na Kościół, ponieważ zwracał się tutaj wyłącznie do Żydów.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 4:3-14 przywódcy ograniczyli się w tym momencie jedynie do ostrzeżenia?

Odp.: Po pierwsze, należy zauważyć, że w Dziejach Apostolskich 4:7 przywódcy zasadniczo zapytali „jaką mocą lub w imię kogo”; chodziło im przede wszystkim o to, by mieć właściwy autorytet. Saduceusze sądzili, że era mesjańska rozpoczęła się już w okresie makabejskim, zgodnie z „The Message of Acts”, str. 78. Saduceusze, którzy stanowili większość w Sanhedrynie, postrzegali głoszenie apostołów o Jezusie jako pozbawione jakiegokolwiek uzasadnionego powodu.

Chociaż Pismo Święte nie udziela konkretnej odpowiedzi na to pytanie, prawdopodobnie istnieją trzy powody.

Władze obawiały się tego, co niektórzy nazywają „wizerunkiem”. Bały się utraty poparcia ludu i jego zwrócenia się przeciwko żydowskim władzom za karanie ludzi, którzy nie robili nic złego, a jedynie czynili dobro, uzdrawiając kogoś. Uważano to za główny powód w Dziejach Apostolskich 5:26. Piotr, pełen Ducha Świętego, poruszył tę kwestię w Dziejach Apostolskich 4:9. Być może nadarzy się lepszy moment, by potajemnie pozbyć się tych apostołów.

Po drugie, obawiali się reakcji Rzymian na zamieszki wśród tłumu. Rzymianie pokazali, że nie mieli skrupułów przed zabijaniem żydowskich przywódców. Gdyby tłum zgodził się na zabicie przywódców, których już nie popierał, mogliby znaleźć się w niekorzystnej sytuacji. Była to główna obawa Kajfasza, o czym mowa w Ewangelii św. Jana 11:48-50.

Po trzecie, zgodnie z prawem żydowskim osoba musiała być świadoma konsekwencji swojego przestępstwa, zanim została za nie ukarana. Tak więc ostrzeżenie było jedynie pierwszym krokiem, mającym na celu uświadomienie im tych konsekwencji.

Piotr nie podjął żadnej próby uspokojenia Sanhedrynu ani nie przemawiał w sposób kompromisowy, by go zadowolić. Mogło to być szokujące, biorąc pod uwagę, że pochodziło to od kogoś, kto uciekł po aresztowaniu, nie wspominając już o trzykrotnym zaparciu się Jezusa. Czasami, gdy upadamy w jakiejś sprawie i okazujemy skruchę, Bóg stawia nas w podobnej sytuacji, abyśmy mogli odnieść zwycięstwo tam, gdzie wcześniej ponieśliśmy porażkę.

Skutkiem decyzji Sanhedrynu było w istocie ogłoszenie „wojny” między ziemską władzą Sanhedrynu a niebiańską władzą Jezusa.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 4:8; 4:31; 2:4; 6:3; 11:24; 13:9; 7:55 Bóg napełnia ludzi Duchem Świętym?

Odp.: Księga Dziejów Apostolskich podaje pięć różnych powodów.

Aby głosili Słowo Boże (Dz 2,4; 4,8; 4,31)

Aby służyć (Dz 6,3)

Aby pełnić posługę pasterza (Dz 11,24)

Aby upominać (Dz 13:9)

Za śmierć (Dz 7,55)

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 4:12 Jezus naprawdę jest jedyną drogą?

Odp.: Tak. Zgodnie z tym wersem, Ewangelią św. Jana 14:6 i Dziejami Apostolskimi 4:12 Jezus jest jedyną drogą dla wszystkich. Jeśli się z tym nie zgadzasz, to sprzeciwianie się niemal wszystkim prawdziwym chrześcijanom w całej historii nie jest tak złe, jak nazywanie Jezusa i Piotra kłamcami lub szaleńcami za to, że uważali Jezusa za jedyną drogę. Czy naprawdę wierzysz, że Jezus powiedział coś, co wprowadzało w błąd wszystkich Jego naśladowców przez tysiące lat, i pozwolił na to również swoim apostołom? Czy uważasz, że wiesz lepiej niż Jezus lub Piotr?

Oszczerstwo to mówienie czegoś, o czym dana osoba albo wie, że jest kłamstwem, albo wykazuje lekkomyślne lekceważenie prawdy. Jeśli uważasz, że Jezus i Piotr byli oszczercami, kłamstwem byłoby twierdzenie, że wierzysz w Jezusa i jesteś Jego naśladowcą.

Niektórzy chcieliby „biblijnego bufetu”, czyli przyjmowania wszystkich doktryn, które im odpowiadają, i odrzucania tych, których nie chcą. To trochę jak postawa „ja i Bóg” kontra „Bóg i ja”. Ale nie tego chciał Bóg, nasz Pan.

Pytanie: Skąd, poza Biblią, wiemy, że nie wszystkie religie są prawdziwe, jak mówi Dzieje Apostolskie 4:12?

Odp.: Zanim odpowiem na to pytanie, oto krótki akrostych przedstawiający wierzenia niektórych religii.

Pytanie: Skąd, poza Biblią, wiemy, że wszystkie główne religie świata nie są prawdziwe, jak napisano w Dziejach Apostolskich 4:12?

Odp.: Oto kilka krótkich stwierdzeń.

Żydzi wierzą, że Jezus nie jest Mesjaszem od Boga. Chrześcijanie wierzą, że Jezus jest Mesjaszem od Boga. Hindusi i wielu buddystów wierzy w czczenie bożków jako bogów. Nauczanie chrześcijańskie i żydowskie głosi, że bałwochwalstwo jest wielkim złem. Pierwsi chrześcijanie woleli tortury i śmierć od czczenia bożków. Mahomet nauczał muzułmanów, że bałwochwalcy, którzy nie okazują skruchy, powinni zostać zabici.

Gdybyś zatrzymał się i zapytał pięć osób o drogę do jakiegoś miejsca, a one udzieliłyby tak różnych odpowiedzi, jak te religie, musiałbyś dojść do wniosku, że przynajmniej niektóre z nich się mylą. Albo

a) czczenie bożków jest dopuszczalne,

b) ludzi czczących bożki należy zabić

c) lepiej jest zostać poddanym torturom i umrzeć, niż czcić bożki,

Wszystkie trzy powyższe stwierdzenia nie mogą być prawdziwe.

Albo

a) powinieneś być błogosławieństwem dla innych, albo

b) przeklinanie Żydów i chrześcijan, jak nauczał Mahomet, jest czymś dobrym i miłym Bogu.

Oba twierdzenia nie mogą być prawdziwe.

Wyobraź sobie, że patrzysz na skrzyżowanie dwóch ulic na małej wyspie. Prawdopodobnie możesz wybrać dowolną ulicę i ostatecznie dotrzeć do dowolnego miejsca na wyspie. Tak właśnie jest z większością religii. Jeśli chcesz podróżować po wyspie, nie ma znaczenia, którą drogą pójdziesz. Możesz jechać po wyspie w prawo, w lewo lub środkiem. Drogi te w końcu się skrzyżują . Jeśli jednak chcesz opuścić wyspę i dotrzeć na ląd stały Królestwa Bożego, zanim nadejdzie huragan, musisz przejechać przez ten jeden długi most. Stwierdzenie to nie wynika z ograniczoności umysłu, lecz z geografii widocznej na mapie. Twierdzenie, że istnieje tylko jedna droga do Boga, nie jest przejawem naszej ograniczoności, lecz prawdą nauczaną przez Jezusa.

Stara opowieść mówi o oszuście, który pokazuje nowym imigrantom w Ameryce most Brookliński. Widząc wszystkie przejeżdżające po nim samochody, oszust proponuje imigrantom sprzedaż mostu, którego nie posiada, aby mogli zarabiać pieniądze, pobierając opłaty za przejazd. Czasami ludzie chcą zaufać wyimaginowanemu mostowi lub mostowi, który sami planują zbudować. Prawda o zbawieniu polega na tym, że niczego nie można „kupić”. Można swobodnie przejść przez wąski most krzyża Jezusa albo pozostać na wyspie katastrofy.

Pytanie: Co można powiedzieć osobie, która uważa, że wszystkie religie prowadzą do Boga, w kontekście Dziejów Apostolskich 4,12?

Odp.: To zależy od osoby i sytuacji. Oto trzy różne, ale uzupełniające się odpowiedzi.

a. Pocieszająca jest myśl, że na świecie wszystko jest w porządku, a każda religia prowadzi ludzi do Boga. Czy talibowie, zamożny wielebny Moon, niemoralny Rajneesh, agresywny David Koresh, skłonny do samobójstwa Jim Jones – czy wszyscy oni są „latarniami”, które poprowadziły swoich wyznawców do tego, co podoba się Bogu? Czy ofiara Jezusa, umierającego w agonii na krzyżu, nie miała żadnego znaczenia, a może, co gorsza, była niepotrzebną stratą? Nie, Jezus powiedział, że szeroka jest droga prowadząca do zguby, a wąska ta, która prowadzi do życia wiecznego. Niektórzy odrzucają słowa Jezusa jako wypowiedzi głupca, sądząc, że nie wiedział, o czym mówił. Jeśli jednak szczerze ufamy Jezusowi, musimy pogodzić się z faktem, że w większości świata nie wszystko jest w porządku i że mamy przed sobą zadanie, by głosić o tej wąskiej drodze.

b. Z lżejszej strony, jeśli ktoś mi powie, że wszystkie religie prowadzą do Boga, pytam go, czy zdaje sobie sprawę, że naprawdę naraża się, mówiąc coś takiego. Na przykład w religii Thuggee aktem kultu jest uduszenie innych ludzi na śmierć. Skoro więc wierzą, że wszystkie religie prowadzą do Boga, a nie znają cię zbyt dobrze, czy mogliby się odwrócić i zamknąć oczy, abym mógł praktykować akt kultu zgodnie z tą tradycją religijną?

c. Mahomet nauczał atakowania niemuzułmanów i zabijania pogan w surze 9:29 oraz w Hadisach Buchariego, tom 4, nr 196, str. 124. Ludzie nazywani muzułmańskimi ekstremistami to po prostu osoby, które poważnie traktują wszystko, co powiedział Mahomet. Taki agresywny muzułmanin mógłby powiedzieć do uniwersalisty: „Mój prorok, Mahomet, niech spoczywa w pokoju, nakazał nam zabijać niewiernych. Jednak zanim odetnę ci głowę w posłuszeństwie wobec Allaha, chciałem tylko, żebyś wiedział, że doceniam to, że uznajesz moją religię za słuszną”.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 4:12 religie, które czynią dobre uczynki, są dobre?

Odp.: Oto list polecający dotyczący jednej z takich religii, która kładzie nacisk na miłość do bliźnich.

„Świadomość głębokiego zaangażowania waszej wspólnoty w najważniejsze kwestie społeczne i konstytucyjne naszego kraju stanowi dla mnie ogromną inspirację”. — Walter Mondale (wiceprezydent USA) w liście referencyjnym dla wielebnego Jima Jonesa. Jones przedstawił ten list referencyjny rządowi Gujany, gdy Jonestown zostało założone. (cytowane w The New Republic,12/2/1978 oraz w Experts Speak, str. 283). Jim Jones zmusił później swoich wyznawców w Jonestown do popełnienia samobójstwa.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 4:19 – kiedy powinniśmy nie słuchać poleceń przywódców religijnych?

Odp.: Trzy kwestie do rozważenia: nakazy, bezbożni przywódcy religijni oraz Piotr.

Nakazy: Podobnie jak prawa państwa mają pierwszeństwo przed prawami prowincji, tak nakazy Boże mają pierwszeństwo przed nakazami innych. Wszystko, co mówią ludzie, nawet słowa pobożnych pastorów, należy zweryfikować w świetle Pisma Świętego.

Przywódcy: Paweł mówi w 2 Liście do Tymoteusza 3:5, że będą ludzie, którzy mają pozory pobożności, ale zaprzeczają jej mocy. Nie powinniśmy mieć z nimi nic wspólnego. Oczywiście masz coś wspólnego z daną osobą, jeśli uznajesz ją za swojego duchowego przywódcę.

W Liście do Tytusa3:10 czytamy, że nie należy mieć nic wspólnego z kimś, kto sieje rozłam, po tym jak dwukrotnie go ostrzegłeś. W Objawieniu 2:20 kościół w Tiatyrze został zganiony przez Jezusa za tolerowanie fałszywej prorokini, która propagowała niemoralność seksualną i spożywanie pokarmów ofiarowanych bożkom.

Żaden przywódca chrześcijański nie jest bezgrzeszny ani nie ma w 100% racji w każdej, nawet najdrobniejszej kwestii doktrynalnej. Jeśli jednak przywódca chrześcijański nie chce podporządkować się Bogu, nie powinniśmy podporządkowywać się jemu. Natomiast w przypadku naszych przywódców chrześcijańskich, którzy kroczą z Bogiem – choćby byli niedoskonali – mamy nakaz podporządkowywać się im, jak pokazują List do Hebrajczyków13:17 oraz 1 List Piotra 5:2-5.

Piotr: Reakcją Piotra mogło być po prostu milczenie (ale nie zgoda), a potem mógłby przemówić potajemnie lub powiedzieć, że nigdy się nie zgodził. Jednak Piotr postąpił odwrotnie. Nie bał się, że wypadnie poza Bożą ochronę. Gdyby po prostu milczał, mogłoby to sugerować, że się zgodził, a wtedy – słusznie lub niesłusznie – mogliby oskarżyć Piotra o wycofanie się z tego, na co milcząco się zgodził. Nie, Piotr wykazał się tutaj odwagą, a właśnie o odwagę błagali Boga.

Jednym z pierwszych pisarzy, którzy poruszyli tę kwestię, był Tertulian (198–220 n.e.) w dziele „Scorpiace”, rozdz. 14, str. 648.

Z historycznego punktu widzenia John Wycliffe (~1330–1382) poszedł o krok dalej. Pod wpływem Richarda Fitzralpha wyznawał pogląd, że „władza pochodzi od Boga”. Koncepcja ta zakłada, że ludzka władza i autorytet pochodzą od Boga i są przez Niego podtrzymywane. Nieposłuszni i bezbożni przywódcy religijni nie powinni być wspierani ani wynagradzani. Wycliffe zapytał: jeśli cały Kościół rzymskokatolicki jest skorumpowany, to dlaczego Anglia miałaby dostarczać Rzymowi pieniądze?

Jaka była reakcja Kościoła rzymskokatolickiego? Śmierć Wycliffe’a na skutek udaru prawdopodobnie uchroniła go przed męczeńską śmiercią. W każdym razie Kościół wykopał ciało Wycliffe’a i wyrzucił je.

Pytanie: W jaki sposób wszyscy wielbili Boga w Dziejach Apostolskich 4:21?

Odp.: W kontekście wyrażenia „cały lud” chodziło o wszystkich ludzi, którzy byli świadkami tego, co się wydarzyło. Niektórzy z nich mogli później odwrócić się od apostołów, ale w tej chwili wszyscy wyrażali swoją chwałę Bogu.

P: Jakie znaczenie ma fakt, że mężczyzna miał 40 lat, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 4:22?

Odp.: Znaczenie tego polega na lekcji, że wiek nie ma znaczenia dla Boga.

Po 20. roku życia ciało nie rośnie już zbytnio, a wraz z wiekiem procesy gojenia przebiegają wolniej. Wszystko to nie ma znaczenia dla Boga, który czyni cuda.

Podobnie osoba starsza może niechętnie podchodzić do skruchy i nawrócenia się ku Bogu, ponieważ zmarnowała swoje wcześniejsze lata i czuje się zbyt przywiązana do swoich nawyków. Wszystko to nie ma znaczenia dla Boga. Nie próbuj mówić Bogu, że chcesz do Niego przyjść, ale że On nie jest wystarczająco potężny, by pokonać twoje ograniczenia lub twój wiek. Bóg w to nie wierzy i ty też nie powinieneś.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 4:23 Piotr i Jan plotkowali, przekazując innym wierzącym wszystko, co powiedzieli kapłani?

Odp.: Nie. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę cztery kwestie.

1. Plotkowanie jest poważnym grzechem, zgodnie z Księgą Przysłów 11:13; 16:28; 18:8; 20:19; 26:20,22 oraz 2 Listem do Koryntian 12:20; 3 Listem Jana 10; Listem do Rzymian 1:29 i 1 Listem do Tymoteusza 5:13. Plotkowanie i oszczerstwo obejmują mówienie o innych rzeczy, których nie ma sensu mówić, oraz rozpowszechnianie fałszywych informacji.

2. Piotr i Jan nie plotkowali, ponieważ opowiadali o tym, co im się przydarzyło, i mówili prawdę.

3. Ponadto dla pozostałych chrześcijan ważne było, aby dowiedzieć się o wyroku i działaniach arcykapłanów oraz starszych.

4. Wreszcie opowiadali o uzdrowieniu dokonanym przez Boga, a o tym, co uczynił Bóg, zawsze można opowiadać innym.

Pytanie: Co jest ciekawego w ich modlitwie z Dziejów Apostolskich 4:28-29?

Odp.: Dwie rzeczy są bardzo interesujące: to, co powiedzieli Bogu, oraz to, o co się nie modlili.

Można by się spodziewać, że powiedzą Bogu, iż władcy sprzeciwiali się Jego woli. Jednak zamiast tego pojawia się tu „niespodzianka”. Uznają przed Bogiem, że bezbożni przywódcy w rzeczywistości czynili dokładnie to, co Bóg dla nich przeznaczył, zgodnie z Psalmem 2 w Dziejach Apostolskich 4:25-26.

Zasadniczo zwrócili się do Boga z trzema prośbami.

1. Spójrz na groźby władców (nie ośmielając się mówić Bogu, co powinien z tym zrobić)

2. Daj im śmiałość, by głosili Słowo Boże

3. Niech nadal uwielbiają Twoje Imię poprzez uzdrowienia, znaki i cuda.

Najbardziej intrygujące jest to, o co NIE modlili się. Zwracali się do Boga jako do Wszechwładnego Pana, ale nie modlili się o bezpieczeństwo, ulgę od ucisku ani o to, by Bóg ich chronił. Nie modlili się, by Bóg podsuwał im okazje do głoszenia Słowa. Widzieli mnóstwo takich okazji. Modlili się raczej tylko o to, by Bóg ich przemienił, dając im więcej odwagi do tworzenia lub wykorzystywania okazji, które z pewnością pojawią się, by głosić Słowo.

Bóg pokazał, że był bardzo zadowolony z ich modlitwy, sprawiając, że miejsce to zostało wstrząśnięte. Jak zauważył Jan Chryzostom, kiedy miejsce to zostało wstrząśnięte, oni stali się jeszcze bardziej niewzruszeni.

Pytanie: Czy w świetle Dziejów Apostolskich 4:32-35 i 2 Listu do Koryntian 8:13-15 chrześcijanie powinni dziś cieszyć się finansową równością w stosunku do wszystkich innych chrześcijan?

Odp.: Dzieje Apostolskie 4:32-35 pokazują, że pierwsi chrześcijanie byli bardzo hojni i dzielili się wszystkim, co mieli, i że nikt nie cierpiał niedostatku. Jednak Biblia ani nie nakazuje, ani nie podaje przykładu „chrześcijańskiego komunizmu”, ponieważ Dzieje Apostolskie 5:4 pokazują, że Ananiasz miał prawo zatrzymać ziemię i pieniądze dla siebie. Po prostu nie miał prawa twierdzić, że przekazał wszystkie pieniądze Kościołowi, skoro w rzeczywistości tego nie uczynił. Paweł posiadał osobisty majątek w postaci płaszcza i kilku zwojów, o których pisze w 2 Liście do Tymoteusza 4:13.

2 List do Koryntian 8:13-15 mówi, że nikt nie powinien mieć zbyt wiele, a nikt nie powinien mieć zbyt mało. Są to wersety stanowiące wyzwanie dla zamożnych chrześcijan, ale mamy przestrzegać całej Biblii, a nie tylko jej fragmentów.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 4:36 mowa jest o prawdziwej Ewangelii Barnaby, napisanej przez Barnabę, jak twierdzą niektórzy muzułmanie?

Odp.: Nie. Ewangelia Barnaby była średniowiecznym fałszerstwem. Oto kilka powodów, dla których wiemy, że nie jest to dzieło starożytne.

Podstawowe fakty wskazują, że nie jest to dzieło starożytne. Ewangelia Barnaby znana jest wyłącznie w języku włoskim, a żaden starożytny pisarz nigdy do niej nie nawiązywał. Wspomina ona o rzeczach, które zaczęto stosować dopiero kilka wieków później. Co więcej, w Granadzie znaleziono również inne fałszywe ewangelie napisane w języku arabskim. Odkryto je po 1588 roku, a ich autorami byli Maurowie. Skoro wszyscy powszechnie odrzucają te inne fałszywe ewangelie, to dlaczego mielibyśmy akceptować właśnie tę? Chociaż pewien muzułmański pisarz, Ata ur-Rahman, pomylił Ewangelię Barnaby z innym tekstem zwanym Listem Barnaby, nie ma między nimi żadnego podobieństwa poza imieniem tej osoby.

Sprzeczność zarówno z Biblią, jak i z Koranem

Poniżej przedstawiono nauki zawarte w Ewangelii Barnaby, które są sprzeczne zarówno z doktryną islamską zawartą w Koranie, jak i z nauką chrześcijańską zawartą w Biblii.

Niektóre inne różnice w stosunku do Biblii

Niektóre inne różnice w stosunku do Koranu powinny skłonić muzułmanów do ostrożności w odwoływaniu się do tej „Ewangelii”. Według hadisu Buchariego, tom 4, księga 56, nr 712, str. 467, Mahomet powiedział, że jednym z trzech najgorszych kłamstw jest „przypisywanie mi tego, czego nie powiedziałem”.

Ogólne błędy – rejs do miast położonych w głębi lądu: Nie są to tylko drobne pomyłki, ale dowody na to, że autor miał bardzo niewielką wiedzę na temat geografii i historii Palestyny.

Anachronizmy historyczne: Nie chodzi tu o to, że Ewangelia Barnaby zawiera kilka historycznych nieścisłości. Chodzi o to, że liczne błędy dowodzą, iż książka ta została napisana w średniowiecznej Europie.

Te „niezliczone” błędy dowodzą, że książka ta została napisana w średniowieczu w Europie.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 4:36 – kto więc napisał Ewangelię Barnaby?

Odp.: Najpierw kilka wskazówek, a potem trzech potencjalnych podejrzanych.

Wskazówki: W 1547 r. włoski drukarz o nazwisku Arrivabene opublikował pierwsze włoskie tłumaczenie Koranu. Autor Ewangelii Barnaby nie był dobrze zorientowany ani w historii biblijnej, ani w ortodoksyjnej teologii muzułmańskiej, ale najwyraźniej on (lub ona) posiadał(a) rozległą wiedzę na temat europejskich zwyczajów średniowiecznych. Włoski tekst Ewangelii Barnaby zawierał ślady zarówno dialektu weneckiego, jak i toskańskiego. Łacińska pisownia wskazuje na wpływ łacińskiej Wulgaty. Widać też wpływy dzieł Dantego.

Na marginesach znajdowały się arabskie adnotacje. Jednak, jak wspomina David Sox (s. 51), nie zostały one napisane przez ortodoksyjnego muzułmanina. Raggsowie wysuwają hipotezę, że skoro ciemnozielona oprawa w stylu orientalnym jest bardzo podobna do oprawy tureckiego dokumentu z 1575 roku znajdującego się w archiwach weneckich, zarówno oprawa, jak i adnotacje na marginesach mogły powstać w Stambule/Konstantynopolu.

Pierwszy podejrzany: Fra Marino był głównym inkwizytorem Wenecji w latach 1542–1550 i być może jego motywem była zemsta (Sox, s. 68). Felice Peretti (przyszły papież Sykstus V) był surowym, oddanym inkwizytorem w Wenecji, który zyskał wielu wrogów. W XVI wieku tylko w samej Wenecji odbyło się 843 procesów dotyczących protestantyzmu i anabaptyzmu, 65 dotyczących bluźnierczych wypowiedzi oraz 148 dotyczących czarów. (Sox, s. 57) W latach trzydziestych XVI wieku Wenecja była krytykowana za swoją tolerancję. Zakonnik z zakonu augustianów został ukarany za nauczanie herezji w kościele św. Barnaby w Wenecji. (Sox, s. 59) Analiza pisma ręcznego Fra Marino oraz Ewangelii Barnaby wskazuje, że mogły one pochodzić od tej samej osoby, zgodnie z Sox, s. 70.

Drugi podejrzany: Anselmo Turmeda (który później przyjął imię Abd-Allah ibn Abd Allah) z Majorki w Hiszpanii, studiował w Bolonii przez dziesięć lat. W swojej biografii, napisanej w latach 1383–1390, twierdził, że przed nawróceniem się na islam był księdzem. Jego nauczycielem w Bolonii był potajemny muzułmanin. De Epalza (str. 63–64) twierdzi, że był to nawrócony franciszkanin, który po przejściu na islam zemścił się na chrześcijaństwie. Wzmianka o hiszpańskich monetach w Ewangelii Barnaby potwierdza tę teorię.

Inni podejrzani: Inne fałszywe ewangelie, te przynajmniej napisane przez Maurów w języku arabskim, pochodzą z Granady. Żadna z nich nie była jednak znana przed 1588 rokiem.

Wniosek: Wyobraź sobie, że jesteś muzułmaninem, któremu powiedziano, że ktoś znalazł zaginioną „księgę” od Boga. Między innymi ta „sura” wspominała, że Mahomet popłynął łodzią do Mekki, a ponadto była ona sprzeczna z nauką Biblii i w dziesięciu punktach zaprzeczała Koranowi. Najstarszy rękopis rzekomej sury został napisany w języku włoskim, który nie tylko nie jest językiem bliskowschodnim, ale w czasach Mahometa w ogóle nie istniał. Wreszcie ta rzekoma sura zawierała pewne zwyczaje historyczne, które pojawiły się w Europie dopiero 1000 lat później.

Myślę, że można śmiało powiedzieć, że muzułmanin miałby co najmniej kilka pytań. Zanim uznasz to średniowieczne fałszerstwo za autentyczne dzieło przedstawiające „prawdziwe” nauki Jezusa, pamiętaj, że dzieło to jest również sprzeczne z Koranem.

Pytanie: Jak, zgodnie z Dziejami Apostolskimi 4:36, wierzący może się zmienić, by stać się bardziej dodającym otuchy, tak jak Józef czy Barnaba?

Odp.: Jest wiele rzeczy, które możesz robić, a także kilka, których powinieneś unikać.

Kiedy ktoś cię widzi, czy spodziewa się usłyszeć częściej słowa otuchy, czy raczej słowa krytyki? Jest miejsce na wyrażanie krytycznych uwag, ale ogólnie rzecz biorąc, powinno ich być mniej niż słów otuchy.

Powinieneś wyeliminować ze swojej mowy słowa zniechęcające i cyniczne.

Bądź wdzięczny za wkład i wysiłki innych. Nawet jeśli wysiłek podjęty w dobrej wierze zakończył się niepowodzeniem, bądź wdzięczny, że ktoś spróbował.

Pamiętaj, by zwracać uwagę na dobre rzeczy, które inni robią lub próbują robić.

Z drugiej strony bądź szczery – nie pochlebiaj ludziom, komplementując rzeczy, o których wiedzą, że nie zostały zrobione z najlepszych motywów lub nie zostały dobrze przeprowadzone.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 4:37 i 5:2 ofiary kościelne składano u stóp apostołów?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia, ale możemy dostrzec cztery możliwe powody.

Władza: Uznanie władzy apostołów w kościele w zakresie przyjmowania i rozdzielania pieniędzy oraz innych datków.

Brak warunków wstępnych: Przekazując dar w ten sposób, nie wiązało się to z żadnymi zobowiązaniami ani narzuconymi warunkami.

Anonimowość daru: Ponieważ to apostołowie rozdzielali dary, a nie sam ofiarodawca, ofiarodawca nie miał tak dużej okazji do pochwał czy zdobycia sławy.

Zaufanie: Ludzie wierzyli, że apostołowie mądrze wykorzystają ten dar.

Pytanie: Czy w świetle fragmentów z Dziejów Apostolskich 4:37 i 5:2 dzisiejsze kościoły powinny działać w oparciu o zaufanie, czy też powinny stosować środki kontroli finansowej?

Odp.: I jedno, i drugie. Jeśli wiemy, że nie możemy ufać przywódcy kościelnemu lub organizacji, nie powinniśmy przekazywać darów temu przywódcy ani tej organizacji. Nie chodzi tu tylko o oszustwo, ale o wydawanie Bożych darów na rzeczy, które nie oddają czci Bogu. Darowizny przeznaczone na konkretny cel są w porządku, tak jak miało to miejsce w przypadku głodu w Izraelu za czasów Pawła.

Jednak zaufanie nie oznacza, że nie należy stosować również kontroli finansowej. W 2 Liście do Koryntian 8:17-18 wysłano wiele osób z ofiarą, aby uniknąć wrażenia nieprawidłowości. Dzisiaj jest to równie ważne, aby również uniknąć takiego wrażenia. Nawet dobre organizacje misyjne miały czasami problemy z pracownikami, którzy przywłaszczali sobie pieniądze. Dobre organizacje misyjne wykrywały takie przypadki dzięki mechanizmom kontroli finansowej. Istnieje organizacja parasolowa o nazwie Evangelical Council for Financial Accountability (ECFA), zrzeszająca setki organizacji chrześcijańskich. Każda organizacja musi zgodzić się z Deklaracją Wiary oraz dostosować się do praktyk księgowych ECFA, które obejmują coroczny, zewnętrzny i niezależny audyt przeprowadzany przez firmę audytorską.

Pytanie: Czy zgodnie z Dziejami Apostolskimi 4:37 i 5:2 dzisiejsze datki powinny trafiać do kościoła, czy bezpośrednio do potrzebujących ubogich?

Odp.: Nie ma sztywnej zasady, ale w odpowiedzi należy wziąć pod uwagę cztery kwestie.

1. Pomoc ubogim, sierotom i wdowom powinna być ważnym priorytetem w naszym życiu (List św. Jakuba 1:27; Księga Powtórzonego Prawa 15:11; Księga Izajasza 1:17; 58:6-10; Księga Jeremiasza 5:28; 22:16; List do Galatów 2:10; Psalm 41:1; 68:5; Przysłów 19:17; 21:13; 22:9; 24:11-12; 29:7; 31:9,20; Mateusza 25:34-36; Zachariasza 7:9-10; Dzieje Apostolskie 10:2,4; List do Efezjan 4:28; 1 List do Tymoteusza 6:18-19). „Kto zamyka uszy na wołanie ubogiego, ten sam będzie wołał i nie otrzyma odpowiedzi” (Księga Przysłów 21:13)

2. Ubogim, którzy odmawiają pracy, nie należy pomagać, dopóki nie będą gotowi do pracy (2 Tesaloniczan3:10 ).

3. Kiedy dajesz bezpośrednio ubogim, rób to mądrze. Staraj się zmniejszyć ryzyko, że pieniądze zostaną wydane na narkotyki, alkohol, papierosy, losy na loterię lub inne niepotrzebne rzeczy.

4. Kiedy dajesz kościołowi lub za jego pośrednictwem, rób to mądrze. Dowiedz się, co ta organizacja wspiera. Na przykład pewien procent ofiar wielu głównych wyznań trafiał do Światowej Rady Kościołów. Przekazywali oni pieniądze partyzantom z Rodezji (Zimbabwe), którzy zabili misjonarzy jednej z organizacji członkowskich Światowej Rady Kościołów.

Jeśli część twoich pieniędzy trafia na wsparcie odstępców (takich jak biskup episkopalny Spong) lub seminariów, w których zaprzecza się fizycznemu zmartwychwstaniu Chrystusa (takich jak niektóre w Szkole Teologicznej Perkins przy Południowym Uniwersytecie Metodystycznym), uświadom sobie, że część pieniędzy, które rzekomo ofiarowujesz Bogu, trafia do wilków, które rozpraszają stado. Po co marnować pieniądze, przekazując je tym, którzy nie są oddani naśladowaniu Chrystusa przedstawionego w Biblii?

Pytanie: Co było niewłaściwego w tym, że Ananiasz i Safira sprzedali ziemię i złożyli u stóp apostołów tylko część pieniędzy (Dz 5,1-10)?

Odp.: Przekazanie tylko części pieniędzy było w porządku. W Dziejach Apostolskich 5:4 Piotr pokazuje, że nikt nie był zmuszany do naśladowania przykładu Barnaby. Problemem było to, że skłamali, twierdząc, że to cała kwota. Drugorzędnym problemem była nieuczciwość. Głównym problemem było przekonanie, że mogą oszukać Ducha Świętego.

Łukasz, opisując to wydarzenie, wykazał się szczerością w przedstawieniu tej niefortunnej, nieco krępującej sytuacji w kościele. Ananiasz i Safira są dla wczesnego kościoła tym, czym rodzina Achana była dla Izraelitów – grzesznym oszustwem, które przerwało zwycięski marsz ludu Bożego.

Ogólnie rzecz biorąc, szatan atakuje Kościół na trzy sposoby.

Zewnętrzny: przemoc w Dziejach Apostolskich

Infiltracja wewnętrzna, taka jak kompromisy moralne i nauczanie heretyckie

Odwrócenie uwagi: angażowanie się w inne dobre uczynki, których Bóg nie przeznaczył dla tych ludzi.

Pytanie: Skąd się bierze fakt, że w Dziejach Apostolskich 5:1-10 ludzie, którzy fałszywie przedstawiają swoje datki na rzecz Kościoła, nie są dziś zabijani przez Boga?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę cztery kwestie.

1. Miało to miejsce bezpośrednio na oczach samych apostołów, co być może stanowiło częściowe wypełnienie się słów z Ewangelii św. Jana 20:23. Był to nowy okres „jasnego światła niemal doskonałego świadectwa wczesnego Kościoła”, jak stwierdza New International Bible Commentary, str. 1277.

2. Z jednej strony byli nieuczciwi, ale jeszcze większym grzechem było okłamywanie apostołów i myślenie, że ujdzie im na sucho okłamywanie Boga.

3. Nic nie wskazuje na to, że zasługiwali oni na natychmiastową śmierć fizyczną bardziej niż wszyscy inni, którzy oszukiwali ludzi w imię religii. Jednak sprawiedliwość spotkała ich „wcześniej”, aby posłużyli za przykład w pierwszych dniach istnienia Kościoła pod bezpośrednim przewodnictwem apostołów.

4. Ananiasz i Safira byli blisko apostołów i w centrum Bożego działania. Jest to dobra rzecz, jeśli jesteś posłuszny Bogu i uczciwy wobec Niego, ale bolesna, jeśli tak nie jest.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 5:3-4 Duch Święty jest Duchem płci żeńskiej, jak naucza rzekomy koreański Mesjasz, wielebny Moon („Boska Zasada”, wydanie piąte, 1977, str. 215-216)?

Odp.: Nie. Duch Święty nie posiada chromosomów X ani Y ani narządów płciowych. Jednak gdy w Biblii mowa jest o Duchu Świętym, określa się Go jako „On”, a nigdy jako „Ona”. W Ewangelii Jana14:17 czytamy: „Świat nie może Go przyjąć, ponieważ Go nie widzi ani nie zna. Ale wy Go znacie…” (BSB). W gramatyce greckiej końcówki wyrazów mają rodzaj gramatyczny, a w Ewangelii św. Jana 14:16, 26 oraz w Dziejach Apostolskich 13:2 występuje rodzaj męski. Również w Ewangelii św. Jana15:26 oraz w Ewangelii św. Jana16:13 pojawia się słowo „On”.

Podsumowując, Ewangelii Jana 14:17 jest prawdziwe. Ci, którzy upierają się, że Duch Święty jest kobietą, nie znają Go.

Pytanie: Jak to się stało, że w Dziejach Apostolskich 5:13,14 nikt inny nie dołączył do wierzących, skoro ich liczba wzrastała?

Odp.: Dosłowny grecki tekst brzmi: „nikt z pozostałych”. Z powodu strachu przed prześladowaniami oraz tego, co spotkało Ananiasza i Safirę, nikt nie chciał dołączać do wierzących, dopóki sam nie uwierzył. Jak stwierdza „Komentarz biblijny Tony’ego Evansa” na str. 1078: „Niestety, kiedy Bóg zaczyna działać, diabeł też zaczyna działać”.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 5:19-20 apostołowie zostali tutaj uwolnieni?

Odp.: Dzieje Apostolskie 5:20 pokazują, że zostali uwolnieni w określonym celu: aby ponownie przemawiać do ludzi, stojąc w świątyni. Nie mieli tego robić potajemnie, lecz odważnie i otwarcie.

Bóg w zabawny sposób pokazał, że władze religijne są głupcami. Strażnicy pilnie strzegli pustych cel więziennych. Rada zebrała się, by osądzić więźniów, których nie mieli. Podczas gdy oni zastanawiali się, dokąd uciekli więźniowie, ci znajdowali się na widoku w nawierzchniach świątynnych i znów głosili kazania.

Zauważmy, że kiedy zostali ponownie aresztowani, pytania o to, czy Jezus mógł być Mesjaszem, czy też o to, w jaki sposób wydostali się, by głosić, nawet nie pojawiły się w dyskusji. W rzeczywistości w tym „przesłuchaniu” nie odnotowano w ogóle żadnych pytań skierowanych do apostołów. Jedynie oświadczenie arcykapłana, że złamali oni zasady Sanhedrynu.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 5:30, 10:39 i 13:29 Jezus został powieszony na drzewie, czy ukrzyżowany na krzyżu?

O: Jezus został ukrzyżowany na krzyżu wykonanym z drewna. Krzyż ten pochodził z pnia martwego drzewa. Zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 21:23 „powieszenie na drzewie” było przekleństwem. Użycie tego terminu podkreśla, że Jezus wziął na siebie upokorzenie i przekleństwo za nas.

P: Co wiemy o Gamalielu I poza tym, co podaje Biblia, na podstawie Dziejów Apostolskich 5:34 i 22:3?

O: Gamaliel, syn Szymona, był słynnym żydowskim rabinem, wnukiem innego znanego rabina imieniem Hillel. Gamaliel I zmarł w 52 r. n.e. Tradycja faryzejska Hillela głosiła, że mężczyzna może rozwieść się z żoną z dowolnego powodu.

P: W Dziejach Apostolskich 5:36 – kiedy żył Teudas?

Odp.: Najpierw to, co nie jest odpowiedzią, potem fakt nieistotny dla odpowiedzi, a na końcu sama odpowiedź.

Nie jest to odpowiedź: Możliwe, że Gamaliel popełnił tu błąd, a Łukasz po prostu przekazał nam to, co Gamaliel powiedział błędnie. Jednak biorąc pod uwagę poniższą odpowiedź, nie ma powodu, by kwestionować kolejność lub czas wypowiedzi.

Nie ma związku z odpowiedzią: Józef Flawiusz w dziele „Starożytności żydowskie” 20.5.1 (ok. 93–94 r. n.e.) wspomina o Teudasie, który został ścięty przez Kuspiusza Fadusa w 44 r. n.e., kiedy Fadus pełnił funkcję prokuratora. Gamaliel stwierdził jednak, że ten Teudas działał przed spisem ludności, który miał miejsce w latach 6–7 n.e. Ponadto ten Teudas dysponował dość liczną armią, a nie tylko 400 ludźmi.

Sprawę komplikuje fakt, że w tym czasie miało miejsce wiele mniejszych buntów. Józef Flawiusz wspomina o czterech buntach, które w ciągu 40 lat były prowadzone przez różnych ludzi o imieniu Szymon. Wspomina również o trzech różnych buntach, prowadzonych przez trzech różnych mężczyzn o imieniu Judasz, w ciągu dziesięciu lat. Oczywiście, choć Józef Flawiusz był ogólnie rzecz biorąc skrupulatnym historykiem, popełniał też inne błędy. Tak więc albo Józef Flawiusz, albo późniejszy kopista mógł również błędnie zapisać to imię. Wielu uważało, że Łukasz korzystał z Józefa Flawiusza jako źródła. Jednak kilku autorów, w tym Emil Schürer, „obaliło” tę tezę.

Odpowiedź: Teudas z 400 buntownikami był inną osobą o tym samym imieniu. Nastroje buntownicze wobec Rzymian były silne, ponieważ istniała grupa ludzi zwana zelotami, która niemal nieprzerwanie walczyła z Rzymianami , aż do zwycięskiego, ale krótkotrwałego powstania w 70 r. n.e. Ten Teudas był jednym z tych, którzy zbuntowali się przed Judaszem, podczas gdy buntownik, o którym wspomina Józef Flawiusz, zbuntował się po Judaszu.

P: Jakie dowody na to, że Paweł studiował u Gamaliela, można znaleźć w Dziejach Apostolskich 5:36?

Odp.: Oprócz doskonałej znajomości Starego Testamentu przez Pawła i jego twierdzenia, że jest faryzeuszem, istnieje jeden konkretny przykład. W 1 Liście do Koryntian 14:21 Paweł nazwał cytat z Księgi Izajasza 28:11-12 częścią Tory (Prawa). Saduceusze i inni uznawali za Torę jedynie pięć pierwszych ksiąg Biblii, natomiast faryzeusze za Torę uważali cały Stary Testament. Wskazuje to zatem, że Paweł studiował pod kierunkiem faryzeusza, a nie saduceusza.

Na marginesie, choć Gamaliel był szanowanym faryzeuszem, mówi się, że był jedynie członkiem Rady Sanhedrynu w Jerozolimie. Rabini faryzejscy nigdy nie stali na czele Sanhedrynu aż do czasu zburzenia świątyni w 70 r. n.e.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 5:38-39 takie łagodne podejście było charakterystyczne dla faryzeuszy?

Odp.: Istnieją różne podgrupy faryzeuszy, a niektórzy z nich, tacy jak Gamaliel I i Józef Flawiusz, należeli do bardziej łagodnych. Późniejszy rabin, Gamaliel II, był bardziej surowy. Józef Flawiusz pisze: „faryzeusze są z natury łagodni w kwestii kar” w dziele „Starożytności żydowskie”, księga 13, 294 [x.6]. Późniejszy faryzeusz, rabin Johanan, producent sandałów, który studiował pod kierunkiem słynnego rabina Akiby, powiedział coś bardzo podobnego do tego, co powiedział Gamaliel. W „Pirke Aboth” 4:11 stwierdził: „Każde zgromadzenie, które ma na celu niebo, w końcu się utrzyma, ale każde, które nie ma na celu nieba, w końcu się nie utrzyma”.

Pytanie: Co jest ironiczne w Dziejach Apostolskich 5:40-41?

Odp.: Apostołowie otrzymali czterdzieści uderzeń biczem minus jedno. Czasami ludzie tego nie przeżywali. Gdyby Bóg nie interweniował, prawdopodobnie odnieśliby trwałe uszkodzenia ciała. Tak więc apostołowie, których Bóg wysłał na świat, mieliby fizyczne uszkodzenia spowodowane chłostą. A jednak apostołowie czuli się zaszczyceni tym, że zostali zhańbieni, i otrzymali łaskę bycia poniżonymi!

Jak powiedział ugandyjski biskup Festo Kivengere: „Bez krwi Kościół nie może błogosławić”. Tertulian słynnie powiedział: „Zabijajcie nas, torturujcie nas, potępiajcie nas, zmielcie nas na proch; wasza niesprawiedliwość jest dowodem naszej niewinności. … Im częściej nas przez was wycinacie, tym bardziej rośnie nasza liczba; krew chrześcijan jest nasieniem”. Apologia, rozdz. 50 (ANF, tom 3, str. 33).

Pytanie: Dlaczego w ogóle w Kościele było tak wiele wdów, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 6:1?

Odp.: Najpierw zła odpowiedź: „ponieważ ich mężowie zostali zabici za wiarę” – nie jest to w tym momencie poprawne, ponieważ prawie nikt jeszcze nie został zabity za wiarę. Istnieją prawdopodobnie trzy powody. 1) W społeczeństwie ogólnie mogło być wiele potrzebujących wdów. W tamtych czasach kobiecie trudno było zarabiać na życie bez mężczyzny, chyba że była tkaczką, kupcową lub wykonywała zawód cieszący się złą sławą.

2) Częściowym powodem mogło być to, co obserwuje się w niektórych krajach rozwijających się: kiedy osoba starsza nawraca się na chrześcijaństwo, rodzina, która dotychczas ją utrzymywała, przestaje to robić. To nie tylko skłaniałoby wiele osób do powrotu do wiary swojej rodziny, ale stanowiłoby również obciążenie finansowe dla kościoła, pochłaniając środki, które w innym przypadku mogłyby zostać przeznaczone na ewangelizację. A gdyby Kościół nie troszczył się o własne wdowy, pokazałby światu, że chrześcijanie tak naprawdę nie dbają o innych ludzi, a przynajmniej o tych, którzy nie mają pieniędzy.

3) Jak podaje „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 9, str. 330, poza rodziną Żydzi dysponowali już systemem dystrybucji żywności dla ubogich i głodnych Żydów. Jeśli jednak ktoś przestał słuchać przywódców żydowskich, ci mogli wykluczyć go z systemu dystrybucji żywności.

Potrzeby wdów wcale nie stanowiły jednak obciążenia dla kościoła; wręcz przeciwnie, troska o nie była właściwą rolą kościoła. Ewangelizacja i związane z nią wydatki nie są naszym głównym obowiązkiem; nim jest posłuszne zadowalanie Boga. Pomoc ubogim i wdowom nie stanowi obciążenia dla misji kościoła; jest ona raczej jej fundamentalną częścią.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 6:1 – kiedy i w jaki sposób właściwe jest zgłaszanie skarg?

Odp.: Nigdy nie należy narzekać ani szemrać. Często jednak właściwe jest poruszanie kwestii i spraw, które wymagają naprawy. Kiedy to robisz, możesz zostać niesłusznie oskarżony o narzekanie, ale istnieje między tymi dwoma zachowaniami różnica.

Narzekanie może działać demoralizująco. Polega na poniżaniu innych i jest destrukcyjnym sposobem skupiania się na problemie. Poruszanie problemów może skupiać się na rozwiązaniu i współpracy z innymi w celu jego wdrożenia. Jest to konstruktywne, ale czasami bycie konstruktywnym wiąże się z burzeniem tego, co złe, i usuwaniem gruzu.

Gdyby Łukasz próbował jedynie przedstawić obraz idealnej harmonii wśród pierwszych chrześcijan, to rozdział 6 Dziejów Apostolskich byłby całkowicie sprzeczny z tym celem. Rozdział 6 Dziejów Apostolskich pokazuje raczej, że celem Łukasza było przedstawienie sytuacji taką, jaka była, wraz z wszystkimi problemami.

Pytanie: Jak należy się zachować i co należy zrobić, gdy w Kościele Bożym ktoś zgłasza skargę, jak opisano w Dziejach Apostolskich 6:1?

Odp.: Należy osobno przyjrzeć się tonowi skargi i jej treści. Nawet jeśli sugestia tej osoby jest dobra i uzasadniona, może ona potrzebować zmienić sposób, w jaki wyraża swoje obawy. Dobrze jest być stanowczym, aby przekazać swój punkt widzenia, ale należy również okazywać szacunek przywódcom i osobom, z którymi się rozmawia. Jeśli ktoś porusza jakąś kwestię w sposób powodujący podziały lub w inny nieodpowiedni sposób, należy go skorygować lub upomnieć. Jeśli jednak poruszona kwestia jest nadal ważna, choć została przedstawiona w nieodpowiedni sposób, należy się nią zająć.

Czasami prawdziwy wierzący może w odpowiedni sposób poruszyć kwestię, którą uważa za problem, a mimo to całkowicie się myli. Trzeba umieć delikatnie mu powiedzieć, że dokładnie rozważyłeś wszystko, co powiedział, i zdecydowałeś, że najlepiej będzie nic nie robić. Jeśli bardzo zależy mu na rozpoczęciu nowej służby, a ty nie podzielasz tego przekonania, daj mu trochę swobody i pozwól mu ją rozpocząć.

Po drugie, niezależnie od tego, czy ich skarga miała właściwy ton, sprawdź, czy poruszona przez nich kwestia jest rzeczywiście istotna i czy ich sugestia może być słuszna. Jeśli są w tej sprawie bardzo przekonani, warto zadać sobie pytanie – a jeszcze lepiej zapytać ich bezpośrednio – dlaczego. Być może jest w tym coś, czego ty nie dostrzegasz.

W tym konkretnym przypadku apostołowie nie próbowali zrzucać winy na nikogo; po prostu postanowili rozwiązać problem.

Pytanie: Dlaczego, twoim zdaniem, w Dziejach Apostolskich 6:1 wdowy mówiące po grecku zostały pominięte na rzecz wdów hebrajskich?

Odp.: Ponieważ nie mówiły po aramejsku – a przynajmniej nie był to ich język ojczysty – prawdopodobnie przybyły do Jerozolimy zaledwie kilka lat wcześniej i nie miały silnych korzeni w społeczności. W Kościele istniały różne subkultury i oczekiwano, że chrześcijanie będą pomagać innym chrześcijanom bez faworyzowania kogokolwiek ze względu na pochodzenie kulturowe.

Być może ten problem nie wynikał z zamiaru, ale zdarzają się też niezamierzone przypadki faworyzowania i uprzedzeń. Kiedy wybiórczo pomagasz tym, których widzisz najczęściej, uważaj, by nie faworyzować ich nieświadomie, bo łatwo o to. W tym przypadku rozwiązaniem nie było nakazanie osobom rozdającym żywność, by nie faworyzowały nikogo, ale zebranie zróżnicowanej grupy osób zajmujących się rozdawaniem żywności.

Pytanie: Czy w świetle Dziejów Apostolskich 6:1 uważasz, że istnienie różnych grup w kościele jest słuszne?

Odp.: Posiadanie różnych grup w ramach jednego kościoła może być dobre, ale czasami wiąże się to z trudnościami. Czasami różnice językowe lub kulturowe są tak duże, że lepiej jest organizować oddzielne nabożeństwa, zgromadzenia lub nawet mieć osobne kościoły. Słyszałem o kościele w Peru, do którego uczęszczali zarówno mieszkańcy miasta, jak i wieśniacy, którzy przynosili swoje niemowlęta na nabożeństwo i nie używali pieluch. Mocz spływający na podłogę nie podobał się mieszkańcom miasta. Tak więc czasami różne kościoły mogą być wobec siebie przyjazne, ale nadal pozostawać odrębnymi kościołami.

Niezależnie jednak od kultury i języka, 1 List do Koryntian 1:10-13 mówi, że wśród nas, chrześcijan, nie powinno być podziałów. Dlatego każdy członek powinien włożyć więcej wysiłku w poznawanie, nawiązywanie przyjaźni i okazywanie miłości tym, którzy różnią się od niego, a nie tylko tym, którzy są tacy jak on sam. Jeśli jesteś dojrzałym wierzącym, niezależnie od pochodzenia etnicznego, rozważ wzmocnienie kościoła poprzez dołączenie do wspólnoty, w której twoje pochodzenie etniczne nie stanowi większości.

Pytanie: Skoro w Dziejach Apostolskich 6:2 Dwunastu celowo postanowiło nie zaspokajać uzasadnionej potrzeby, to kiedy jest właściwe, abyśmy nie zaspokajali uzasadnionych potrzeb innych wierzących?

Odp.: „Wy” powinniście zaspokajać potrzeby wszystkich. Nie chodzi tu jednak o „ciebie” w liczbie pojedynczej, ale o „was” w liczbie mnogiej, ponieważ to kościół powinien zaspokajać potrzeby wszystkich. Nie potrzebowali oni bezsensownej, przytłaczającej presji wynikającej z przekonania, że muszą osobiście zaspokajać każdą potrzebę. Kościół to nie pojedyncza osoba, lecz zespół. Pewnego razu chrześcijanin rozmawiał z sąsiadem o Chrystusie, a ten był gotów przyjąć Chrystusa. Chrześcijanin ten pospiesznie zadzwonił więc do pastora i poprosił go, by szybko przyszedł, ponieważ ta osoba chciała przyjąć Chrystusa. Pastor zgodził się i odłożył słuchawkę. Potem jednak poczuł przekonanie Ducha Świętego. Zadzwonił ponownie i powiedział: „Nie przyjdę; to ty musisz poprowadzić tę osobę do Pana”. Jako chrześcijanin nie deleguj tego, co sam powinieneś zrobić. Jako pastor nie sprzyjaj uzależnieniu.

Pamiętaj, że Piotr odważnie ryzykował życie, głosząc ewangelię, mówiąc władcom i starszym: „Sami osądźcie, czy w oczach Boga słuszne jest bardziej słuchać was niż Boga. Nie możemy bowiem nie mówić o tym, co widzieliśmy i słyszeliśmy”. Spróbuj teraz wyobrazić sobie Piotra, który postanowiłby przestać już tak często głosić ewangelię, ponieważ zamierzał poświęcić cały swój czas na pomoc ubogim chrześcijanom.

Wyobraź sobie Piotra mówiącego: „Muszę głosić Ewangelię i muszę pomagać ubogim, więc coś musi ustąpić, więc po prostu ograniczę większość czasu poświęcanego na modlitwę”. Nie sądzę, by taka myśl kiedykolwiek przyszła Piotrowi do głowy. Wręcz przeciwnie, w Dziejach Apostolskich 6:4 Piotr wydaje się uważać, że modlitwa i głoszenie Słowa idą w parze, ponieważ nie może skutecznie wykonywać tego drugiego bez tego pierwszego.

W Dziejach Apostolskich 6:3 faktycznie zaspokajali potrzeby, ale pośrednio, a nie bezpośrednio. Powiedzieli im, aby wybrali siedmiu mężczyzn do rozdawania żywności potrzebującym wdowom.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 6:3 ci mężczyźni musieli być pełni Ducha i mądrości, skoro zasadniczo wykonywali zadania administracyjne?

Odp.: Najpierw kilka słów wyjaśnienia. Żydzi mieli sieć dystrybucji żywności dla ubogich, więc wydawało się naturalne, że chrześcijanie wywodzący się z judaizmu postępowali tak samo. Żydowscy ubodzy i wdowy, którzy otrzymywali żywność w ramach żydowskiej dystrybucji „ ”, prawdopodobnie zostaliby odcięci od pomocy, gdy tylko stali się chrześcijanami. Dlatego świadectwo tego, jak kościół troszczył się o swoich ubogich, mogło mieć tutaj szczególne znaczenie. Jedną rzeczą jest sporadyczne i nieregularne rozdawanie żywności ubogim, a zupełnie inną – konsekwentne udzielanie pomocy, na której mogą polegać.

Ci mężczyźni mieli służyć (diakonein/diakoneo) innym w ich potrzebach. Rozdawanie żywności stanowiło właśnie diakonię. Aby pełnić tę służbę, dając dobre świadectwo Kościołowi, osoby te musiały być uczciwe i cieszyć się dobrą reputacją (dobrym przykładem, nienagannym), duchowe (pełne Ducha Świętego) oraz praktyczne (pełne mądrości). O diakonach wspomina się również w Liście do Filipian 1:1 oraz 1 Liście do Tymoteusza 3:8-13. Jednak ci diakoni musieliby również umieć zachęcać innych do przekazywania pieniędzy na żywność. Ludzie mogliby być mniej skłonni do dawania, gdyby nie wierzyli, że pieniądze są wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem i mądrze. Czasami lud Boży nie otrzymuje tego, co powinien, ponieważ nie zawsze daje tak, jak powinien.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 6:5 wszystkie te imiona wskazują na to samo pochodzenie etniczne?

Odp.: Są to imiona greckie, a nie hebrajskie. Rozwiązaniem problemu nierównego rozdziału żywności było powierzenie części kierownictwa w tej sprawie przedstawicielom mniejszości etnicznej.

Oczywiście możliwe jest, że kilku z nich mogło nie być pochodzenia greckiego, ale nadano im greckie imiona. Jednak fakt, że wszystkim siedmiu nadano imiona niehebrajskie, wyraźnie sugeruje, że większość z nich, jeśli nie wszyscy, była albo Grekami, albo posługiwała się głównie językiem greckim.

Niektórzy spekulowali, że Żydzi posługujący się językiem greckim to wyłącznie nawróceni na judaizm poganie. Nie jest to jednak poprawne, ponieważ Mikołaj z Antiochii, o którym mowa w Dziejach Apostolskich 6:5, jest jedyną wymienioną osobą, która była nawrócona na judaizm. Sam fakt wymienienia wyłącznie Mikołaja wyraźnie sugeruje, że pozostałych sześciu nie było nawróconych.

Ciekawą uwagą na marginesie jest to, że apostołowie dostrzegli problem i zaproponowali rozwiązanie, ale to cała wspólnota kościelna wybrała tych mężczyzn, a nie apostołowie. Apostołowie nie obarczali nikogo winą za ten problem i uznali, że lepiej będzie, jeśli ostateczną decyzję podejmą inni zamiast nich.

Pytanie: Dlaczego, twoim zdaniem, w Dziejach Apostolskich 6:7, po wybraniu tych siedmiu mężczyzn, tak wielu kapłanów stało się posłusznych wierze?

Odp.: Nie było żadnego naturalnego powodu, dla którego wybór tych siedmiu mężczyzn, z których wszyscy mieli greckie imiona, na diakonów miałby sprawić, że żydowscy kapłani chętniej przyjdą do Chrystusa; z naturalnego punktu widzenia można by pomyśleć wręcz przeciwnie. Być może moment, w którym to się stało, świadczył o zadowoleniu Boga z wyboru tych siedmiu mężczyzn.

Ponadto termin „kapłani” obejmował nie tylko saduceuszy, ale także innych prawdziwych kapłanów, rodziny kapłańskie, a nawet esseńczyków, którzy również nazywali siebie kapłanami.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 6:8 powierzyli Szczepanowi, człowiekowi pełnemu łaski i mocy Bożej, który dokonywał wielkich cudów i znaków, „przyziemną” rolę administracyjną?

Odp.: Najwyraźniej nie uważali, że bycie diakonem i dbanie o sprawiedliwy podział żywności to coś nieistotnego. Chcieli kogoś uczciwego i znanego z tego, że jest pełen Ducha Świętego, co sugerowałoby również, że cieszy się dobrą reputacją. Ważne było też to, że był Żydem mówiącym po grecku. (Szczepan to nie imię żydowskie, lecz greckie.) W rzeczywistości pozostałe imiona również były greckie.

Również dzisiaj ważne jest, aby wybierać odpowiednich ludzi do wykonywania ważnych zadań, takich jak zapewnienie ludziom pożywienia. Potrzebni są ludzie wykwalifikowani i godni zaufania, aby pełnić daną rolę. Jeśli dana osoba ma pewne braki w jakiejś dziedzinie, lepiej, żeby była nieco mniej wykwalifikowana, niż nieco mniej godna zaufania. Ponadto, ponieważ wdowy mówiące po grecku były zaniedbywane, posiadanie diakona mówiącego po grecku było ważne z kilku powodów. Dzięki swoim kontaktom mógł on lepiej wiedzieć, kim były te wdowy. Pokazałoby to również wszystkim, że problem rozwiązuje ktoś, kto nie jest obojętny na ich potrzeby. Tak więc, na przykład, jeśli każdy starszy lub każdy diakon w kościele pochodzi z tej samej rasy, grupy etnicznej, posługuje się tym samym językiem ojczystym lub należy do tej samej klasy społecznej, to nawet jeśli starają się troszczyć o wszystkich sprawiedliwie, może to sprawiać wrażenie stronniczości, przed którą ostrzega List Jakuba 2:1-5. Jeśli wszyscy przywódcy należą do jednej grupy, to z pewnością nie byliby w stanie znaleźć ani jednej osoby z innej grupy, która również mogłaby pełnić rolę przywódczą?

Pytanie: Dlaczego, jak wynika z wyboru diakonów opisanego w Dziejach Apostolskich 6:9, sprzeciw miałby pochodzić ze synagogi wyzwoleńców?

Odp.: Mianowanie tych diakonów pokazuje, że Żydzi mówiący po grecku nie byli tylko członkami Kościoła drugiej kategorii. Wyzwoleni byli prawdopodobnie greckojęzyczni, a to mogło zachęcać greckojęzycznych Żydów do nawrócenia się na chrześcijaństwo. Innym wyzwolonym Żydom nie spodobałoby się to.

P: Co archeolodzy mogą nam powiedzieć o synagodze wyzwoleńców, o której mowa w Dziejach Apostolskich 6:9?

Odp.: Na szczycie południowo-wschodniego wzgórza Jerozolimy archeolodzy odkryli tzw. „Inskrypcję Teodota”, datowaną na około 70 r. n.e. W jej fragmencie czytamy: „Teodot, syn Vettanusa, kapłan i przewodniczący synagogi, […] zbudował synagogę […] oraz gospodę, komnaty i cysterny na wodę, aby zapewnić zakwaterowanie przybyszom z zagranicy, którzy tego potrzebują…”.” Uważa się, że jego nazwisko pochodziło od rzymskiej rodziny Vettani.

W późniejszej tradycji rabini urodzeni w Ziemi Świętej patrzyli z góry na Żydów hellenistycznych, traktując ich jako swego rodzaju Żydów drugiej kategorii.

Pytanie: Czy uważasz, że w Dziejach Apostolskich 6:10-11 Szczepan zdołałby ich przekonać, gdyby wykazał się większą skutecznością w przekonywaniu?

Odp.: Nie, ci ludzie byli pełni gniewu. Żydzi ci niemal wywołali bunt, ponieważ Piłat umieścił w swoim pałacu w Jerozolimie złote tarcze z imionami greckich bożków, zgodnie z „The Expositor’s Greek Testament”, tom 2, str. 165.

Byli już zdecydowani i przekręcali słowa Szczepana, by usprawiedliwić swoje działania.

Szczepan mówił pośrednio, że czczenie Ziemi Obiecanej bardziej niż Boga może sprawić, że przeoczymy Boże działanie w innych formach.

P: Czym dokładnie jest „bluźnierstwo przeciwko Mojżeszowi” z Dziejów Apostolskich 6:11?

O: Termin ten nigdy nie pojawia się w Biblii w ustach wierzących, ani przed tym wydarzeniem, ani po nim. Bluźnierstwo przeciwko Bogu polega na wypowiadaniu bezbożnych słów podważających majestat Boga. Chociaż Mojżesz był dobrym człowiekiem, wygląda to niemal tak, jakby uczynili z niego swego rodzaju bożka.

Szczepan oczywiście szanował Mojżesza i jego nauczanie, ale kiedy Szczepan i pierwsi chrześcijanie mówili, że Prawo Mojżeszowe nie było ostatecznym celem, a jedynie środkiem tymczasowym do czasu przyjścia Chrystusa, wielu Żydów odrzucało to jako bluźnierstwo, nawet nie zastanawiając się nad tym. Podobnie dzisiaj, kiedy wypowiadasz się przeciwko czyjejś „świętej krowie”, nawet jeśli trzeba to zrobić, mogą cię po prostu uciszyć.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 6:13 rzekomo bogobojni, religijni Żydzi wystawili fałszywych świadków?

Odp.: Można być bardzo religijnym, a mimo to nie być w zgodzie z Bogiem. Najwyraźniej uważali, że cel uświęca środki, i nigdy nie zastanawiali się (ani nie dbali o to), czy Bóg chce, aby korzystali z tych środków, czy nie. Niektórzy ludzie mogą próbować działać dla Boga, a mimo to odczuwać głęboki brak wiary w Jego zdolność do samodzielnego załatwiania spraw.

Jeśli kiedykolwiek znajdziesz się dzisiaj w sytuacji, w której wydaje ci się, że musisz zrobić coś złego lub zgrzeszyć, aby „pomóc Bogu”, natychmiast przestań. Bóg nie potrzebuje pomocy i z pewnością nie pragnie tego rodzaju pomocy.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 7:3-5 i Księdze Rodzaju 11:31 Bóg powołał Abrama z Ur czy z Haranu?

Odp.: Chociaż Szczepan, pobożny mówca, hipotetycznie mógł się pomylić, w tym przypadku miał rację. Dzieje Apostolskie 7:2-4a wyraźnie mówią, że Bóg powołał Abrama z Ur, zanim on i jego rodzina zamieszkali w Haranie. Następnie, w Dziejach Apostolskich 7:4b-5, po śmierci jego ojca w Haranie, Bóg przeniósł Abrama stamtąd do Palestyny. Bóg przemawiał do Abrama więcej niż raz.

Dzisiaj, kiedy Bóg nas prowadzi, nie tylko kieruje nas do ostatecznego miejsca, w którym powinniśmy się znaleźć, ale prowadzi nas na każdym etapie tej podróży. Bóg również wskazuje nam odpowiedni moment, w którym powinniśmy wyruszyć w drogę. Posłuszeństwo to nie tylko udanie się tam, gdzie Bóg chce, abyśmy się udali, ale także niezwłoczne posłuszeństwo Bogu i podążanie zgodnie z Jego harmonogramem.

Pytanie: Skąd w Dziejach Apostolskich 7:4 i Księdze Rodzaju 11:26 wynika, że Abraham miał 75 lat, kiedy opuścił miasto Haran?

Odp.: O ile Abram, Nachor i Haran nie byli trojaczkami (co choć możliwe, jest mało prawdopodobne), Księga Rodzaju11:26 wspomina, że Terach miał 70 lat, kiedy zaczął mieć dzieci. Abram urodził się dopiero wtedy, gdy Terach miał co najmniej 130 lat.

P: Jak to możliwe, że w Dziejach Apostolskich 7:6 i Księdze Rodzaju 15:13 Bóg przepowiedział, iż Izraelici będą uciskani przez 400 lat, skoro Księga Wyjścia 12:40-41 mówi, że przebywali w Egipcie dokładnie 430 lat? (Dwóch różnych mormonów wskazało na to jako powód, by nie ufać Biblii).

Odp.: Izraelici byli niewolnikami w Egipcie przez 400 lat, ale przedtem przebywali w Egipcie przez 30 lat za panowania Józefa. (Znam jedną uczennicę siódmej klasy, Amy, która rozgryzła tę rzekomą sprzeczność w mniej niż minutę.)

Nawiasem mówiąc, Ireneusz (182–188 n.e.) cytuje Dzieje Apostolskie 7:2–8, 56, 60a, a to, co cytuje, jest tym, co mamy dzisiaj. (Ireneusz, Przeciw herezjom, księga 3, rozdział 21, str. 434)

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 7:7, w jaki sposób Egipt został osądzony podczas Wyjścia?

Odp.: Sąd może oznaczać ocenę lub karę, i w tym przypadku oba znaczenia były prawdziwe.

Ocena: Kiedy Bóg nakazał faraonowi przez Mojżesza, by wypuścił swój lud, początkowa odmowa faraona, późniejsze intrygi, a w końcu wysłanie za nimi wojska ujawniły jego zamiary. Zamiast temu zapobiec, Bóg pozwolił faraonowi sprzeciwiać się Mu tak, jak ten pragnął. Konsekwencje te pokazały zarówno, jak twarde było serce faraona, jak i to, że kolejne plagi tylko jeszcze bardziej je zatwardzały.

Kara: Nie tylko zginął syn faraona, ale na cały Egipt spadł sąd za te 400 lat, przez które uciskali lud Boży.

Pytanie: Ile dokładnie osób udało się do Egiptu za czasów Jakuba, jak podano w Dziejach Apostolskich 7:14?

Odp.: Pięć kwestii, które należy wziąć pod uwagę w odpowiedzi.

1. Szczepan podał liczbę 75. Nawet gdyby Szczepan popełnił tutaj błąd, Biblia mogłaby dokładnie odnotować rzekomy błąd, o którym wspomniał Szczepan. Nie powinniśmy jednak pochopnie zakładać, że Szczepan się mylił, co pokazują poniższe punkty

2. W hebrajskich rękopisach zarówno Księga Rodzaju 46:27, jak i Księga Wyjścia 1:5 podają liczbę 70 mężczyzn, wliczając w to Jakuba, Józefa i dwóch synów Józefa. W Dziejach Apostolskich7:14 podano liczbę 75. Grecka Septuaginta w Księdze Powtórzonego Prawa 10:22 również podaje liczbę 70.

3. Grecka Septuaginta w Księdze Wyjścia 1:5 podaje liczbę 75. Grecka Septuaginta w Księdze Rodzaju 46:27 podaje liczbę 75, ponieważ stwierdza, że Józef miał dziewięciu (a nie dwóch) synów. Księga Wyjścia 1:5 w zwoju znad Morza Martwego 4QExod(b) również podaje liczbę siedemdziesiąt pięć. Zobacz ostatnie pytanie na końcu Księgi Rodzaju oraz ostatnie pytanie na końcu Księgi Wyjścia, gdzie przytoczono fragmenty tekstu hebrajskiego i Septuaginty.

4. Kim byli ci dodatkowi synowie w Septuagincie (i prawdopodobnie w Zwojach znad Morza Martwego)? Księga Rodzaju 46:20 w Septuagincie wymienia tych siedmiu „synów” (w rzeczywistości wnuków i prawnuków) w następujący sposób:

„…A Manassesowi urodzili się synowie, których urodziła mu syryjska konkubina, a mianowicie Machir. A Machir spłodził Galaada. A synowie Efraima, brata Manassesa: Sutalaam i Taam. A synowie Sutalaama: Edom”.

Należy zauważyć, że wymieniono tu tylko trzech wnuków i dwóch prawnuków, czyli łącznie pięciu (a nie siedmiu). Jednak zarówno Manasses, jak i Sutalaam mieli synów (w liczbie mnogiej).

5. Ponieważ Szczepan był Żydem posługującym się językiem greckim (zob. Dz 6,1-5), prawdopodobnie korzystał z Septuaginty, a nie z hebrajskiego Starego Testamentu, a ten drobny szczegół został zapisany bezbłędnie.

Podsumowanie: Być może Szczepan popełnił tu błąd, a Biblia bezbłędnie odnotowuje to, co powiedział. Z drugiej strony, Szczepan prawdopodobnie miał jednak rację.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 7:16, w jaki sposób Jakub i patriarchowie zostali pochowani w Sichem?

Odp.: Jest to powtórzenie dyskusji dotyczącej Księgi Rodzaju 33:18-19.

W Księdze Rodzaju 23:16-20 Abraham nabył ziemię w Mamre niedaleko Hebronu dla Sary, ale nie jest to to samo miejsce. Jeśli chodzi o ziemię nabywaną w Sichem, istnieją trzy możliwe odpowiedzi.

Kupili ją Jakub i Abraham: Zarówno w Księdze Jozuego 24:32, jak i w Księdze Rodzaju 33:18-19 jest mowa o tym, że to Jakub, wnuk Abrahama, był osobą, która nabyła ziemię w pobliżu Sichemu. Niezależnie od tego, czy Abraham przybył, by być świadkiem zakupu tej ziemi za pieniądze, które przekazał Izaakowi, czy też nie, można powiedzieć, że ziemię tę nabył ród Abrahama. Nawet dzisiaj nastolatek, za zgodą ojca, może kupić samochód w imieniu ojca.

Szczepan mógł się pomylić: Skoro Jakub nabył ziemię, na której pochowano jego synów, a sam Jakub został pochowany w Mamre wraz z Abrahamem, Szczepan mógł przypadkowo połączyć te dwa odrębne wydarzenia. Nawet gdyby Szczepan się pomylił, Biblia nadal byłaby nieomylna. Biblia po prostu bezbłędnie zapisała to, co powiedział Szczepan, wraz z jego pomyłką.

Ponowne pochowanie: Gdy osiedlili się na tej ziemi na stałe, postanowili ponownie pochować Abrahama, Sarę, Izaaka i Rebekę, aby wszyscy spoczywali razem.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 7:19, w jaki sposób faraon postąpił podstępnie / przebiegle wobec Izraelitów?

Odp.: Postąpił podstępnie, ponieważ po całej ciężkiej pracy, jaką wykonywali hebrajscy niewolnicy, nakazał im wrzucać swoje męskie niemowlęta do rzeki. Ponadto faraon wielokrotnie mówił im, że mogą odejść, a potem zmieniał zdanie. Po ostatnim razie wysłał za nimi swoją armię.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 7:20 powiedziano, że Mojżesz był „piękny w oczach Boga”?

Odp.: Ten grecki termin jest terminem, którego mógłby użyć lekarz. Oznacza on zdrowe, sprawne fizycznie i dobrze odżywione dziecko.

P: Skoro w Dziejach Apostolskich 7:22 jest napisane, że Mojżesz nauczył się mądrości Egipcjan, to co Egipcjanie wiedzieli w tamtych czasach?

O: Egipcjanie posiadali rozległą wiedzę z zakresu astronomii, kalendarza, geografii (w tym miejsc tak odległych jak Indie), wykorzystania żelaza z meteorytów oraz tkania odzieży z delikatnego lnu. Jedwab, prawdopodobnie pochodzący z Chin, znaleziono w Egipcie już w 1000 r. p.n.e. Byli oni znakomitymi architektami, a co warte odnotowania, celowali w balsamowaniu zwłok.

W czasach Mojżesza Egipcjanie nie znali się na produkcji siodeł odpowiednich do jazdy konnej, nie mieli żołnierzy kawalerii ani nie zajmowali się wytapianiem rudy żelaza.

Pytanie: Jak w Dziejach Apostolskich 7:29 należy interpretować sytuację, w której ludzie, wobec których jesteś lojalny i którzy powinni być lojalni wobec ciebie, są gotowi donosić na ciebie innym?

Odp.: Mojżesz zauważył, że przynajmniej niektórzy Izraelici nie będą go chronić; być może rzeczywiście nie byli w stanie tego zrobić. Dlatego Mojżesz udał się tam, gdzie byłby bezpieczny.

Nie pozostawaj w sytuacji, w której musisz polegać na ludziach, którzy okazali się niewiarygodni – wobec ciebie lub wobec innych. Możesz wybaczyć komuś, kto potraktował cię źle, a przynajmniej jeśli twoim zdaniem potraktował cię źle. Jednak nawet jeśli wybaczysz złodziejowi, nie musisz mu ufać na tyle, by dać mu więcej rzeczy do kradzieży.

Pytanie: Co jest niezwykłego w tym cytacie z Dziejów Apostolskich (7:32 )?

Odp.: Cytat Szczepana z Księgi Wyjścia 3:6 jest zgodny z Pięcioksięgiem Samarytańskim, a nie z tekstem masoreckim ani Septuagintą.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 7:36 przeszli przez Morze Czerwone, czy przez Morze Trzcinowe?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę cztery kwestie.

1. Greckie słowo zarówno w Dziejach Apostolskich 7:36, jak i w wersji Księgi Wyjścia 15:4 z Septuaginty to „eruthro”, co oznacza „czerwony”, a nie „trzcinowy”.

2. Hebrajski zapis przypomina angielski bez samogłosek: „Rd” może oznaczać zarówno „czerwone”, jak i „trzcinowe”.

3. Albo było to Morze Czerwone, a Szczepan to powtarzał.

4. Albo było to Morze Trzcinowe, choć grecka Septuaginta przetłumaczyła to jako „Czerwone”. Szczepan, Żyd posługujący się językiem greckim, po prostu powtarza to, czego się nauczył.

Podsumowanie: Tak czy inaczej, Biblia może bezbłędnie oddać to, co powiedział Szczepan.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 7:41-43 cielec, któremu oddawano cześć, był fałszywym wizerunkiem prawdziwego Boga, czy też było to oddawanie czci istotom niebiańskim?

Odp.: Szczepan nie twierdzi wprost, że złoty cielec był wyrazem czci dla istot niebiańskich. Wspomina raczej o złotym cielcu oraz o tym, że Bóg odwrócił się od nich, a w kolejnych stuleciach zaczęli czcić wiele różnych bożków, w tym istoty niebiańskie.

Jeśli chodzi o przeznaczenie złotego cielca, był on wizerunkiem fałszywego boga i stanowił złamanie pierwszego przykazania. Dzieje Apostolskie 7:42 wskazują, że był on przeznaczony dla fałszywych bogów. Nawet gdyby został wykonany jako rzeźbiony wizerunek prawdziwego Boga, nadal byłby grzechem i stanowiłby złamanie drugiego przykazania.

Pytanie: Kim byli w Dziejach Apostolskich 7:43 Molech i gwiazda Rephan?

Odp.: Był to cytat z Księgi Amosa 5:25-27 w Septuagincie.

P: Czy w Dziejach Apostolskich 7:43 powinno być „Molech i Rephan”, czy też „Sakkuth i Kaiwan”, jak podaje tekst masorecki z Księgi Amosa 5:26?

Odp.: Szczepan był Żydem posługującym się językiem greckim i prawdopodobnie cytował z Septuaginty. Ponieważ Dzieje Apostolskie jedynie bezbłędnie zapisują to, co powiedział Szczepan, sam ten werset nie może udowodnić, jakie było pierwotne brzmienie w Księdze Amosa.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 7:43 – kiedy powiedziano im, że w przyszłości udadzą się do Babilonu?

Odp.: Księga Powtórzonego Prawa 28:64 mówi, że jeśli Izraelici będą nieposłuszni, zostaną rozproszeni. Nie wspomina jednak o Babilonie. Szczepan parafrazuje Księgę Amosa 5:25-27. Byłoby to niemal cytatem z Septuaginty, gdyby nie to, że zarówno w hebrajskim, jak i w Septuagincie w Księdze Amosa 5:25-27 mowa jest o „za Damaszkiem”, a Szczepan wspomniał o Babilonie, który jest dokładną lokalizacją za Damaszkiem, gdzie odbyło się wygnanie południowych Izraelitów.

Pytanie: Co jest interesującego w wyrażeniu „nie mieszka w domach zbudowanych rękami ludzkimi” z Dziejów Apostolskich 7:48?

Odp.: To sformułowanie Szczepana jest dość charakterystyczne, ale musiało wywrzeć wrażenie przynajmniej na jednego słuchacza. Paweł używa tego samego sformułowania, przemawiając do Ateńczyków w Dziejach Apostolskich 17:24. Ideę tę, choć nie samo sformułowanie, można znaleźć w Księdze Izajasza 66:1-2 oraz 1 Księdze Królewskiej 8:27.

Pytanie: Jaki był cel Szczepana w Dziejach Apostolskich 7:51-53?

O: Słuchacze Szczepana mieli zatwardziałe serca, ponieważ myśleli w zupełnie innych kategoriach. Przed zniszczeniem Jerozolimy w 70 r. n.e. trzema głównymi filarami judaizmu były: 1) ziemia, 2) prawo i 3) świątynia. Szczepan odniósł się do wszystkich trzech , ale w sposób pośredni. Szczepan nie wyrzekł się tych wartości, lecz raczej pokazał, że Bóg jest większy od nich.

Należy jednak pamiętać, że Szczepan został uciszony, zanim zdążył dokończyć swoje przemówienie. Można się zastanawiać, na ile bezstronni byli słuchacze Szczepana. Kiedy złożyli swoje szaty u stóp Saula, prawdopodobnie wynikało to z faktu, że to właśnie Saul był inicjatorem tego wydarzenia.

Zatem życie Szczepana NIE było zagrożone, ponieważ Żydzi pod przewodnictwem Saula z Tarsu już zadecydowali o losie Szczepana. Sposób wypowiedzi Szczepana wskazuje, że jego głównym celem nie była próba ocalenia własnego życia, ale ocalenie życia niektórych ze słuchaczy – na wieczność. Szczepan nie błagał o własne życie; w istocie błagał o ich życie.

Szczepan prawdopodobnie już zdawał sobie sprawę, że nie ma szans, ale skoro dano mu możliwość przedstawienia swojej obrony, wykorzystał tę ostatnią okazję, by głosić im kazanie. Chociaż dzisiejszym czytelnikom jego przemowa może wydawać się długa, w rzeczywistości pominął on wiele szczegółów. Jednak z tego, co Szczepan zawarł w swojej wypowiedzi, wydaje się wyłaniać pewien schemat. Wspomniał o Abrahamie opuszczającym Ur i Haran, Józefie przenoszącym się do Egiptu, Mojżeszu opuszczającym Egipt, a także najpierw o Przybytku, a następnie o Dawidzie budującym świątynię w Jerozolimie.

1) W Bożym dziele następuje postęp i zmiana.

2) Boże błogosławieństwa nie ograniczają się do ziemi izraelskiej i świątyni. Bóg prowadził ich na długo przed powstaniem świątyni, a nawet na długo przed wkroczeniem do Ziemi Obiecanej. Szczepan użył słowa „Egipt” sześć razy.

3) Izrael zawsze sprzeciwiał się Bożym planom. Zarówno Józef, jak i Mojżesz zostali przyjęci dopiero przy swoim drugim pojawieniu się.

Jak trafnie zauważa „Believer’s Bible Commentary” na stronie 1604: Żydzi sądzili, że Szczepan był w defensywie, ale pod koniec to on stał się oskarżycielem, a oni sami byli w rzeczywistości winnymi oskarżonymi.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 7:51-53 czasami ludzie odrzucają ewangelię, ponieważ nie potrafią jej zrozumieć. Czasami odrzucają ją, ponieważ nie chcą jej zrozumieć. Jaka jest różnica?

Odp.: Niektórym przedstawiono jedynie wypaczony obraz ewangelii. Inni nie rozumieją, jak to możliwe, że istnieje tylko jeden Bóg; niektórzy nie potrafią pojąć, w jaki sposób możemy zostać zbawieni z łaski, bez żadnych własnych zasług. Z drugiej strony, niektórzy inni mogą rozumieć, ale decydują się nie wierzyć.

„W ten sposób unieważniacie słowo Boże ze względu na swoją tradycję”. Ewangelia według św. Mateusza 15:6b. Zobacz także Ewangelia według św. Marka 7:13.

„Słowo Jego nie trwa w was, ponieważ nie wierzycie w Tego, którego On posłał.” Ewangelia według św. Jana 5:38

„…ale wy próbujecie Mnie zabić, ponieważ moje słowo nie ma w was miejsca”. Ewangelia według św. Jana 8:37b

Demetriusz, srebrnikarz z Dziejów Apostolskich 19:23-34. Dzieje Apostolskie 19:34 „Gdy jednak zorientowali się, że [Aleksander] jest Żydem, wszyscy przez około dwie godziny krzyczeli zgodnie: «Wielka jest Artemida Efezjan!»”

Pytanie: Jak w Dziejach Apostolskich 7:51-53 dotrzeć do tych, którzy nie chcą zrozumieć ewangelii?

Odp.: Po pierwsze, zrozum, że to nie ty nawracasz ludzi, lecz Duch Święty. Bez działania Ducha Świętego w ich życiu nie byłoby nadziei, że przyjdą do Chrystusa. Po drugie, niekoniecznie zwracamy się do ludzi, którzy całkowicie obiektywnie patrzą tylko na fakty. Niektórym osobom zrozumienie przychodzi wyjątkowo trudno, ponieważ nauczono ich błędnych rzeczy i mylą to, co mówisz, z tym, czego ich nauczono. Inni mogą twierdzić, że nie potrafią zrozumieć, ale w rzeczywistości chodzi o to, że nie chcą zrozumieć. Jak ktoś kiedyś powiedział, nigdy nie da się obudzić kogoś, kto udaje, że śpi.

Musimy jednak być cierpliwi, ponieważ nawet jeśli teraz odrzucają ewangelię, to wciąż słuchają, ziarno jest zasiewane, a ziarno może wykiełkować, nawet jeśli długo pozostaje w stanie uśpienia.

Czasami można znaleźć wspólny język i odwołać się do rzeczy, które są im już znane. Nawet wtedy nie zawsze to się udaje. Na Bliskim Wschodzie krąży opowieść o mężczyźnie, który udał się do sędziego w swojej wsi, pytając, jakie prawo ma zastosowanie w tej sprawie. Jego byk przypadkowo się wyrwał i zabił rogiem byka sędziego. Sędzia stwierdził, że prawo jest jasne: mężczyzna musi zapłacić za zabitego byka. Mężczyzna przeprosił, twierdząc, że pomylił się co do jednego szczegółu: w rzeczywistości to byk sędziego uciekł i zabił na rogi byka tego mężczyzny. W takim przypadku – stwierdził sędzia – prawo nie jest jasne. Stąd właśnie pochodzi wyrażenie: „to zależy od tego, czyj byk został zabity na rogi”.

Aby dotrzeć do upadłych, źle nauczonych ludzi, potrzebujemy Ducha Świętego i mocy krzyża. Jak powiedział Paweł o sobie: „Chrystus bowiem nie posłał mnie, abym chrzcił, ale abym głosił Ewangelię, nie słowami mądrości, aby krzyż Chrystusa nie stracił swojej mocy” (1 List do Koryntian 1:17).

„Moje przesłanie i moje głoszenie nie opierały się na przekonujących słowach mądrości, lecz na okazaniu mocy Ducha, aby wasza wiara nie opierała się na mądrości ludzkiej, lecz na mocy Bożej” (1 Kor 2,4-5).

Pytanie: Co żydowska literatura pozabiblijna mówiła o traktowaniu proroków w Dziejach Apostolskich 7:52, Mt 23:37 i Łk 13:34?

Odp.: b Pesahim 87b mówi, że prorocy dożywali sędziwego wieku (tak było w przypadku Jeremiasza i Daniela). B. Nedarim 38a podaje, że prorocy byli zamożni (tak było w przypadku Józefa i Daniela). Jednak zgodnie z b. Gittin 57b, b. Sanhedrin 96b, Lev R 10.3; Exod R 31.16; Pesikta Rabbati 26:1-2 prorocy byli prześladowani i/lub zabijani przez Żydów. Były to jednak lekcje, z których wyciągnęli wnioski.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 7:53, w jaki sposób otrzymali Prawo od aniołów?

Odp.: Bóg posługiwał się aniołami, prowadząc Izraelitów za pomocą obłoku w dzień i słupa ognia w nocy. Najwyraźniej posłużył się również aniołami, aby przekazać Mojżeszowi oryginalne tablice Dziesięciu Przykazań.

P: Skoro w Dziejach Apostolskich 7:55 Szczepan był pełen Ducha Świętego, dlaczego Duch Święty sprawił, że Szczepan wypowiedział słowa, które doprowadziły do jego śmierci?

Odp.: Dwie uzupełniające się odpowiedzi:

1. Duch Święty czasami celowo prowadzi posłusznych chrześcijan w sytuacje, w których będą oni chwalić Boga i umrą za swoją wiarę.

2. I tak zamierzali go zabić. Szczepan został już aresztowany w Dziejach Apostolskich 6:11–7:1, a oni zamierzali go ukamienować niezależnie od tego, co powiedział.

Pytanie: Jak w Dziejach Apostolskich 7:56 i Ewangelii według św. Marka 16:19 Jezus mógł stać po prawicy Boga, skoro Jezus jest Bogiem?

Odp.: Prawa ręka oznacza miejsce honorowe. Jezusa często przedstawia się jako „siedzącego” po prawicy Ojca, ale w tym przypadku Jezus wstaje, by złożyć hołd.

Słowo „Bóg” w Biblii, gdy nie odnosi się do fałszywego boga, ma wiele znaczeń. Najprostszym dowodem na to są fragmenty z Ewangelii św. Jana 1:1 i Listu do Hebrajczyków 1:9. W każdym z tych wersetów słowo „Bóg” pojawia się dwukrotnie, a jego znaczenia odnoszą się oczywiście do Ojca i Syna.

Słowo „Bóg” ma trzy ściśle powiązane ze sobą znaczenia. Są to:

Bóg Ojciec tutaj oraz w 1 Liście Piotra 1:2,3; Liście do Efezjan 1:3,17; 3:14; 5:20; 1 Liście do Tesaloniczan 1:1; 3:11; 2 Liście do Tesaloniczan 1:1-2; 2:16; Liście do Tytusa 1:4

Bóg Syn w Liście do Hebrajczyków 1:8-9; Ewangelii według św. Jana 1:1,18; 20:28; Księdze Ozeasza 1:7, Księdze Izajasza 7:14; 1 Liście św. Jana 5:11,12 i 21; Liście do Kolosan 2:9; Ewangelii według św. Mateusza 1:23

Bóg Duch Święty w Liście do Rzymian 8:9-16; Ewangelii Łukasza 1:35; 1 Liście Jana 4:12,13,15-16; 1 Liście do Koryntian3:16 oraz 1 Liście do Koryntian 6:19; Dziejach Apostolskich 5:4

Ponadto,

Ojciec jest wieczny w Psalmie 90:2; 93:2.

Syn jest wieczny w Liście do Hebrajczyków 7:3; 13:8

Duch jest wieczny w Liście do Hebrajczyków 9:14.

Pytanie: Jak w Dziejach Apostolskich 7:59 Szczepan mógł zostać ukamienowany, skoro Sanhedryn nie miał uprawnień do skazywania nikogo na śmierć?

Odp.: Były to interesujące czasy w rządach Judei. Poncjusza Piłata już tam nie było. Na naleganie Witeliusza, prefekta Syrii, Piłat został w niesławie odwołany do Rzymu, by odpowiedzieć przed cesarzem Tyberiuszem za swoje niegospodarność. Kolejny rzymski namiestnik pojawił się w Judei dopiero później, za rządów Marcella. Jednak taki pogląd oznaczałby, że Szczepan został zabity nieco później, w 37 r. n.e. W tym czasie Witeliusz chciałby zapewne uspokoić Żydów, więc Rzymianie mogli dać do zrozumienia, że wyrażą na to zgodę.

Ponadto późniejsza Miszna, Sanhedrin 4:1, mówi, że w przypadku procesu o morderstwo zagrożone karą śmierci wyrok nie może zostać wykonany tego samego dnia, w którym zapadł; należy odczekać co najmniej jeden dzień.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 7:59-60 Szczepan modlił się do Jezusa?

Odp.: Tak. Zwrócił się konkretnie do „Pana Jezusa” i poprosił „Jezusa”, aby przyjął jego ducha.

P: Co wiemy o Saulu z Tarsu w Dziejach Apostolskich 8:1?

Odp.: W języku greckim napisano, że Saul był „młodym mężczyzną” (neanias), i przypuszcza się, że miał około 30 lat. Byłby to zbyt młody wiek, by być członkiem Wielkiej Rady lub piastować wiele stanowisk w synagodze. Zgodnie z Księgą Powtórzonego Prawa 17:7 podczas kamienowania to ręce świadków jako pierwsze mają go ukamienować na śmierć. Paweł nie był jednym z nich, ale pilnował ich ubrań. W Dziejach Apostolskich 9:1 Saul brał udział w zabijaniu innych. Jako Paweł żywo pamiętał te wydarzenia i pisał o nich z żalem w Liście do Galatów 1:13; 1 Liście do Koryntian 15:9; Liście do Filipian 3:6 oraz 1 Liście do Tymoteusza 1:13.

Pytanie: Czy prześladowanie opisane w Dziejach Apostolskich 8:1 było czymś dobrym?

Odp.: Nie, prześladowanie chrześcijan było czymś złym. Prawdopodobnie byli oni zachęcani przez Saula z Tarsu i ośmieleni, gdy nie dostrzegli żadnych negatywnych konsekwencji zabicia Szczepana. Wydawało się to być bardzo mrocznym dniem dla chrześcijaństwa. Jednak Bóg wykorzystał to zło dla dobra, ponieważ Bóg może wykorzystać wszystko dla dobra tych, którzy Go miłują (List do Rzymian 8:28). Najwyraźniej pierwsi chrześcijanie powoli wypełniali wielkie posłannictwo z Ewangelii Mateusza 28:19, a zwłaszcza z Dziejów Apostolskich 1:8. Prześladowania wypędziły ich z Jerozolimy do innych miejsc, gdzie i tak mieli głosić ewangelię.

Ponadto Samarytanie, którzy nie darzyli sympatią Żydów, mogli nie być skłonni do wysłuchania ewangelii od ludzi przybywających z Jerozolimy. Ponieważ jednak chrześcijanie z „ ”, zwłaszcza ci hellenistyczni, uciekali z Jerozolimy, Samarytanie mogli być bardziej skłonni do wysłuchania ludzi, których nie lubiły żydowskie władze w Jerozolimie. Być może jest to jeden z powodów, dla których w Dziejach Apostolskich 1:8 Jezus nakazał im być świadkami w Jerozolimie i Judei, a następnie w Samarii. Więcej na temat tego poglądu można znaleźć w „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 9, str. 359.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 8:1 chrześcijanie rozproszyliby się po Judei i Samarii, gdyby nie doszło do prześladowań?

Odp.: Prawdopodobnie rozprzestrzenialiby się w wolniejszym tempie niż gdyby nie doszło do prześladowań. Kiedy chrześcijanie nie są posłuszni lub zwlekają z wypełnieniem woli Bożej, Bóg czasami posługuje się trudnościami i prześladowaniami, aby doprowadzić ich tam, gdzie powinni się znaleźć.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 8:1 chrześcijanie uciekli z Jerozolimy z powodu prześladowań, podczas gdy apostołowie tam pozostali?

Odp.: Istnieją dwa poglądy.

1. Zgodnie z książką „Hard Sayings of the Bible” (str. 522–523) prześladowania były dziełem Sanhedrynu i skierowane głównie przeciwko chrześcijanom posługującym się językiem greckim. Chrześcijanie, którzy byli jednocześnie Żydami posługującymi się językiem aramejskim, byli prześladowani dopiero później. Więcej na temat tego poglądu można znaleźć również w „The Bible Knowledge Commentary: New Testament” (str. 371–372).

2. Próbowali oni rzeczywiście prześladować apostołów, kiedy zabili Jakuba, brata Jana, i uwięzili Piotra. Jednak ponieważ Bóg chronił Piotra, nie podejmowali już kolejnych prób, obawiając się, jak to zostanie odebrane przez lud.

Pytanie: Jak myślisz, dlaczego w Dziejach Apostolskich 8:1b-25 pojawiają się herezje?

Odp.: Walter Martin powiedział kiedyś, że herezje to niezapłacone rachunki Kościoła. Kiedy Kościół pomija nauczanie pewnych doktryn, to zaniedbanie w pełnieniu roli pasterza stada stwarza okazję dla sekt do wkroczenia z fałszywymi naukami. Słyszałem kiedyś o kościele w Galveston, który przeprowadzał rozmowy kwalifikacyjne z kandydatami na pastora. Jeden z diakonów zapytał, czy pastor potrafi wyjaśnić doktrynę Trójcy Świętej. Pastor odpowiedział, że jest to złożony temat i tak naprawdę nie potrafi go wyjaśnić. Później diakon powiedział mu, że to była dobra odpowiedź, ponieważ gdyby stwierdził, że potrafi to wyjaśnić, nie zatrudniliby go. Takie niewłaściwe podejście do prawdy może sprawić, że owce stają się podatne na wpływ sekt. Tak, Trójca Święta jest złożona i tak, Bóg nie wyjawił nam wszystkiego na jej temat w Biblii. Jednak doświadczony, pobożny nauczyciel powinien być w stanie odpowiednio wyjaśnić to, co Bóg objawił na temat Trójcy Świętej, a także wszystkich innych głównych doktryn chrześcijańskich. Kiedy kościół chce bagatelizować nauczanie doktryny, staje się podatny na odejście od ortodoksji, choć może to nastąpić dopiero za około dekadę.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 8:1b-25 są prawdziwi chrześcijanie, którzy dziś są nieco inni?

Odp.: Prawdziwi chrześcijanie różnią się między sobą w kwestiach doktryn drugorzędnych, takich jak chrzest wierzących kontra chrzest niemowląt, związek między suwerennością Boga a wolną wolą człowieka, Wieczerza Pańska czy dary charyzmatyczne. Chrześcijanie nie zgadzają się również co do tego, jakie praktyki uważają za najlepsze: czy małe dzieci powinny zawsze przebywać w kościele wraz z dorosłymi, czy powinien istnieć ujednolicony program nauczania, czy własność kościoła powinna należeć do denominacji czy do lokalnego zboru, czy powinna istnieć denominacyjna rada misyjna oraz wiele innych kwestii, które nie są określone w Biblii.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 8:2 pobożni wierzący opłakiwali śmierć Szczepana, skoro Szczepan odszedł, by być z Jezusem?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia, ale możemy dostrzec kilka powodów.

1. Smucili się z powodu tej „pozornie przedwczesnej” śmierci potężnego mężu Bożego oraz wszystkich utraconych przez to możliwości służby Bogu. Jednak Bóg ma wszystko pod kontrolą, a to, co mogło wydawać się przedwczesną śmiercią, mogło przyczynić się do nawrócenia Saula na Chrystusa.

2. Być może opłakiwali fakt, że nie zobaczą Szczepana ponownie aż do momentu, gdy znajdą się w Niebie.

3. Chociaż wiedzieli, że Szczepan będzie w niebie, czasami trudno jest patrzeć na sprawy oczami wiary, gdy przed nimi leżało rozdarte, pogniecione ciało ukochanego przyjaciela pod stosem zimnych, okrutnych kamieni.

Greckie słowo oznaczające tutaj „śmierć”, anairesei, nie jest potocznym słowem określającym śmierć, lecz terminem medycznym.

Kiedy dzisiaj umiera ukochany wierzący, naturalne i w porządku jest opłakiwać to, że przez jakiś czas nie będziemy mogli go widzieć. Nie opłakujemy go jednak jak ci, którzy nie mają nadziei, ponieważ zobaczymy go w niebie.

Na marginesie, być może opłakiwali Szczepana prywatnie, ponieważ żydowska Miszna mówi, że nie należy „głośno opłakiwać” tych, którzy zostali straceni na mocy wyroku Sanhedrynu, choć cicha żałoba była dopuszczalna.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 8:5 Filip udał się do miasta o nazwie Samaria, czy też do miasta położonego w regionie Samarii?

Odp.: Istniał zarówno region o nazwie Samaria, jak i miasto w jego obrębie noszące tę samą nazwę. Dosłowne greckie brzmienie to „miasto Samarii”, więc mogło to być dowolne miasto w regionie Samarii. Justyn Męczennik (ok. 150 r. n.e.), sam będący samarytańskim chrześcijaninem, podaje, że Szymon pochodził z samarytańskiej wsi Gitto/Gitta. Zatem albo Filip udał się do Gitto/Gitta, albo też Szymon udał się do innego miasta. Więcej informacji można znaleźć w „Pierwszej apologii” Justyna Męczennika, rozdz. 26, str. 171.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 8:5–8 oraz8:26 –40 – o którego Filipa chodzi?

Odp.: Pismo Święte nie precyzuje, czy był to apostoł Filip, czy też Filip Grek, ewangelista wspomniany w Dziejach Apostolskich 6:1-5 i 21:8-9. Gdyby był to Filip Grek, oznaczałoby to, że zdolność do dokonywania wielu potężnych cudów nie była ograniczona wyłącznie do dwunastu apostołów.

Z drugiej strony Papiasz, Polikrates i Euzebiusz wszyscy uważali Filipa ewangelistę z Dziejów Apostolskich 8:5 oraz Filipa apostoła za tę samą osobę.

Pytanie: Co sądzisz o teorii liberalnych krytyków, zgodnie z którą Szymon Mag z Dziejów Apostolskich 8:9 był synonimem lub pseudonimem Pawła?

Odp.: Teorię tę po raz pierwszy wysunął Baur, opierając się na starciu między Piotrem a Szymonem Magiem zawartym w (heretyckim) dziele ebionitów „Uznania Piotra”. Jednak inny liberał, Spitta, nazywa to „całkowitą absurdalnością”. Dlaczego Łukasz miałby to dodawać, gdyby był przyjacielem i towarzyszem podróży Pawła?

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 8:9-24 Szymon próbował kupić prawo do uzdrawiania ludzi?

Odp.: Z punktu widzenia Szymona Magusa nie wydawało się to niczym złym. Żydowskie arcykapłaństwo kupowano już w czasach Seleucydów i pod panowaniem Rzymian. W średniowieczu niektórzy papieże realizowali rzekomą „sukcesję papieską”, kupując urząd papieski. Szymon Magus robił tylko to, co wielu innych fałszywych przywódców religijnych.

Jednak z perspektywy Boga i Piotra Szymon Mag popełnił straszną rzecz. Kupowanie tego, co Bóg daje za darmo, a być może nawet pobieranie opłat za udzielanie łaski, którą Bóg obdarzył nas za darmo, byłoby obrazą Boga.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 8:9-24 Szymon został zbawiony?

Odp.: Dzieje Apostolskie mówią, że Szymon uwierzył i również został ochrzczony. Dla zwykłego obserwatora nie wydawało się, by istniała jakakolwiek różnica między Szymonem a kimkolwiek innym. Jednak, używając terminologii futbolu amerykańskiego, było to „fumble”. Piotr powiedział Szymonowi: „Niech twoje srebro zginie wraz z tobą”, podczas gdy wierzący nigdy nie zginą, zgodnie z Ewangelią św. Jana 3:16. Piotr stwierdził, że Szymon nie miał udziału w tej służbie, jego serce nie było prawe, a on sam był zatruty goryczą i związany nieprawością. Szymon z pewnością NIE był zbawiony w momencie, gdy Piotr wypowiedział do niego te słowa. Ci, którzy wierzą, że ludzie mogą utracić zbawienie i że Szymon je utracił, musieliby zrozumieć, że gdyby Szymon faktycznie był zbawiony, to byłby nim najwyżej przez około godzinę. Szymon wydawał się bardziej zaniepokojony uniknięciem tego wyroku niż Bożym miłosierdziem i przebaczeniem.

Prawdziwą odpowiedź można dostrzec w dalszej historii Szymona. Założył on herezję, a nawet miał ucznia imieniem Menander, który kontynuował jego heretycką tradycję.

Stąd pochodzi angielskie słowo „simony”, oznaczające płacenie pieniędzy za objęcie stanowiska kościelnego.

Pytanie: Co stało się z Szymonem Magiem w Dziejach Apostolskich 8:9-24?

Odp.: Pismo Święte nie mówi nam nic o ewentualnej skrusze Szymona ani o jej braku. W tamtym czasie Szymon nie był zbawiony; słowo oznaczające wiarę, „pisteuo”, jest tym samym słowem, które w Liście św. Jakuba 2:19 odnosi się do wiary demonów; Łukasz nigdzie nie wspomina, że Szymon otrzymał Ducha Świętego, a co najważniejsze, Piotr powiedział, że Szymon [nadal] zmierzał ku zgubie. Innymi słowy, Szymon „wyznawał” wiarę, ale jej nie „posiadał”. Angielski termin „simony” wywodzi się właśnie z tego fragmentu. Jest to zła praktyka polegająca na próbie uzyskania urzędu kościelnego poprzez przekupstwo.

Pisarze kościelni: Justyn Męczennik, Ireneusz, Klemens Aleksandryjski, Tertulian i Hipolit opisują nam późniejsze czyny Szymona jako notorycznego heretyka. (Ireneusz był uczniem Polikarpa, który z kolei był uczniem apostoła Jana. Hipolit był uczniem Ireneusza.)

Justyn Męczennik (ok. 150 r. n.e.), sam będący chrześcijaninem samarytańskim, twierdzi, że Szymon pochodził z samarytańskiej wsi Gitto/Gitta. Pisze on, że miał on ucznia, Menandra, Samarytanina z miasta Capparetaea, który po Szymonie zapoczątkował własną herezję. Justyn podaje, że Szymon udał się później do Rzymu, gdzie uprawiał magię, a na jego cześć wzniesiono tam posąg. Pierwsza Apologia Justyna Męczennika, rozdz. 26, s. 171. Justyn prawie na pewno popełnił tu błąd. Na wyspie na rzece Tyber odkryto posąg z inskrypcją „Semoni Sanco Dei Fidio”, która odnosi się do „Semo Sancus” – sabińskiego boga podobnego do Herkulesa. Więcej na ten temat można znaleźć w The Expositor’s Greek Testament, tom 2, s. 213.

Ireneusz w dziele „Przeciw herezjom” (182–188 r. n.e.) poświęcił cały rozdział 23 Szymonowi Magowi. Stwierdził, że cesarz Klaudiusz uhonorował Szymona Maga posągiem ze względu na jego magiczne zdolności. Ireneusz podaje, że Szymon nauczał, iż jawił się Żydom jako Syn, Samarytanom jako Ojciec, a innym narodom jako Duch Święty. Szymon uwolnił z niewoli kobietę z Tyru imieniem Helena, o której twierdził, że była pierwszym wytworem jego umysłu. Szymon utrzymywał, że była to ta sama Helena, o którą toczyła się wojna trojańska. Ireneusz podaje, że następcą Szymona Magusa był heretyk Menander.

Również w dziele „Przeciw wszystkim herezjom” (200–210 r. n.e.) pierwszy rozdział poświęcony jest omówieniu Szymona Magusa. Tertulian twierdzi, że Szymon nazywał siebie „Najwyższą Cnotą”, a jego następcą był Menander.

Tertulian (198–220 r. n.e.) w dziele „Traktat o duszy”, rozdz. 34, pisze, że Szymon poświęcił się niszczeniu prawdy po tym, jak Piotr go zganił. Dodaje też, że Helena była kobietą z Tyru, która pracowała jako niewolnica w domu publicznym.

Cytaty innych pisarzy można znaleźć na stronie http://www.BibleQuery.org/history/churchhistory/WhatEarlyChristiansTaughtOnExperienceAndPractice.html.

Pytanie: Czy to, co opisano w Dziejach Apostolskich 8:14-17, było normalnym doświadczeniem?

Odp.: Nie. Opóźnienie w uwierzeniu w Jezusa bez obecności Ducha Świętego w sercach wynikało albo z:

1. przybycia apostołów, albo

2. Niewystarczającego nauczania Filipa, albo

3. błędnego zrozumienia tego, czego nauczał Filip.

Gdyby otrzymali Ducha Świętego bez obecności apostołów, być może uznaliby się za „drugi kościół”, niezależny od kościoła, który powstał w Jerozolimie. Jednak brakowało im czegoś, dopóki nie przybyli apostołowie z Jerozolimy, a zatem wszystko było powiązane z [jednym] kościołem, który powstał w Jerozolimie. Doświadczenie to miało charakter przejściowy w historii Kościoła.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich8:15 –17 Duch Święty nie został udzielony Samarytanom, gdy po raz pierwszy usłyszeli Ewangelię?

Odp.: Chrześcijanie mają dwa poglądy.

1. Głoszenie, które usłyszeli, było niekompletne.

2. Kazanie było w porządku, ale w związku z tym „wielkim przełomem”, jakim było głoszenie Ewangelii Samarytanom, właściwe było, aby niektórzy apostołowie byli obecni, zanim Duch Święty zstąpił na tych nie-Żydów. Więcej na temat tego poglądu można znaleźć w książce „1001 Bible Questions Answered”, str. 50, 53.

P: Jaki był cel podróży Filipa z Jerozolimy do Gazy, o której mowa w Dziejach Apostolskich 8:26?

Odp.: Z punktu widzenia Filipa nie miał on o tym pojęcia. W Jerozolimie było mnóstwo ludzi, a bardzo niewielu podróżowało 50 mil pustynną drogą z Jerozolimy do Nowej Gazy (zbudowanej w 57 r. p.n.e.) lub Starej Gazy (splądrowanej w 93 r. p.n.e.), znanej również jako Gaza przy pustyni. Było wielu wierzących, których należało uczyć, wielu niewierzących, którym należało głosić ewangelię, i ogólnie rzecz biorąc, wiele okazji do świadczenia – znacznie więcej niż na pustynnej drodze. Filip nie wiedział, dlaczego otrzymał polecenie udania się do Gazy. Nawiasem mówiąc, Dzieje Apostolskie 8:40 pokazują, że Filip nigdy nie dotarł do Gazy, przynajmniej podczas tej podróży.

Jednak z Bożego punktu widzenia istniał ważny cel, dla którego Filip zboczył z drogi, by porozmawiać z jednym tylko człowiekiem. Od tego momentu chrześcijaństwo zaczęło się w Etiopii. To tak, jakby judaizm przygotował ten lud na ewangelię, a Bóg od razu to wykorzystał. Ani Filip, ani demony nie mogli jednak o tym wiedzieć. Ponadto chrześcijanie nie głosili jeszcze ewangelii poza Jerozolimą i Samarią, dlatego Bóg doprowadził Filipa do Etiopczyka.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 8:27 – kiedy Bóg może poprosić nas o zrobienie czegoś, nie wyjaśniając nam powodu?

Odp.: Bóg może to zrobić w dowolnym momencie. Może to uczynić, aby sprawdzić nasze posłuszeństwo, albo dlatego, że chce zobaczyć, jak zareagowalibyśmy, nie znając całej sytuacji.

Można przyjrzeć się historii wielkiego misjonarza Adonirama Judsona, który żył w latach 1788–1850. Urodził się w Malden w stanie Massachusetts jako syn pastora kongregacjonalistycznego i jego żony, a Adoniram podążał za Chrystusem od dzieciństwa. W wieku 16 lat rozpoczął studia (później na Uniwersytecie Browna) i ukończył je jako prymus w wieku 19 lat. Jednak podczas studiów zaprzyjaźnił się ze sceptykiem i deistą i stracił wiarę. Otworzył szkołę i napisał podręcznik do gramatyki i matematyki. Później, podczas podróży, zatrzymał się w gospodzie i usłyszał śmiertelne jęki osoby z pokoju obok. Następnego dnia Adoniram dowiedział się, że osoba ta zmarła, a „przez przypadek” był to jego najlepszy przyjaciel. Judson powrócił do wiary po tym wydarzeniu w 1808 roku. Znał łacinę, grekę i hebrajski. Judson i jego żona Nancy pobrali się, a następnego dnia, w 1812 roku, jako misjonarze kongregacjonaliści wsiedli na statek płynący do Kalkuty w Indiach. Judson zgłębiał również kwestię chrztu i doszedł do wniosku, że chrzest jest czymś, co powinni przyjmować wierzący; nie jest on przeznaczony dla niemowląt. Kiedy więc przybył na miejsce, opuścił misję kongregacjonalistyczną i poprosił południowych baptystów o wsparcie, które otrzymał. William Ward udzielił mu chrztu. Podczas wojny brytyjsko-amerykańskiej z 1812 roku Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska nakazała amerykańskim misjonarzom opuszczenie Indii, więc w 1813 roku wsiedli na statek płynący do Birmy; jego żona poroniła na pokładzie. Spędził trzy lata na nauce języka birmańskiego, poświęcając na to około 12 godzin dziennie. W latach 1810–1823 tylko 18 osób poznało Pana, ale on kontynuował swoje 24-letnie zadanie tłumaczenia Biblii na język birmański, które ostatecznie ukończył. Podczas wojny angielsko-birmańskiej w 1824 roku birmański król wrzucił go wraz z jego partnerem do okropnego, pełnego szczurów więzienia. Jego ciężarna żona urodziła ich trzecie dziecko. Potem zmarło jego drugie dziecko, a następnie, w 1824 roku, zmarła jego żona. W 1827 roku zmarło jego trzecie dziecko.

Głosząc ewangelię wśród Karenów i innych plemion na południu, Adoniram wykupił i uwolnił niewolnika należącego do jednego ze swoich nawróconych: Ko Tha Byu. Nie był to zbyt obiecujący kandydat. W przeciwieństwie do Judsona nie umiał czytać. Podczas gdy Judson spędził wyczerpujące trzy lata, Ko Tha Byu nie potrafił nawet mówić po birmańsku. Był bandytą i nie potrafił sobie przypomnieć, ilu ludzi zabił, choć było ich co najmniej 30. – rzeczywiście nienaganne referencje! Po uwolnieniu został ochrzczony, a następnie natychmiast zniknął w dżungli, by powrócić do swojego plemienia. Jednak podczas głoszenia Ewangelii swoim współplemieńcom z plemienia Karen czterech z nich natychmiast nawróciło się na Chrystusa. Lud Karen miał „tradycję starszyzny” dotyczącą niezmiennego, wiecznego i wszechmocnego Boga – Stwórcy, który stworzył mężczyznę i kobietę z jego żebra. Zostali oni skuszeni przez diabła i wierzyli, że pewnego dnia przyjdzie Zbawiciel. Wierzyli też, że pewnego dnia biali obcokrajowcy przyniosą im święte pisma na ten temat. Chrześcijaństwo rozprzestrzeniło się błyskawicznie, gdy Ko Tha Byu oraz George i Sarah Boardmanowie ewangelizowali południowych Karenów. Zachęcony tym Judson otrząsnął się z trwającej rok depresji. Udał się więc do dżungli pełnych tygrysów, aby ewangelizować ludność północnych Karenów. Jakie były wyniki tych wszystkich trudności, niepowodzeń i skromnej początkowej reakcji? Do czasu jego śmierci powstało 100 kościołów i było 8 000 wierzących, głównie członków plemion Karen i Kachin. Obecnie krajami, w których mieszka najwięcej baptystów południowych, są Stany Zjednoczone, Indie i Mjanma. (na podstawie Wikipedii, hasło „Adoniram Judson”, 30.03.2018).

Pytanie: Kim była Kandake w Dziejach Apostolskich 8:27?

Odp.: Kandake (lub Kandake) było określeniem królowych Nubii, podobnie jak „faraon” oznaczało królów Egiptu, a „Cezar” – cesarzy Rzymu.

Królowa etiopska zawsze sprawowała rządy jako regentka w imieniu swojego syna, ponieważ syn był uważany za dziecko słońca i zbyt święty, by zajmować się sprawami świeckimi. Informacje te opierają się na dziele Biona z Soli „Aethiopica” 1; „Geografii” Strabona 17.1.54; „Historii naturalnej” Pliniusza Starszego 6.186; „Historii Rzymu” Dio Kasjusza 54.5.4 oraz „Historii kościelnej” Euzebiusza 2.1.13 NPNF2, str. 105.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 8:27 Etiopczyk chciałby udać się do Jerozolimy?

Odp.: Starożytna kraina zwana Etiopią znajdowała się w rzeczywistości na północ od współczesnej Etiopii, na terenie dzisiejszego Sudanu. Po 590 r. p.n.e. żydowscy najemnicy obsadzili fortecę w Elefantynie w południowym Egipcie, aby powstrzymać Nubijczyków przed atakowaniem Egiptu. Niektórzy z tych, którzy przybyli z Etiopii, mogli być ich potomkami.

Ponadto królowa Saby odwiedziła Jerozolimę za czasów Salomona (około 960 r. p.n.e.). Chociaż Saba leżała po drugiej stronie Morza Czerwonego od Etiopii, najwyraźniej niektórzy mieszkańcy terenów dzisiejszej Etiopii nawrócili się wówczas na judaizm i pozostawali tam jeszcze w XX wieku. W X wieku n.e. północne etiopskie królestwo Beni Hamwiyah toczyło walkę z chrześcijańskim królestwem etiopskim położonym na południe od niego.

Ireneusz w dziele „Przeciw herezjom” (180–188 n.e.), księga 3, rozdz. 12.6, str. 432, oraz Euzebiusz w „Historii kościelnej”, księga 2, rozdz. 1.13, str. 105, podają, że eunuch został wysłany przez Boga, aby głosić Etiopczykom.

Podsumowując, ten Etiopczyk prawdopodobnie udawał się do świątyni żydowskiej, ponieważ wyznawał judaizm. Ponadto możliwe jest, że miał w sobie również niewielką domieszkę żydowskiej krwi.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 8:27 napisano, że Etiopczyk udał się do Jerozolimy, aby oddawać cześć Bogu, a nie do świątyni?

Odp.: Księga Powtórzonego Prawa 23:1 mówi, że eunuch nie mógł wejść do świątyni. Ponieważ jako eunuch nie powinien był wchodzić do samej świątyni, mógł przynajmniej udać się na zewnętrzny dziedziniec pogan. Nie wiemy, czy udał się do Jerozolimy, mając tego świadomość, czy też nie.

Zanim dołączył do niego Filip, mógł czytać Księgę Izajasza 56:3-7. Etiopski eunuch mógł nadal udać się do Jerozolimy, aby obchodzić Paschę, a innych wysłać do świątyni w swoim imieniu.

Pytanie: Czy zgodnie z Dziejami Apostolskimi 8:36 należy przyjąć chrzest, gdy ktoś uwierzy?

Odp.: Gdy tylko ktoś uwierzy i po prostu zrozumie, co oznacza bycie chrześcijaninem, powinien przyjąć chrzest. W tym miejscu pojawiają się dwie kwestie: nauka przed chrztem oraz chrzest wierzących w przeciwieństwie do chrztu niemowląt.

1. Niektórzy chrześcijanie uważają, że należy przyjąć chrzest natychmiast po uwierzeniu w Chrystusa, tak jak uczynił to eunuch etiopski. Inni sądzą, że najpierw powinno odbyć się nauczanie, a kościół w Aleksandrii posunął się w tym do skrajności, wprowadzając dwuletnie przygotowanie katechumenów przed chrztem. Należy zauważyć, że eunuch był zaznajomiony z Pismem Świętym jeszcze przed spotkaniem z Filipem i choć jego wiedza była niepełna, wystarczyła ona do natychmiastowego przyjęcia chrztu.

2. Ten werset nie odnosi się do kwestii chrztu wierzących w porównaniu z chrztem niemowląt. Wszyscy chrześcijanie wierzą, że jeśli osoba dorosła uwierzyła w Chrystusa i nie została jeszcze ochrzczona, powinna przyjąć chrzest. Więcej informacji na temat chrztu wierzących i niemowląt można znaleźć w dyskusji zawartej w Liście do Kolosan 2:11-12.

Na marginesie: nie wiemy dokładnie, gdzie na tej pustynnej drodze Filip i eunuch zeszli do wody, aby przyjąć chrzest, ale Wadi el-Hesi, położone na północny wschód od Gazy, byłoby dogodnym miejscem i znajdowało się po drodze. Nie możemy jednak być tego pewni, ponieważ między Jerozolimą a Gazą istniało wiele sezonowych wadis, a klimat w Palestynie był wówczas nieco mniej suchy.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 9:1-2 żydowscy kapłani tak bardzo pragnęli zabić chrześcijan?

Odp.: Istnieją trzy powiązane ze sobą powody.

Po pierwsze, zagrożenie religijne: pojawienie się Jezusa i ustanowienie przez Niego nowych zasad, sprzecznych z tradycjami faryzeuszy, stanowiło zagrożenie dla ich przywództwa religijnego.

Po drugie, władza polityczna: właśnie w tym czasie Rzymianie odebrali żydowskim przywódcom coś, co uważali za bardzo ważne – prawo do skazywania ludzi na śmierć za przestępstwa zagrożone karą śmierci. Ponieważ Rzymianie najwyraźniej przyzwalali na zabijanie chrześcijan, można przypuszczać, że był to sposób na zachowanie przynajmniej pozorów tej władzy.

W wymiarze duchowym działał tu szatan. Nawet dzisiaj szatan pragnie zabijać czcicieli Boga.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 9:1-2 listy od przywódców żydowskich (a nie rzymskich) w Jerozolimie miałyby mieć jakikolwiek wpływ na nieżydowskie miasto poza Judeą? Wyobraź sobie, że idę do mojego pastora i proszę go, by napisał list do przywódcy Korei Północnej z prośbą o uwolnienie wszystkich chrześcijańskich więźniów. Kiedy pojadę do Korei Północnej, by go dostarczyć, jak myślisz, jak to zostanie odebrane? Jeśli uważasz, że nie poszłoby to dobrze, to dlaczego Saul miałby oczekiwać lepszego przyjęcia w Damaszku?

Odp.: Istnieją dwie odpowiedzi i obie mogą być prawdziwe.

1) Prawdopodobnie Rzym uznawałby prawo żydowskich kapłanów do wydawania Żydów z innych miast w celu postawienia ich przed sądem.

2) ówczesny arabski król Syrii i Damaszku z dynastii Nabatejczyków, Aretas IV, nienawidził Rzymian, którzy sprawowali nad nim kontrolę. Bardzo prawdopodobne jest, że wyświadczyłby przysługę żydowskim kapłanom, o których wiedział, że również nie darzą Rzymu sympatią. W Damaszku mieszkało wielu Żydów; Józef Flawiusz podaje, że mieszkańcy Damaszku zabili (dane są sprzeczne) albo 10 500, albo 18 000 Żydów w Damaszku.

Wreszcie Saul mógł nie mieć pewności, czy listy od żydowskich kapłanów zostaną uznane.

Pytanie: Czego Saul był świadomy, jak wynika z Dziejów Apostolskich 9:1-2?

Odp.: W swoim życiu Saul prawdopodobnie bardzo cenił tradycję. Zgodnie z Księgą Rodzaju 10:4 oraz dowodami archeologicznymi miasto lub mieszkańcy Tarsu byli starsi od Abrahama. W Liście do Filipian 3:4-6 Paweł wskazał na swoje pochodzenie, pozycję jako faryzeusza oraz swoją gorliwość. To znaczy, zanim w Liście do Filipian 3:7-8 Paweł stwierdził, że wszystko to jest jak śmieci w porównaniu z poznaniem Chrystusa.

Jeśli chodzi o chrześcijan, Saul wiedział, że są oddani, gotowi do poświęceń i że dołożą wszelkich starań, by pozyskać Żydów dla Chrystusa.

Pytanie: Dlaczego opis w Dziejach Apostolskich 9:3-8 różni się od relacji zawartych w 22:6-11 i Dziejach Apostolskich 26:12-18?

Odp.: Relacje te różnią się pod trzema względami.

Światło i towarzysze Pawła

Dzieje Apostolskie 26:13: Światło otaczało Saula i jego towarzyszy

Dz 22,6.9: Saul i jego towarzysze wszyscy ujrzeli jasne światło.

Dz 9,3: Światło z nieba rozbłysło wokół Saula, ale nie jest sprecyzowane, co otaczało jego towarzyszy ani co oni widzieli.

Wniosek: Zarówno Saul, jak i jego towarzysze widzieli jasne światło, które ich otaczało. Nie jest sprecyzowane, czy światło otoczyło najpierw Saula, czy też wszystkich jednocześnie, a tak naprawdę nie ma to znaczenia.

Głos i towarzysze Pawła

Nieprawidłowa odpowiedź: W Dziejach Apostolskich 22:8-9 Paweł mógł po prostu pomylić się co do tego, co usłyszeli ci mężczyźni, a Pismo Święte wiernie oddało to, co powiedział Paweł. Jednak Paweł prawdopodobnie wiedział i najprawdopodobniej NIE pomylił się w tej kwestii.

Odpowiedź:

Dz 26,14 Saul z Tarsu (Paweł) usłyszał głos. Nie jest sprecyzowane, co usłyszeli jego towarzysze

Dz 22,9 Towarzysze Saula nie usłyszeli ani nie zrozumieli tego głosu.

Dz 9,7 Towarzysze Saula usłyszeli dźwięk, ale nikogo nie widzieli.

Wniosek: Nie ma żadnej trudności, jeśli towarzysze Saula usłyszeli dźwięk, ale nie zrozumieli głosu. Słowo z Dziejów Apostolskich 22:9 występuje 153 razy w pismach Łukasza. 57 razy oznacza „słuchać, aby zrozumieć”, a 7 razy – „być posłusznym”. Ten czasownik w formie dopełniacza zazwyczaj oznacza po prostu „słyszeć”. W formie biernej, jak w Dziejach Apostolskich 22:9, często oznacza „słuchać, aby zrozumieć”, choć może również oznaczać po prostu „słyszeć”.

Postawa towarzyszy Saula

Dz 26,14 Saul i wszyscy jego towarzysze upadli na ziemię

Dz 22,6-9 Saul upadł na ziemię, ale nie jest tam sprecyzowane, co zrobili jego towarzysze.

Dz 9,7 Towarzysze Saula stali tam oniemiali.

Wniosek: Wszyscy początkowo stali. Saul został oślepiony i upadł na ziemię. Po początkowym staniu w milczeniu strach przed głosem i światłem z łatwością sprawił, że jego towarzysze również upadli na ziemię.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 9:4-7 Paweł słyszał i widział coś innego niż pozostali?

Odp.: Pozostali mężczyźni widzieli światło i słyszeli głos, ale Bóg zamierzał, by tylko Saul zrozumiał te słowa.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 9:11 istnieją jakieś dowody archeologiczne na istnienie Ulicy Prostej w Damaszku?

Odp.: Tak. Istnieją nie tylko dowody archeologiczne na to, że ulica ta była niegdyś otoczona kolumnadami, ale jest ona również używana do dziś. Ulica biegnie z północnego wschodu na południowy zachód, a w czasach Pawła miała co najmniej dwie mile (3,2 km) długości.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich9:15 –16 Bóg wybrał Saula z Tarsu na swoje narzędzie?

Odp.: Jest to jeden z wielu wersetów, które pokazują, że drogi Pana są nieodgadnione. Chociaż dzisiaj wszyscy możemy przeczytać Księgę Dziejów Apostolskich i dostrzec, że Bóg dokonał dobrego wyboru, dla Ananiasza musiało to wyglądać bardzo dziwnie. Zrozumiałe jest, że Ananiasz, choć wierzył w Boga, poprosił o potwierdzenie w Dziejach Apostolskich 9:13–14, a Bóg udzielił mu go dobrowolnie i łaskawie.

Pytanie: Jaki był cel poinformowania Ananiasza w Dziejach Apostolskich 9:16 o tym, jak wiele Saul będzie cierpiał dla imienia Chrystusa?

O: Pismo Święte tego nie mówi. Ananiasz nie powinien był uważać, że Saul z Tarsu „wywinął się łatwo”, ponieważ cierpienia, jakie sam znosił, były prawdopodobnie większe niż te, jakie zadał jakiejkolwiek pojedynczej osobie.

P: Kto próbował zabić Pawła w Dziejach Apostolskich 9:23?

O: W Dziejach Apostolskich9:23 czytamy, że Żydzi próbowali zabić Pawła. Ponadto w 2 Liście do Koryntian 11:32-33 jest napisane, że namiestnik króla Aretasa również próbował aresztować Pawła.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 9:26 uczniowie bali się Saula, skoro nie powinni byli bać się śmierci?

Odp.: Chrześcijanie powinni być roztropni, a Jezus powiedział wierzącym, że choć prześladowania są nieuniknione (Ewangelia Jana15:20 ), to jednak mogą przed nimi uciekać (Ewangelia Mateusza10:23 ).

Ponadto uczniowie mogli naturalnie obawiać się bolesnej śmierci, jaką Saul z Tarsu zadawał innym.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 9:27-28 Barnaba wykazał się odwagą, czy też lekkomyślnością, przedstawiając innym Saula, potencjalnego „wtrącającego się”?

Odp.: Chociaż odwaga i lekkomyślność mogą iść w parze, Barnaba nie postąpił tu lekkomyślnie. Jego zaufanie do tego, co Bóg uczynił w Saulu, dało Barnabie odwagę, by pójść naprzód i przedstawić Saula pozostałym.

Pytanie: Jak myślisz, dlaczego w Dziejach Apostolskich 9:27-28 Barnaba wykazał się taką śmiałością, że nie bał się Saula, mimo że inni się go obawiali?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia, ale możemy wysnuć trzy przypuszczenia.

Charakter Barnaba był człowiekiem, który dodawał otuchy, i być może był bardziej skłonny zaufać komuś.

Czas spędzony z Pawłem Barnaba nie tylko słyszał pogłoski, że Paweł mógł się zmienić; rozmawiał z samym Pawłem i słyszał, jak Paweł dyskutował z innymi w Damaszku.

Bóg mu to objawił: Jeśli Bóg porozumiał się z Barnabą w sprawie Pawła, tak jak uczynił to z Ananiaszem, lub jeśli Bóg dał Barnabie pewność siebie, to oczywiście Barnaba nie bałby się.

Jedną z lekcji, jaką można z tego wyciągnąć, jest to, że Bóg nie zawsze objawia rzeczy najpierw przywódcom kościoła. Przywódcy powinni być gotowi uczyć się również od innych członków.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 9:31 czytamy, że kościoły żyły w bojaźni Pańskiej – w jaki sposób to wyglądało i jak powinniśmy to robić dzisiaj?

Odp.: Żyli w bojaźni przed Bogiem i Jego mocą. Szanowali Jego Słowo, a bojaźń Pańska była dla nich motywacją do głoszenia Ewangelii i prowadzenia świętego życia.

Inne wersety, które pokazują bojaźń Pańską wierzących, to: Księga Rodzaju 22:12; Księga Przysłów 1:7; 1 Księga Samuela 12:14; 2 Księga Kronik 6:33; 19:7; Księga Nehemiasza 5:9; Psalm 19:9; 22:25; 33:8; 119:74; 128:1; Księga Koheleta 8:13; 12:13; Księga Izajasza 11:3; Księga Jeremiasza 5:22; Księga Micheasza 6:9; Księga Malachiasza 3:5 oraz 2 List do Koryntian 5:11.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich9:43 zawód garbarza był dla Żydów nieczystym?

Odp.: Izraelici nauczyli się tego ważnego rzemiosła od Egipcjan, choć zajmowali się nim również Syryjczycy. W czasach Jezusa Żydzi nie uważali garbarstwa za dobry zawód, ponieważ wymagało ono obcowania ze zwłokami zwierząt w celu pozyskania skór. Szymon znalazł wspólnotę wśród chrześcijan, ale prawdopodobnie nie znalazłby jej wśród Żydów. Był to zawód rytualnie nieczysty, a w Joppie domy garbarzy znajdowały się na południu, tuż poza miastem, na wybrzeżu (gdzie można było utylizować zużyte chemikalia).

Pytanie: Jakie jest główne przesłanie tych dwóch fragmentów w Dziejach Apostolskich 10?

Odp.: Przesłanie przekazane Korneliuszowi w Dziejach Apostolskich 10:1-8 głosi, że Ewangelia pochodzi od Żydów. W Dziejach Apostolskich 10:9-23 przesłanie przekazane Piotrowi głosi, że Ewangelia jest również przeznaczona dla pogan.

P: Co wiemy o Korneliuszu na podstawie Dziejów Apostolskich 10:2, 4, 31?

O: Korneliusz miał zarówno niezwykłe, jak i powszechne imię. W 82 r. p.n.e. Korneliusz Sulla uwolnił 10 000 niewolników, z których wszyscy następnie zmienili swoje imię na Korneliusz na jego cześć. Komentarz biblijny „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 9, str. 384–385, przypuszcza, że być może Korneliusz pochodził od jednego z nich. Wiemy, że rzymski „pułk italski” służył w Syrii w 69 r. n.e.

Sam Korneliusz był niezwykłym człowiekiem – będąc żołnierzem armii okupacyjnej, przekazywał pieniądze na pomoc ubogim na okupowanych terenach. Prawdopodobnie dysponował prywatnym majątkiem, skoro mógł rozdawać tak hojne jałmużny. O centurionach ogólnie historyk Polibiusz pisze: „Od centurionów oczekuje się nie tyle śmiałości i żądzy przygód, co bycia dobrymi przywódcami o umiarkowanym i rozważnym umyśle, nie skłonnymi do przejmowania inicjatywy ani do bezmyślnego wszczynania walk, ale zdolnymi, gdy zostaną przytłoczeni i znajdą się w trudnej sytuacji, do wytrwania i śmierci na swoim posterunku”. Księga VI, rozdział 24. Cezarea była stolicą Judei z punktu widzenia władz rzymskich.

Napisano, że Korneliusz był centurionem kohorty. Termin „centurion” oznaczał dowódcę ponad 100 żołnierzy, ale centurioni zazwyczaj dowodzili kohortą, która stanowiła jedną dziesiątą legionu, czyli liczyła od 300 do 600 żołnierzy. „Kohorta włoska” to prawdopodobnie Cohors II Miliaria Italica Civium Romanorum. Kohorta ta składała się z wyzwoleńców z Italii, którzy uzyskali obywatelstwo i wszyscy byli łucznikami. Zostali oni przeniesieni do Syrii nieco przed rokiem 69 n.e. i brali udział w zdobyciu Jerozolimy zarówno w 70 n.e., jak i w 135 n.e. Chociaż archeolodzy nie są w stanie samodzielnie zweryfikować, gdzie kohorta ta znajdowała się w latach 41–44 n.e., logiczne jest, że zaopatrzenie w wodę w Cezarei musiało być strzeżone.

Na marginesie, wydarzenie to było bardzo ważne dla Piotra, ponieważ ponownie o nim wspomniał w Dziejach Apostolskich 11 oraz 15:6-9.

Pytanie: Jaki był związek między jałmużną Korneliusza a wysłuchaniem jego modlitw przez Boga, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 10:2, 4, 31?

Odp.: Korneliusz dostrzegł prawdę o Bogu zawartą w Starym Testamencie. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.

1. Jałmużna Korneliusza w żadnym wypadku nie była konieczna, aby Wszechmogący Bóg mógł działać lub odpowiedzieć na jego modlitwy.

2. Szczere modlitwy Korneliusza zostały wysłuchane, tak samo jak Bóg wysłuchuje szczerych modlitw każdego, kto pragnie Go poznać.

3. Ciekawe jest to, że zarówno jałmużna, jak i modlitwy dotarły przed oblicze Boga. Wygląda to niemal tak, jakby jałmużna była traktowana jako forma modlitwy lub jako wzmocnienie jego modlitw.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 10:2, 22, 44–48 czytamy, że Korneliusz był bogobojny i regularnie modlił się do Boga, a mimo to nie narodził się na nowo aż do wizyty Piotra. Czy Korneliusz trafiłby do piekła, gdyby umarł?

Odp.: To kwestia sporna. Gdyby Bóg, o którym mówimy, albo nie posiadał wystarczającej wiedzy, by wiedzieć, że Korneliusz z radością przyjmie Jezusa, albo nie był nie wystarczająco potężny, by utrzymać Korneliusza przy życiu do tego momentu, to nie mówilibyśmy o Bogu Biblii.

Należy zauważyć, że modlitwy i dary Korneliusza, zanim usłyszał o Jezusie, były miłym Bogu wyrazem oddania. Dotyczy to również ludzi, którzy zmarli przed przyjściem Jezusa, a którzy byli posłuszni Słowu Bożemu zawartemu w Starym Testamencie; Korneliusz cieszył się szacunkiem wśród Żydów nie z powodu bojaźni przed jakimkolwiek bogiem, ale z powodu bojaźni przed prawdziwym Bogiem, ich Bogiem.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 10:10-16 i Ewangelii według św. Marka 7:17-23, skoro Jezus powiedział w Ewangelii według św. Mateusza 5:17, że nie zniesie niczego z Prawa, dlaczego chrześcijanie nie przestrzegają starożytnych przepisów żywieniowych, tak jak [rzekomo] robią to muzułmanie?

Odp.: Chociaż ani chrześcijanie, ani muzułmanie nie przestrzegają przepisów żywieniowych, chrześcijanie nie robią tego, ponieważ słuchają Jezusa. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę pięć punktów.

W tamtych czasach naśladowcy Jezusa przestrzegali starożytnych przepisów żywieniowych. Jezus faktycznie powiedział, że ani jedna jota, ani jedna kreska nie przeminie, dopóki wszystko się nie wypełni.

Fakt zmartwychwstania Jezusa zasadniczo zmienił sposób, w jaki Bóg postępował ze swoimi dziećmi. Anioł poinformował Piotra, apostoła Jezusa, że Bóg uznał wszelkie pokarmy za czyste (Dz 10,9-16). Należy zauważyć, że nie jest tam powiedziane, iż zwierzęta te zawsze były czyste, ale raczej, że Bóg je uznał za czyste.

Nawet muzułmanie, którzy podnoszą ten zarzut, muszą sami przyznać, że niektórych przepisów żywieniowych Starego Testamentu nie należy przestrzegać. Mahomet nauczał muzułmanów, że mogą spożywać mięso wielbłąda (Sahih Muslim, tom 1, księga 1, nr 220, str. 70), podczas gdy Księga Kapłańska 11:3-8 i Księga Powtórzonego Prawa 14:6-8 zabraniają spożywania wielbłąda.

Posłuchajmy Jezusa w Ewangelii Mateusza 15:10, 17-20 oraz Ewangelii Marka 7:14-15. Jezus powiedział, że to, co wychodzi z człowieka, czyni go nieczystym, a nie to, co do niego wchodzi. Ewangelia Marka 7:19 pokazuje, że w ten sposób Jezus uznał wszelkie pokarmy za czyste. Jeśli nazywamy Jezusa prorokiem, powinniśmy słuchać Jego słów.

Głos z nieba nakazał Piotrowi jeść w Dziejach Apostolskich 10:10-16, pokazując mu, że prawa żywieniowe obowiązywały tylko do czasu ofiary Jezusa, a nie po niej. Powinniśmy być posłuszni głosowi anioła Bożego i apostoła Jezusa.

Podsumowując, nie powinniśmy ignorować tego, co powiedzieli prorocy Boży, ale słuchać ich.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 10:20-23, kiedy Piotrowi nakazano, by nie wahał się pójść z tymi trzema mężczyznami, Piotr okazał nieposłuszeństwo, zadając im pytania, zapraszając ich do swojego domu i wyruszając następnego dnia?

Odp.: Być może Piotr nie zareagował tak szybko, jak to było możliwe. Z drugiej strony, jeśli było już późno, jedynym praktycznym rozwiązaniem było wyruszenie wcześnie rano następnego dnia, zamiast próbować znaleźć dom po ciemku. Pamiętajmy, że w tamtych czasach nie było znaków drogowych ani oświetlenia ulicznego.

Niezależnie od tego Piotr zdecydowanie zamierzał pójść z nimi. Żydowi nie wolno było spożywać posiłków z poganinem, jednak po tym, jak Piotr wyciągnął wnioski z wizji, zaprosił tych mężczyzn do wspólnego posiłku.

Prawdopodobnie potrzeba było zarówno odwagi, jak i bezpośredniej wizji, by przekonać Piotra do spożycia jakiegokolwiek posiłku. Żydowski sceptyk Asimov w książce „Asimov’s Guide to the Bible” (str. 1050) zwraca uwagę, że w czasach Machabejskich Żydzi woleli umrzeć w torturach, niż zjeść wieprzowinę.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 10:25-26 Korneliusz próbował „oddawać cześć” Piotrowi?

Odp.: Greckie słowo użyte w tym miejscu to „proskuneo”, co oznacza albo „oddawać cześć”, albo „upadać na twarz w geście szacunku”. Albo Korneliusz, który nie był jeszcze zaznajomiony z wiarą chrześcijańską, był zdezorientowany, próbując oddać cześć Piotrowi, albo nie miał zamiaru oddawać mu czci, lecz okazać wielki szacunek temu, kto miał go nauczyć drogi do zbawienia.

P: Czy w Dziejach Apostolskich 10:28 chodziło tylko o to, że ogólnie rzecz biorąc nie należy uważać nie-Żydów za pospolitych lub nieczystych, czy też dotyczyło to każdej pojedynczej osoby?

Odp.: W tym wersecie wyrażenie „żaden człowiek” oznacza nikogo spośród wszystkich ludzi lub wszystkich ras.

Pytanie: Jak w Dziejach Apostolskich 10:30-33 Łukasz mógł napisać: „Pościłem od środy, kiedy o dziewiątej godzinie modliłem się w moim domu, a przed mną pojawił się mężczyzna w jasnych szatach”? Czy Korneliusz modlił się nieprzerwanie przez cztery dni aż do dziewiątej godziny (15:00), kiedy rozmawiał z Piotrem? I w którym dniu pojawił się mężczyzna w jasnych szatach? Wreszcie, jakie jest językowe uzasadnienie dla tłumaczenia konstrukcji APO… MECRI… w Dziejach Apostolskich 10:30 jako czegoś innego niż „czas trwania” czterech dni? Cokolwiek w rodzaju „cztery dni temu” wydaje mi się jedynie nieuzasadnioną językową akrobatiką.

O: Przyjrzyjmy się wszystkim trzem wersetom: Dzieje Apostolskie 10:30-32 mówią: „Korneliusz odpowiedział: «Cztery dni temu byłem w moim domu i modliłem się o tej dziewiątej godzinie». Nagle stanął przede mną mężczyzna w lśniącej szacie i rzekł: «Korneliuszu, twoja modlitwa została wysłuchana, a twoje dary dla ubogich zostały zapamiętane przed Bogiem. Dlatego poślij do Joppy po Szymona, zwanego Piotrem. Jest on gościem w domu Szymona garbarza, nad morzem»” (BSB)

Łukasz zapisuje słowa Korneliusza. Był to przełomowy moment dla Kościoła, ponieważ właśnie wtedy Kościół, a zwłaszcza Piotr, jasno zrozumiał, że Chrystus nie został posłany wyłącznie do Żydów, ale do całej ziemi. Łukasz mógł usłyszeć o tym kluczowym wydarzeniu bezpośrednio od Piotra lub dowiedzieć się o nim od kogoś innego. Łukasz mógł zacytować dosłownie to, co powiedział ny Korneliusz, ale jest też bardzo prawdopodobne, że sparafrazował te słowa. Nie ma to jednak znaczenia; liczy się sens.

Kiedy ktoś mówi, inna osoba zawsze może doszukać się niejasności, jeśli będzie szukać wystarczająco długo i intensywnie, niezależnie od tego, czy ta niejasność rzeczywiście istnieje, czy nie. W innych przypadkach, w tym również w tym, pojedyncze zdanie wypowiedziane przez daną osobę można by interpretować na kilka różnych sposobów, ale zdrowy rozsądek sprawia, że znaczenie jest jasne dla wszystkich słuchaczy. Oto przebieg wydarzeń w odwrotnej kolejności.

3. Piotr przybył kilka dni po tym, jak go wezwano (Dz 10,23-24)

2. Mężczyzna w lśniących szatach polecił Korneliuszowi, by posłał po Piotra.

1. Wcześniej Korneliusz modlił się, gdy pojawił się mężczyzna w lśniących szatach.

Zdrowy rozsądek podpowiada, że „ta godzina”, w której Korneliusz się modlił, to ta sama godzina (15:00) sprzed czterech dni, a nie ta godzina w tym dniu. W przeciwnym razie Korneliusz wysłałby ludzi po Piotra dopiero po tym, jak ci już wyruszyli, by go sprowadzić.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 10:31 Bóg pamięta wszystkie sprawiedliwe uczynki ludzi?

Odp.: Bóg zna wszystkie sprawiedliwe (i niesprawiedliwe) uczynki, które popełniamy, jeszcze zanim się urodziliśmy (Psalm 139). Jednak jeśli chodzi o uwzględnianie ich przy przyznawaniu nagród w niebie – niekoniecznie. Księga Ezechiela3:20 podaje przykład sprawiedliwego człowieka, który odwrócił się od swojej sprawiedliwości, a jego sprawiedliwe uczynki nie zostały zapamiętane. Również Paweł obawiał się, by nie zboczyć z drogi i nie stracić korony, na którą zapracował.

P: Jak w Dziejach Apostolskich 10:34-35 Piotr mógł [rzekomo] zaprzeczyć Jezusowi, mówiąc, że Bóg przyjmuje ludzi ze wszystkich narodów, którzy boją się Boga i postępują sprawiedliwie, skoro Jezus w Ewangelii św. Jana 14:6 powiedział, że nikt nie przychodzi do Ojca inaczej jak tylko przez Niego? (Kwestię tę poruszył muzułmanin Ahmad Deedat).

Odp.: Nie ma tu żadnej sprzeczności. Bóg ma dzieci, które w Niego wierzą, pochodzące ze wszystkich narodów. Są Arabowie, Chińczycy, Australijczycy, Afrykanie, Europejczycy, Eskimosi, Chilijczycy i Argentyńczycy, którzy wierzą w Jezusa. Niezależnie od tego, do jakiej grupy etnicznej należysz – od Ababda po Zuni – Jezus jest dla ciebie.

Nikt nie przychodzi do Ojca inaczej jak tylko przez Jezusa. Nawet tacy ludzie jak patriarcha Abraham, który zmarł, nie słysząc imienia Jezusa, trafiają do Ojca w niebie wyłącznie przez Jezusa. W Ewangelii św. Jana 8 Jezus powiedział, że Abraham ujrzał [w przyszłości] dzień Jezusa i ucieszył się.

Należy pamiętać o trzech kwestiach:

1) Nie każdy, kto trafił do nieba, słyszał imię Jezusa przed śmiercią, na przykład ci, którzy podążali za Bogiem w Starym Testamencie, zanim usłyszeli o Jezusie.

2) Wszyscy, którzy pokładają ufność w prawdziwym Bogu, idą do nieba przez Jezusa.

3) Ci, którzy odrzucają Jezusa w tym życiu (i nigdy nie okazują skruchy), odrzucili jedyną drogę, dzięki której mogliby trafić do nieba.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 10:34 Piotr zdał sobie sprawę, że jego „uprzedzenia” wobec pogan były sprzeczne z wolą Bożą. Co powinniśmy zrobić, jeśli nagle odkryjemy, że mamy uprzedzenia wobec niektórych ludzi?

Odp.: Istnieją różne rodzaje i poziomy uprzedzeń wobec różnych grup ludzi – nie tylko ze względu na płeć, ale także wobec osób czarnoskórych, białych, Latynosów, Azjatów itp. Uprzedzenia mogą również dotyczyć osób ubogich lub bogatych, mniej lub lepiej wykształconych, mniej lub bardziej modnych, „maniaków” lub wielu innych czynników.

Jednak niezależnie od rodzaju i stopnia uprzedzeń, powinniśmy je wykorzenić z naszego życia. Czas na podjęcie działań to „teraz”, zaraz po ich wykryciu. Zaprzyjaźnij się z kimś z tej grupy i, jak uczy List do Filipian 2:3-4, uważaj ich interesy za ważniejsze od własnych. Niezwłocznie bądź posłuszny i raduj się, że Bóg zdjął z twoich oczu klapki, których istnienia być może nawet nie byłeś świadomy.

Jeśli zauważysz, że inny wierzący ma uprzedzenia, to bardzo smutne. Ale nadal może on być prawdziwym wierzącym, po prostu nieposłusznym lub ślepym. Oprócz modlitwy za niego, pozytywnie zachęcaj go, by okazywał miłość „wszystkim ludziom”, by kochał bliźniego jak siebie samego.

Pytanie: Na ile fragment z Dziejów Apostolskich 10:34-43 jest zgodny z faktycznymi słowami Piotra?

Odp.: Chociaż Łukasz mógłby użyć parafrazy, uważamy, że w tym miejscu był dość dosłowny. Styl Łukasza charakteryzował się wyrafinowaną, dopracowaną greką, z użyciem terminów specjalistycznych i złożonych zdań. Jednak w tym fragmencie dobór słów i styl odpowiadają sposobowi wyrażania się Żyda mówiącego po grecku.

P: W Dziejach Apostolskich 10:38 – w jaki sposób Bóg był z Jezusem, skoro Jezus jest Bogiem?

Odp.: Na ziemi Jezus dobrowolnie pozbawił się swojej chwały i tymczasowo zrezygnował z korzystania ze swoich boskich atrybutów. Jednak Ojciec i Duch Święty pokazali, że byli z Jezusem. Okazali to podczas Jego chrztu oraz poprzez cuda Jezusa. Więcej informacji znajdziesz w omówieniu Dziejów Apostolskich 7:56.

P: Czy w Dziejach Apostolskich 10:45-48 chrzest wodny jest niezbędny do zbawienia?

O: Nie. W odpowiedzi należy uwzględnić cztery kwestie.

1. Mówili językami jeszcze przed chrztem wodnym.

2. Mówienie językami jest znakiem (ale nie jedynym znakiem) napełnienia Duchem Świętym.

3. Napełnienie Duchem Świętym dotyczy wyłącznie tych, którzy narodzili się na nowo.

4. Ci, którzy narodzili się na nowo, są zbawieni.

Zatem zostali oni narodzeni na nowo przed chrztem wodnym. Zobacz omówienie Dziejów Apostolskich 22:16, gdzie znajduje się drugi przykład zbawienia przed chrztem wodnym.

Pytanie: Czy fakt, że fragment z Dziejów Apostolskich10:45 –48 opisuje wydarzenie o wyjątkowym charakterze, wyklucza wykorzystanie go jako dowodu na to, że chrzest wodny nie jest niezbędny do zbawienia?

Odp.: Nie. Fragment ten rzeczywiście opisuje ważny moment przejściowy w historii Kościoła, ale nie uniemożliwia nam to zrozumienia całej zawartej w nim nauki. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.

1. Pogan mogli w tym czasie zostać napełnieni Duchem Świętym, a tym samym zostać zbawieni, jeszcze przed chrztem. Nie było to niemożliwe dla Boga, a jednocześnie pozostawało zgodne z Jego Słowem.

2. Zatem możliwe jest, że ludzie mogą zostać zbawieni przed chrztem również w innych czasach, bez naruszania przez Boga Jego Słowa.

3. Jeśli czyjaś interpretacja Biblii zakłada, że Bóg nie może pozostać wierny swojemu słowu, jeśli ktokolwiek po Chrystusie zostanie zbawiony przed chrztem, to należy uznać, że to właśnie ta interpretacja, a nie Słowo Boże, jest błędna.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 10:48 i 2:38 ludzie są chrzczeni w imię Jezusa, a w Ewangelii Mateusza 28:19 są chrzczeni w imię (w liczbie pojedynczej) Ojca, Syna i Ducha Świętego. Czy oznacza to, że wszyscy trzej to Jezus, jak naucza pentekostalizm jednościowy?

Odp.: Nie. To Jezus, a nie Ojciec ani Duch Święty, nakazał chrześcijanom przyjmować chrzest. Wyrażenie „w Jego imieniu” oznacza również „z upoważnienia Jezusa”.

Pytanie: Skoro w Dziejach Apostolskich 11:1-3 Paweł był apostołem pogan, dlaczego Bóg wysłał do Korneliusza Piotra, a nie Pawła?

Odp.: Odpowiedź składa się z czterech części.

Po pierwsze, Paweł został wyświęcony do misji dopiero w Dziejach Apostolskich 13; być może Bóg nie widział potrzeby czekania tak długo, aby ktoś porozmawiał z Korneliuszem.

Po drugie, lepiej było, aby posłał Piotra, przywódcę apostołów, aby było jaśniejsze, że istnieje tylko jeden Kościół, a nie Kościół żydowski i Kościół pogański.

Po trzecie, Piotr mógł być niechętny do głoszenia Chrystusa poganinowi ze względu na swoje wychowanie. W Dziejach Apostolskich 10:34 Piotr mówi: „Teraz rozumiem, jak prawdziwe jest to, że Bóg nie ma względu na osoby”. Czasami, jeśli wierzący ma uprzedzenia wobec pewnej grupy, Bóg może sprawić, że ten chrześcijanin pójdzie służyć właśnie tej konkretnej grupie. W ten sposób, zamiast być tym, który kwestionowałby chrzest poganina, Piotr stał się tym, który bronił swojego własnego czynu, jakim było ochrzczenie poganina.

Po czwarte, Piotr został napełniony Duchem Świętym, a w dniu Pięćdziesiątnicy spoczął na nim język ognia, a jego opis tego, co stało się z tymi wierzącymi poganami, przypomina wydarzenia z Pięćdziesiątnicy.

Z jednej strony niektórzy mogą uznać za wspaniałe, że Piotr miał wizję, a anioł dokładnie powiedział mu, co ma zrobić. Z drugiej jednak strony fakt, że Bóg uznał, iż Piotr potrzebuje „prowadzenia za rękę”, mógł być oznaką słabości Piotra, a nie jego siły.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 11:1-3 mężczyźni mieli rację, sprzeciwiając się apostołowi Piotrowi?

Odp.: W pewnym sensie mieli rację, ale w szerszym ujęciu nie mieli racji.

Mieli rację: słusznie kwestionowali postępowanie każdego chrześcijanina, nawet Piotra, gdy uważali, że nie jest ono zgodne z Pismem Świętym. W końcu w Mt 10,5-7 Jezus powiedział wówczas, by nie udawać się do pogan, lecz tylko do Domu Izraela. Również Paweł skorygował Piotra w Liście do Galatów 2,11-21.

Nieprawda: Ich rozumienie Pisma Świętego było błędne. Co więcej, po tym, jak Sobór Jerozolimski rozstrzygnął tę sprawę w obecności wszystkich żyjących apostołów, niektórzy z tych ludzi nadal powodowali podziały, ponieważ nie pozwalali, by inni ich korygowali.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 11:1-3 Piotr mógł powiedzieć: „Wiem, że postępowałem zgodnie z wolą Boga i nie obchodzi mnie, co o tym myślicie”. Co byłoby w tym złego?

Odp.: Piotr nie chciał wywoływać żadnych nieporozumień, ponieważ powinien być dobrym przykładem. W przywództwie istnieją dwie kwestie: robienie tego, co słuszne, oraz robienie tego we właściwy sposób. Chociaż Piotr postąpił słusznie (zgodnie z wskazówkami Ducha Świętego), pokornie (i słusznie) poddał swoje działania ocenie innych. Cierpliwie wyjaśnił, dlaczego tak postąpił, i bezstronnie podzielił się wynikami. Dzisiejsi przywódcy powinni być przywódcami-sługami, kierując innymi poprzez swoje słowa, czyny oraz sposób, w jaki zachowują się, okazując szacunek innym.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 11:1-3, w jakich sytuacjach dzisiaj ty lub ktoś inny mógłby powiedzieć coś takiego, albo faktycznie to powiedział? Jak by to się potoczyło?

Odp.: Byłem kiedyś członkiem chińskiego kościoła chrześcijańskiego w Ameryce. W Ameryce grupy, komitety i głosowania są powszechne. Zatrudniono pewnego pastora, który został wyszkolony za granicą i miał bardziej hierarchiczne podejście. W dość trudnym okresie pastor powiedział, że starsi są mi odpowiedzialni, a ja odpowiadam wyłącznie przed Bogiem. Niedługo potem został zwolniony. Problem NIE polegał na tym, że nie postępował zgodnie z niekatolickim amerykańskim stylem (choć rzeczywiście tak było). Problemem było to, że nie postępował zgodnie z biblijnym stylem; nawet apostoł Piotr nie zachowywał się w ten sposób.

Pytanie: Jak bardzo zorganizowany, twoim zdaniem, powinien być kościół, biorąc pod uwagę fragment z Dziejów Apostolskich 11:1-4?

Odp.: „Najlepsza” odpowiedź może się różnić w zależności od kultury i okoliczności. W tym pytaniu są dwie strony: ponadkulturowa stałość i elastyczność kulturowa.

Stałość ponadkulturowa: Koncepcje przywództwa i organizacji Kościoła, które są nakazane lub przedstawione w Piśmie Świętym, powinny być realizowane we wszystkich kościołach. Na przykład 1 List do Tymoteusza 3:1-13 i List do Tytusa 1:5-9 podają wymagania dotyczące starszych, diakonów i diakonis w kościele. Nie ma tu żadnej „klauzuli wyłączającej”, w której Paweł mówiłby: „chyba że żyjesz w tej kulturze, wtedy nie musisz tego robić”.

Elastyczność kulturowa: Kościoły powinny dostosowywać się do otoczenia, kultury i czasów, w których funkcjonują. Duże budynki kościelne a kościoły domowe. Jak radzić sobie z wielojęzycznością w kościele? Jeśli w kościele spotykają się zarówno wykształceni mieszkańcy miast, jak i członkowie plemion, czy powinni zawsze spotykać się razem? W jakim stopniu przywódcy powinni angażować się bezpośrednio, a w jakim pozostawać na uboczu? Czy mężczyźni i kobiety powinni przebywać razem, czy osobno? Zasady, które mogą pomóc w udzieleniu odpowiedzi na te pytania w odniesieniu do danego kościoła, znajdują się w Piśmie Świętym, ale same odpowiedzi nie są w nim zawarte. Jest to prawdopodobnie zamierzone ze strony Boga, ponieważ odpowiedzi różnią się w zależności od kościoła, a Bóg chce, abyśmy kierowali się pobożnym osądem przy podejmowaniu decyzji.

P: Czy w Dziejach Apostolskich 11:3 apostołowie byli posłuszni nakazowi Jezusa z Ewangelii Mateusza 28:19 i Dziejów Apostolskich 1:8, aby głosić Ewangelię aż po krańce ziemi?

Odp.: Apostołowie nie byli bezgrzeszni i nie wydaje się, by aktywnie wypełniali to polecenie. Przyczyną mogły być ich uprzedzenia związane z obcowaniem z nie-Żydami. Niestety, czasami również współcześni chrześcijanie pozwalają, by ich uprzedzenia powstrzymywały ich przed pełnym posłuszeństwem wobec Boga. Zobacz omówienie Dziejów Apostolskich 8:1, aby dowiedzieć się, jak Bóg najwyraźniej poradził sobie z tą sytuacją.

P: Czy w Dziejach Apostolskich 11:14 Korneliusz został zbawiony, zanim posłał po Piotra?

O: Ten fragment pokazuje, że nie. Jednak dzięki łasce Bożej Korneliusz szukał Boga i posłał po Piotra.

P: Jakie dwa skutki miałoby to, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 11:18: po pierwsze w odniesieniu do innych pogan, a po drugie w odniesieniu do Żydów?

Odp.: Dla pogan byłoby to dowodem na to, że są oni w Kościele Bożym tak samo mile widziani jak Żydzi. Z drugiej strony pogańscy przywódcy religijni mogliby czuć się bardziej zagrożeni niż w sytuacji, gdyby sądzili, że ludzie stają się Żydami, zanim staną się chrześcijanami.

Dla Żydów spowodowało to większy podział między żydowskimi chrześcijanami a niechrześcijańskimi Żydami.

Pytanie: Jak myślisz, co czułby w tej sytuacji, opisanej w Dziejach Apostolskich 11:18, były poganin, który przeszedł na judaizm tylko po to, by następnie przejść na chrześcijaństwo?

Odp.: Dorosły mężczyzna potrzebowałby około tygodnia, aby dojść do siebie po obrzezaniu. Dlaczego nikt mu nie powiedział: „To tylko żart!”? Wierzący mógłby czuć się „oszukany”. Powiedziano mu przecież przez wierzących, że najpierw musi stać się Żydem, a jednak wszyscy ci ludzie zostali przyjęci bez konieczności uprzedniego przyjęcia judaizmu. Czy naprawdę uczynił to dla Boga, skoro Bóg najwyraźniej nie wymagał tego od nikogo innego?

Ale Bóg patrzy na nasze intencje i serce, a nie tylko na czyny. Rzeczy zrobione niepotrzebnie, ponieważ chrześcijański przywódca udzielił złej rady, nadal byłyby zrobione dla Boga.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 11:19 głosili Ewangelię wyłącznie Żydom?

Odp.: W tamtym czasie panowała niezgoda co do tego, czy poganin może stać się chrześcijaninem bez uprzedniego przyjęcia judaizmu. Nawet po rozstrzygnięciu tej kwestii podczas Soboru Jerozolimskiego w 15 rozdziale Dziejów Apostolskich Paweł nadal głosił Ewangelię najpierw Żydom, a dopiero potem poganom. Przykład można znaleźć w Dziejach Apostolskich 18:6.

P: Co jest istotnego w Antiochii, o której mowa w Dziejach Apostolskich 11:20?

Odp.: Antiochia nie była zbyt starym miastem – została założona około 300 r. p.n.e. przez Seleukosa Nikatora I, którego zarówno ojciec, jak i syn nosili imię Antioch. Leżała około 300 mil na północny wschód od Jerozolimy. Była jednak trzecim co do wielkości miastem w Imperium Rzymskim, liczącym około 500 000 mieszkańców. Większe były tylko Rzym i Aleksandria. Nazywano je również Antiochią nad Orontem, aby odróżnić je od piętnastu innych miast o nazwie Antiochia, założonych przez Seleukosa. Mieszkali tam Rzymianie, Grecy, Syryjczycy i Persowie, a szacuje się, że około jednej siódmej ludności stanowili Żydzi. Jednak później, za panowania Kaliguli (37–41 r. n.e.), wielu Żydów zostało zabitych. Antiochia została splądrowana przez Persów w 540 r. n.e. i od tego czasu nigdy tak naprawdę nie podniosła się z upadku.

Pytanie: Co Paweł robił w swoim rodzinnym mieście, Tarsie, jak opisano w Dziejach Apostolskich 11:25–26?

Odp.: Pismo Święte nie podaje bezpośredniej odpowiedzi na temat tych prawdopodobnie siedmiu lub ośmiu lat. Paweł wspomina jednak w 2 Liście do Koryntian 11:24, że otrzymał pięć biczowań od władz synagogi, a w 2 Liście do Koryntian 11:23-27 – o innych prześladowaniach fizycznych, przy czym nie jest odnotowane, kiedy miały one miejsce. Być może niektóre lub wszystkie z nich miały miejsce, gdy Paweł głosił w Tarsie.

Jak pokazuje nam Dzieje Apostolskie 11:20-21, Paweł nie był niezbędny do szerzenia Ewangelii. W Cyrenie (północno-wschodnia Libia) i na Cyprze (skąd pochodził Barnaba) było wielu wierzących, którzy brali udział w wielkim dziele Pana w Antiochii. Nie znamy imienia ani jednego z tych „zwykłych” chrześcijan ( , i najwyraźniej Bóg nie uznał za konieczne, abyśmy ich znali ani aby stali się sławni.

Był to już drugi raz, kiedy Barnaba działał na rzecz ułatwienia służby Pawła. Jakie okazje wykorzystujesz, aby wspierać i umożliwiać służbę innym?

Pytanie: Jakie znaczenie ma fakt, że w Dziejach Apostolskich 11:26 termin „chrześcijanie” został po raz pierwszy użyty właśnie w Antiochii?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę dwie kwestie.

Kpiny: Być może inni ludzie po raz pierwszy nazwali ich chrześcijanami w celu wyśmiania. W tamtych czasach byli ludzie bardzo oddani czci Cezara i nazywano ich cezarianami. 1 List Piotra 4:14 mówi, że jeśli jesteś znieważany z powodu imienia Chrystusa, jesteś błogosławiony. 1 List Piotra 4:16 wspomina o cierpieniu jako „chrześcijaninie”.

Zaszczyt: Wierzący przyjęli słowo „chrześcijanin” jako znak honoru. Chrystus jest jedynym imieniem, pod którym ludzie mogą zostać zbawieni.

„Chrześcijanin” było cennym imieniem dla pierwszych naśladowców Chrystusa. Było to imię, którego mamy używać w odniesieniu do siebie samych, zgodnie z tym, co pisali 42 wczesnochrześcijańscy pisarze przed rokiem 325 n.e. Cytaty z każdego z nich można znaleźć na stronie http://www.BibleQuery.org/History/ChurchHistory/WhatEarlyChristiansTaughtOnExperienceAndPractice.html.

P: Jakie dowody na ogólnoświatowy głód w czasach Klaudiusza (41–54 r. n.e.) można znaleźć w Dziejach Apostolskich 11:28, Dziejach Apostolskich 14:17 oraz 2 Liście do Koryntian 8–9?

Odp.: Chrześcijanie mają dwa poglądy na tę kwestię.

Lokalny głód

1. Greckie słowo oznaczające tutaj świat/ziemię to „oikoumene”. Nie oznacza ono koniecznie całej planety ani świata, tak jak greckie słowo „kosmos”. Głód dotknął raczej Judeę.

2. Józef Flawiusz w dziele „Starożytności żydowskie” 20.5.2 (ok. 93–94 r. n.e.) wspomina o głodzie w Judei w latach 44/46–47/48 n.e.

3. Jako dodatkowy dowód można wskazać, że Paweł zebrał ofiarę od kościołów w Grecji (gdzie prawdopodobnie nie panował głód), aby wysłać ją do Palestyny, o czym mowa w 1 Liście do Koryntian 16:2-3 oraz 2 Liście do Koryntian 8:1-4, 13-15, 18-21.

4. Dodatkowym potwierdzeniem jest fakt, że Helena, a później jej syn Izates, po nawróceniu się na judaizm, wysłali pszenicę zakupioną w Egipcie oraz figi zakupione na Cyprze, aby rozdzielić je w Judei i pomóc w walce z głodem około 46 r. n.e., zgodnie z dziełem Józefa Flawiusza „Starożytności żydowskie”, księga 20, rozdziały 51–52 [ii.5].

Głód w całym Imperium Rzymskim

Tę grecką frazę Rzymianie powszechnie stosowali w odniesieniu do całego świata rzymskiego. Nie było jednego głodu, który dotknąłby całe Cesarstwo Rzymskie w tym samym czasie. Jednak w „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 9, str. 403–404, podano, że historycy Swetoniusz („Żywot Klaudiusza” 18:2), Tacyt („Roczniki” 12:43), Dio Kasjusz (Historia Rzymu 60:11) oraz Orosiusz (Historia 7.6.17) wspominają o kilku klęskach głodu, które dotknęły Imperium Rzymskie za panowania Klaudiusza. Nie ma innego okresu w historii Rzymu, o którym tak często wspomina się w kontekście klęsk głodu.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 12 Bóg nie błogosławi nas finansowo tak bardzo, jak jesteśmy w stanie to przyjąć?

Odp.: Po pierwsze, Księga Przysłów 30:8-9 pokazuje, że człowiek może zostać pobłogosławiony ponad to, co jest w stanie przyjąć. Może być tak bardzo pobłogosławiony, że zapomni o Bogu. Poza tym wielu wierzących mogłoby przyjąć więcej błogosławieństw finansowych, niż im zostało dane. Jednak dla Boga nasza wiara jest cenniejsza niż złoto (1 List Piotra 1:7), a Bóg wykorzystuje trudności, by wzmocnić i pogłębić naszą wiarę. Mówi się, że kiedy nowy motyl wyłania się z kokonu, jeśli pomożesz mu wydostać się z niego, motyl ten nigdy nie będzie latał. Musi przejść przez tę walkę, wkładając wysiłek w uwolnienie się z kokonu, aby wzmocnić mięśnie i móc latać.

Najwyraźniej Boży plan wobec nas nie polega przede wszystkim na materialnych błogosławieństwach. Zamiast mieć nadzieję, że Bóg dostosuje się do naszych priorytetów, powinniśmy porzucić nasze priorytety i przyjąć za swoje priorytety Boga. Być może Bóg nie jest zbytnio zainteresowany obdarzaniem nas błogosławieństwami wyłącznie po to, byśmy żyli wygodniej, dysponując większym bogactwem materialnym. Raczej Bóg może hojnie błogosławić niektórych po to, by pomagali innym.

Pytanie: Kim był ten Herod z Dziejów Apostolskich 12:1-2 i dlaczego chciał zabić Jakuba i Piotra?

Odp.: Nie był to ani Herod Wielki, ani Herod Antypas, lecz inny Herod, zwany Herodem Agrypą I, który panował od 41 r. n.e. i zmarł w 44 r. n.e. Urodził się około 10 r. p.n.e. jako syn Arystobula IV i Berniki. Był wnukiem Heroda Wielkiego, który panował w czasie narodzin Jezusa. Agryppa II, o którym mowa w Dziejach Apostolskich 25:13-22, to inna osoba.

W wieku trzech lat Herod Agryppa I został zabrany do Rzymu po tym, jak Herod Wielki kazał udusić swojego ojca, Arystobula IV, w 7 r. p.n.e. Był blisko związany z rodziną królewską. W 23 r. n.e. uciekł do Idumei (Edomu), aby uniknąć wierzycieli. Później otrzymał rentę od swojego wuja, Heroda Antypasa, choć ostatecznie popadł z nim w konflikt. W 36 r. n.e. Agryppa I powrócił do Rzymu, obraził cesarza Tyberiusza i został uwięziony. Gdy Tyberiusz zmarł w 37 r. n.e., nowy cesarz, ny Kaligula, uwolnił go. Kiedy Herod Antypas został wygnany w 39 r. n.e., Agryppa I otrzymał jego ziemie. Agryppa I i jego żona starannie przestrzegali prawa żydowskiego, prawdopodobnie po to, by zyskać przychylność Żydów, co mu się udało, przynajmniej do momentu, gdy pozwolił, by czczono go jako boga. Kiedy w 41 r. n.e. cesarzem został Klaudiusz, osobisty przyjaciel Agryppy I, powierzył mu on władzę nad Judeą i Samarią, aż do swojej śmierci w wyniku choroby wywołanej pasożytami jelitowymi w 44 r. n.e. Nie mamy pewności, jakie to było święto. Mogło to być albo specjalne święto, które Agryppa I ustanowił na cześć urodzin Klaudiusza 5 sierpnia, albo odbywające się raz na pięć lat święto upamiętniające założenie Cezarei, które przypadałoby około 5 marca, albo też coroczne Święto Namiotów.

Glisty mogą osiągać długość od 10 do 16 cali i mogą powodować niedrożność jelit, częste wymioty, silny ból, a nawet śmierć. Relacja Józefa Flawiusza nieco różni się od opisu Łukasza, ale mówi, że zmarł on po pięciu dniach agonii. Człowiek, który stracił apostoła Jakuba i próbował stracić Piotra, nie umarł łatwo, lecz stał się pokarmem dla robaków.

Herod Agryppa I nie był znany ze szczególnej krwiożerczości, w przeciwieństwie do Heroda Wielkiego, z wyjątkiem tego, że lubił krwawe walki gladiatorów. Herod Agryppa I chciał zabić Jakuba, Piotra i prawdopodobnie innych, aby zyskać popularność. Najwyraźniej bardzo zależało mu na poparciu swoich żydowskich poddanych, aby nie skarżyli się na niego w Rzymie. Agryppa I przekonał Kaligulę, by ten nie umieszczał swojego posągu w Świątyni w 40 r. n.e.

Żydzi mogli nie docenić łaski, jaką Herod okazał im podczas Paschy, a poza tym wykonywanie egzekucji w tym czasie i tak prawdopodobnie nie było właściwe, więc Herod wolał poczekać do końca tygodnia, by stracić Piotra.

W 40 r. n.e. cesarz Kaligula chciał postawić swój pomnik w Jerozolimie, ale Herod go od tego odradził.

Więcej informacji można znaleźć w 18. i 19. księdze dzieła Józefa Flawiusza „Starożytności żydowskie”.

Pytanie: Jak to się stało, że w Dziejach Apostolskich 12:6 Piotr mógł spać tak głęboko w noc poprzedzającą swoją egzekucję?

Odp.: Ludzie, którzy mają kłopoty ze snem, z pewnością chcieliby mieć to, co miał Piotr! Piotr był przekonany, że Bóg go chroni i że słowa Jezusa się spełnią. Z Ewangelii św. Jana 21:18-19 Piotr wiedział na pewno, że nie umrze, dopóki nie osiągnie sędziwego wieku. Wyobraź sobie, że wiesz, iż nikt ani nic nie jest w stanie cię zabić, dopóki Bóg na to nie pozwoli. Jednak Piotr nadal spał głęboko, mimo że wiedział, iż niedawno ścięto apostoła Jakuba.

Piotr prawdopodobnie przebywał w bezpiecznej fortecy Antonia po północnej stronie Jerozolimy. Zazwyczaj więzień był przykuwany co najwyżej do jednego strażnika. Piotr jednak był przykuwany do dwóch strażników. Jak czytamy w Dziejach Apostolskich 12:4, pilnowały go cztery oddziały po czterech żołnierzy każdy. Być może każdy oddział miał sześciogodzinną zmianę. Dlaczego zapewniono tak silną ochronę dla zaledwie jednego nieuzbrojonego mężczyzny? Pamiętajmy, że dla władz był to już drugi raz w sprawie Piotra. Anioł pomógł Piotrowi uciec (Dz 5,18-21).

Być może nie mamy żadnej obietnicy co do tego, jak długo będziemy żyć na tej ziemi, ale mamy obietnicę, że Bóg będzie nad nami czuwał i że będziemy żyć wiecznie w Niebie. Śpijcie więc spokojnie.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 12:15 sądzono, że u drzwi pojawił się „anioł Piotra”?

Odp.: Istnieją dwa poglądy.

1. Najprostszym wyjaśnieniem jest to, że sądzili, iż Piotr zginął, a to, co widzieli, było jego duchem.

2. Mogliby jednak użyć innych określeń, takich jak „jego duch” lub „jego zjawa”, zamiast „jego anioł”. Być może wierzyli, że skoro ludzie mają aniołów stróżów, to był to jego anioł stróż, który wyglądał jak Piotr.

Niezależnie od tego, takie były przekonania młodych chrześcijan przebywających w tym domu. Biblia pokazuje, że w tym przypadku się mylili, ponieważ to sam Piotr się pojawił.

Pytanie: Jakie są pozabiblijne dowody na to, że Herod nagle zmarł z powodu robaków, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 12:23?

Odp.: Żydowski pisarz Józef Flawiusz odnotowuje w dziele „Starożytności żydowskie” 19.8.2. (ok. 93–94 r. n.e.)

„Gdy Agryppa panował już przez trzy pełne lata nad całą Judeą, przybył do miasta
Cezarei, która dawniej nazywała się Wieżą Strato. Tam zorganizował widowiska na cześć Cezara, ustanawiając je świętem ku pomyślności cesarza. Zgromadziło się na nich mnóstwo urzędników prowincjonalnych oraz osób, które awansowały na wysokie stanowiska. Drugiego dnia widowiska włożył szatę wykonaną w całości ze srebra, o cudownym splocie, i przybył do teatru o świcie. Wtedy srebro zabłysło, gdy padły na nie pierwsze promienie słońca, i cudownie się mieniło, a jego blask budził swego rodzaju strach i drżenie w tych, którzy na nie patrzyli. Natychmiast jego pochlebcy zaczęli wołać z różnych stron, używając słów, które w rzeczywistości nie były dla jego dobra, zwracając się do niego jak do boga i wzywając go okrzykiem: „Bądź łaskawy! „Jeśli dotychczas czciliśmy cię jako istotę ludzką, to odtąd wyznajemy, że przewyższasz naturę śmiertelną”.

Król nie zganił ich ani nie odrzucił ich bezbożnych pochlebstw. Lecz gdy wkrótce potem podniósł wzrok, ujrzał sowę siedzącą na linie nad swoją głową i natychmiast rozpoznał w niej posłańca zła, tak jak niegdyś była posłańcem dobra, a ukłucie smutku przeszyło jego serce. Pojawił się również silny ból w brzuchu, który rozpoczął się gwałtownym atakiem… Został więc szybko przeniesiony do pałacu, a wieść rozeszła się wśród wszystkich, że z pewnością wkrótce umrze …. A gdy przez pięć dni nieustannie cierpiał z powodu bólu w brzuchu, opuścił ten świat w pięćdziesiątym czwartym roku życia i siódmym roku panowania”.

Na marginesie należy dodać, że nie było to coś, co często przydarzało się posłusznym Żydom, którzy nigdy nie jedli żadnych nieczystych zwierząt.

Chociaż relacje Józefa Flawiusza i Dziejów Apostolskich są podobne, różnice są na tyle duże, że wskazują, iż Łukasz nie mógł po prostu skopiować tekstu Józefa Flawiusza ani odwrotnie. Były to prawdopodobnie glisty jelitowe, które mogą osiągać długość do 16 cali.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 12:2,7 Jakub, Jan i Piotr byli trzema najbliższymi uczniami Jezusa. Jak myślisz, dlaczego ci trzej zginęli w tak odmienny sposób?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia i nie podaje, że któryś z nich był „bardziej zasłużony” ani żadnego innego powodu. Ale tak właśnie jest z dzisiejszymi chrześcijanami. Niektórzy chrześcijanie żyją długo i umierają spokojną śmiercią. Niektórzy sprawiają wrażenie (przynajmniej w naszym bardzo ograniczonym postrzeganiu), jakby ich życie zostało przerwane przez jakiś wypadek lub chorobę. Niektórzy umierają chwalebnie jako męczennicy, nie stosując przemocy, choć sami byli jej ofiarami, służąc Panu. Ostatecznie pokazuje nam to, że Bóg traktuje każdego z nas indywidualnie i na różne sposoby.

Ale jak myślisz, kto był tym „najszczęśliwszym”? Jakub, który poniósł śmierć męczeńską szybko, unikając tak wielu pokus? Piotr, który zmarł znacznie później, około 63 r. n.e., jako męczennik ukrzyżowany głową w dół w Rzymie? A może Jan, który mógł pełnić swoją posługę najdłużej, ale nie zginął jako męczennik? Nie można oceniać jakości życia danej osoby na podstawie jego długości. Właściwie jednak w ogóle nie musicie oceniać jakości życia innej osoby; to Bóg to zrobi, a nie wy.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 12:2,7 Bóg ratuje niektórych ludzi, czasem w cudowny sposób, a innych nie?

Odp.: Paweł odpowiada na to w Liście do Filipian 1:22-25. Bóg mógłby zabrać Pawła do siebie od razu, ale Paweł wierzył, że Bóg chce, by pozostał jeszcze przez jakiś czas, aby wykonać dzieło, które miał tu do wykonania. W komiksie „Calvin i Hobbes” Calvin mówi: „Bóg umieścił mnie na ziemi, abym osiągnął pewne rzeczy, a w tym tempie będę żył wiecznie!”. Teologia Calvina nie zawsze jest najlepsza. Mimo to Bóg mógłby zabrać nas do nieba już teraz, ale zwleka, dając nam okazję, byśmy Mu służyli i oddawali Mu chwałę na ziemi. Wykorzystajcie w pełni możliwości, które zostały wam dane.

Pytanie: Co jest w tej sytuacji z Dziejów Apostolskich 12:13-16 dość krępujące?

Odp.: Zakłopotanie nie dotyczy tak bardzo Rody (z greckiego „Róża”), która w swoim zdumieniu zapomniała otworzyć drzwi. Chodzi raczej o chrześcijan przebywających w domu, którzy modlili się za Piotra (Dz 12,5) i którzy zganili Rodę za to, że w zasadzie powiedziała im, iż Bóg wysłuchał ich modlitwy. Uwaga dla siebie: jeśli zamierzasz modlić się o coś, wierz, że to się spełni! Jak stwierdza „Komentarz ewangelicki do Biblii” (str. 902), był to prawdopodobnie jedyny przypadek, kiedy łatwiej było wydostać się z więzienia niż dostać się na spotkanie modlitewne!

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 12:17 „inne miejsce” mogło oznaczać Rzym, a Piotr przebywał tam przez 25 lat, jak sugerują niektórzy teologowie rzymskokatoliccy?

Odp.: Nie, nic nie wskazuje na to, by tym miejscem był Rzym, tak samo jak nie wskazuje na to, by były to Chiny. Jednak w Dziejach Apostolskich 15:7, zaledwie kilka lat później, Piotr przebywał w Jerozolimie lub właśnie do niej powrócił. Następnie, jak wynika z Listu do Galatów 2:11, Piotr przebywał w Antiochii w Syrii, a według Pawła z 1 Listu do Koryntian 1:12 i 9:5 podróżował po okolicy.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 12:18-19 strażnicy mieliby się niepokoić?

O: Zgodnie z prawem rzymskim, np. Kodeksem Justyniana 9.4.4., strażnik, który dopuści do ucieczki więźnia, podlega takiej samej karze, jaką poniósłby sam więzień. Grecki tekst Dziejów Apostolskich mówi po prostu, że strażnicy mieli zostać „odprowadzeni”, co prawdopodobnie oznacza, że mieli zostać straceni.

P: Czy Jan Marek, o którym mowa w Dziejach Apostolskich 12:25 i 15:37, to ten sam Jan Marek, który napisał Ewangelię według św. Marka?

O: Tak.

P: Jakie były te urzędy, o których mowa w Dziejach Apostolskich 13:1, i co oznaczało tutaj nałożenie rąk?

Odp.: Ciekawe jest to, że w kościele w Antiochii istniały dwa różne urzędy: proroków i nauczycieli. Prorokami byli Symeon, Lucjusz i Manaen. Nie była to ordynacja, ponieważ Barnaba również pełnił posługę w kościele, podobnie jak Saul. Manaen i Herod Antypas (tetrarcha, który osądzał Jezusa) wychowali się w domu Heroda Wielkiego. Manaen stał się wyznawcą, a Herod Tetrarcha sprzeciwiał się chrześcijaństwu i ściął głowę Janowi Chrzcicielowi.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 13:1 Szymon/Simeon Niger pochodził z afrykańskiego kraju Niger?

Odp.: Nie. Kraj ten wówczas nie istniał, a „niger” to po prostu łacińskie słowo oznaczające „czarny”. Mógł być czarnoskóry. Jednak, jak może potwierdzić pan White lub pani Green, nazwiska niekoniecznie wskazują na kolor skóry. Niemniej jednak Biblia studyjna NIV podaje, że to nazwisko mogło wskazywać na jego ciemną karnację.

Nie ma to znaczenia, ponieważ, jak trafnie stwierdza „Believer’s Bible Commentary” na stronie 1619: „Powstała nowa miara: nie chodzi o to, kim jesteś, ale do kogo należysz”.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 13:1 Lucjusz z Cyreny mógł być tą samą osobą, co Łukasz, autor Ewangelii Łukasza i Dziejów Apostolskich?

Odp.: Najprawdopodobniej nie. Chociaż Łukasz był skróconą formą imienia Lucjusz (podobnie jak Lucanus), nic nie wskazuje na to, że Lucjusz i Łukasz byli tą samą osobą.

Pytanie: Jaka jest różnica między ewangelizacją „po drodze” a specjalnym wysiłkiem w celu ewangelizacji, o której mowa w Dziejach Apostolskich 13:1-15?

Odp.: Bycie przygotowanym na „niezamierzoną ewangelizację” i jej prowadzenie jest dobre. Początkowo nie planowałeś dzielić się ewangelią, ale nadarzyła się okazja i mogłeś to zrobić. Jednak celowe głoszenie ewangelii jest równie dobre – polega na planowaniu i dzieleniu się nią z kimś. Samo nieplanowane głoszenie ewangelii nie zastępuje celowego głoszenia ewangelii i vice versa. Kiedy ostatnio prowadziłeś nieplanowane głoszenie ewangelii? Kiedy ostatnio prowadziłeś celowe głoszenie ewangelii?

Dzieje Apostolskie 13:1-15 to początek celowej ewangelizacji, polegającej na strategicznym udaniu się tam, gdzie ewangelia nie była wcześniej głoszona. Najpierw udali się na Cypr, skąd pochodził Barnaba (Dz 4:36). W Dziejach Apostolskich 13:5 nie jest napisane, że głosili przesłanie w „synagodze”, ale w liczbie mnogiej – „synagogach”, więc na Cyprze musiała być liczna społeczność żydowska. Paweł pochodził z Tarsu i tam również mieli się zatrzymać. Jednak potem zamierzali udać się w „nieznane miejsca”.

Dobrze jest, gdy dzielimy się ewangelią „niezamierzenie”, ale również celowo udajemy się do miejsc, które znamy, i dzielimy się ewangelią z tymi, którzy jej potrzebują. Dobrze jest też udać się do „nieznanych miejsc”, aby zobaczyć, jak Bóg wykorzysta nas do głoszenia ewangelii również tam.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 13:6 czarownik nazywał się Bar-Jezus?

Odp.: Bar-Jezus oznacza „syn Jezusa”. Być może jego ojciec nazywał się Jezus/Jozue. Mówiąc alegorycznie, można powiedzieć, że dzisiejsze sekty próbują być „synami Jezusa”. Twierdzą, że są zgodne z chrześcijaństwem, a ponadto twierdzą, że są „nowymi i ulepszonymi” wersjami tego, czego nauczał Jezus.

Podczas gdy misja w Samarii zetknęła się z Szymonem Magiem, misja poza Palestyną spotkała Elymasa (Bar-Jezusa). Łukasz napisał ten fragment w taki sposób, aby czytelnik mógł dostrzec te podobieństwa.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 13:6 pozornie rozsądny prokonsul zatrudnił magika na swoim dworze?

Odp.: W społeczeństwie rzymskim magowie byli zatrudniani nie tylko przez urzędników państwowych, ale także przez wiele innych osób, „jak świadczą o tym rzymscy pisarze, od Horacego po Liwiusza”. Zgodnie z „The Expositor’s Greek Testament”, tom 2, str. 286. Dodaje się tam również, że często sceptycyzm i łatwowierność mogą iść w parze u tej samej osoby. Jest to prawdą również dzisiaj.

P: Jakie pozabiblijne dowody na istnienie Sergiusza Pawła można znaleźć w Dziejach Apostolskich 13:6-13?

Odp.: Istnieją dwa źródła.

1. Inskrypcja w Soli (obecnie Karavastasi) na północnym wybrzeżu Cypru wspomina o prokonsulu Paulosie. (Inscriptiones Graecae ad res Romanas pertinentes, 3:930). Inskrypcja w Antiochii Pizydyjskiej dotycząca L. Sergiusa Paullusa, propraetora Galacji w latach 72–74 n.e., prawdopodobnie odnosi się do jego syna.

2. Wczesnochrześcijański pisarz Tertulian (198–220 r. n.e.) w dziele „O bałwochwalstwie”, rozdz. 9, str. 66, wspomina, że mag, który służył Sergiuszowi Paulusowi, stracił wzrok.

Dodatkową możliwością jest Lucjusz Sergiusz Paweł, który pełnił funkcję „kuratora Tybru” za panowania cesarza Klaudiusza (Corpus Inscriptionum Latinarum 6.4.2, nr 31545). Być może po zakończeniu kadencji został wysłany na Cypr jako prokonsul.

Na marginesie warto dodać, że Sergiusz Paulus miał córkę, Sergię Paulę, która była chrześcijanką, a jej syn, Gajusz Caristanius Fronto, który został rzymskim senatorem, również był chrześcijaninem.

W podobnym kontekście niektóre rękopisy zawierają imiona Etymas lub Hetiomos zamiast „bar Jezus”, Elymas (magik / mędrzec / uczony). Józef Flawiusz pisze o żydowskim magiku na Cyprze imieniem Atomos, który został zatrudniony przez Feliksa, aby przekonać żonę Azizusa, Drusillę, do opuszczenia męża/narzeczonego i poślubienia Feliksa wraz z jego trzema innymi żonami.

Pytanie: Jaka była różnica między prokuratorem a prokonsulem, o której mowa w Dziejach Apostolskich 13:7?

Odp.: Większość prowincji podlegała cesarzowi, ale kilka, w tym Cypr, podlegało Senatowi. Do sprawowania władzy w prowincjach cesarz rzymski mianował prokuratorów, podczas gdy Senat rzymski mianował prokonsulów.

Kiedyś stanowiło to poważną trudność w interpretacji Biblii. Gdyby Cypr był prowincją cesarską, Łukasz popełniłby błąd, używając słowa „prokonsul”; wydawałoby się, że powinien był użyć słowa „prokurator”. Odkryto jednak, że cesarz i senat dokonali „zamiany”, i w tym czasie Cypr podlegał senatowi, a Łukasz rzeczywiście użył właściwego słowa. Ktoś mógłby nie wiedzieć o tej zamianie, gdyby nie żył w tamtych czasach lub w ich pobliżu. Ponadto znaleziono inskrypcję dotyczącą „prokonsula” Pawła.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 13:7-9 Saul z Tarsu przyjął być może swoje nowe, rzymskie imię od Sergiusza Pawła, prokonsula z Pafos?

Odp.: Jest to pierwszy przypadek, w którym imię „Paweł” zostało użyte w odniesieniu do Saula z Tarsu, dlatego też w dziele „Ante-Nicene Fathers”, tom 5, str. 562, sugeruje się, że mogło tak być. Nie ma jednak żadnych innych dowodów potwierdzających tę spekulację. Paulus oznacza po łacinie „mały”.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 13:9-11 Saul tak ostro zganił Elymasa?

Odp.: Są sytuacje, w których ostra reprymenda jest na miejscu, i właśnie taka miała miejsce. Elymas nie tylko sam świadomie postanowił odrzucić prawdę, ale także aktywnie próbował odwrócić innych od niej. W 1 Liście do Tesaloniczan 2:16 Paweł mówi o tych, którzy aktywnie sprzeciwiali się Bożemu przesłaniu. Paweł sam był kiedyś ślepy, zarówno duchowo, jak i fizycznie, więc wiedział, jak to jest. Być może Paweł uznał, że to jedyna nadzieja dla Elymasa.

W 2 Liście Piotra 2:20-21 Piotr mówi o niektórych ludziach, dla których lepiej byłoby nie poznać prawdy, niż poznać ją i odrzucić. Dzisiaj powinniśmy rozróżnić cztery rodzaje ludzi.

1. Niektórzy prawdopodobnie będą chcieli poznać prawdę i podążać za nią. Należy ich uczyć.

2. Niektórzy, jak w 2 Liście Piotra 2:20-21, odrzucą prawdę, którą im przekazujesz. Dawanie im więcej może być jak rzucanie pereł przed świnie. Pytanie, które lubię zadawać członkom Kościoła Zjednoczenia wielebnego Moona, brzmi: „Gdybyście w jakiś sposób dowiedzieli się na pewno, że wielebny Moon nie pochodził od Boga, co byście zrobili? Czy nadal byście za nim podążali, czy też szukalibyście prawdy, jakakolwiek by ona nie była?”. Zadałem to pytanie wielu osobom i tylko raz otrzymałem odpowiedź, że „podążyliby za prawdą”.

3. Niektórzy, jak na przykład Elymas, nie tylko odrzucają prawdę, ale próbują odwrócić od niej innych. To, że Elymas stracił wzrok, było kolejnym dowodem prawdziwości słów Bożych. Stało się to nie tyle po to, by pomóc Elymasowi, ile po to, by potwierdzić prawdziwość tych słów przed Sergiuszem Paulusem i innymi.

4. Nowo poznani: nie wiemy, do której kategorii należą.

Pytanie: Jakiego rodzaju mgła spadła na Elymasa w Dziejach Apostolskich 13:11?

Odp.: Nie oznacza to, że na Elymasa spadł deszcz, ale raczej, że jego wzrok zamglił się, jakby w mgle.

Pytanie: Jak myślisz, dlaczego w Dziejach Apostolskich 13:13 Jan (znany też jako Jan Marek) tak nagle opuścił ich, by powrócić do Jerozolimy?

Odp.: Chociaż Pismo Święte nie podaje powodu, dla którego Jan Marek ich opuścił, możemy spekulować na temat pewnych możliwości wyjaśniających, dlaczego wierzący czasami porzucają swoją pracę z innymi wierzącymi w dzisiejszych czasach.

Nie było to dokładnie to, na co zgodził się Jan Marek.

Pierwotnym przywódcą był Barnaba, a teraz był nim Paweł.

Głosili przede wszystkim Żydom, a teraz poganom.

Droga przez góry Taurus była niebezpieczna.

W mieście Perga panowała malaria i być może Paweł zaraził się nią właśnie tam. W Liście do Galatów 4:13 Paweł wspomina o pewnej chorobie.

Matka Marka mogła być wdową (Dz 12,12). Być może Mark tęsknił za domem.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 13:14, w jakiej prowincji znajdowała się „Antiochia w Pisidii”? (podchwytliwe pytanie)

Odp.: W rzeczywistości nie leżała ona w Pisidii, ale tuż obok niej, w Frygii. Historycznie nazywano ją Antiochią Pisidyjską, aby odróżnić ją od innej Antiochii, która również znajdowała się we Frygii. Została założona przez Seleukosa Nikatora w 281 r. p.n.e. na cześć jego ojca lub syna, z których obaj nosili imię Antioch. W mieście tym odczuwalny był silny wpływ rzymski, ponieważ w 25 r. p.n.e. cesarz August przeniósł tam 3 000 weteranów wojskowych wraz z rodzinami.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 13:16 Paweł wstał i przemawiał, podczas gdy w Ewangelii Łukasza 4:16,20 Jezus wstał, aby czytać Pismo Święte, a usiadł, aby przemawiać?

Odp.: Filon, żydowski uczony z Aleksandrii, również wspomina, że mówcy stali, zwracając się do zgromadzenia. Najwyraźniej, przynajmniej w Palestynie, stali podczas czytania Pisma Świętego, a siadali, gdy je wyjaśniali. W ten sposób ludzie mogli odróżnić, które słowa pochodziły z Pisma Świętego, a które były jedynie ich interpretacją. Jednak gdy nie wyjaśniali fragmentu, przynajmniej poza Palestyną, stali, aby przemawiać, podobnie jak stali mówcy greccy i rzymscy.

P: Które siedem narodów Kanaanu, wymienionych w Dziejach Apostolskich 13:19, podbili Izraelici?

Odp.: Kiedy Paweł przemawiał, najwyraźniej miał na myśli (w porządku alfabetycznym) Amorytów, Kananejczyków, Girgaszytów, Hetytów, Chiwitów, Jebusytów i Peryzzytów. Księga Powtórzonego Prawa 7:1, Księga Jozuego 3:10 i Księga Jozuego 24:11 podają te siedem ludów w innej kolejności, więc sama kolejność nie ma żadnego szczególnego znaczenia.

Narody te w pewnym sensie się ze sobą mieszały, ponieważ istniało wiele małych miast-państw. Księga Wyjścia 3:8; 3:17; Księga Wyjścia 23:23; Księga Powtórzonego Prawa 20:17, Księga Jozuego 12:8 oraz Księga Sędziów 3:5 wymieniają sześć narodów, przy czym w każdym z tych sześciu wersetów pominięto Girgaszytów. W Księdze Wyjścia 13:5 wymieniono tylko pięć narodów, pomijając Girgaszytów i Peryzzytów. W 1 Księdze Królewskiej 9:20 i 2 Księdze Kronik 8:7 również wymieniono pięć narodów, pomijając Girgaszytów i Kananejczyków.

Więcej informacji na temat narodów zamieszkujących Kanaan przed przybyciem Izraelitów można znaleźć w omówieniu Księgi Powtórzonego Prawa 7:1.

P: Co w Dziejach Apostolskich 13:20 oznacza sformułowanie „około 450 lat przed Jozuem do Samuela” w kontekście datowania Starego Testamentu?

Odp.: Izraelici byli uciskani w Egipcie przez 400 lat, wędrowali po pustyni przez co najmniej 40 lat, a podbój Jozuego trwał do dziesięciu lat.

Jest to podobne do tego, co mówi 1 Królów 6:1, że Salomon zbudował świątynię w 480. roku po wyjściu Izraelitów z Egiptu. Archeolodzy są dość pewni, że świątynia Salomona została ukończona w październiku/listopadzie 960 r. p.n.e. (Wycliffe Bible Dictionary, str. 1673). Oznaczałoby to, że Wyjście miało miejsce około 1440 r. p.n.e. Ponieważ Samuel zmarł około 30 lat przed ukończeniem świątyni Salomona, byłoby to około 990 r. p.n.e.

Data 1440 r. (lub 1447/6 r. p.n.e.) jako data Wyjścia jest istotna, ponieważ na początku XX wieku wielu uważało, że Wyjście miało miejsce ponad sto lat później. Jednak ta późniejsza data nie pokrywa się zbyt dobrze z dowodami archeologicznymi.

P: Jak w Dziejach Apostolskich 13:22 Dawid mógł być człowiekiem według serca Bożego, skoro zgrzeszył z Batszebą i Uriaszem?

Odp.: Grzech Dawida był straszny. Wspaniałą wiadomością jest to, że Dawid okazał skruchę, a Bóg przyjął jego skruchę. Oczywiście nastąpiła kara i konsekwencje: dziecko zmarło, miecz nie opuścił domu Dawida, a ukochani synowie Dawida, Amnon i Absalom, zginęli w brutalny sposób. Absalom zabił Amnona. Absalom zginął po tym, jak Dawid wysłał swoją armię, by stłumić bunt Absaloma.

Wszystkie te negatywne wydarzenia są jednak niczym w porównaniu z faktem, że Bóg miłosiernie przebaczył Dawidowi. Bóg nie tylko przebaczył Dawidowi, ale „przebacza i zapomina”. Chociaż Bóg nie „traci informacji”, postanowił postrzegać Dawida tak, jakby te grzechy nigdy nie zostały popełnione.

Dla wszystkich powinno być oczywiste, że kiedy Dawid, Salomon, Abraham lub inni popełnili jakiś grzech, chrześcijanie nie muszą naśladować ich złego przykładu. Bóg nie wzywa nas do grzeszenia tak, jak oni to czynili. Jednak gdy Jezus dał przykład, jak coś uczynić, wierzę w naśladowanie Jego przykładu.

Pytanie: Jak w Dziejach Apostolskich 13:30 Bóg wskrzesił Jezusa z martwych, skoro Jezus jest Bogiem?

Odp.: Jest to powtórzenie odpowiedzi z Listu do Galatów 1:1.

Nawet ludzie potrafią współpracować. Trzy Osoby Trójcy Świętej współpracowały ze sobą jeszcze ściślej w tym cudownym wydarzeniu. Oto, co mówi Pismo Święte.

1. Ojciec brał w tym udział. (1 Tesaloniczan 1:10; Dzieje Apostolskie 3:26)

2. Jezus brał udział w wskrzeszeniu samego siebie. (J 2,19-21;10:18 )

3. Duch Święty brał w tym udział. (Rzymian 8:11)

4. Bóg to uczynił. Dzieje Apostolskie (17:31 ;2:32 ;3:15 ; List do Hebrajczyków13:20 )

5. Ojciec i/lub Duch Święty. (2 List do Koryntian 4:14)

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 13:32-33 sceptyk Bart Ehrman pisze: „W tym tekście »dniem«, w którym Jezus został zrodzony jako Syn Boży, był dzień zmartwychwstania”. Następnie Ehrman pyta, jak pogodzić to z faktem, że Jezus został zrodzony w Łk 3:22. (Jesus, Interrupted, str. 95)

Odp.: Powszechnie uznaje się, że oba fragmenty pochodzą od Łukasza, a Łukasz z pewnością nie widział w tym żadnego problemu. Wydaje się, że Ehrman nie przeczytał ani Ewangelii Łukasza, ani Dziejów Apostolskich zbyt uważnie. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.

a) Łk 3,22 nie mówi, że Jezus został zrodzony podczas chrztu, ani też nie mówi, że Jezus stał się Synem Bożym podczas chrztu. Raczej Ojciec wyraził uznanie: „Ty jesteś moim Synem”, nie precyzując, kiedy to miało miejsce.

b) Podobnie Dzieje Apostolskie 13:32-33 również nie mówią, że Jezus stał się Synem Bożym w momencie swojego zmartwychwstania. Cytują one Psalm 2, nie precyzując czasu, a następnie przechodzą do wykazania autorytetu Jezusa poprzez Jego zmartwychwstanie.

c) Ehrman myli się więc co do tego, kiedy Jezus stał się Synem Bożym, ale kiedy dokładnie Jezus stał się Synem Bożym? Zgodnie z chrześcijaństwem Jezus był Synem Bożym w dwóch odrębnych znaczeniach. Po pierwsze, zawsze był Synem Bożym, jeszcze przed początkiem czasu. Po drugie, Ojciec był dla Jezusa najbliższą osobą, jaką mógł mieć jako biologicznego ojca, choć ciało Jezusa nie było wynikiem stosunku płciowego.

Pytanie: W jaki sposób połączenie Ps 2,7 i 2 Sm 7,14 w Dziejach Apostolskich 13,32-37 ma charakter mesjański?

O: Dzisiaj widzimy, że fragmenty te odnoszą się do Mesjasza, ale już w tamtych czasach komentarz typu peszer znaleziony w Qumran, zwany 4QFlorilegium, również łączył Psalm 2:7 i 2 Księgę Samuela 7:14 jako fragmenty mówiące o Mesjaszu.

P: W jaki sposób fragment z Księgi Habakuka 1:5 w Dziejach Apostolskich 13:41 ma charakter mesjański?

O: Księga Habakuka 1:5 odnosi się do Mesjasza zgodnie z zwojem z Morza Martwego 1QpHab.

P: W Dziejach Apostolskich 13:42-43, w jaki sposób Paweł i Barnaba mogli zostać przyjęci przychylnie, a mimo to odrzuceni w Dziejach Apostolskich 13:45?

Odp.: Różni ludzie mogą mieć różne opinie, a opinie ludzi mogą się zmieniać. Zarówno poganie, jak i początkowo Żydzi chcieli słuchać Pawła i Barnaby w Dziejach Apostolskich 13:42-45. Jednak po wysłuchaniu ich, tydzień później, niektórzy przywódcy żydowscy ogarnęła zazdrość z powodu przyjęcia, jakie Paweł i Barnaba spotykali ze strony innych Żydów i pogan, i sprzeciwili się im.

P: Jak to możliwe, że w Dziejach Apostolskich 13:46-47 niektórzy uznali się za niegodnych życia wiecznego? Czyż nie wszyscy są niegodni życia wiecznego?

Odp.: Nikt na ziemi nie jest wystarczająco dobry, by bez Chrystusa dostać się do nieba; ale nie o to tutaj chodzi Pawłowi. Paweł krytykuje raczej tych ludzi za to, że sami zdecydowali się nie słuchać, a tym bardziej nie wierzyć w łaskawy dar życia wiecznego udzielony przez Jezusa.

P: Co ten werset w Dziejach Apostolskich 13:48 mówi o wybraniu?

Odp.: Ten werset mówi po prostu, że kiedy Paweł przemawiał do tego konkretnego zgromadzenia, wszyscy wybrani (ludzie, którzy pójdą do nieba) spośród zgromadzonych uwierzyli w tamtym momencie.

P: W Dziejach Apostolskich 13:50 – w jaki sposób mogli oni wywołać kłopoty dla Pawła i Barnaby?

O: W tamtych czasach judaizm był religią legalną w Imperium Rzymskim. Ponieważ jednak Żydzi mogli powiedzieć Rzymianom, że nauczanie Pawła nie było zgodne z prawdziwym judaizmem, Rzymianie mogli ich wygnać jako głosicieli nielegalnej religii.

Pytanie: Jeśli w Dziejach Apostolskich 13:52 uczniowie byli nieustannie przepełnieni radością i Duchem Świętym, to czy dzisiejsi chrześcijanie powinni być tacy sami?

Odp.: Tak. Być może wtedy było to łatwiejsze, gdy wokół byli apostołowie, a zmartwychwstanie Jezusa miało miejsce zaledwie kilka lat wcześniej, ale polecenie Pawła z Listu do Filipian 3:1 jest dziś tak samo aktualne, jak w jego czasach. Nie powinniśmy idealizować wczesnego Kościoła. On również borykał się z poważnymi problemami, o czym świadczą 1 List do Koryntian, List do Galatów, List do Kolosan oraz siedem kościołów z Księgi Objawienia.

P: Co można zrobić, gdy – jak opisano w Dziejach Apostolskich 14:2 – szatan działa w niektórych niewierzących, aby zatruwać umysły innych przeciwko przesłaniu?

Odp.: Szatan działa zarówno w sferze duchowej, jak i fizycznej, więc najważniejszą rzeczą, jaką możesz zrobić, jest modlitwa za nich oraz o to, by Bóg związał szatana w tej sytuacji. Po drugie, możemy zadbać o to, by świecić jak światła dla Chrystusa oraz okazywać miłość i cierpliwość.

W Dziejach Apostolskich 14:3 czytamy, że Paweł i Barnaba „spędzili tam sporo czasu”. Najwyraźniej potrzebowali długiego pobytu, aby przeciwdziałać kłamstwom szatana. Niektóre zmagania trwają długo i powinniśmy wykazać się wytrwałością, by przetrwać ataki szatana skierowane przeciwko nim.

W Dziejach Apostolskich 14:3 czytamy, że Bóg udzielił znaków i cudów, aby ukazać prawdę. Możemy nie tylko modlić się, ale także polegać na mocy Bożej poprzez modlitwę. Oprócz słów możesz również dawać świadectwo poprzez swój charakter oraz sposób, w jaki radzisz sobie z cierpieniem i prześladowaniami.

Pytanie: Co w Dziejach Apostolskich 14:6 ma znaczenie w kontekście ich „wyjazdu” do Likaonii?

Odp.: Ikonium, Listra i Derbe leżały w rozległej prowincji Galacji. Galacja była tak rozległa, że podzielono ją na pięć okręgów, w tym Frygię i Likaonię. Według rzymskich pisarzy Cycerona oraz Pliniusza w dziele „Historia naturalna” 5.25 wszystkie trzy miasta znajdowały się w Likaonii. Jednak archeolog sir William Ramsay wykazał, że Ikonium należało do Frygii od 37 r. n.e. do 72 r. n.e., czyli przez stosunkowo krótki okres czasu. Zatem nie tylko wydarzenia te miały miejsce właśnie w tym czasie, ale wskazuje to również, że autor, Łukasz, musiał żyć w tamtych czasach, aby o tym wiedzieć, ponieważ później wszystkie te miasta znajdowały się już w Likaonii.

Pytanie: Jak bardzo poganinowie byliby zaskoczeni, widząc ten cud opisany w Dziejach Apostolskich 14:8-13?

Odp.: Być może nie tak bardzo, jak moglibyśmy się spodziewać. Uważali oni, że ich bogowie i boginie potrafią czynić cuda, więc próbowali uznać cuda Pawła za podobne do cudów swoich bóstw.

P: W Dziejach Apostolskich 14:11-13, czym ten szatański atak różni się od innych?

Odp.: Gdyby Paweł i Barnaba po prostu nic nie zrobili i nie zareagowali, uwaga skupiłaby się na sługach Chrystusa, a nie na samym Chrystusie. To mogło się niemal wydarzyć, ponieważ Paweł i Barnaba nie wiedzieli, co krzyczeli w ich lokalnym języku. Uwaga skupiłaby się na interpretowaniu tej mocy jako dzieła pogańskich bożków, a nie prawdziwego Boga. Dzisiaj dzieło Boże może zbytnio skupiać się na ludziach, którzy je wykonują, a nie na Bogu. Wtedy szatanowi łatwo jest „przejąć” lub zawłaszczyć tę służbę, by realizować swoje cele.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 14:12-14 mieszkańcy Listry uznali Pawła i Barnabę za Zeusa i Hermesa?

Odp.: Owidiusz był łacińskim poetą, który żył w latach 43 p.n.e. – 18 n.e., czyli około 50 lat przed Pawłem i Barnabą. Owidiusz jest jedynym pisarzem, który to opisał: w ósmym tomie swoich „Metamorfoz” (wersy 626 i następne) opowiada, że Zeus i Hermes przybyli do Listry w przebraniu i odwiedzili starszą parę o imionach Filemon i Baucis. Udostępnili im swój dom, podczas gdy nikt inny tego nie zrobił. Zeus i Hermes zniszczyli pozostałe domy, ale ich dom przemienili w świątynię z marmurowymi kolumnami i złotym dachem. Stali się oni opiekunami świątyni. Bogowie spełnili ich prośbę, by gdy jedno z nich umrze, drugie również odeszło. Kiedy zmarli, zostali przemienieni w splecione ze sobą drzewa. Dlatego spośród wszystkich greckich bogów właśnie to prawdopodobnie sprawiło, że Frygijczycy sądzili, iż mogli to być Zeus i Hermes.

Zgodnie z „Metamorfozami” Owidiusza 4.755, „Satyry” Persiusza 2.44, „Eneidą” Wergiliusza 5.366 oraz „Heraklesem” Eurypidesa 529, Zeusowi i Hermesowi składano w ofierze byki i wieńce.

Napis w Sedasie niedaleko Listry (ok. 250 r. n.e.) odnotowuje ofiarowanie Zeusowi posągu Hermesa przez mężczyzn o imionach lykajskich.

Klemens Aleksandryjski (193–217/220 r. n.e.) w dziele „Napomnienie do pogan”, rozdz. 4, s. 186, podaje szereg innych przykładów osób nazywanych bogami, a nawet konkretnym bogiem . Pisze on, że Cejks, syn Eola, był nazywany Zeusem przez swoją żonę Alcyonę. Jej mąż nazywał ją Herą. Ptolemeusz IV był nazywany Dionizosem. Aleksander pragnął być uważany za syna egipskiego boga Amona i chciał, by jego posągi miały rogi. Lekarz Menekrates przyjął imię Zeusa. Gramatyka Aleksarchos chciał być znany jako bóg słońca. Nikagoras z Zeli był nazywany Hermesem i zwykł ubierać się jak Hermes. Autor przytacza również wiele innych osób, które były czczone jako bogowie.

Mieli więc do wyboru dwie opcje: albo Paweł i Barnaba byli Hermesem i Zeusem, albo byli oszustami. W ich pogańskim światopoglądzie były to jedyne dwie możliwe opcje.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 14:14 Paweł i Barnaba rozdarli swoje szaty?

Odp.: Istnieją trzy poglądy.

1. Był to sposób, w jaki chcieli pokazać mieszkańcom Listry, że mieli na sobie zwykłe ubrania i byli po prostu zwykłymi ludźmi.

2. Był to zwyczajowy znak żalu, cierpienia, protestu lub smutku.

3. Zgodnie z żydowskim zwyczajem rozdzierano szaty, gdy słyszano bluźnierstwo. Rozcięcia wykonywano na głębokość od czterech do pięciu cali w kierunku dekoltu. Osoba nadal była skromnie ubrana, ale ubranie po tym było zniszczone.

Pytanie: Co w ludziach, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 14:2,19, mogło sprawić, że tłum, który wcześniej pragnął oddawać cześć Pawłowi i Barnabie, nagle zaczął kamienować Pawła i pozostawił go na śmierć?

Odp.: Ich najzagorzalsi zwolennicy stali się ich największymi krytykami i prześladowcami. Ilustruje to zmienność w jej najbardziej skrajnej postaci. Być może mieszkańcy Listry postrzegali to w ten sposób.

Niektórzy mieszkańcy Listry chcieli czcić Pawła i Barnabę jak bogów. Druga grupa mogła się zastanawiać, czy nie są oni oszustami.

1. W oczach pierwszej grupy Paweł i Barnaba sprawili, że wyszli na głupców.

2. Jeśli chodzi o drugą grupę, nie chcieli oni bogów-oszustów. Kiedy inni twierdzili, że Barnaba i Paweł to Zeus i Hermes, a ludzie dowiedzieli się, że tak nie jest (ponieważ sami im to powiedzieli), doszli do wniosku, że Barnaba i Paweł są oszustami.

3. Wszystkim mieszkańcom Listry Paweł i Barnaba nawoływali, by odwrócili się od tradycyjnego kultu bożków i podążali za „nowym” Bogiem, dla którego nie mogli tworzyć bożków.

4. Kapłani bożków, którzy zarabiali na ofiarach, nie chcieli tego słuchać.

5. Czciciele bożków, którym w zasadzie powiedziano, że ich dotychczasowe ofiary były zmarnowanymi pieniędzmi, nie chcieli tego słuchać.

Niestety, często wygodniej jest wierzyć w kłamstwo, gdy prawda wiąże się z przyznaniem się, że w przeszłości popełniło się błąd i zmarnowało swoje zasoby oraz pieniądze.

Pytanie: Dlaczego, twoim zdaniem, w Dziejach Apostolskich 14:10-20 Bóg nie dokonał jeszcze jednego cudu, na przykład nie sprowadził ognia z nieba na ludzi kamieniujących Pawła lub nie powstrzymał kamieni przed uderzeniem w Pawła?

Odp.: W Dziejach Apostolskich 14:14-18 Paweł podkreślił, że on i Barnaba są po prostu ludźmi, takimi jak oni. Nadprzyrodzone ocalenie ich wywołałoby wrażenie, że dysponują nadludzką ochroną, i utwierdziłoby wszystkich w przekonaniu, że w rzeczywistości są oni również bóstwami.

Później, po tym jak Paweł został ukamienowany, powrócili do miejsca, w którym doszło do tego zdarzenia. Chociaż mogli wybrać skrót – do Antiochii w Syrii było zaledwie 160 mil – w Dziejach Apostolskich 14:21 wybrali dłuższą drogę, powracając tym samym szlakiem i po raz drugi odwiedzając Listrę, Ikonium i Antiochię.

Jest mało prawdopodobne, by Paweł był tak poważnie ranny, że pozostawiono go na pewną śmierć, a potem wyzdrowiał w sposób naturalny, ponieważ ludzie ze złamanymi kośćmi i rozległymi ranami nie są w stanie łatwo gdzieś dojść. Być może Paweł został uznany za zmarłego, ale wyzdrowiał, a Bóg uzdrowił go częściowo lub całkowicie. A może Paweł naprawdę zginął, a Bóg go wskrzesił. Chociaż Pismo Święte mówi jedynie, że Paweł został uznany za zmarłego, być może dlatego, że niezależnie od tego, czy Bóg uzdrowił go z ran, czy też z „śmierci”, Paweł w każdym razie powrócił do głoszenia Ewangelii.

P: Dlaczego, twoim zdaniem, w Dziejach Apostolskich 14:15-17b Paweł nie zacytował tutaj Starego Testamentu?

Odp.: W Dziejach Apostolskich 14:15-17 w Listrze nie było synagogi, nie było tam wielu Żydów. Zgodnie z M. Sanhedrin 1:6 i M Pirke Aboth 3:6 (The Expositor’s Bible Commentary, tom 9, str. 460; zob. również Evangelical Commentary on the Bible, str. 909) synagoga powinna istnieć, jeśli jest tam co najmniej dziesięciu żydowskich mężczyzn.

To, co Paweł tutaj powiedział, zazwyczaj nie kierował do Żydów. Żydzi już to wiedzieli. Paweł nie kładł nacisku na Pismo Święte ani na filozofię (jak później w Atenach), ale raczej na przyrodę i daremność bożków.

Pytanie: Jak głosiłbyś kazanie w sytuacji opisanej w Dziejach Apostolskich 14:19-20, wiedząc, że w zależności od tego, co powiesz, możesz zostać ukamienowany?

Odp.: W pewnym sensie można by powiedzieć, że Paweł dostał to, na co „zasłużył”, czyli to, co go czekało. Jako Saul z Tarsu prześladował i zabijał innych chrześcijan, a teraz sam miał być prześladowany i ostatecznie zabity za swoją wiarę. Paweł jednak nie cofnął się przed tym; był nieustraszony. Zamiast uciekać od służby, przyjął swoje powołanie, a nawet prześladowania posłużyły do przyprowadzenia ludzi do Boga. Co byś zrobił, gdybyś był nieustraszony? Nieustraszony nie dlatego, że Bóg powiedział ci: , iż uchroni cię przed ukamienowaniem, rzuceniem na dzikie bestie czy śmiercią, ale nieustraszony dlatego, że nawet w obliczu tego, co miał nadejść, Paweł wiedział, iż nic mu się nie stanie, czego Bóg nie mógłby wykorzystać dla swojej chwały. „Wiemy też, że Bóg współdziała we wszystkim dla dobra tych, którzy Go miłują, którzy są powołani zgodnie z Jego zamysłem.” (Rzymian 8:28)

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 14:23 postanowili wtedy pościć?

Odp.: W połączeniu z modlitwami pościli, aby prosić Boga o wskazówki dotyczące wyświęcania starszych. Wyznaczenie dojrzałych chrześcijan na starszych stanowiło prawdziwe wyzwanie, zwłaszcza że sami byli chrześcijanami dopiero od niedawna.

Pytanie: Jak długo ci starsi byli w Chrystusie, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 14:23? Czy osoba powinna być chrześcijaninem od dawna, zanim zostanie starszym?

Odp.: Ci ludzie byli chrześcijanami dopiero od kilku tygodni, a co najwyżej od kilku miesięcy. Między pierwszym kontaktem Pawła a jego powrotem upłynęło więc trochę czasu, w którym mogli wzrastać w wierze. Jednak i tak nie było to dużo czasu. Z drugiej strony można by powiedzieć, że jako Żydzi „chodzili z Bogiem” jeszcze przed poznaniem Chrystusa. Przeciwko temu argumentowi przemawia jednak fakt, że w Dziejach Apostolskich 14:15-17 nie ma wzmianki o synagodze w Listrze, a zatem w Listrze prawie nie było Żydów.

1 List do Tymoteusza 3:6-7, napisany później, mówi, że starszy nie powinien być nowo nawróconym. Zatem zazwyczaj dobrze jest, aby dana osoba była chrześcijaninem od wielu lat. Ciekawe jest to, że mianowali starszych, którzy tam mieszkali i znali język oraz kulturę, zamiast „sprowadzać” starszych z Antiochii czy Jerozolimy.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 14:27 tak ważne jest, aby misjonarze opowiadali zborowi o tym, co zrobili?

Odp.: Nie jest to przechwalanie się, lecz opowiadanie o tym, co Bóg uczynił poprzez nich. Jednym z celów jest dodanie otuchy wierzącym. Ma to jednak również pomóc im w ukierunkowaniu modlitwy. Wreszcie, w dzisiejszym kontekście, ma to pomóc zborowi w podejmowaniu decyzji dotyczących przeznaczania środków finansowych na misje.

P: Jakie są dwa różne sposoby studiowania fragmentu z Dziejów Apostolskich 15:1-29?

Odp.: Pierwszy sposób polega na skupieniu się na tym, co zostało postanowione; drugi sposób dotyczy idei zwołania pokojowego zgromadzenia w celu podjęcia decyzji i osiągnięcia porozumienia. W najwcześniejszych czasach islamu, po Mahomecie, miały miejsce podobne spory i rozstrzygnięcia, z tą różnicą, że nie nazywano ich zgromadzeniami; były to bitwy (np. bitwy pod Wielbłądem, Siffin, Harra i Karbala).

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 15:1-29 Piotr był „papieżem” pierwszego soboru kościelnego, jak twierdzą niektórzy katolicy?

Odp.: Nie. Piotr był jednym z przywódców tego soboru kościelnego, ale nie jedynym. Na poparcie tego twierdzenia można przytoczyć następujące argumenty.

1. Spór został przedstawiony apostołom i innym osobom w Dziejach Apostolskich 15:4,6.

2. Piotr zabrał głos w Dziejach Apostolskich 15:7-11, ale inni również zabierali głos w Dziejach Apostolskich 15:1; Dziejach Apostolskich 15:2; Dziejach Apostolskich 15:5.

3. Piotr nie miał ostatniego słowa; jako następni zabrali głos Paweł i Barnaba (popierający Piotra) w Dz. Ap. 15:12

4. Ostatnie słowo należało do Jakuba, który wydał swój „wyrok” w Dz 15,13–21.

5. List, który został wysłany, nie został wysłany jako „bulla papieska”, ani nawet z upoważnienia Piotra (Dz15:22 –29). Został on raczej wysłany z upoważnienia wszystkich apostołów i starszych.

6. Wreszcie słowo „papież” pochodzi od słowa pappa, oznaczającego ojca, a Jezus powiedział, aby nikogo nie nazywać ojcem w Ewangelii Mateusza 23:9.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 15:1-6 obecny był cały Kościół, czy tylko Paweł, Jakub i apostołowie?

Odp.: Miało to miejsce około 49 r. n.e. Konieczne było dość szybkie zwołanie zgromadzenia, aby ta potencjalna przyczyna podziałów nie pogłębiała się. Należy również zauważyć, że mężczyźni ci przybyli z Judei, ale Jakub w Dziejach Apostolskich 15:24 wyraźnie stwierdza, że nie wydali oni żadnego takiego nakazu, aby najpierw trzeba było poddać się obrzezaniu. Istnieją dwa poglądy.

Cały Kościół: Komentarz biblijny „The Believer’s Bible Commentary” (str. 1628, 1629) wskazuje, że choć z Dziejów Apostolskich 15:6 wynika, iż obecni byli jedynie apostołowie i starsi, to Dzieje Apostolskie 15:12 zdają się wskazywać, że był to cały Kościół.

Tylko starsi: Dzieje Apostolskie 15:6 nie wskazują, by byli tam jacyś inni poza apostołami i starszymi. „Całe zgromadzenie” z Dziejów Apostolskich 15:12 może oznaczać zgromadzenie apostołów i starszych. Jednak gdy podjęto decyzję, w Dziejach Apostolskich 15:22 ogłoszono ją apostołom, starszym i całemu Kościołowi. Przywództwo było więc przejrzyste; cały Kościół mógł dostrzec problem, wysłuchać różnych stron, obserwować zachowanie wszystkich oraz zapoznać się z rozwiązaniem. Można było zrozumieć stanowisko judaizatorów, ponieważ Księga Rodzaju 17:14 mówi, że żydowski mężczyzna ma zostać „wykluczony” ze społeczności , jeśli nie podda się obrzezaniu. Nawet Księga Wyjścia 12:48-49 mówi, że obcy mężczyźni mieszkający wśród nich, którzy chcieli obchodzić Paschę, musieli zostać obrzezani. Zakładając więc, że cały Stary Testament nadal obowiązywał (co jest dość śmiałym założeniem), można było zrozumieć ich punkt widzenia.

Na marginesie, fragment z Dziejów Apostolskich 15:7 można przetłumaczyć jako „wiele dyskusji”, „debata”, „dociekania” lub „zadawanie pytań”. W Dziejach Apostolskich 15:7 pojawiła się aluzja do Korneliusza (z Dziejów Apostolskich 10:1–11:18), a miało to miejsce dziesięć lat temu.

Pytanie: W jaki sposób Ruch Korzeni Hebrajskich i wielu adwentystów dnia siódmego kontynuuje dzisiaj, zgodnie z Dziejami Apostolskich 15:1-3, łączenie Bożego przymierza w Chrystusie z Prawem Starego Testamentu?

Odp.: Te dwie różne herezje łączy wspólny motyw: próba dodania Jezusa do praw Starego Przymierza. Można rozpoznać, czy ktoś należy do Ruchu Korzeni Hebrajskich, ponieważ twierdzi, że podąża za Chrystusem, ale nie uznaje Pawła za apostoła od Boga. Zazwyczaj piszą „G_d” lub „g_d” zamiast „Bóg”. Wierzą w przestrzeganie szabatu (soboty) oraz w przestrzeganie mojżeszowych przepisów żywieniowych. Uważają, że Jezus jedynie uzupełnił Prawo Mojżeszowe.

Nie wszyscy adwentyści dnia siódmego wyznają identyczne przekonania, ale ci bardziej „tradycyjni” odrzucają Trójcę Świętą, przestrzegają mojżeszowych przepisów żywieniowych oraz szanują szabat (sobotę). Wierzą, że znak bestii istnieje w dzisiejszym świecie, a tym znakiem bestii jest niedzielne nabożeństwo. Wyobraź sobie, że mówisz swoim dzieciom: „Nie wiem, co planujecie dzisiaj robić w niedzielę, ale cokolwiek to jest, lepiej, żeby nie wiązało się to z oddawaniem czci Bogu!”.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 15:5, kiedy ci faryzeusze stali się chrześcijanami, Bóg nie wyjaśnił im kwestii obrzezania i Prawa Starego Testamentu?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia, a Bóg ma prawo objawiać tyle, ile zechce. Wobec tych, którzy nie przyswajają tego, co Bóg już objawił, Bóg ma prawo „powtarzać to, aż to zrozumieją” lub powstrzymać się od tego.

Chociaż nie podejmujemy tutaj próby dokładnego wyjaśnienia, dlaczego Bóg czyni wszystko, co czyni, w tym przypadku możemy sformułować kilka spostrzeżeń, które dostarczają rozsądnej odpowiedzi na pytanie, dlaczego Bóg nie koryguje natychmiast wszystkich błędów wszystkich wyznających chrześcijan.

Bycie połączonym z Chrystusem, tak jak latorośl z winoroślą (J 15), jest najwyraźniej w oczach Boga ważniejsze niż to, byśmy zawsze mieli prawidłową odpowiedź. Jeśli ktoś nie jest z Nim połączony, głównym problemem nie są jego błędne odpowiedzi, ale fakt, że nie jest z Nim połączony.

Zostaliśmy stworzeni tak, by potrzebować siebie nawzajem w Ciele Chrystusa (1 Kor12:17 –19, 21–26). Każdy wierzący ma coś, czym może wzbogacić Ciało, a każdemu wierzącemu brakuje czegoś, co może uzyskać jedynie poprzez wzajemne połączenie z innymi.

Pokusą, przed którą stają chrześcijanie, jest przywiązywanie tak wielkiej wagi do opinii w sprawach drugorzędnych, że nie przestrzegamy Bożego przykazania, by kochać innych i współpracować. Z jakiegokolwiek powodu Bóg nie usunął tej ani innych pokus. Jeśli na to pozwolimy, zawsze istnieje ryzyko, że drugorzędne kwestie doktrynalne doprowadzą do rozbicia naszej wiary, naszego wspólnego świadectwa i naszej jedności wśród innych prawdziwych chrześcijan.

Jedność w Chrystusie pomimo naszych różnic w poglądach jest wyzwaniem, jakie postawił przed nami Bóg. Jednym sercem i ustami mamy (nadal) wielbić Boga (Rz 15,5–6). Jedność byłaby o wiele łatwiejsza, gdyby wszyscy chrześcijanie mieli identyczne poglądy. Ponieważ jednak tak nie jest, Chrystus modlił się, abyśmy mimo wszystko byli jednym (J17:21 –23). Biblia nigdzie nie mówi, że mamy tworzyć jedność, której nie ma. Natomiast List do Efezjan 4:3 mówi, że mamy obowiązek „zachowywać jedność Ducha”. W Liście do Rzymian 14 występowały różnice doktrynalne między wierzącymi. Paweł akceptował wierzących, którzy mieli różne poglądy na te drugorzędne kwestie, i my powinniśmy akceptować innych wierzących tak samo, jak Chrystus ich akceptował (Rz 15:7).

Czas i priorytety Boga często różnią się od naszych. Być może chcielibyśmy, aby inni natychmiast zostali skorygowani w konkretnej kwestii, podczas gdy Bóg chce, aby dana osoba najpierw popracowała nad innymi obszarami.

Podsumowanie: Wiedza nadyma, ale miłość buduje (1 List do Koryntian 8:1). Bóg bardziej troszczy się o to, by ci, którzy znają podstawową prawdę ewangelii, byli Mu posłuszni, kochali innych i żyli w jedności z innymi prawdziwymi chrześcijanami, niż o to, byśmy mieli rację we wszystkich sprawach drugorzędnych.

Pytanie: W jaki sposób, zgodnie z Dziejami Apostolskimi 15:9, nasze serca są oczyszczane przez wiarę?

Odp.: Bóg ogłosił, że Jego lud jest oczyszczony w Jego oczach, gdy Jezus umarł za nas na krzyżu. Piotr powiedział, że stało się to „przez łaskę Pana Jezusa”, a nie „przez łaskę i prawo”. Musimy jednak doświadczać oczyszczenia w tym życiu. Dzięki Bożej łasce poprzez naszą wiarę Bóg nie tylko nas zbawił i usprawiedliwił, ale także czyni nas czystymi i uświęca nas.

Chociaż nikt oprócz Jezusa nie będzie miał serca czystego od grzechu, dopóki nie dotrzemy do nieba, już teraz na ziemi powinniśmy przechodzić proces oczyszczenia. Oczyszczenie nie jest czymś, co możemy osiągnąć samodzielnie, ale czymś, co Bóg czyni w nas, gdy poddajemy się Mu. Oczyszczenie następuje nie wtedy, gdy skupiamy się na grzechu, powtarzając: „Nie zrobię tego, nie zrobię tego itd.”, ale raczej przez wiarę, gdy kierujemy nasze oczy na Jezusa, jak zachęca nas List do Kolosan 3:1-4. Istotne jest , że piękny obraz przedstawiony w Liście do Kolosan 3:1-4 stanowi niemal przygotowanie do bitwy (a właściwie walki na śmierć i życie) przeciwko naszej grzesznej naturze, o której mowa w Liście do Kolosan 3:5-10.

P: Jakie jest streszczenie przemowy Jakuba w Dziejach Apostolskich 15:14-21?

Odp.: W Dziejach Apostolskich 15:14-18 Jakub wyjaśniał niedawną działalność wśród pogan, łącząc historię tego, co się wydarzyło, z proroctwami Starego Testamentu. W Dziejach Apostolskich 15:19-21 Jakub podsumowuje, co należy uczynić oraz jakie ograniczenia (a także brak ograniczeń) należy nałożyć na wierzących pochodzenia pogańskiego. Ciekawe jest to, że Jakub wspomina o spożywaniu pokarmów ofiarowanych bożkom i spożywaniu krwi w tym samym kontekście, co zło niemoralności seksualnej.

Zob. „The Expositor’s Greek Testament”, tom 2, str. 320–321.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 15:15-17 cytat Jakuba z Księgi Amosa 9:11-12 jest zgodny z Septuagintą, a nie z tekstem masoreckim? Oto Księga Amosa 9:11a, 12.

Tekst masorecki: „W owym dniu… aby mogli posiąść (hebr. yaras) resztkę Edomu (Edom to w języku hebrajskim „dm”) i wszystkie narody, które są nazwane moim imieniem – mówi Pan, który czyni te rzeczy”.

Septuaginta: „W owym dniu… aby resztka ludzi i wszystkie narody pogańskie, nad którymi wzywane jest moje imię, gorliwie mnie szukały, mówi Pan, który czyni to wszystko”.

Dzieje Apostolskie 15:17a „Potem… aby resztka ludzi (Adam to „dm” w języku hebrajskim) szukała (daras w języku hebrajskim) Pana, i wszystkie narody pogańskie, które są nazwane moim imieniem, mówi Pan, który czyni te rzeczy”

Midrasz 4QFlorilegium 1:12?

Odp.: Jest to trudne, ponieważ Stary Testament został pierwotnie napisany bez samogłosek, a spółgłoski w słowach „Edom” i „Adam” („dm”, tłumaczone jako „ludzie”) są takie same. Słowo oznaczające „posiadać”, yaras, różni się od hebrajskiego słowa oznaczającego „szukać”, daras, tylko jedną spółgłoską. Cytat ten pochodzi z hebrajskiego rękopisu midraszu znalezionego wśród zwojów znad Morza Martwego, zatytułowanego 4QFlorilegium 1:12, i jest podobny do Septuaginty, ale nie jest z nią identyczny. Tekst masorecki zawiera sformułowanie „odziedziczą po ludziach”, a „resztka” jest dopełnieniem, podczas gdy w Septuagincie i 4QFlorilegium czytamy „będą szukać wśród ludzi”, a „resztka” jest podmiotem.

Podsumowując, cytat z Listu św. Jakuba pokrywa się z hebrajskim fragmentem 4QFlorilegium 1:12. Tekst masorecki nie zawsze jest najlepszym egzemplarzem.

Pytanie: Czym jest „namiot Dawida” z Dziejów Apostolskich 15:16?

Odp.: W tłumaczeniu BSB brzmi to jako „odbudować upadły namiot Dawida”. Tak jak my, mówiąc o czyjejś rodzinie, odnosimy się do „domu” tej osoby, tak kultury koczownicze odnosiły się do namiotów. Ten werset przypomina o Bożej obietnicy dotyczącej rodu Dawida. Znaczenie tronu Dawida jest wspomniane w 2 Księdze Samuela 7:16 i Psalmie 89:4. Chrystus zasiądzie na tronie, jak czytamy w Ewangelii Mateusza 19:28 i 25:31. Celem przytoczenia tego fragmentu była treść następnego wersetu, dotycząca pogan, którzy będą nosić imię Boże. Wydaje się, że Bóg czerpie radość z odnawiania tego, co upadło; często jednak odnawia to w sposób odmienny od pierwotnego. Niektórzy uważają, że proroctwo to wypełniło się w Kościele; inni sądzą, że wypełni się ono w Tysiącleciu.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 15:20 transfuzje krwi są czymś złym?

Odp.: Nie, Pismo Święte tego nie mówi. W tamtych czasach nie znano jeszcze pojęcia transfuzji krwi. Nie wprowadzali oni żadnych nowych zasad, ale znaczenie ich zwięzłych stwierdzeń o „powstrzymywaniu się od krwi” jasno wskazywało, że nauczali, iż przepisy Starego Testamentu dotyczące spożywania krwi są nadal aktualne. Otrzymanie własnej krwi w ramach transfuzji nie jest kanibalizmem wobec samego siebie, a otrzymanie transfuzji krwi od kogoś innego również nie jest kanibalizmem, ponieważ nic nie jest „spożywane”.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 15:20 i 21:25 pojawiają się te cztery zakazy?

Odp.: Po pierwsze, Jakub nie mówił o zbawieniu, ale o praktykach i wspólnocie z wierzącymi Żydami oraz o tym, czego powinni przestrzegać poganie. Oto dwie możliwe odpowiedzi. Przyjrzyjmy się obu, a następnie zdecydujmy, która z nich jest prawidłowa.

Możliwa odpowiedź 1: Wrażliwość kulturowa mająca na celu uniknięcie obrazy: Czasami chrześcijanin może czegoś nie robić, przynajmniej publicznie, ponieważ zraniłoby to sumienie innych i uznaliby oni, że chrześcijanin postępuje niewłaściwie. Na przykład w XXI wieku w stanie Andhra Pradesh w Indiach hindus wrzucił kość wołową do wnętrza kościoła. Następnie hindusi oskarżyli chrześcijan o potajemne spożywanie wołowiny w kościele, a na podstawie znalezionej kości wołowej kościół został zburzony przez mieszkańców wsi. W czasach prześladowań chrześcijanie mogą powstrzymywać się od działań, które mogłyby natychmiast sprowadzić na nich prześladowania, a które nie są związane z głoszeniem ewangelii. W niektórych kościołach mężczyźni i kobiety siedzą osobno, ponieważ wspólne siedzenie byłoby postrzegane jako skandal kulturowy. Jednak unikanie niemoralności seksualnej (porneia w języku greckim) jest takie samo dla wszystkich chrześcijan na całym świecie. Argumentem przeciwnym jest to, że wielu chrześcijan uważa picie krwi (np. zupa z krwi w Niemczech i Chinach) za dopuszczalne, a być może wspomnienie tutaj o porneii miało na celu podkreślenie konieczności unikania nawet najmniejszych przejawów niemoralności seksualnej. Niektórzy, którzy traktują to wyłącznie jako kwestie ceremonialne, interpretują to na nowo jako odniesienie wyłącznie do zakazanych w Księdze Kapłańskiej relacji między bliskimi krewnymi. Jednak grecki tekst w tym miejscu zostałby zinterpretowany przez chrześcijanina pochodzenia pogańskiego jako ogóln na niemoralność, więc interpretacja ta jest raczej „na siłę dopasowana”, aby poprzeć wniosek.

Możliwa odpowiedź 2: Ogólna moralność: Wszyscy chrześcijanie, nawet dzisiaj, nie powinni popełniać żadnej z tych rzeczy. Nie spożywanie pokarmów, o których wiemy, że zostały ofiarowane bożkom, czyli pokarmów zanieczyszczonych przez bożki, jest również wspomniane w Objawieniu 2:14,20. Zakaz niemoralności seksualnej występuje zarówno w Starym, jak i w Nowym Testamencie. Zakaz spożywania krwi, choć występuje również w Prawie Mojżeszowym, sięga w rzeczywistości aż do Noego w Księdze Rodzaju 9:4. Zwierzęta uduszone, z których nie spuszczono krwi, są pośrednio wspomniane w Księdze Kapłańskiej 17:10-14.

Pytanie: Dlaczego w Liście do Galatów Paweł nie powtórzył postanowienia Soboru z Dziejów Apostolskich 15:22-29?

Odp.: Najpierw to, co prawdopodobnie nie jest odpowiedzią, następnie odpowiedź główna, a na końcu odpowiedź drugorzędna.

Odpowiedź, która raczej nie ma zastosowania: Możliwe, że Paweł odwiedził Galacjan w środkowej Azji Mniejszej i napisał do nich przed zgromadzeniem w Jerozolimie. Jednak większość chrześcijańskich uczonych uważa, że zgromadzenie w Jerozolimie odbyło się około 49 r. n.e., a Paweł napisał do Galacjan między 53 a 59 r. n.e.

Odpowiedź główna: Paweł rzeczywiście wspomniał o swoich rozmowach w Jerozolimie w Liście do Galatów 2:2-10, ale tylko częściowo. Galacjanie uznali, że zarówno on, jak i Piotr byli apostołami, a Paweł wspomniał, że Piotr i on doszli do porozumienia. Nie jest jasne, czy sobór miał charakter publiczny, czy też był to spotkanie prywatne, a upubliczniono jedynie ostateczny dekret. Wreszcie Paweł nie wiedział, co powiedzieli ludzie, którzy twierdzili, że pochodzą od Jakuba. Dlatego Paweł podkreślił to, co sam Piotr mu przekazał.

Odpowiedź dodatkowa: Gdyby Paweł powtórzył postanowienie soboru, nie jest jasne, czy by w to uwierzyli lub je zaakceptowali. Przez wieki po czasach Pawła istnieli heretycy zwani ebionitami, którzy twierdzili, że wierzą w Jezusa, i nauczali, że wszyscy wierzący nadal muszą przestrzegać całego Prawa Mojżeszowego. Twierdzili oni, że Jezus był nazywany Bogiem jedynie jako tytuł honorowy. Ponadto Piotr, ściśle rzecz biorąc, nie sprzeciwiał się postanowieniu soboru, gdy nie jadł z poganami w obecności niektórych Żydów.

Pytanie: Skoro w Dziejach Apostolskich 15:28 „wydawało się to dobre Duchowi Świętemu”, dlaczego miało znaczenie, czy wydawało się to dobre również im?

Odp.: Wskazuje to, że wiedzieli, iż właśnie tego pragnął Duch Święty. Chociaż nie chcieliby sprzeciwiać się Duchowi Świętemu, nie byłoby dobrze, gdyby Duch Święty pragnął, by byli posłuszni i coś zrobili, a nikt nie wiedział, czego się od nich oczekuje.

Podobnie dzisiaj Bóg wie, co jest dobre, a co nie. Jednak nadal potrzebujemy własnego osądu, aby rozróżnić, co jest najlepsze z Bożej perspektywy.

Na marginesie, Judasz Barsabbas to interesujące imię. „Barsabbas” oznacza „syn szabatu”, więc być może urodził się w szabat, ale prawie na pewno był wierzącym Żydem.

Pytanie: Czy nakazy z Dziejów Apostolskich 15:29 są nadal aktualne dla dzisiejszych chrześcijan?

Odp.: Chrześcijanie zgadzają się, że nakazy dotyczące niemoralności seksualnej nie uległy zmianie, ale nie są zgodni co do nakazów dotyczących pokarmów ofiarowanych bożkom, krwi i mięsa zwierząt uduszonych. Wszyscy zgadzają się, że list apostołów był wówczas wiążący dla wszystkich chrześcijan, a przestrzeganie tych nakazów nie obrażało Żydów (zarówno chrześcijan, jak i niechrześcijan).

1. Niektórzy prawdziwi chrześcijanie uważają, że skoro list ten pochodził od apostołów, a oni nigdy nie stwierdzili, że ma on obowiązywać tylko przez określony czas, to wszystkie te nakazy są wiążące również dzisiaj. Tak właśnie postrzegali te nakazy chrześcijanie w II i III wieku. Takie jest również moje stanowisko.

Na przykład w dziele „Oktavius” Minuciusza Feliksa (ok. 210 r. n.e.), rozdz. 30, str. 192, czytamy, że chrześcijanie nie używali w swoim pożywieniu nawet krwi zwierząt jadalnych. Inni chrześcijanie z okresu przed soborem nicejskim, którzy twierdzili, że chrześcijanie nie spożywali krwi, to Justyn Męczennik (150 r. n.e.), chrześcijanie z Vienne i Lugdunum (177 r. n.e.), Klemens Aleksandryjski (193–217/220 r. n.e.), Tertulian (198–220 r. n.e.) oraz Laktancjusz (ok. 303–ok. 325 r. n.e.)

2. Inny pogląd głosi, że ograniczenia seksualne są wiążące, natomiast ograniczenia żywieniowe zależą od naszego sumienia oraz od sumienia osób, których nie chcemy doprowadzić do upadku. Chociaż w tamtym czasie list ten miał charakter wiążący, to później Paweł stwierdził, że całkowity zakaz spożywania mięsa ofiarowanego bożkom jest kwestią sumienia.

Pytanie: Kto miał rację w Dziejach Apostolskich 15:37-40 i jak się to zakończyło?

Odp.: Z punktu widzenia Barnaby Jan Marek był jego kuzynem i być może Barnaba dostrzegł, że Marek szczerze żałował, iż ich opuścił. Z punktu widzenia Pawła dla tej służby kluczowe znaczenie miało posiadanie kogoś, kto przeszedł próbę ognia (i zdał ją), na kim nie tylko można było polegać, ale o kim Paweł wiedział, że można na nim polegać. Paweł prawdopodobnie nie znał Marka tak dobrze jak Barnaba.

Z perspektywy Boga to rozstanie przyczyniło się do Jego chwały. Do współpracowników Pawła dołączyli Sylas (= Sylwan) i Tymoteusz. Historia Kościoła podaje, że Barnaba i Marek udali się do Egiptu i tam głosili ewangelię. Kilka wieków później Egipt stał się jednym z głównych ośrodków chrześcijaństwa, obok trzech pozostałych: Jerozolimy, Rzymu i Konstantynopola. Paweł i Marek pogodzili się, o czym mowa w 2 Liście do Tymoteusza 4:11.

Pytanie: Czy osoba wymieniona w Dziejach Apostolskich 16:1 to ta sama osoba, do której skierowane są 1 i 2 List do Tymoteusza?

Odp.: Tak.

P: Jak myślisz, jak czuł się Paweł w Dziejach Apostolskich 16:1, wracając po raz kolejny do miasta, w którym został ukamienowany i pozostawiony na śmierć?

Odp.: Być może Paweł obawiał się, że ponownie uczynią to, do czego już wcześniej wykazali gotowość. A może Paweł w ogóle się nad tym nie zastanawiał. Trzeci pogląd głosi, że to bolesne wspomnienie rzeczywiście przyszło mu do głowy, gdy Paweł ponownie wkroczył do miasta, ale postanowił, że nie ma to dla niego znaczenia. Być może po tym wszystkim, co uczynił przeciwko chrześcijanom, oraz biorąc pod uwagę cudowną łaskę Bożą, Paweł pomyślał, że podążanie za Bogiem przyniesie mu jeszcze więcej cierpień i śmierć, zanim trafi do nieba, i że równie dobrze może zabrać się do pracy, dokończyć to, czego Bóg od niego oczekiwał, i mieć to już za sobą.

Być może są miejsca i ludzie, którzy budzą w tobie raczej bolesne wspomnienia. Jeśli jednak Bóg powołał cię, byś tam powrócił, miejmy nadzieję, że miłość Boża w twoim sercu jest większa niż twoje wspomnienia.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 16:1-5 Paweł i Sylas obrzezali Tymoteusza, skoro wcześniej stwierdzili, że poganie nie muszą być obrzezani, a Tytusa nie obrzezali?

Odp.: Paweł wiedział, że Tymoteusz nie musiał być obrzezany, ale to „obrzezanie z wyboru” miało na celu uspokojenie Żydów. W rzeczywistości są to trzy pytania: dlaczego Paweł to zrobił, czy Paweł postąpił słusznie, oraz jakimi zasadami powinniśmy się kierować dzisiaj.

1. Dlaczego Paweł obrzezał Tymoteusza?

Paweł uczynił to, aby złagodzić nastroje Żydów, którzy wiedzieli, że Tymoteusz nie był obrzezany tak, jak powinien być Żyd. Paweł chciał usunąć przeszkodę, która uniemożliwiała Żydom przyjęcie ewangelii. W granicach rozsądku mamy być wszystkim dla wszystkich, jak czytamy w 1 Liście do Koryntian 9:19-23. Jako drugi przykład można podać, że Paweł był nawet gotów zaprzestać spożywania określonego mięsa, jeśli miało to zapobiec upadkowi kogoś innego, jak czytamy w 1 Liście do Koryntian8:13 oraz w Liście do Rzymian 14:20-21.

2. Czy Paweł powinien był obrzezać Tymoteusza?

Paweł był apostołem, ale to nie oznacza, że nigdy nie popełnił błędu w ocenie sytuacji. Tak, jestem pewien, że to uspokoiło Żydów, ale miało swoją cenę. Wielu Żydów nigdy nie zrozumiało przesłania, że ewangelia zastąpiła prawo i że nie jesteśmy już pod prawem, lecz pod łaską. Wielu Żydów dołączyło do Kościoła jako „judaizatorzy” i nigdy nie poją tego przesłania właściwie. Dzieje Apostolskie 16:1-5 mówią, że miało to miejsce w Listrze, niedaleko Derbe i Ikonium. Wszystkie te miasta leżą w Galacji, a zgodnie z Listem do Galatów pojawiały się tam problemy związane z powrotem do prawa. Chociaż Paweł wcześniej obrzezał Tymoteusza w Galacji wyłącznie po to, by zaspokoić Żydów, to później ostatecznie powiedział Galatom: „Uwaga: ja, Paweł, mówię wam, że jeśli dacie się obrzezać, Chrystus nie będzie miał dla was żadnej wartości” (Galacjan 5:2).

3. Jakie zasady możemy z tego wyciągnąć i stosować dzisiaj?

3.1 Owszem, powinniśmy iść na kompromis i kierować się zasadą bycia wszystkim dla wszystkich, ale nie powinniśmy zaniedbywać wyższej zasady, jaką jest nieustępowanie w kwestii przesłania. Obrzezanie Tymoteusza mogło sprawić, że ewangelizacja wydawała się łatwiejsza, ale kosztem tego, że do kościoła weszli niewierzący, a młodzi chrześcijanie byli zdezorientowani. Podobnie możemy sprawiać wrażenie bardziej skutecznych w ewangelizacji, jeśli nigdy nie mówimy o piekle ani o panowaniu Chrystusa. Ale czy osłabianie ewangelii jest naprawdę tym, czego pragną posłuszni ambasadorzy?

3.2 Kiedy chcesz pójść na kompromis, aby ułatwić dzielenie się ewangelią, zadaj sobie pytanie, dlaczego. Jeśli nie ma to związku z ewangelią, to śmiało, idź na to. Jeśli ma to bezpośredni związek z ewangelią, to nie idź na to. Jeśli ma to pośredni związek z ewangelią, na przykład jeśli chodzi o to, czy jedzenie zbliża cię do Boga, czy oddala, to przejdź do następnego punktu.

3.3 W Liście do Rzymian 14:15-16 znajduje się lepszy sposób na pójście na kompromis. Nie rób tego, co powoduje, że twój brat się potyka, ale z drugiej strony nie pozwól, by mówiono o tym jako o czymś złym.

3.4 Nawet przywódcy tacy jak Piotr i Paweł mogą popełniać błędy i podejmować złe decyzje. Decyzje te mogą być tak złe, że ich konsekwencje mogą wprowadzać w błąd nowych chrześcijan. Powinniśmy wskazywać przywódcom ich błędy i możemy upublicznić tę korektę w zakresie osób, które zostały wprowadzone w błąd przez ten problem, tak jak uczynił to Paweł w stosunku do Piotra w Liście do Galatów 2. Jednak dopóki nie robią oni rzeczy, które dyskwalifikują ich z pełnienia urzędu, nadal są naszymi przywódcami. Jeśli uważasz, że jakiś przywódca chrześcijański jest doskonały, oznacza to po prostu, że nie znasz go zbyt dobrze. Nikt z nas nie jest doskonały i wszyscy powinniśmy starać się upodabniać do Chrystusa.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 16:3 Paweł postąpił słusznie, obrzezując Tymoteusza wyłącznie po to, by zyskać uznanie innych, skoro 1 List do Koryntian 7:18-19 mówi, że obrzezanie nie ma znaczenia, a List do Galatów 5:2-3 mówi, że nie powinniśmy się obrzezywać?

Odp.: Istnieje pięć różnych poglądów.

a) Inna kwestia: Paweł i Tymoteusz nigdy nie wierzyli, że obrzezanie usprawiedliwi Tymoteusza. Nie dokonano go z powodów religijnych, ale po to, by nie urazić Żydów.

b) Wcześniejszy okres: Paweł obrzezał Tymoteusza na długo przed napisaniem 1 Listu do Koryntian i Listu do Galatów. Najwyraźniej Bóg nie objawił jeszcze Pawłowi, że chrześcijanie nie powinni poddawać się obrzezaniu z powodów religijnych. Bóg nie oczekuje od nikogo przestrzegania przykazania, którego jeszcze nie wydał.

c) Paweł był niekonsekwentny: Paweł popełnił błąd, obrzezując Tymoteusza, ponieważ w oczach Żydów wyglądało to na czynność podjętą z powodów religijnych. Gdy Paweł później zdał sobie sprawę ze swojego błędu, napisał 1 List do Koryntian 7:18-19 oraz List do Galatów 5:2-3. W Liście do Galatów 2:3 Paweł wyraźnie wspomniał, że nie obrzezał Tytusa.

Nie powinno dziwić, że apostołowie nie byli doskonali. Piotr popełnił nieco podobny błąd, nie jedząc razem z poganami, o czym mowa w Liście do Galatów 2:11-14.

d) Aby nie stać się przeszkodą dla innych: Paweł wcześniej poddał Tymoteusza obrzezaniu, ponieważ nie chciał stać się przeszkodą dla słabszych braci, jak opisano w Liście do Rzymian 14. Jednak gdy „słabsi bracia” stali się tak silni, że zaczęli tyranizować kościół, Paweł musiał zareagować na to zagrożenie legalizmem.

e) Wejście do synagogi: Tymoteusz byłby uważany za Żyda, ponieważ jego matka była Żydówką. Ponadto czasownik wskazuje, że jego ojciec nie żył. Ponieważ metodą Pawła było udawanie się najpierw do synagogi, Tymoteusz nie zostałby wpuszczony, gdyby rozeszła się wieść, że nigdy nie został obrzezany. Chociaż Paweł mógł popełnić błąd, istnieje różnica między uznaniem obrzezania za konieczne do zbawienia (czego Paweł nigdy nie sugerował) a uznaniem go za pomocne w ewangelizacji.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 16:6, w jaki sposób Duch Święty powstrzymał Pawła i jego towarzyszy przed głoszeniem ewangelii w rzymskiej prowincji Azji?

Odp.: Nie ma dowodów na użycie siły lub przymusu. Paweł i jego towarzysze byli posłuszni Bogu i najprawdopodobniej Duch Święty nie pozwolił im odczuwać spokoju w związku z wyjazdem do Azji, albo po prostu powiedział im, żeby tam nie jechali. Paweł podróżował przez przedmieścia wschodniej Mysii (w tym Troas), ale najwyraźniej tam nie głosił. Miasto Troas w czasach Pawła znajdowało się na południe od klasycznego miasta Troja. Zakaz ten obowiązywał tylko do czasu, aż nadejdzie odpowiedni moment. Niektórzy uważają natomiast, że chorobą była metoda, której użył Duch Święty, aby powstrzymać Pawła przed udaniem się tam. Czasami nawet dzisiaj Duch Święty porusza naszego ducha, dając nam znać, że powinniśmy coś zrobić lub czegoś nie robić.

Można to nazwać „podwójnym przewodnictwem”, kiedy Bóg mówi: „nie rób tego, zrób zamiast tego to”. Inne przykłady podwójnego przewodnictwa to sytuacja, w której David Livingstone próbował udać się do Chin, ale Bóg wysłał go zamiast tego do Afryki. William Carey chciał udać się do Polinezji, ale Bóg wysłał go zamiast tego do Indii. Adoniram Judson najpierw udał się do Indii, ale nie pozostał tam i zamiast tego wyjechał do Birmy (Myanmaru). Bóg najwyraźniej mówi ci tyle, ile musisz wiedzieć, i to tylko wtedy, gdy musisz to wiedzieć.

Najwyraźniej Bóg miał inne plany wobec mieszkańców Bitynii i prowincji Azji (w tym Efezjan). Usłyszeli oni ewangelię później, jak pokazują Dzieje Apostolskie 18:19-21, 18:24-19:41 oraz 1 List Piotra 1:1.

Pytanie: Jak powinniśmy zareagować, gdy Bóg mówi „nie” na coś, o czym wiemy, że nie jest grzechem, nawet jeśli mogłoby to przyczynić się do rozwoju Jego królestwa, jak opisano w Dziejach Apostolskich 16:6-7?

Odp.: Dalsze pragnienie zrobienia tego jest nieposłuszeństwem. Nie bądźcie jak Balaam, którego Bóg ostrzegł za pomocą osła w Księdze Liczb 22, a Balaam i tak nadal pragnął pieniędzy. Rozszerzanie Królestwa Bożego nie jest naszym głównym celem. Naszym głównym celem jest oddawanie chwały Bogu poprzez miłość do Niego i posłuszeństwo Mu. Niezależnie od tego, czy chodzi o życie duchowe, biznes czy inne dziedziny, ludzie, którzy są upadli, mają wielką skłonność do odwracania wzroku od celu i mylenia środków służących osiągnięciu celu z samym celem.

Pytanie: Czy mężczyzną z wizji w Dziejach Apostolskich 16:9 był Łukasz?

Odp.: Nie. Biblia studyjna NIV na str. 1676 stwierdza, że nic na to nie wskazuje. Wręcz przeciwnie, w Dziejach Apostolskich 16:11 Łukasz używa zaimka „my”, mówiąc o Pawle i jego towarzyszach udających się po raz pierwszy do Europy, więc Łukasz był tu z Pawłem. Istnieje również przypuszczenie, że Paweł po raz pierwszy spotkał Łukasza właśnie tutaj, udając się do niego z powodów zdrowotnych.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 16:14 Lidia musiała mieć otwarte serce, by odpowiedzieć na przesłanie Pawła, skoro już czciła Boga?

Odp.: Wszyscy potrzebujemy, by nasze serca zostały otwarte, aby odpowiedzieć na Ewangelię. Duch Święty działa w ludziach zgodnie z Ewangelią św. Jana 16:8-11. Nikt – w tym nawet ci, którzy z natury są najlepsi spośród ludzi – nie szuka Boga z własnej woli, jak wskazuje List do Rzymian 3:10. 2 List do Koryntian 4:3-4 mówi, że Ewangelia jest zasłonięta dla tych, którzy giną. Musimy modlić się, aby została dla nich odsłonięta. Dzieje Apostolskie 16:14 po prostu odnotowują cudowną wiadomość, że Duch Święty działał w Lidii, aby przyjęła Ewangelię. Chociaż nie ma tu żadnej wzmianki o przymusie ze strony Boga, działanie Ducha Świętego jest niezbędne, aby ktoś mógł narodzić się na nowo.

Na marginesie, Tiatyra była miastem należącym do krainy Lidii przed podbojem rzymskim. W czasach Pawła Rzymianie włączyli ją do swojej prowincji Azji, ale nadal pozostawała miastem lidyjskim.

P: Czy fragment z Dziejów Apostolskich16:15 potwierdza słuszność chrztu niemowląt?

Odp.: Nie. Odpowiedź znajdziesz w omówieniu 1 Listu do Koryntian 1:16.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 16:16-18 Paweł był zaniepokojony tym, że opętana niewolnica twierdziła, iż pochodzą oni od Boga?

Odp.: Pismo Święte tego nie mówi. Pismo Święte wspomina, że miała ducha wróżbiarstwa — po grecku „ducha pytona” — co oznacza, że była opętana przez ducha pytona, pochodzącego od greckiego demona Apolla. Oto kilka teorii wyjaśniających, dlaczego Paweł był zaniepokojony.

1. Mówiła w sposób, który odstraszał ludzi. A może nieustannie krzyczała, odwracając uwagę od przesłania Pawła.

2. Mówiła to w pozytywny sposób, tak aby po odejściu Pawła ludzie uwierzyli, że opętana przez demona dziewczyna jest jedną z nich, i później podążali za jej naukami. Przejmowała ich przesłanie.

3. Demon chciał, aby wszyscy wiedzieli, że Paweł próbuje nawracać pogan (istniało rzymskie prawo tego zabraniające) i nakłania rzymskich obywateli, by nie czcili cesarza ani rzymskich bogów.

Ludziom łatwo jest źle zrozumieć nasze przesłanie i pomyśleć, że Jezus jest „drogą zbawienia”. Gdyby ludzie uwierzyli w prawdziwe słowa tej niewolnicy, w oczach innych nabrałoby to uzasadnienia, że podążanie za Apollinem również jest dobre.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 16:19 Paweł w praktyce pozbawił panów tej niewolnicy źródła dochodów. Kiedy w naszym własnym życiu powinniśmy „pozbawić się naszego źródła dochodów”, ponieważ nie podoba się ono Bogu?

Odp.: Łukasz dwukrotnie użył tego samego czasownika. Kiedy duch „wyszedł” z dziewczyny, źródło dochodu „wyszło” z nich. Może to być dość bolesne, jeśli cenimy pieniądze, dobrobyt i bezpieczeństwo bardziej niż oddawanie chwały Bogu. Można jednak przyjąć lepsze nastawienie, uświadamiając sobie, że jeśli coś nie podoba się Bogu, to tak naprawdę nigdy nie należało do nas.

Jeśli ludzie wykorzystują oszustwa, okultyzm, czyjąś desperację , a nawet religię , aby wyciągnąć od innych więcej, powinniśmy pomóc ofiarom i potencjalnym przyszłym ofiarom, ujawniając to. Jeśli w naszym życiu mamy źródło dochodu pochodzące z czegoś, co nie podoba się Bogu, powinniśmy odciąć się od tego źródła dochodu. Może to oznaczać poniesienie straty finansowej i zaprzestanie tego, a nie tylko sprzedanie tego komuś innemu, aby na tym zarobić.

Zauważmy, że ta dziewczyna była opętana przez demona, a kiedy została od niego uwolniona, właściciele, nie dbając w ogóle o jej dobro, byli wściekli, że stracili dochód. Nie był to ostatni przypadek, kiedy źli ludzie woleli, by inni cierpieli, niż stracić część dochodów. Nic nie wskazuje na to, by właściciele w ogóle przejmowali się aspektem religijnym; chcieli po prostu dopaść Pawła za to, że zmniejszył ich dochody.

Czasami ktoś może pomyśleć, że jeśli jego zawód nie polega na okradaniu ludzi, kradzieży czy mordowaniu innych, to jest to dobry zawód. A co, jeśli pracujesz na zwykłym stanowisku – jako księgowy, programista, pracownik fabryki itp. – dla firmy, o której wiesz, że okrada, kradnie lub morduje innych (w tym nienarodzone dzieci), a twoja praca pomaga jej osiągnąć ten cel? Wtedy musisz „wypędzić” tę pracę ze swojego życia.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 16:19, gdy inny wierzący zarabia pieniądze w sposób niepodobający się Bogu, jak mamy mu powiedzieć, by „wygnał” swoje dochody?

Odp.: Dzieje Apostolskie wspominają tylko o dwóch miejscach, w których poganie wyrządzili krzywdę Pawłowi i Sylasowi: tutaj oraz w Efezie (Dz 19,23-41). W obu przypadkach głównym problemem była utrata dochodów. Szatan zastosował tu dwie różne taktyki: fałszywą przyjaźń i otwartą wojnę.

Wyobraź sobie, że powiedziałbyś komuś: „Wypędziłem z ciebie potrzebę wykonywania twojego zawodu. W rzeczywistości udałem się do organu nadzorującego i nie będziesz już mógł wykonywać wybranego zawodu. Podziękujesz mi później”. Jak by to zostało odebrane?

Pytanie: Jak postępować w sytuacji, gdy nie wolno głosić Ewangelii, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 16:21?
Odp.: Imperium Rzymskie pozwalało ludziom wyznawać własną religię, ale nie wolno im było próbować nawracać obywateli rzymskich.

Pytanie: Czego uczy nas fragment z Dziejów Apostolskich 16:25 na temat cierpienia i uwielbienia?

O: Paweł i Sylas znajdowali się w ciemnej celi, z pobitymi ciałami i zakrwawionymi plecami. W Dziejach Apostolskich 16:33 strażnik więzienny opatrzył świeże rany Pawła. Mam nadzieję, że zazwyczaj nie spali na plecach! Sytuacja nie wyglądała zbyt obiecująco, a oni nie mieli pojęcia, jak się to skończy. Jednak wielbili Boga – nie w czasach pomyślności, ale właśnie tutaj, pośród bólu i beznadziejności. Bóg prosi nas, byśmy Go wielbili, ale chce też, byśmy wielbili Go pośród naszego własnego bólu i beznadziejności, kiedy nie mamy pojęcia, jak to się skończy.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 16:26-28 istnieją jakieś pozabiblijne dowody na to trzęsienie ziemi?

Odp.: Nie. Jednak:

1. W tym górzystym regionie północnej Grecji i Macedonii często występowały trzęsienia ziemi. Oto kilka poważnych trzęsień ziemi, które miały miejsce w tym regionie. (W starożytności relacje na ten temat były bardzo fragmentaryczne.)

403 r. n.e. Konstantynopol, (wygnanie Chryzostoma)

856 r. n.e. Korynt, Grecja 45 000 ofiar śmiertelnych

1858 Korynt, Grecja

1928 Korynt, Grecja

3/18/1953 Północno-zachodnia Turcja 1 200 ofiar śmiertelnych 7,2 w skali Richtera

7/26/1963 Skopje, Macedonia Północna – 1 100 ofiar śmiertelnych, 6,0 w skali Richtera

Jeśli chodzi o trzęsienia ziemi o mniejszej sile, Encyklopedia Brytyjska podaje w odniesieniu do Grecji i Turcji, że:

W latach 1902–1946 odnotowano 58 trzęsień ziemi

W latach 1947–1966 odnotowano 82 trzęsienia ziemi

W latach 1967–1976 odnotowano 45 trzęsień ziemi

W latach 1977–1981 odnotowano 9 trzęsień ziemi

2. Ale to nie było zwykłe trzęsienie ziemi. Budynek pozostał na swoim miejscu, ale łańcuchy w cudowny sposób pękły. Być może trzęsienie miało charakter lokalny i ograniczyło się do obszaru więzienia.

Jeśli chodzi o to, jak udało się otworzyć wszystkie drzwi, w niektórych tureckich więzieniach drzwi były po prostu zamknięte za pomocą krat. Trzęsienie ziemi mogło rozsunąć ościeżnice.

Pytanie: Jak czułbyś się, będąc gościem w domu człowieka, który wsadził cię do dybów, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 16:34?

Odp.: Tuż przed tym wydarzeniem, w Dziejach Apostolskich 16:33, strażnik więzienny opatrzył rany Pawła i Sylasa, prawdopodobnie po to, by zapobiec zakażeniu. Oczywiście wydawałoby się to bardzo dziwne. Jednak strażnik byłby im bardzo wdzięczny za to, że nie uciekli, ponieważ zgodnie z (późniejszym) Kodeksem Justyniana 9.4.4 osoba pilnująca więźnia podlegała takiej samej karze jak sam więzień w przypadku jego ucieczki. Ponadto, jeśli strażnik i jego rodzina chcieli nawrócić się na Chrystusa, to przyjęcie ich było jedyną słuszną rzeczą, jaką mogli uczynić. Najpierw nastąpiło fizyczne trzęsienie ziemi, a potem zadrżała dusza strażnika, gdy pomyślał, że wszyscy więźniowie uciekli. Jak zauważył Jan Chryzostom, skoro strażnik i jego rodzina zostali obmyci z grzechów przez Chrystusa, to było tylko słuszne, że obmyli rany Pawła i Sylasa.

Na marginesie warto dodać, że strażnicy więzienni byli zazwyczaj emerytowanymi weteranami wojskowymi.

Zwróćmy uwagę na zróżnicowany skład kościoła w Filippi: między innymi zamożna kobieta biznesowa czcząca Boga, była pogańska niewolnica opętana przez demony oraz rzymski strażnik więzienny. Kiedy my, jako chrześcijanie, pokazujemy, że wszyscy jesteśmy jednym w Chrystusie, pomimo naszej różnorodności, przynosi to chwałę Bogu i stanowi świadectwo dla świata.

Pytanie: Na jakie prawo rzymskie powołali się Paweł i Sylas w Dziejach Apostolskich 16:37?

O: Zgodnie z prawami Waleriana i Porcjana, spisanymi w latach 509–195 p.n.e., obywatel rzymski nie podlegał prawu lokalnemu, chyba że wyraził na to zgodę. Obywatel rzymski mógł uniknąć kary śmierci, tortur lub uwięzienia, odwołując się do Cezara, który następnie rozstrzygał sprawę. Jeśli chodzi o to, dlaczego chcieli biczować Pawła, zanim zapytali go, czy jest obywatelem rzymskim, podobny przypadek miał miejsce w przypadku innego obywatela rzymskiego, który był biczowany przez pewien czas, nawet po tym, jak krzyknął, jak podaje Cyceron w „Mowach werryjskich”, 2.5.161-162. Jeśli jednak sędzia uderzył obywatela rzymskiego, choć nie powinien był tego robić, mogło to uniemożliwić mu sprawowanie jakiegokolwiek urzędu w Rzymie w przyszłości.

Pytanie: Jakie pozabiblijne dowody istnieją w Dziejach Apostolskich 17:6 na istnienie tego dziwnego greckiego słowa oznaczającego „władcę miasta” (politarch)?

Odp.: Dawniej nie było ich w ogóle. Jednak archeolodzy po raz pierwszy odkryli to słowo w 1835 roku na łuku poza Salonikami. Od tego czasu termin ten znaleziono w szesnastu lub siedemnastu innych miejscach, ale wyłącznie w odniesieniu do miast w Macedonii. Na marginesie, dla tych Żydów musiało wydawać się dziwne, że udawali tak wielkie oburzenie z powodu konieczności obrony reputacji Cesarstwa Rzymskiego.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 17:11 berejczycy okazali się szlachetniejsi od tesaloniczan, skoro nie ufali Pawłowi w takim samym stopniu?

Odp.: Byli szlachetniejsi, ponieważ krytycznie porównywali słowa Pawła ze Starym Testamentem. Wiara Tesaloniczan nie była bynajmniej mniej ważna. Dzisiaj wiara chrześcijanina jest nadal ważna, nawet jeśli po prostu wierzy on w to, co powiedzieli mu jego chrześcijańscy przyjaciele i rodzina. Jednak lepiej jest zbadać fakty i zapoznać się ze wszystkimi dowodami potwierdzającymi wiarę.

P: Czy w Dziejach Apostolskich 17:14-15 Paweł udał się do Aten [rzekomo] sam, pozostawiając Sylasa i Tymoteusza w Berei, czy też wysłał Tymoteusza z powrotem do Tesaloniki, jak wskazuje 1 List do Tesaloniczan 3:1-2?

Odp.: Po pierwsze, nie wiemy, czy Paweł pierwotnie planował udać się do Aten, których populacja w tamtym czasie prawdopodobnie nie przekraczała 10 000 mieszkańców. W tym czasie miasto straciło wszelkie wpływy polityczne, ale było „intelektualną stolicą” Grecji. Było to w zasadzie „historyczne miasto świątynne” i miasto uniwersyteckie. Paweł mógł zamierzać podążać 500-milową Drogą Egnatiusza w kierunku Morza Adriatyckiego i udać się prosto do Rzymu. Jednak niepokoje w Tesalonice mogły skłonić go do skręcenia na południe, w stronę Aten. Istnieją dwie różne odpowiedzi, które skutecznie wyjaśniają tę kwestię, choć ja preferuję drugą.

Brak dowodów na obecność Tymoteusza w Atenach: 1 List do Tesaloniczan 3:1-2 wcale nie mówi, że Tymoteusz był z Pawłem w Atenach. Mówi jedynie, że Paweł wysłał Tymoteusza. Paweł mógł polecić Tymoteuszowi wyjazd w liście lub ustnie za pośrednictwem innego współpracownika. Ludzie, zarówno wtedy, jak i teraz, cały czas przekazują zadania innym za pomocą wiadomości.

Tymoteusz mógł udać się do Aten, a następnie stamtąd wyjechać: Dzieje Apostolskie 17:14-15 mówią, że Paweł najpierw udał się do Aten, ale czekał tam na nich. Tak więc Paweł udał się na Areopag, zanim Tymoteusz i Sylas przybyli do Aten; oni przybyli do Aten, a następnie Paweł odesłał Tymoteusza z powrotem do Tesaloniki.

Zatem po tym, jak Tymoteusz udał się do Berei, albo

a) udał się do Aten za Pawłem, a następnie otrzymał od niego polecenie powrotu do Tesaloniki,

b) pozostał w Berei i otrzymał polecenie powrotu do Tesaloniki w liście lub od posłańca.

c) w drodze do Aten otrzymał polecenie w liście lub od posłańca, by powrócić do Tesaloniki.

Jest to jeden z szczegółów, których Dzieje Apostolskie nam nie podają.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 17:16 Paweł miałby się oburzyć na widok tych wszystkich pięknych rzeźb? Jak powinniśmy się czuć, widząc artystyczne, kunsztownie wykonane świątynie i ołtarze?

Odp.: W najgorszym przypadku pomyśl o skrupulatnym, profesjonalnym kunszcie świątyń Majów, z ich dobrze zaprojektowanymi basenami u podstawy, do których wrzucano zwłoki ofiar z ludzi. Grecy, Rzymianie, Egipcjanie i inne ludy nie praktykowały jednak ofiar z ludzi. Nawiasem mówiąc, Ksenofont określił Ateny jako jedną wielką ołtarz i ofiarę. Sarkastycznie stwierdził, że w Atenach łatwiej było znaleźć boga niż człowieka. W Atenach było prawdopodobnie więcej ołtarzy niż w całej pozostałej Grecji razem wziętej. Jednak te bałwochwalcze świątynie i ołtarze zniewalały ludzi duchowo wobec ich „bogów”, którzy w rzeczywistości byli demonami. Pomyślcie też o architekcie pięknego Tadż Mahal. Nie była to świątynia religijna, lecz mauzoleum dla ukochanej żony władcy. Chciał mieć pewność, że nic innego nie zostanie zbudowane, co mogłoby z nim konkurować, więc za dobrą robotę nagrodził architekta, skazując go na śmierć. Bóg może zwracać większą uwagę na moralną stronę rzeczy, podczas gdy wielu ludzi patrzy wyłącznie na stronę fizyczną. Greckie słowo opisujące tutaj „udrękę” Pawła jest terminem medycznym, który może również odnosić się do drgawek lub napadu padaczkowego. Być może my również powinniśmy zwracać większą uwagę na stronę moralną.

Być może nie mówimy tak jak Paweł, ponieważ nie odczuwamy tego, co odczuwał Paweł. Nie odczuwamy tego, co odczuwał Paweł, ponieważ nie widzimy tego, co widział Paweł.

Pytanie: Jakie trzy reakcje mógł wybrać Paweł w Dziejach Apostolskich 17:16 i którą z nich faktycznie wybrał?

Odp.: Trzy możliwe reakcje to: walka, ucieczka lub nawiązanie dialogu. Pod względem emocjonalnym Paweł mógł działać pod wpływem gniewu, strachu lub miłości. Paweł zdecydował się nawiązać z nimi dialog z miłości do Boga i do nich samych.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 17:18-34 Paweł zacytował prawdę pochodzącą ze źródeł pogańskich? A konkretnie słowa poety Epimenidesa (600 r. p.n.e.) z Knossos na Krecie, który jako syn Zeusa, Minos, powiedział: „w Nim żyjemy, poruszamy się i jesteśmy”, a także cylicyjski poeta Aratus (ok. 315–240 p.n.e.) w dziele *Fenomeny* oraz stoik Kleantes z Assos (331–233 p.n.e.) w *Hymnie do Zeusa*: „Jesteśmy Jego potomstwem”?

Odp.: Cytaty Pawła były zarówno zamierzone, jak i tak właśnie rozumiane przez jego słuchaczy. Paweł starał się znaleźć wspólną płaszczyznę, z którą wielu jego słuchaczy mogło się utożsamić. Aratus napisał: „To właśnie z Zeusem każdy z nas ma do czynienia pod każdym względem, gdyż my również jesteśmy jego potomstwem”. Klemens Aleksandryjski w dziele „Stromata” (193–202 n.e.), księga 1, rozdział 14, str. 313, przedstawia interesującą refleksję na ten temat. Twierdzi on, że Paweł cytował prawdziwe stwierdzenia greckich poetów, aby niektórych budować, a innych zawstydzać. Być może Paweł chciał zwrócić uwagę na to, jak dziwne było to, że półateistyczni epikurejczycy i panteistyczni stoicy czcili greckie bożki i pisali na ich cześć hymny.

Pytanie: Skoro w Dziejach Apostolskich 17:23–30 Paweł głosił Grekom o nieznanym bogu, którego oni w pewnym sensie wyczuwali, to czy inne współczesne religie mają nieznanego boga, którego wyczuwają, czy też – jak to ujął ktoś – „ukrytego Chrystusa hinduizmu”?

Odp.: Ta idea i sformułowanie pochodzą od Raymonda Panikkara z książki „Nieznany Chrystus hinduizmu”, str. 137. Jest to równie błędne, jak twierdzenie, że wyznawcy Baala w rzeczywistości czcili prawdziwego Boga Izraela. Paweł nie pochwalił ich kultu, ale raczej ich szczere przyznanie się, że nie znali konkretnego Boga. To, jak blisko lub daleko od Chrystusa znajduje się niewierzący, ani to, co uczynił dla fałszywego boga w przeciwieństwie do poszukiwania jedynego Prawdziwego Boga, nie są szczegółami, które musimy ustalać. Paweł raczej „wpadł w szał”, gdy ujrzał wszystkie bogów i ołtarze w Atenach (Dz 17,16). Paweł wiedział, że muszą oni odwrócić się od bożków, których ofiary są składane demonom, a nie Bogu, jak czytamy w 1 Liście do Koryntian 10:19-20. Paweł powiedział: „Dlatego, moi umiłowani, uciekajcie od bałwochwalstwa” (1 List do Koryntian 10:14). Musimy strzegać się bożków, jak czytamy w 1 Liście św. Jana 5:21.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 17:18-34 Paweł później żałował tego podejścia, skoro podkreślił, że w 1 Liście do Koryntian 1:18-2:8 – w swoim kolejnym miejscu pobytu po Atenach – głosił Koryntianom wyłącznie Chrystusa?

Odp.: Chociaż opinie na ten temat są podzielone, niektórzy uważają, że tak.

W Atenach Paweł zaczął od nawiązania do ich religii, wskazał na pewne dobre prawdy, które należy szanować w ich religii, ujawnił pewne niespójności w ich kultach bożków i wyodrębnił prawdę o Chrystusie.

W Koryncie Paweł podkreślał, że światowej mądrości nie da się stopniowo przekształcić, by doprowadziła do Chrystusa, że głosił wyłącznie Chrystusa i pragnął, by ich wiara opierała się na mocy Bożej, a nie na ludzkiej mądrości.

Niezależnie od tego Paweł głosił Chrystusa, posługiwał się Pismem Świętym, odpowiadał na potrzeby ludzi, nadal obalał argumenty (2 List do Koryntian 10:5) i starał się być wszystkim dla wszystkich, aby niektórych zbawić (1 List do Koryntian 9:19-22).

Ciekawe jest porównanie trzech kazań Pawła:

1) Antiochia w Pisidii (w rzeczywistości w Frygii, a nie w Pisidii) Dzieje Apostolskie 13:16-43

2) W Listrze nie było synagogi – Dzieje Apostolskie 14:15-17

3) Ateny – Dzieje Apostolskie 17:22-31, Dzieje Apostolskie 20:18-35; zob. 1 List do Koryntian 2:2-5

Więcej informacji można znaleźć w omówieniu 1 Listu do Koryntian 1:18-2:8.

Pytanie: Jakie dowody zawarte w Dziejach Apostolskich 17:18-34 wskazują, że Paweł nie odniósł sukcesu?

Odp.: Pogląd, że Paweł był rozczarowany wynikami swojej misji w Atenach, spopularyzował sir William Ramsay, jak podano w książce „The Message of Acts Revised Edition” na stronach 272–273. Jednak N.B. Stonehouse pisze, że jest to „nie do utrzymania”. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę cztery kwestie.

1. Kościół ten musiał być nieznaczny w jednym z czołowych miast Grecji; wspomniano o zaledwie dwóch osobach, a Paweł nigdy nie napisał do tego kościoła. Z drugiej strony, jak podaje strona , choć Ateny i ich uniwersytet były uważane za kulturalną i edukacyjną stolicę świata rzymskiego, liczba mieszkańców Aten wynosiła zaledwie około 10 000.

2. W historii Kościoła niewiele jest dowodów na znaczenie kościoła w Atenach.

3. W Dziejach Apostolskich 17:18 niektórzy krytykowali Pawła, nazywając go „zbieraczem ziaren” – eklektykiem, który czerpał słowa z różnych źródeł, by stworzyć własną filozofię.

4. Kiedy Paweł przybył z Aten do Koryntu, przybył w słabości, strachu i wielkim drżeniu, jak czytamy w 1 Liście do Koryntian 2:3.

Ateńczycy chcieli go słuchać i choć nie zgadzali się z Pawłem i traktowali go protekcjonalnie, nie prześladowali go. Niektórzy uwielbiają dyskutować o Bogu i sprawach duchowych, ale nigdy nie są gotowi do podjęcia jakiegokolwiek zobowiązania. Niektórzy odrzucają ewangelię, ponieważ uważają ją za fałszywą, ale inni odrzucają ją, ponieważ uważają ją za błahą. Myślą tak, ponieważ mają „substytut Boga”. Bożkiem jest wszystko, co stanowi substytut Boga. Czasami nawet ideologia może stać się „bożek-ologią”.

Jednak z pozytywnej strony należy zauważyć, że Żydzi, którzy ścigali Pawła z miasta do miasta, najwyraźniej nie odważyli się powstrzymać go, gdy dotarł do pogańskiej Ateny. Ateny wstydziły się tego, że wieki temu skazały na śmierć filozofa Sokratesa. Od tamtej pory chętnie pozwalały przemawiać wszystkim szkołom, a ponieważ uważały Pawła za filozofa, były bardziej skłonne skrzywdzić prześladowców filozofa niż samego filozofa.

Wniosek: Dowody nie wskazują jednoznacznie, że Paweł poniósł całkowitą porażkę. Jest jednak faktem, że kościół w Atenach był znacznie mniejszy i mniej wpływowy niż greckie kościoły w Filippi, Tesalonice i Koryncie.

Pytanie: O co oskarżano Pawła w Dziejach Apostolskich 17:18?

Odp.: Słowo użyte w tym miejscu, czasami tłumaczone jako „gaduła”, miało w rzeczywistości bardziej konkretne znaczenie. Stosowano je w odniesieniu do ptaków zbierających różne nasiona oraz do ludzi zajmujących się zbieractwem. Zasadniczo oskarżali Pawła o to, że nie miał żadnych oryginalnych pomysłów, a zamiast tego zbierał tu i ówdzie fragmenty mądrości i przedstawiał je tak, jakby były czymś nowym.

Ciekawe jest to, że sami ateńscy filozofowie byli oskarżani o to, że po prostu siedzieli bezczynnie, pragnąc usłyszeć nowe idee. Nie tylko Łukasz wspomniał o tym w Dziejach Apostolskich 17:21, ale także Tukidydes w „Dziejach” 3.38.5 pisze o Ateńczykach: „Jesteście najlepsi w daniu się zwieść nowym słowom”. Później, gdy Macedończycy mieli podbić Ateny, ateński Demostenes oskarżył Ateńczyków o to, że zawsze domagają się nowych idei. Filip 1,10.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 17:18 w jaki sposób Paweł próbował dotrzeć do epikurejczyków, wywodzących się z nauki Epikura z Samos (341–270 p.n.e.)?

Odp.: Epikur uważał, że dwie główne rzeczy, których człowiek może być świadomy, to ból i przyjemność. Twierdził, że głównym celem człowieka jest maksymalizacja przyjemności i szczęścia. Uważał, że bogowie, o ile w ogóle istnieją, nie mają znaczenia dla ludzkości, a materia i przypadek są pierwotnymi przyczynami. http://www.nidlink.com (October 29, 2002 ) podaje, że Epikur wyróżniał się tym, że dopuszczał do swojej szkoły kobiety i niewolników.

Epikurejczycy wierzyli, że tylko materialne atomy trwają wiecznie i że nie ma życia pozagrobowego. Epikur i Chryzippos twierdzili, że albo nie ma żadnego boga, albo jeśli istnieje, to troszczy się wyłącznie o siebie, zgodnie z „Listem Teofila do Autolykosa”, księga 2, rozdział 4, str. 95.

Zarówno stoicy, jak i epikurejczycy wierzyli, że świat zostanie zniszczony przez ogień, zgodnie z „Oktaviusem” Minucjusza Feliksa (210 r. n.e.), rozdział 34, str. 194. Według Encyklopedii Brytyjskiej jednym z głównych celów Epikura było uwolnienie człowieka od strachu przed bogami. Ludzie powinni być wolni od strachu przed śmiercią i sądem. Epikurejczycy nie mieli zbyt rozbudowanej nauki etycznej. Wyróżniano dwa rodzaje epikurejczyków: pierwotnych i „zmienionych”. Pierwotni epikurejczycy wierzyli w umiar. Na przykład zarówno głód, jak i przejadanie się powodowały cierpienie. Późniejsi, „zmienieni” epikurejczycy byli miłośnikami hucznych biesiad, którzy głosili: „jedz, pij i baw się, bo jutro umrzemy”. Dzisiejszych zwolenników Ayn Rand można by uznać za podobnych do pierwotnych epikurejczyków. Było niewielu znanych epikurejczyków, ale jednym z nich był rzymski poeta Lukrecjusz.

W odpowiedzi na to Paweł wspomniał o następujących kwestiach.

1) To Bóg, a nie przypadek, stworzył świat i wszystko, co się w nim znajduje

2) Bóg decyduje, kiedy i gdzie ludzie żyją

3) Ludzie powinni szukać Boga

4) Musimy pokutować przed Bogiem

5) Bóg jest blisko nas

6) Bóg osądzi świat sprawiedliwie

7) Dowód prawdziwej religii: zmartwychwstanie Jezusa

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 17:18-31 wspomina się o bożkach w rozmowie z epikurejczykami?

Odp.: Epikur nie zaprzeczał istnieniu greckich bogów, ponieważ napisał (List do Menoeceusa 123): „ich istnienie jest nam znane dzięki bezpośredniemu postrzeganiu”. Inni epikurejczycy pisali: „Stworzeni z materii szlachetniejszej niż my, mieszkają daleko w przestrzeniach międzyświatowych” (Plutarch, Moralia 731 D, 734 C; Intermundia, Cyceron, N.D. i.8). Stoicy oskarżali epikurejczyków o ateizm. Oskarżenie to nie było do końca prawdziwe, ale epikurejczycy nie wierzyli, że bogowie troszczą się o sprawy ludzkie ani na nie wpływają.

Głównymi przeciwnikami epikurejczyków byli stoicy. Chociaż stoicy byli panteistami, a epikurejczycy przypominali ateistycznych racjonalistów, obie te szkoły wykazywały niespójność polegającą na zaprzeczaniu istnieniu bogów, a jednocześnie wyraźnym uznaniu greckich, a później rzymskich bożków.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 17:18 w jaki sposób Paweł próbował dotrzeć do stoików, których korzenie sięgały Zenona z Kitium na Cyprze (ok. 320–ok. 250 p.n.e.)?

Odp.: Stoicy wierzyli w panteistyczną siłę lub boską duszę, która przenikała wszystko, i wierzyli, że historię kieruje wielki cel. Nie uważali, że przyjemność jest koniecznie najlepszym sposobem na uniknięcie bólu. Czasami nie wiadomo było, jak właściwie wybrać najlepszą przyjemność. Byli fatalistami, a Józef Flawiusz zauważa, że mieli wiele podobieństw do faryzeuszy. Zamiast wierzyć w boskie prawo, wierzyli, że powinni przestrzegać „prawa natury”.

Według Atenagorasa w dziele „W obronie chrześcijan” (177 r. n.e.), rozdz. 19, s. 138, stoicy twierdzili, że wszystko zostanie spalone, a świat otrzyma nowy początek. Tatian w dziele „Przemowa do Greków”, rozdz. 6, s. 67, dodaje, że stoicy wierzyli, iż wszystko ulegnie zniszczeniu, a następnie powróci do stanu, w jakim było wcześniej.

Stoicy kładli nacisk na trzy rzeczy: logikę, fizykę i etykę, a także dążyli do kształtowania silnego charakteru ludzi poprzez triumfy i tragedie. Cztery najwyższe cnoty stoicyzmu to mądrość, odwaga, powściągliwość i sprawiedliwość. Stoicyzm wywarł znaczący wpływ. Seneka, Epiktet i cesarz Marek Aureliusz byli stoikami.

W sprzeciwie wobec stoicyzmu Paweł w Atenach wspomniał o następujących kwestiach.

1) Bóg stworzył świat i wszystko, co się w nim znajduje; świat nie jest Bogiem

2) Bóg jest osobą

3) To Bóg nas podtrzymuje, a my nie robimy nic, by podtrzymywać Boga

4) Ludzie powinni szukać Boga, a nie tylko mądrości i zasad etycznych

5) Musimy pokutować przed Bogiem

6) Bóg osądzi świat

7) Dowód prawdziwej religii: zmartwychwstanie Jezusa

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 17:18-31 Paweł wspomniał o bożkach w rozmowie z panteistycznymi/ateistycznymi stoikami?

Odp.: Słynny filozof Sokrates był jedynym greckim filozofem, o którym wiadomo, że został stracony za to, że nie wierzył w greckich bogów. Od tamtej pory żaden inny grecki filozof nie odważył się powiedzieć, że greccy bogowie są fałszywi. Jeden z uczniów Sokratesa, Antystenes, założył szkołę cyników, a stoicy wywodzą się właśnie od cyników.

Należy zwrócić uwagę na sprzeczność między filozofią stoicką a rzeczywistymi przekonaniami stoików.

Filozofia stoicka: Stoicyzm nauczał, że wszyscy ludzie wywodzą się z jednej uniwersalnej duszy (a nie z greckich bożków), która przenika materię, oraz że wszyscy ludzie są braćmi i równi sobie.

Stoicy: Jednak stoicy nie byli ateistami, o czym świadczy fakt, że jeden z czołowych przywódców stoików, Kleantes z Assos, napisał „Hymn do Zeusa” (Zeus był greckim bożkiem), z którego cytował Paweł. Wiara stoików w bożki stała się później dla chrześcijan sprawą życia i śmierci. Rzymski cesarz Marek Aureliusz był stoikiem, który prześladował chrześcijan między innymi dlatego, że nie wierzyli w żadnych bogów poza Jedynym Prawdziwym Bogiem.

Cel Pawła: W Dziejach Apostolskich 17:18-31 Paweł prawdopodobnie sprytnie, ale w sposób dorozumiany, wskazywał na intelektualną hipokryzję polegającą na śpiewaniu hymnów ku czci Zeusa i akceptowaniu greckich bożków w przeciwieństwie do wiary w jedynego (choć panteistycznego) Boga. Podstawową kwestią jest to, że jeśli Bóg jest przyczyną naszego istnienia, to my nie możemy być przyczyną istnienia Boga.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 17:18-31 Paweł posługiwał się argumentem typu „człowiek słomiany”, twierdząc, że bogowie nie byli tymi stworzonymi przez człowieka bożkami? Niektórzy politeiści wierzyli, że bożki były jedynie martwymi przedstawieniami bogów.

Odp.: Poganie wierzyli w sposób niekonsekwentny zarówno w niewidzialnych bogów, jak i w widzialne posągi. W szczególności bogowie mogli być lokalizowani tak, że „zamieszkiwali” widzialne posągi, które były święte i posiadały moc przekazywania proroctw oraz uzdrawiania. Na przykład w Efezie nie mówiono, że bogini Artemida jest ważna; raczej wołano: „Wielka jest Artemida Efezjan”. Przyjrzyjmy się temu, co mówili pierwsi chrześcijanie, współcześni hinduiści i współcześni katolicy – nie o politeizmie w ogóle, ale o czczeniu samych kamiennych posągów.

Wczesny Kościół: Oprócz Pawła wielu wczesnochrześcijańskich pisarzy wskazywało na tę niespójność, posługując się wieloma argumentami tego samego rodzaju, że „same drewno, metal i kamień nie mogą nic uczynić”. Oto kilka przykładów:

„Przemowa Tatiana do Greków”, rozdz. 4, str. 66, 110–172 r. n.e.

Teofil do Autolika, księga 1, rozdz. 10, str. 92, 168–181/188 r. n.e.

„Apel Atenagorasa w obronie chrześcijan” (177 r. n.e.) krytykuje pogan za wiarę, że rzeczywiste posągi uzdrawiają chorych i wygłaszają wyrocznie.

„Napomnienie” Klemensa Aleksandryjskiego (193–217/220 r. n.e.), rozdz. 10, str. 199, krytykuje traktowanie kamieni i drewna jako rzeczy świętych.

Minucius Felix (210 r. n.e.) „O ileż bardziej trafnie niemowe zwierzęta oceniają z natury waszych bogów? Myszy, jaskółki, kanie wiedzą, że nie mają oni uczuć: gryzą ich, depczą, siadają na nich; a jeśli ich nie przepędzicie, budują gniazda w samych ustach waszego boga. Pająki natomiast tkają swoje sieci nad jego twarzą i zawieszają swoje nici na samej jego głowie. Wy wycieracie, oczyszczacie, skrobiecie, a także chronicie i karmicie tych, których sami tworzycie;” Oktawiusz z Minucius Felix, rozdz. 24, str. 187

Oktawiusz z Minuciusza Feliksa, 210 r. n.e., rozdz. 19, str. 184 oraz rozdz. 27, str. 189–190. W rozdziale 27, str. 190, wspomina on, że demony czają się pod posągami i wizerunkami.

Cyprian z Kartaginy (ok. 246–258) w Traktacie 6, rozdz. 7, str. 467 parafrazuje Oktawiusza na temat złych duchów czających się pod posągami i poświęconymi obrazami.

Hinduskie bałwochwalstwo: Dzisiaj hindusi wyznający wedantę kładą nacisk na Upaniszady oraz na jedną, panteistyczną istotę – Brahmana. W odróżnieniu od innych hindusów nie podkreślają oni znaczenia Indry, króla bogów, ani tego, że Śiwa jest Najwyższy, ani że Wisznu jest Najwyższy, ani też innych bogów. Jednak, co jest niespójne, wciąż mogą posiadać w swoich domach posągi tych lub innych bóstw, którym składają ghee (masło) lub inne ofiary. W jaki sposób te małe plastikowe lub metalowe posągi spożywają masło i inne pokarmy, zwłaszcza jeśli wszystko jest Brahmanem?

Bałwochwalstwo katolickie: Dzisiaj katolicy wierzą nie tylko, że Maryja roni łzy i uzdrawia, ale że to właśnie jej posągi ronią łzy i uzdrawiają.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 17:23 istnieje jakiś pozabiblijny dowód na istnienie ołtarza poświęconego nieznanemu bogu?

Odp.: Nie ma dowodów archeologicznych, ale istnieje mnóstwo dowodów literackich. Pausaniasz (II w. n.e.) w dziele „Opis Grecji” 1:1:4 pisze o „ołtarzach nieznanych bogów”, a Filostrat (III w. n.e.) w dziele „Żywot Apolloniusza z Tyany” 6:3:5 wspomina: „Rozsądniej jest mówić dobrze o wszystkich bogach, zwłaszcza w Atenach, gdzie wznosi się ołtarze nawet dla nieznanych bogów”. Diogenes Laertios w dziele „Żywoty filozofów” 1:110 wspomina, że podczas epidemii w Atenach Epimenides wypuścił czarne i białe owce. Ateńczycy mieli złożyć ofiarę z tych owiec w miejscu, gdzie się zatrzymały, na ołtarzu znajdującym się najbliżej tego miejsca. Gdy owce zatrzymały się z dala od jakiegokolwiek istniejącego ołtarza poświęconego bogu, Ateńczycy wznosili ołtarz nieznanemu bogu.

Ponadto nie wiemy na pewno, czy Paweł zakończył już swoje kazanie, gdy przerwali mu ateńscy filozofowie, wyśmiewając go.

P: Czy Dzieje Apostolskie 17:23 w jakiś sposób potwierdzają ateistyczne twierdzenie, że „Bóg” to po prostu nazwa tego, czego nie znamy?

Odp.: Jest jedna kwestia, w której chrześcijanie mogą częściowo zgodzić się z ateistami. „Bóg” to termin określający to, czego oni nie znają. Jednak dzięki Chrystusowi my znamy Boga. Drugą kwestią, co do której ateiści powinni się zgodzić, jest to, że biorąc pod uwagę objętość Biblii oraz liczne świadectwa chrześcijan, chrześcijaństwo – zakładając, że jest prawdziwe – ujawnia wiele na temat Boga.

Na marginesie, Ajschylos w „Eumenidach” wkłada w usta boga Apolla słowa: „Gdy proch wchłonie krew człowieka, gdy ten umrze, nie ma zmartwychwstania”. Gdyby ktoś w to wierzył, szydziłby, gdy Paweł mówił o zmartwychwstaniu.

Można powiedzieć, że wszyscy, w tym ateiści, wierzą w Boga. Definiując tu Boga jako to, co jest nie stworzone, co ustanowiło prawa natury, pierwotną przyczynę, imię boga ateistów brzmi „przypadek” (zaczerpnięte z wykładu Davida Prentissa).

Pytanie: Jak i kiedy, zgodnie z Dziejami Apostolskimi 17:28, powinniśmy cytować źródła niechrześcijańskie jako prawdziwe, głosząc ewangelię lub prowadząc dyskusję z niechrześcijanami?

Odp.: Należy to robić bardzo ostrożnie. Nie chcemy sprawiać wrażenia, że wierzymy – ani że oni powinni wierzyć – w całość dzieła, z którego cytujemy, nawet jeśli jakaś jego część jest prawdziwa. Paweł, podobnie jak my, mógłby cytować fragmenty, aby znaleźć wspólną płaszczyznę porozumienia, zgadzając się co do kwestii, które obie strony już uznają za prawdziwe, zanim przejdziemy do nowych zagadnień. Możemy jednak poprzedzić nasze wypowiedzi słowami w stylu: „Nie uważam, by ta książka/źródło było w całości prawdziwe, ale myślę, że możemy się zgodzić, iż to jedno zdanie w nim zawarte jest prawdziwe”. W pewnym sensie poruszasz się po cienkiej linie między argumentacją ad hominem – odwołując się do tego, co rozmówcy uważają za wiarygodne i rzetelne – a uniknięciem potwierdzania lub wzmacniania ich przekonania o wiarygodności źródła sprzecznego z Biblią.

Czasami jednak pojawiają się ciekawe fakty. Na przykład Ksenofanes, piszący w 570 r. p.n.e., wyśmiewał pogląd, że bogowie w niebie mają jasną karnację i niebieskie oczy, zupełnie jak Trakowie – przynajmniej według Traków zamieszkujących współczesną Bułgarię i północno-wschodnią Grecję. Tymczasem dla Etiopczyków wszyscy bogowie w niebie mieli ciemną karnację i wyglądali, cóż, jak Etiopczycy. A skoro o tym mowa, czy słyszeliście o blondwłosej, niebieskookiej hinduskiej bogini o imieniu „Brigitte” albo o hinduskim bogu o imieniu Chau Chung? – Nie sądzę. Gdyby każda kultura uważała, że to właśnie oni sami najbardziej fizycznie przypominają bogów w niebie, można by się zastanawiać, czy wizerunki tych bogów w niebie nie byłyby fałszywe lub zwodnicze, a Ksenofanes mógłby mieć rację. Czy podzieliłbyś się tym z poganinem? – Być może. Czy to jest głoszenie ewangelii? – Nie. To się nazywa polemika.

W wielu przypadkach nie ma w ogóle potrzeby odwoływania się do jakichkolwiek niechrześcijańskich i antybiblijnych źródeł ani ich poruszania. Jeśli jednak ludzie, którzy cię słuchają, mają barierę uniemożliwiającą przyjęcie ewangelii, w takim przypadku – czasami, ale nie zawsze – dobrze jest pokazać, co jest poprawne, a co niepoprawne w źródle lub autorytecie, któremu ufają.

W przypadku Pawła chrześcijanie są podzieleni co do tego, czy postąpił on w tej sytuacji najlepiej, jak mógł. Nie widzimy w Atenach żadnego kwitnącego kościoła, a uwierzyło tylko kilka osób. Być może słuchacze uznali słowa Pawła za interesujące, ale jego nauczanie z łatwością mogło wpisać się w ich dotychczasowy światopogląd religijny, ponieważ wszystko, co powiedział, i tak pochodziło z ich własnych źródeł. Z drugiej strony inni twierdzą , że w obliczu bardzo sceptycznej publiczności Paweł postąpił najlepiej, jak tylko mógł.

Znałem pewnego chrześcijanina narodzonego na nowo, byłego mormona, który, gdy świadczył przed mormonami, po prostu cytował im fragmenty z Księgi Mormona (którą znał całkiem dobrze). Nie mogli tak naprawdę z nim dyskutować, ponieważ pochodziło to z ich własnej księgi religijnej. Nie wiem jednak, na ile skuteczne było to wyjątkowe podejście.

Pytanie: Czy fragment z Dziejów Apostolskich17:28 wskazuje, że panteizm jest prawdą?

Odp.: Nie. Wyrażenie „W Nim żyjemy, poruszamy się i jesteśmy” nie oznacza, że fizycznie znajdujemy się wewnątrz Boga, który jest duchem. Oznacza to raczej, że wszyscy zostaliśmy stworzeni przez Boga, a nasze dalsze istnienie zależy od Niego. Więcej na temat myśli Pawła w tym zakresie można znaleźć w Liście do Kolosan 1:16-17.

P: Czy fragment z Dziejów Apostolskich17:28 –29 wskazuje, że Niebiański Ojciec i Matka zrodzili dzieci duchowe, jak nauczają mormoni?

Odp.: Nie. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę dwie kwestie.

1. Zwróć uwagę na brak jakiejkolwiek wzmianki o bogini lub matce.

2. Zwróć uwagę na brak jakiejkolwiek wzmianki o aktywności seksualnej ze strony Boga. Muzułmanie często błędnie sądzą, że chrześcijanie wierzą, iż Bóg może utrzymywać stosunki seksualne. Prawdziwi chrześcijanie nigdy nie twierdzili, że Bóg jest istotą seksualną, choć mormoni nauczają, że Bóg jest istotą seksualną.

P: Czy Dionizjusz, o którym mowa w Dziejach Apostolskich 17:34, to ta sama osoba, która później została biskupem Aten?

Odp.: Nie mamy pewności, ale w „Historii kościelnej” Euzebiusza, tom 3, rozdział 4, str. 137–138, odnotowano, że Dionizy z Koryntu (170 r. n.e.) twierdził, iż Dionizy, pierwszy biskup Aten, oraz Dionizy Areopagita to ta sama osoba.

Pytanie: Czy ten Dionizjusz, o którym mowa w Dziejach Apostolskich 17:34, napisał dzieła przypisywane Dionizjuszowi Areopagicie?

Odp.: Nie. Zostały one napisane setki lat później, około 485–528 r. n.e. Encyklopedia Britannica w wydaniu z 1956 r. (tom 7, str. 396–397) podaje, że te cztery dzieła wraz z dziesięcioma listami wywarły głęboki wpływ na teologów średniowiecza, w tym na Tomasza z Akwinu, Erigenę, Piotra Lombarda, Alberta Wielkiego i innych. Bardziej interesował ich zawarty w nich system teologii chrześcijańskiej połączony z filozofią grecką niż tożsamość faktycznego autora.

Niestety, spowodowało to, że filozofia zajęła miejsce relacji z Bogiem i posłuszeństwa wobec Niego. Encyklopedia Britannica (1956), str. 396, stwierdza: „Ich składniki – chrześcijańskie, greckie, orientalne i żydowskie – są zjednoczone w organiczny system, a nie tylko prymitywnie wymieszane. Być może teologiczno-filozoficzna fantazja nigdy nie stworzyła niczego bardziej niezwykłego”. System ten podkreślał przepływ życia od Boga poprzez niebiańską hierarchię trzy na trzy, składającą się z:

I. Serafinów, Cherubinów i Tronów

II. Panowania, Cnoty i Moce

III. Księstwa, Archaniołowie i Aniołowie.

Badanie rzekomych relacji między tymi istotami, trójcami rytuałów i innymi sprawami zastąpiło proste studiowanie Słowa Bożego. Wygląda to niemal tak, jakby autor posługujący się pseudonimem Dionizy Areopagita bardzo uważnie przeczytał List do Kolosan 2:18-19, a następnie zrobił wszystko, co mógł, by się temu sprzeciwić.

Pytanie: Kto pierwszy uwierzył w Achaii – wspomniani w Dziejach Apostolskich 17:34 Ateńczycy Dionizjusz i Damaris, czy też domownicy Stefanasza z 1 Listu do Koryntian 16:15?

Odp.: Pierwsi, którzy uwierzyli w Achaii, byli domownicy Stefanasza. Ateny nie były częścią rzymskiej prowincji Achaii, lecz administracyjnie niezależnym miastem otoczonym przez Achaię. Pisarz prawdopodobnie nie wiedziałby o tym, gdyby nie żył dokładnie w tamtych czasach.

P: Czy w Dziejach Apostolskich 18:2 mamy jakieś pozabiblijne potwierdzenie, że cesarz Klaudiusz (41–54 r. n.e.) nakazał wszystkim Żydom opuszczenie Rzymu?

Odp.: Tak, rzymski historyk Swetoniusz w dziele „O Klaudiuszu” (rozdział 25) pisze o tym wygnaniu i podaje, że powodem były „ciągłe zamieszki podżegane przez Chrestusa”. Chrestus był prawdopodobnie błędną pisownią imienia Chrystus, a zamieszki te prawdopodobnie wynikały z oporu wielu Żydów wobec przyjęcia Chrystusa. Miało to miejsce około 50 r. n.e., ale Swetoniusz nie podaje dokładnego roku.

Rzymski historyk Dio Kasjusz oraz żydowski historyk Józef Flawiusz również wspominają o dekrecie Klaudiusza nakazującym wydalenie wszystkich Żydów z Rzymu, ale nie podają roku.

Wspomina o tym również pisarz chrześcijański Orosius, twierdząc, że opiera się na relacji Józefa Flawiusza. Orosius podaje, że był to rok 49 n.e.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 18:3, 20:34; 1 Kor 9:1-18; 2 Kor 11:7-12; 1 Tes 2:9; 2 Tes 3:7-10 Paweł był producentem namiotów, a nie zawodowym rabinem?

Odp.: Nie było zawodowych rabinów. Zgodnie z Miszna Pirke Aboth/Avot 2:2 wszyscy rabini mieli nauczyć się jakiegoś rzemiosła.

P: W Dziejach Apostolskich 18:6 – kiedy, twoim zdaniem, właściwe jest postępować tak jak Paweł w tym miejscu i „strzepnąć szaty” (lub, jak w Dziejach Apostolskich 13:51, „strzepnąć proch z nóg”)?

Odp.: Postanowili, że pod żadnym pozorem nie przyjmą słów Pawła i jasno mu to dali do zrozumienia. Gdy wszyscy ludzie, z którymi rozmawiasz , są przekonani, że nie chcą podążać za Bogiem, odrzucają ciebie i twoje przesłanie oraz nie zwracają uwagi na twoje słowa, wówczas twoja rola w ostrzeganiu ich może się zakończyć. Strzepnięcie prochu z nóg jest dla nich ostatecznym przesłaniem, że od tej pory sam Bóg może ich ostrzegać. Nawiasem mówiąc, Paweł postąpił tak wyłącznie w przypadku synagogi w Koryncie. Później Paweł odwiedził synagogę w Efezie.

Pytanie: Dlaczego, twoim zdaniem, Bóg przemówił do Pawła w Dziejach Apostolskich 18:9-10?

Odp.: Po prześladowaniach i braku pozytywnego przyjęcia w Atenach mógł czuć się przygnębiony. Nawet w innych miejscach często miał obiecujący początek, by w końcu być zmuszonym do odejścia z powodu wszelkiego sprzeciwu. Kiedy być może zastanawiał się, czy jego wysiłki przynoszą w ogóle jakikolwiek trwały efekt, Bóg dodał mu otuchy. Pomimo tego, co wydarzyło się wcześniej, Bóg obiecał Pawłowi, że nikt nie wyrządzi mu krzywdy w Koryncie. 2 List do Koryntian 1:3-11 również ukazuje przygnębienie, jakie odczuwał Paweł w tym czasie.

Pytanie: Dlaczego, jak wynika z Dziejów Apostolskich 18:9-10, pobożni przywódcy czasami popadają w przygnębienie i zniechęcenie?

Odp.: Czasami może to wynikać z tego, że nie widzą oni oczekiwanych rezultatów. Albo, co równie złe, widzą pozytywne rezultaty, ale potem zauważają, że nie są one trwałe. Pamiętaj jednak, że rezultaty należą do Boga.

Z drugiej strony, czasami przywódcy mogą stać się zbyt pewni siebie. Może to zniechęcać innych ludzi.

Posłuszni chrześcijanie, którzy kochają Pana, wciąż mogą popadać w zniechęcenie. Przykłady z Biblii to Hiob, Eliasz, Dawid i Paweł. Innymi przykładami chrześcijan borykających się ze zniechęceniem lub depresją są Marcin Luter, Charles Spurgeon, Adoniram Judson, Hudson Taylor, Mary Morrison – żona Roberta Morrisona, David Brainerd oraz A.B. Simpson.

Przyjrzyjmy się, jak Paweł mógł postrzegać sytuacje w swoim życiu. Kierunek, w którym zmierzał Paweł, mógł mieć ogromną wartość strategiczną. Gdyby Paweł mógł porozmawiać z przywódcami żydowskimi i przekonać ich do uznania Jezusa za Mesjasza, miałoby to ogromny wpływ. Gdyby Paweł mógł dać świadectwo cesarzowi rzymskiemu i doprowadzić go do Chrystusa, a przynajmniej sprawić, by chrześcijaństwo stało się religią akceptowaną i niepodlegającą prześladowaniom, znacznie ułatwiłoby to życie chrześcijanom w całym Imperium. Paweł podjął działania w obu tych kierunkach, ale nie wiemy, na ile świadomie myślał o tych strategicznych inicjatywach. Niezależnie od tego jednak obie te potencjalnie wielkie szanse zakończyły się fiaskiem. Chrześcijanie w tamtym czasie nie mieli do dyspozycji zasobów narodu żydowskiego ani zasobów Imperium Rzymskiego, które pomogłyby im w szerzeniu Ewangelii. Zamiast tego toczyli ciężką walkę, korzystając z pomocy Boga, ale bez wsparcia instytucji.

Jak byś się czuł, gdybyś był utalentowanym kaznodzieją, nauczycielem i cudotwórcą, a potem spędził dwa lata w więzieniu, mając jedynie bardzo ograniczoną możliwość wywarcia wpływu? Jesteśmy narzędziami. W mojej skrzynce z narzędziami mam młotek i jest to dobry młotek. Wyjmuję go i używam, kiedy jest to potrzebne, a przez resztę czasu pozostawiam go w skrzynce. Nie martwię się, czy młotek jest w pełni wykorzystywany, ani czy czuje się spełniony. Jesteśmy narzędziami dla Boga. Bóg posługuje się nami, kiedy zechce, a w innych momentach może dać nam jedynie ograniczone możliwości.

Czasami Bóg prosi nas, byśmy byli więźniami i niewolnikami. Nie zawsze wolno nam działać z pełnym wykorzystaniem naszego potencjału, a nawet służyć Bogu z pełnym wykorzystaniem naszego potencjału. Jednak Bóg nie oczekuje od nas wyników, lecz posłusznej miłości. Musimy być przygotowani, zawsze gotowi i nie obrażać się, gdy zostajemy odłożeni na dalszy plan i musimy czekać.

P: Co powinniśmy zrobić, gdy czujemy się zniechęceni, jak opisano w Dziejach Apostolskich 18:9-10?

Odp.: Jak powiedział pewien dobry pisarz chrześcijański, nie powinniśmy obrażać się na to, czego nie potrafimy wyjaśnić. Zbliżmy się do Boga. Uświadommy sobie, że obecna chwila jest bardzo mała w porównaniu z przyszłością wieczności. To, kim jesteś, jest ważniejsze niż to, co robisz i co ci się przydarza. Paweł zdał sobie z tego sprawę, będąc w więzieniu, i to jest sekret tego, jak mógł być radosny nawet tam, śpiewając i wielbiąc Boga.

P: Co powinniśmy zrobić, aby dodać otuchy pobożnym przywódcom, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 18:9-10?

Odp.: Módlmy się za nich, dajmy im znać, że ich cenimy i modlimy się za nich. Nawet jeśli potrzebują napomnienia, a nawet upomnienia, dajmy im również znać, że nadal ich szanujemy i troszczymy się o nich.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 18:12 mamy jakieś informacje spoza Biblii na temat prokonsula Galliona?

O: Tak, ale zanim omówimy konkretnie Galliona, porozmawiajmy najpierw ogólnie o prokonsulach. Niektóre prowincje rzymskie znajdowały się pod kontrolą legata cesarskiego podlegającego cesarzowi, inne podlegały prokonsulowi podlegającemu Senatowi. Była to istotna różnica w Rzymie, dotycząca tego, kto pobierał podatki. Korynt był starożytnym miastem, zburzonym przez Rzymian, ale odbudowanym w 47 r. p.n.e. Korynt był stolicą regionu Grecji znanego jako Achaja. Achaja była częścią Macedonii do 27 r. p.n.e. i znajdowała się pod władzą prokonsula (z Senatu). W 15 r. n.e. Tyberiusz połączył ją z Macedonią i Moesją, tworząc prowincję cesarską. Klaudiusz poddał ją władzy prokonsula mianowanego przez Senat w 44 r. n.e., zgodnie z relacją Swetoniusza w dziele „Klaudiusz 25”.

Junius Annaeus Gallio był starszym bratem słynnego filozofa stoickiego Lucjusza Annaeusa Seneki, który był nauczycielem Nerona. Inskrypcja w Delfach wskazuje, że Gallio pełnił funkcję prokonsula w latach ok. 51–52 n.e. Inni interpretują tę datę jako 52– 53 n.e. Najwyraźniej niedawno objął stanowisko prokonsula, gdy przebywał tam Paweł. Gallio był człowiekiem bardzo łagodnym. Według samego brata Galliona, Seneki, „żaden śmiertelnik nie jest tak miły dla kogokolwiek, jak Gallio dla wszystkich”. Gallio nie pełnił funkcji prokonsula zbyt długo. W ciągu kilku lat wyruszył w rejs, aby pozbyć się nawracającej gorączki. Kilka lat później udał się w rejs do Aleksandrii, aby złagodzić objawy astmy. Ostatecznie brat Galliona, Seneka, został zmuszony do popełnienia samobójstwa, a później Neron kazał zabić Galliona.

Decyzja Galliona o oddaleniu sprawy przeciwko Pawłowi miała duże znaczenie jako precedens. Gdyby Gallion uznał Pawła za winnego propagowania religii niezgodnej z prawem, inni namiestnicy mogliby pójść w jego ślady i wydalić Pawła, gdy tylko ten wkroczyłby na ich terytorium.

Pytanie: Kto pobił Sosthenesa w Dziejach Apostolskich 18:17 i dlaczego?

Odp.: Pismo Święte nie podaje, kto pobił Sosthenesa ani dlaczego. Przyjrzyjmy się czterem możliwościom, a następnie zdecydujmy, która z nich jest najbardziej prawdopodobna.

a) Sosthenesa pobili antysemiccy Grecy

b) Żydzi pobili Sosthenesa za to, że był letnim rzecznikiem.

c) Sosthenes, będący Żydem, przyjął lanie w ramach „ofiary”, próbując przekonać Galliona.

d) Żydzi pobili Sosthenesa, ponieważ stał się chrześcijaninem.

Prawidłowa odpowiedź to prawdopodobnie a), ale d) również wydaje się prawdopodobne. Paweł wspomina o Sosthenesie w 1 Liście do Koryntian 1:1. Ponieważ Paweł nie rozróżniał innego Sosthenesa, prawdopodobnie chodziło o tę samą osobę, co sprawia, że d) jest prawdopodobnie prawidłową odpowiedzią. Sosthenes nie był popularnym greckim imieniem.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 18:24-28 Apollos był wierzącym, zanim poznał Jezusa?

Odp.: Apollos nie znał Jezusa, ale podobnie jak Abraham, Hiob i inni prawdziwi naśladowcy, wierzył w Boga, choć nie miał jeszcze okazji usłyszeć o Jezusie. Jak nauczał J.D. Pentecost, jeśli chodzi o Apollosa, przed rozmową z Akwilą i Priscillą pozostawał on wciąż w Starym Przymierzu. Apollos pochodził z Aleksandrii i prawdopodobnie wyznawał „hellenistyczną odmianę judaizmu”, która była zaznajomiona z filozofią grecką. Być może lepiej radził sobie w rozmowach z greckimi filozofami niż Paweł.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 18:24-28, gdyby Apollos zmarł przed rozmową z chrześcijanami, trafiłby do nieba?

Odp.: Pismo Święte tego nie mówi, ale należy zwrócić uwagę na trzy kwestie.

1. Apollos wierzył w prawdę o Bogu, którą znał.

2. Prawdopodobnie nie rozumiał tej prawdy ani nie posiadał Ducha Świętego.

3. Zamiast pozostawić Apollosa w tym stanie pośrednim, w którym byłby czymś w rodzaju wierzącego ze Starego Testamentu, Bóg zadbał o to, by Apollos poznał prawdę.

P: Jak, w świetle Dziejów Apostolskich 18:24-28, należy pouczać kogoś, kto ma częściową, ale niepełną wiedzę o prawdzie?

Odp.: Jeśli jest to osoba niewierząca, zacznij od modlitwy; tylko Duch Święty może ją nawrócić, ale ty możesz zasiać ziarno, poprowadzić ją lub przyprowadzić do Chrystusa, w zależności od tego, na jakim etapie się znajduje. Wielu chrześcijan, którzy są byłymi mormonami, z którymi rozmawiałem, twierdziło, że to, co skłoniło ich do odejścia od mormonizmu, musieli usłyszeć około dziesięć razy, zanim wywarło to na nich jakikolwiek wpływ. Dopiero wtedy postanowili przeprowadzić badania, „wiedząc”, że udowodnią chrześcijaninowi, że się myli. Potem odkryli, że nie są w stanie tego zrobić, i ostatecznie porzucili mormonizm, a później nawrócili się na Chrystusa.

Jeśli ktoś jest wierzącym, który myli się w sprawach ważnych, ale drugorzędnych, i tak zacznij od modlitwy. Być może nadal będziesz musiał wykazać się wobec niego cierpliwością. Nie wdawaj się z nim w dyskusję, chyba że jest to konieczne. Czasami musisz starannie udowodnić każdy swój argument; ale czasami nie musisz tracić czasu na to, po prostu przedstaw swoje argumenty. Musisz dowiedzieć się, na jakim etapie się znajdują, i ocenić to na podstawie osoby i sytuacji. Dobrze jest zapytać ich, na jakiej podstawie zajmują swoje stanowisko. Być może dostrzegają już zalety twojego punktu widzenia, ale czują, że nie mogą go zaakceptować, ponieważ uważają, że musieliby wtedy zmienić inne przekonanie. Nie dowiesz się tego jednak, dopóki nie zapytasz ich, dlaczego trzymają się swojego stanowiska. Wtedy być może uda ci się pokazać im, że mogą zmienić zdanie i przyjąć twój punkt widzenia, bez konieczności zmiany swojego stanowiska w innej kwestii.

Może się również zdarzyć, że po przedstawieniu przez ciebie argumentów i wyjaśnieniu przez nich powodów swojego stanowiska okaże się, że to ty się mylisz i albo ty, albo oboje powinniście zmienić swoje poglądy, aby dostosować się do prawdy.

P: Jak wyglądało miasto Efez w czasach Pawła, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 19:1?

Odp.: Efez był jednym z trzech lub czterech największych miast w Imperium Rzymskim. Panowała tam bardzo silna obecność pogańska, a interesy finansowe były ściśle powiązane z utrzymującym się pogaństwem. Miasto miało już za sobą szczytowy okres rozwoju gospodarczego, ponieważ port ulegał zamulaniu z powodu nadmiernego wycinania drzew, nadmiernego wypasu i wypalania węgla drzewnego w górnej części rzeki. Rzymianie próbowali usunąć osad w 65 r. n.e., ale nie odnieśli w tym zakresie większego sukcesu. Nadal jednak mogli zarabiać znaczne pieniądze dzięki srebrnej bogini Artemidzie. Główna ulica była jak na tamte czasy bardzo szeroka – miała około 11 metrów. Jednak nic z tego nie wpłynęło znacząco na szerokie rozpowszechnianie się tam Ewangelii. Świątynia Artemidy miała 239 stóp szerokości i 418 stóp długości, zgodnie z „Historią naturalną” Pliniusza 36.95. Była to prawdopodobnie największa świątynia na świecie, około czterokrotnie większa od ateńskiego Partenonu.

P: Czym są „wyższe wybrzeża”, o których mowa w Dziejach Apostolskich 19:1?

Odp.: Był to śródlądowy region górzysty Azji Mniejszej (płaskowyż frygijski i galacki), przez który Paweł przejeżdżał w drodze do Efezu.

Pytanie: Jak w Dziejach Apostolskich 19:2-3 mogli oni naprawdę uwierzyć, nie otrzymawszy Ducha Świętego?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę cztery kwestie.

Z intelektualnego punktu widzenia każdy może wierzyć, że chrześcijaństwo jest prawdą, nie zobowiązując się jednak do bycia chrześcijaninem i nie otrzymując zbawienia.

W czasach Starego Testamentu wielu wierzyło w Boga, nie mając w sobie Ducha Świętego.

W tym okresie przejściowym ci poganie byli posłuszni w wierze, mimo że Duch Święty jeszcze ich nie napełnił.

Dzisiaj, choć ten przypadek nie stanowi dla nas przykładu, dowodzi on jednak, że obecność Ducha Świętego w człowieku nie była warunkiem koniecznym do uwierzenia w Boga.

Pytanie: Czy w świetle Dziejów Apostolskich 19:2-3 ludzie dzisiaj mogą prawdziwie wierzyć bez otrzymania Ducha Świętego?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę dwie kwestie.

1. Ten fragment, podobnie jak doświadczenia wielu wierzących ze Starego Testamentu, dowodzi, że teoretycznie Bóg może sprawić, by ludzie uwierzyli, nawet jeśli nie mają w sobie Ducha Świętego.

2. Zanim Paweł napisał List do Rzymian 8, Duch Święty zamieszkał już w każdym, kto był prawdziwym wierzącym.

Pytanie: Czy możesz wyjaśnić, dlaczego w Dziejach Apostolskich 19:5 jest napisane, że uczniowie Jezusa chrzcili wyłącznie w imię Jezusa? Dlaczego?

Odp.: Chociaż Pismo Święte nie mówi tego wprost, możemy zauważyć kilka rzeczy.

1. Inni ludzie również chrzcili. Żydzi praktykowali rytualne obmycia, a później chrzcili heretycy z nurtu ceryntiańskiego. Istniały różne obrzędy związane z greckimi religiami misteryjnymi.

Jednak w odróżnieniu od tych innych chrztów, oni chrzcili z upoważnienia Jezusa; zatem wyrażenie „w imię” z pewnością obejmuje tutaj znaczenie „z upoważnienia”.

2. Oczywiście Jan Chrzciciel również chrzcił. W rzeczywistości niektórzy chrześcijanie w Efezie postępowali niewłaściwie. Więcej na ten temat można przeczytać w Dziejach Apostolskich 19:1-6.

3a. Niektórzy uważają, że nie ma znaczenia, czy chrzciło się w imię Jezusa, czy w imię Ojca, Syna i Ducha Świętego – to wszystko jedno. Nie liczy się „formuła” ani słowa, ale znaczenie i intencja.

3b. Z drugiej strony być może chrześcijanie lub Łukasz celowo nie chcieli upubliczniać, że chrzcili w imię Ojca, Syna i Ducha Świętego, ale dla zwięzłości po prostu mówili o chrzcie w imieniu/mocy Jezusa.

4. Pentekostaliści jedności twierdzą, że są to synonimy, ponieważ Jezus jest Ojcem i Jezus jest Duchem Świętym. Nie może to jednak być prawdą, ponieważ w Ewangelii Mateusza 27:46 Jezus zawołał: „Boże mój, Boże mój, czemuś mnie opuścił?”.

Zatem punkty 1 i 2 są zdecydowanie prawdziwe, a prawdziwy może być albo punkt 3a, albo 3b. Punkt 4 jest zdecydowanie fałszywy.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 19:6-7 uczniowie z Efezu byli prawdziwymi chrześcijanami przed chrztem Duchem Świętym?

Odp.: Nie byli jeszcze chrześcijanami, choć należeli do grona wybranych. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę cztery kwestie.

W czasach Starego Testamentu człowiek mógł prawdziwie wierzyć w Boga, nie mając w sobie Ducha Świętego. Duch Święty mógł opuścić daną osobę, tak jak Bóg opuścił Samsona w Księdze Sędziów (16:20 ), a o co Dawid prosił Boga w Psalmie 51:11.

W czasach Nowego Testamentu wszyscy prawdziwi chrześcijanie mają w sobie Ducha Świętego, jak mówi List do Rzymian 8:9-11 i jak sugeruje 1 List do Koryntian 2:16. Dzieje Apostolskie 19:2 pokazują ludzi, którzy wierzyli w Jezusa, ale nie mieli jeszcze Ducha Świętego. Ponieważ nastąpiło już przejście od starotestamentowego Przymierza Mojżeszowego/dyspensacji do Nowego Testamentu, należało natychmiast prosić o Ducha Świętego.

Bóg nie jest ograniczony do działania w ramach naszych oczekiwań. Na przykład niektóre niemowlęta umierają, nie mając możliwości uwierzenia w Jezusa. Nic w Biblii nie ogranicza Boga w tym, by pozwolił im pójść do nieba przez Jezusa.

Uczniowie z Efezu znali jedynie Stary Testament i Jana Chrzciciela. (Być może Apollos z nimi rozmawiał.) Być może byli podobni do ludzi z czasów Starego Testamentu.

Pytanie: Czy w świetle Dziejów Apostolskich 19:12 współcześni uzdrowiciele powinni rozdawać chusteczki w celu uzdrowienia?

Odp.: Mówiąc jako osoba niebędąca charyzmatykiem, nie ma w tym fragmencie Pisma Świętego ani w żadnym innym miejscu Biblii nic, co by to bezpośrednio wykluczało.

Pytanie: Czy fakt, że w Dziejach Apostolskich 19:12 ludzie byli uzdrawiani przez chusteczki i fartuchy, których dotknął apostoł, przemawia za stosowaniem relikwii religijnych, takich jak te używane w Kościele katolickim i prawosławnym?

Odp.: Nie, ponieważ istniały istotne różnice między chusteczkami apostoła a późniejszymi relikwiami.

1. Ubrania te były używane do uzdrawiania, a nie w kulcie czy cześci.

2. Były to wyłącznie ubrania apostołów, a nie innych świętych, takich jak Maryja czy Jakub, brat Pana.

3. Nie wiązało się to z żadnymi pieniędzmi.

Począwszy od czasów Jana Klimaka (przed 670 r. n.e.), różni teologowie chrześcijańscy próbowali sformułować wyczerpującą listę cnót i wad. Najbardziej znaczącą cechą niemal wszystkich tych list jest to, że całkowicie pominięto w nich drugie z dziesięciu przykazań. (Jeśli nie jesteś pewien, jakie jest drugie przykazanie, warto przeczytać Księgę Wyjścia 20:4-6.)

Należy zauważyć, że istnieją pewne różnice między katolickim a prawosławnym podejściem do kultu. Prawosławni zazwyczaj posługują się ikonami, czyli dwuwymiarowymi obrazami, za pośrednictwem których modlą się do Boga. Katolicy częściej korzystają z figur.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 19:13-17 żydowscy egzorcyści nie mogli wygnać demonów?

Odp.: Wypowiadali właściwe słowa, ale moc nie tkwiła w słowach. Najważniejsza była moc Boża przepływająca przez życie chrześcijanina. Ponieważ nie byli chrześcijanami, tej mocy po prostu nie mieli.

Na marginesie warto zauważyć, że fakt, iż Scewa był rzekomo arcykapłanem, nie oznacza w rzeczywistości, że nim był lub nie; mogło to być po prostu miano, które sam sobie nadał. Ponadto, choć synowie Scewy zajmowali się egzorcyzmami, Pismo Święte nie podaje, czy sam Scewa również się tym zajmował.

Należy zauważyć, że ci egzorcyści nie poddali się Jezusowi jako swojemu Panu i Zbawicielowi, ale nie widzieli powodu, by nie używać imienia Jezusa dla własnej korzyści. Niektórzy ludzie dzisiaj postępują tak samo.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 19:13-17 mamy jakieś dowody na to, że późniejsi magiczni egzorcyści próbowali posługiwać się imieniem Jezusa?

Odp.: Właściwie tak. Paryski papirus magiczny nr 574, wiersze 3018–3019, zawiera słowa: „Zaklinam cię na Jezusa, boga Hebrajczyków” (por. K. Preisendanz, Papyri Graecae Magicae, 2 tomy [Lipsk: Teubner, 1928, 1931], tablica IV). Również żydowscy rabini wypowiadali się przeciwko używaniu imienia Jezusa podczas uzdrawiania (por. Tos Hulin 2:22-23; j. Szabat 14.4.14d; j Abodah Zarah 2.2.40d-41a; b Abodah Zarah 27b). Dlaczego mieliby to potępiać, gdyby niektórzy ludzie nie próbowali tego robić? Nie można łączyć okultyzmu z Jezusem. Jako chrześcijanie nie wolno nam angażować się w horoskopy, czytanie z dłoni, tablice Ouija, karty tarota ani żadne praktyki okultystyczne.

Pytanie: Jakie powinno być nasze podejście do książek o okultyzmie i fałszywych religiach, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 19:19?

Odp.: Jak powiedziała Zola Levitt: „Jeśli bawisz się z szatanem, on będzie się bawił z tobą”.

Być może wśród ogromnej liczby fałszywych środków leczniczych znalazł się jeden lub dwa, które faktycznie działały. Być może wśród wielu okultystycznych kłamstw znalazło się kilka mądrych słów, które miały sens. Być może istniało kilka zaklęć, które faktycznie działały, ponieważ demony sprawiały, że wydawały się skuteczne. Niemniej jednak wszystkie te księgi zostały spalone.

Chociaż książki innych religii zawierają wiele prawdziwych treści, nie powinniśmy szukać prawdy poprzez studiowanie pism poświęconych innym bogom. W Księdze Przysłów9:17 głupotą, a nie mądrością jest stwierdzenie: „Woda skradziona jest słodka, a chleb spożywany w tajemnicy jest smaczny!” (BSB). Oznacza to, że głupotą jest próba eklektycznego podejścia i czerpania wszelkich dobrych „szczegółów”, jakie mogą znajdować się w dziele poświęconym fałszywemu bogu. Czy masz w domu jakieś budzące wątpliwości figurki, czasopisma, filmy lub książki? Jeśli tak, potraktuj poważnie swoją relację z Jezusem i pozbądź się ich.

W nawiązaniu do poprzedniego akapitu należy dodać, że Paweł cytował pogańskich poetów greckich, przemawiając do Greków w Atenach i w innych miejscach. Chociaż Paweł bardzo jasno wyraził swoje stanowisko wobec polegania na filozofii greckiej w Liście do Kolosan 2:8 i 1 Liście do Koryntian 1:18-31, to jednak wykorzystywał swoją wiedzę na temat greckiej filozofii i religii, aby wyjaśniać koncepcje chrześcijańskie w sposób, który był dla nich bardziej zrozumiały. Chrześcijanie nie są zgodni co do względnej skuteczności stosowania tej metody przez Pawła w porównaniu z „głoszeniem wyłącznie Ewangelii”, jak sam stwierdził w 1 Liście do Koryntian 1:18-31.

Pytanie: Czy Demetriusz, o którym mowa w Dziejach Apostolskich 19:24, to ten sam Demetriusz, który był wierzącym, o którym mowa w 3 Liście Jana 12?

Odp.: Chociaż jest to możliwe, jest to bardzo mało prawdopodobne, ponieważ Demetriusz był powszechnym imieniem greckim.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 19:26,28 Demetriusz podsumował całe nauczanie Pawła w ten sposób?

O: Jego jednostronne podsumowanie jest w rzeczywistości bardzo pouczające. Wziął całe nauczanie Pawła i „skondensował” je do tego, co uznał za istotne dla siebie. Ponieważ nie pragnął podążać za prawdą, jedyne, co usłyszał, to to, że jego interes związany z wytwarzaniem bożków może ulec zmniejszeniu, jeśli ludzie uwierzą w Boga, który nie ma bożków.

Niektórzy chrześcijanie mogą być zdumieni, gdy podsumowanie ich słów przez osobę niebędącą chrześcijaninem okaże się równie jednostronne i powierzchowne jak analiza Demetriusza. Chociaż Paweł był skutecznym chrześcijańskim kaznodzieją, jego słowa po prostu nie wypełniały przepaści, ponieważ ludzie tacy jak Demetriusz spalili most po drugiej stronie. Nawet gdybyś wiedział tyle samo co Paweł, miał jego doświadczenie i potrafił czynić takie cuda jak on, to jeśli Duch Święty nie działa w sercu słuchacza, same twoje słowa nie wystarczą, by zniwelować tę przepaść.

Z drugiej strony te same słowa okazały się skuteczne w nawróceniu wielu mieszkańców Efezu. Tak więc fakt, że twoje słowa mogą nie dotrzeć do niektórych ludzi, nie oznacza, że to słowa są przyczyną porażki.

Pytanie: Kim są aziarchowie, o których mowa w Dziejach Apostolskich 19:31?

Odp.: Są to urzędnicy prowincji. Asiarchowie stanowili częściowo stowarzyszenie honorowe i mieli za zadanie promować kult cesarza w prowincji Azji. Ich siedziba główna znajdowała się w Pergamonie. W danym momencie tylko jedna osoba pełniła funkcję aziarchy całej prowincji, a w każdym mieście byli aziarchowie. Po wygaśnięciu ich kadencji otrzymywali dożywotni tytuł aziarchy. W prowincji Licyi byli również liziarchowie, a w prowincji Galacji – galatarchowie. Najwyraźniej tłum mógł sądzić, że jeśli ktoś był przyjacielem aziarchów, to nie stanowił zagrożenia dla Imperium Rzymskiego.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 19:35 tak wrażliwie podchodzono do „Artemidy z Efezu”?

Odp.: Świątynia Artemidy została tu zbudowana najprawdopodobniej po upadku meteorytu, który czczono. Grecka Artemida była celibatową boginią łowów, podczas gdy ta Artemida była groteskowo wyglądającą boginią płodności. Grecki bóg lub bogini mogli mieć różne atrybuty w różnych miejscach. Ofiarowane w świątyni dary oraz sprzedaż posągów Artemidy przynosiły miastu dochody. Ponadto, ponieważ świątynia była uważana za miejsce święte, a tym samym bezpieczne, służyła również jako bank, w którym zamożni mogli przechowywać swoje majątki. Jak wskazuje sceptyczny „Przewodnik po Biblii” Asimova (str. 1072), zdobywcy zazwyczaj oszczędzali Efez z szacunku dla świątyni Artemidy. Jednak w 400 r. p.n.e. świątynia została przypadkowo spalona, a w 356 r. p.n.e. pewien żądny sławy człowiek o imieniu Herostratus celowo podpalił świątynię w dniu urodzin Aleksandra Wielkiego, aby imię Herostratusa stało się nieśmiertelne. Herostratusa stracono, a w przyszłości prawdopodobnie skazywano by na śmierć każdego oskarżonego o zbezczeszczenie świątyni Artemidy, która zapewniała miastu bezpieczeństwo i dochody. W czasach Pawła była to bogato zdobiona świątynia, posiadająca 127 marmurowych kolumn w kolorach złotym i białym. Świątynia służyła również jako skarbnica bankowa.

Dla niektórych ludzi czczenie bożka jest równoznaczne z patriotyzmem narodowym. W czasach rzymskich lojalni obywatele Rzymu mieli składać ofiary na cześć cesarza. Magazyn „Hinduism Today” z kwietnia 1998 r., str. 36, wspomina, że hinduizm jest „patriotyczny” wobec Indii. Oczywiście, zanim przybyli Brytyjczycy, jednym z niewielu elementów wspólnych dla całego hinduizmu była „suttee” – praktyka polegająca na spaleniu wdowy na stosie pogrzebowym męża. Jeśli tradycyjny hinduizm jest prawdziwym patriotyzmem, to na szczęście niewielu Hindusów jest „patriotami” zgodnie z tą wypaczoną definicją wierności hinduskim tradycjom.

Nie trzeba posiadać daru prorockiego, by przewidzieć, że Paweł przeżyje w Efezie interesujący czas, pełen wielu trudności. Nie wydawało się to jednak w najmniejszym stopniu spowalniać Pawła. Gdybyś wiedział, że udanie się w jakieś miejsce narazi cię na wiele trudności, ale wiedziałbyś również, że Bóg chce, abyś tam pojechał, czy nadal byłbyś chętny do wyjazdu? – Mam nadzieję, że tak.

Pytanie: Co wiemy o stanowisku „sekretarza miejskiego” z Dziejów Apostolskich 19:35?

Odp.: Urzędnik miejski, czyli grammateus, był zazwyczaj najwyższym urzędnikiem władz miejskich, przewodniczącym rady miejskiej, a nie tylko sekretarzem. Byłby to odpowiednik zarządcy miasta w Stanach Zjednoczonych. Rzymska administracja prowincjonalna miała siedzibę w Efezie ( ), a urzędnik miejski pełnił rolę łącznika między miastem a władzami rzymskimi. Nie był mianowany przez Rzymian, ale rzymski prokonsul pociągał go do odpowiedzialności za porządek publiczny. W razie wybuchu zamieszek zagrożona mogła być jego posada, a być może nawet życie. Teatr w Efezie mógł pomieścić ponad 24 000/25 000 osób. Krótkie, ale skuteczne przemówienie urzędnika miejskiego pokazało, jak umiejętnie wykorzystał swoją wiedzę o mieszkańcach, by przekonać ich do zachowania spokoju, a także świadczyło o szacunku, jakim darzyli go ludzie.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 19:35 wspomina się o obrazie „który spadł z nieba” (w KJV: „który spadł z Jowisza”)?

Odp.: Najwyraźniej jednym z czynników decydujących o szczególnym znaczeniu Artemidy w Efezie był meteoryt, który spadł z nieba w pobliżu tego miasta. Oprócz Efezu meteoryty czczono również w Troi, Pessinus, Ennie i Emesie (Amasea), jak podaje „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 9, str. 502.

Podobnie meteoryt czczono w Ka’abie w Mekce zarówno przed czasami Mahometa, jak i w jego czasach. Wczesnochrześcijański pisarz Arnobiusz (297–303 r. n.e.) pisze: „Wy [poganie] śmiejecie się, ponieważ w starożytności Persowie czcili rzeki, jak opisano w pismach, które przekazują te wydarzenia pamięci; Arabowie – bezkształtny kamień; narody scytyjskie – szablę;…” Arnobiusz, *Przeciw poganom*, księga 6, rozdz. 10, str. 510

Pytanie: Czy w świetle Dziejów Apostolskich 20:3 powinniśmy czasami zmieniać nasze plany z powodu strachu lub ostrożności w niebezpiecznej sytuacji?

Odp.: Paweł tak postąpił. Paweł był chroniony nie w sposób nadprzyrodzony, ale dzięki temu, że dowiedział się o spisku i podjął odpowiednie działania. Pawłowi pierwotnie planował wypłynąć z zatłoczonego korynckiego portu Kenchreów na południowy wschód prosto do Syrii, co stanowiło najszybszą trasę do Jerozolimy. Jednak gdy dowiedział się o spisku przeciwko sobie, udał się w przeciwnym kierunku, w głąb lądu i na północ do Macedonii, a być może również dalej na północ, do Illyricum (współczesna Serbia, Bośnia i Czarnogóra). To albo Paweł, albo jeden z jego towarzyszy zaniósł ewangelię do Illyricum, o czym mowa w Liście do Rzymian 15:19.

Pytanie: Jak to się stało, że w Dziejach Apostolskich 20:4 Gajus pochodził z Derbe, skoro w Dziejach Apostolskich 19:29 był on Macedończykiem?

Odp.: Derbe leży w środkowej części współczesnej Turcji, daleko od Macedonii. Chociaż możliwe jest, że Macedończyk przeniósł się do Derbe, znacznie bardziej prawdopodobne jest, że są to dwie różne osoby. Imię Gajus było wówczas bardzo popularne. W 3 Liście Jana pojawia się również Gajus (prawdopodobnie trzecia osoba).

P: Czym były „dni przaśników”, o których mowa w Dziejach Apostolskich 20:6?

Odp.: Było to określenie na czas Paschy. W Biblii utożsamia się to z Paschą z Księgi Wyjścia 23:15 i Księgi Kapłańskiej 23:4-8. Paweł chciał jak najszybciej udać się do Jerozolimy z dwóch prawdopodobnych powodów. Spędził Paschę w Filippi (Dz 20,6) i chciał dotrzeć do Jerozolimy na Pięćdziesiątnicę (Dz 20,16), a ponadto nie chciał paść ofiarą rabunku, ponieważ przewoził ze sobą znaczną sumę pieniędzy. Bycie chrześcijaninem nie oznacza, że nie należy podejmować środków ostrożności, ani że nie można paść ofiarą rabunku.

Pytanie: Co fragment z Dziejów Apostolskich 20:7-9 mówi Adwentystom Dnia Siódmego i Świadkom Jehowy?

O: Pierwsi chrześcijanie oddawali cześć Bogu w pierwszy dzień tygodnia, czyli w niedzielę, tak jak opisano w 1 Liście do Koryntian 16:1-2. Jeśli dla Pawła i pierwszych chrześcijan oddawanie czci Bogu w pierwszy dzień tygodnia było w porządku, to dla nas również jest to w porządku.

P: Co oznacza w języku greckim imię „Eutychus” z Dziejów Apostolskich 20:9-12?

Odp.: Imię Eutychus oznacza „Szczęśliwy”. Można zapamiętać tę historię, ponieważ niewiele osób, które przegapiły swoją szansę, dostaje drugą szansę. Niektórzy uczeni spekulują, że ponieważ była noc, prawdopodobnie paliło się wiele lamp, co mogło spowodować zmniejszenie ilości tlenu w pomieszczeniu i sprawić, że ludzie czuli się bardziej senni. Jednak Eutychus siedział na parapecie, więc prawdopodobnie miał pod dostatkiem tlenu.

P: Czy w Dziejach Apostolskich 20:9-12 Eutych był martwy, czy też wciąż żył, jak najwyraźniej stwierdził Paweł?

Odp.: Eutychus żył po tym, jak Paweł wskrzesił go z martwych. Łukasz był lekarzem i prawdopodobnie potrafił stwierdzić, czy osoba śpiąca, która wypadła z okna na trzecim piętrze, była martwa, czy nie.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 20:13 Paweł chciał tutaj podróżować pieszo?

Odp.: Pismo Święte nie podaje powodu, dla którego Paweł chciał przejść te około 20 mil. Być może Paweł chciał spędzić trochę czasu sam na sam z Panem, a może chciał po raz ostatni na ziemi spotkać się z niektórymi ludźmi.

Pytanie: Co dowiadujemy się o mieście Milet z Dziejów Apostolskich 20:15, 17?

Odp.: Zarówno Persowie, jak i osady mułu sprawiły, że miasto to „straciło swoją dawną świetność”. Persowie splądrowali Milet w 494 r. p.n.e. Miasto odrodziło się jednak i stało się jednym z głównych ośrodków Azji Mniejszej. Milet leżał na wybrzeżu, około 30 mil od Efezu. Dzisiaj wybrzeże znajduje się dziesięć mil dalej, ponieważ wzdłuż całego wybrzeża osadziły się duże ilości mułu.

W I wieku n.e. liczyło 100 000 mieszkańców. Jednak inne źródło podaje, że nie było to miasto o wielkim znaczeniu.

Przyczyną tej rozbieżności w opiniach jest prawdopodobnie fakt, że Milet był pierwotnie większy niż Efez. Jednak około II wieku n.e. stracił na znaczeniu z powodu zamulenia portu. Nie jest jasne, jak duże było to miasto w czasach Pawła.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 20:16 Paweł chciał się spieszyć, aby dotrzeć do Jerozolimy przed świętem Pięćdziesiątnicy?

Odp.: Najwyraźniej Paweł wiedział, że w tym konkretnym miejscu i czasie czekało na niego przeznaczenie. W Dziejach Apostolskich20:23 wspomniano, że Duch Święty objawił Pawłowi część jego przyszłości.

Drugim powodem mogła być świadomość, że w tym czasie w Jerozolimie zgromadzą się wielkie tłumy z wielu krajów, a Paweł chciał do nich głosić.

P: Jakie były główne punkty przesłania Pawła zawartego w Dziejach Apostolskich 20:18-35?

Odp.: Przykład służby z przeszłości (20:18-21)

Obecny kierunek działania (20:22-27)

Ostrzeżenia dla starszych dotyczące przyszłości (20:28-31)

Powierzenie się Panu (20:32)

Przykład hojnego dawania (20:33-35)

P: Jakie wskazówki dotyczące głoszenia Bożego przesłania możemy wyciągnąć z Dziejów Apostolskich 20:20?

Odp.: Ten werset nie zawiera wyczerpującej listy, ale możemy z niego wyciągnąć pięć wniosków.

Paweł nie wahał się: przemawiał zarówno o sprawach pozytywnych, jak i negatywnych, niezależnie od tego, co słuchacze chcieli usłyszeć. W przeciwieństwie do Pawła, który „wypełniał swój obowiązek” (2 Tymoteusza 4:5-9), fałszywi nauczyciele zaspokajali „swędzenie uszu” ludzi (2 Tymoteusza 4:3-4).

Co byłoby pomocne: Nie ma ograniczeń co do liczby ciekawych, drobnych tematów, które nie mają związku z ponownym narodzeniem się danej osoby ani z jej wzrostem w relacji z Panem. Paweł przemawiał, by zachęcać, korygować i upominać (2 Tymoteusza4:2 ), a także by dodawać otuchy, pocieszać i nakłaniać (1 Tesaloniczan2:12 ). Nasza rozmowa powinna zawsze być „przyprawiona solą”, jak mówi List do Kolosan 4:6.

Do ciebie: Jezus często nie używał dokładnie tych samych słów w rozmowach z różnymi ludźmi. Podobnie Paweł mówił to, czego potrzebowali jego słuchacze.

Nauczał publicznie: Paweł nie bał się przemawiać bez przygotowania do tłumu ludzi, wiedząc, że Bóg będzie przemawiał przez niego.

I od domu do domu: Pozycja, reputacja i sukces Pawła nie sprawiły, że ten publiczny mówca stał się dumny i nie chciał rozmawiać indywidualnie z małymi grupami ludzi dla ich dobra.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 20:21 Paweł nauczał ich, by mieli wiarę w Pana Jezusa, a nie wiarę w Boga Ojca?

Odp.: Prawidłowo rozumiana wiara w jednego z nich jest wiarą w drugiego, ponieważ wraz z Duchem Świętym tworzą Trójcę. Herezja jedności (modalizm) była w tamtym czasie tak daleka od umysłu Pawła i umysłów pierwszych chrześcijan, że kwestia ta nie była nawet brana pod uwagę.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 20:22-23 Duch Święty prowadził Pawła ku prześladowaniom, a być może nawet śmierci?

Odp.: Odpowiedź znajduje się w Dziejach Apostolskich 20:24. Duch Święty szczerze powiedział mu, co się stanie, jeśli Paweł pójdzie za Bogiem. Paweł, mając tę wiedzę, dobrowolnie podjął decyzję, by i tak wyruszyć. W Dziejach Apostolskich 19:21 Paweł postanowił w duchu udać się do Jerozolimy. Nie powinniśmy się mylić, sądząc, że coś, co wymaga odwagi, nigdy nie jest potrzebne. Czasami Bóg prowadzi również dzisiejszych chrześcijan tą samą drogą. Może się zdarzyć, że droga wyznaczona przez Boga dla posłusznego chrześcijanina zakończy się śmiercią dla chwały Bożej.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 20:22–21:11 Paweł był posłuszny Duchowi Świętemu, czy też nieposłuszny?

Odp.: Paweł był posłuszny. Oto cztery punkty, które należy wziąć pod uwagę w tej odpowiedzi.

1. Duch Święty wyraźnie powiedział Pawłowi o Bożej woli, by udał się do Jerozolimy.

2. Wielokrotnie Duch Święty ostrzegał go przed niebezpieczeństwami, jakie tam na niego czekały.

3. Być może Paweł miał do wyboru: udać się do Jerozolimy i cierpieć albo nie jechać do Jerozolimy.

4. Własny wybór Pawła, by postąpić dokładnie tak, jak chciał Bóg, i udać się do Jerozolimy, nie był wymuszony ani podjęty w niewiedzy, lecz został podjęty ze świadomością, którą Bóg dał Pawłowi, że będzie cierpiał.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 20:25 Paweł powiedział, że wszyscy oni już nigdy go nie zobaczą, skoro przecież zobaczą go ponownie w niebie?

Odp.: Po pierwsze, w „The Bible Knowledge Commentary: New Testament” (str. 414) napisano, że nie oznacza to, iż żadna z obecnych tam osób nigdy więcej go nie zobaczy, ale raczej, że jako grupa wszyscy oni nie zobaczą już Pawła. Niezależnie od tego jednak dla większości lub wszystkich z nich ich śmiertelne oczy nigdy więcej nie ujrzą Pawła. Paweł przedstawiał przewidywanie, ale niekoniecznie głosił tu proroctwo, ponieważ wyraźnie stwierdził w Dziejach Apostolskich 20:22-23, że nie zna całej swojej przyszłości, a jedynie jej fragmenty. Ponadto tekst grecki dosłownie mówi, że nigdy więcej nie ujrzą twarzy Pawła. 1 List do Koryntian 15:50-54 mówi, że ciało i krew nie mogą odziedziczyć królestwa Bożego, ale to, co ulegające zniszczeniu, musi zostać przemienione w to, co nie ulegające zniszczeniu. Zatem prawdą jest, że nigdy więcej nie ujrzą ciała Pawła ani jego śmiertelnej twarzy.

Pytanie: Jak to możliwe, że w Dziejach Apostolskich 20:26 Paweł mógł powiedzieć, iż jest czysty od krwi wszystkich, skoro zabił tak wielu chrześcijan?

Odp.: Należy tu rozróżnić dwa aspekty: fizyczny oraz brak głoszenia Ewangelii.

Pod względem fizycznym Paweł był niegdyś winny tych zbrodni przeciwko Bogu, ale Bóg oczyścił go poprzez ofiarę Jezusa Chrystusa. Bez względu na to, jak zła może być dana osoba, krew Chrystusa może oczyścić ją z grzechów, jeśli pokutuje i uwierzy w Jezusa.

Brak głoszenia Ewangelii: Paweł swobodnie głosił Ewangelię wszystkim, z wyjątkiem nielicznych przypadków, w których Duch Święty wyraźnie wskazał mu, że nie powinien tego jeszcze robić (Dz 16,6-7). Zarówno w Księdze Ezechiela 3,17-21, jak i w Księdze Ezechiela 33,2-7 Bóg uczynił proroka Ezechiela strażnikiem, aby ostrzegał lud. Jeśli nie zważyliby na ostrzeżenie, ich krew spadłaby na ich własne głowy. Gdyby jednak Ezechiel nie wypełnił swojego obowiązku ostrzegania ich, zostałby pociągnięty do odpowiedzialności za to. Podobnie, gdy Bóg chce, aby chrześcijanin głosił ewangelię, a chrześcijanin nie robi tego, czego Bóg oczekuje, zostanie pociągnięty do odpowiedzialności, jak pokazuje 1 List do Koryntian 3:11-15. Nie odnosi się to do utraty zbawienia, ale raczej do utraty nagród.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 20:28, skoro Chrystus nabył swój Kościół własną krwią, oznacza to, że nie nabył zbawienia dla tych, którzy nie zostali wybrani?

Odp.: Jest tylko jedna odpowiedź, ale składa się ona z dwóch części.

Nie. Chrystus złożył ofiarę i objął nią wszystkich.

Tak. Ponieważ nie przyjęli tej oferty, transakcja, w ramach której Jezus wykupił ich zbawienie, nigdy nie została sfinalizowana.

W poglądach wielu kalwinistów (z wyjątkiem kalwinistów amyraldiańskich i hiperkalwinistów) tkwi zasadnicza niespójność. Wierzą oni, że Chrystus zaoferował nawet nie-wybranym coś, czego dla nich nie nabył i czego nigdy nie zamierzał ani nie pragnął, aby posiadali.

Zwróćmy również uwagę, że „Bóg” wykupił ich „swoją krwią”. Czy Duch Święty ma krew, a może Bóg Ojciec? Oczywiście, że nie. Jest to kolejny werset wskazujący, że Jezus jest Bogiem.

Pytanie: Jakie polecenia Paweł przekazał tutaj starszym (episkopous) w Dziejach Apostolskich 20:28?

O: Paweł powiedział, by czuwać i pełnić rolę pasterza. Mamy tu do czynienia z wieloma przedmiotami troski: mają czuwać zarówno nad sobą, jak i nad Kościołem. Tak więc oprócz czuwania nad Kościołem każdy starszy ma czuwać nad sobą samym, a także nad innymi starszymi.

Starsi nie powinni tolerować ani herezji, ani uporczywego, nieskutecznego grzechu ze strony innych starszych, ani ze strony samych siebie. W Liście św. Jakuba 3:1 czytamy: „Niech niewielu z was, bracia moi, staje się nauczycielami w Kościele ( ), bo wiecie, że my, którzy nauczamy, będziemy sądzeni surowiej” (BSB). Mamy czuwać nie tylko nad zbłąkanymi lub wprowadzonami w błąd wierzącymi, ale także nad tymi, których Paweł nazywa „dzikimi wilkami”. Niestety, wśród niektórych kościołów chrześcijańskich w Europie panuje spór co do tego, czy „dzikim wilkom” powinno się pozwalać na nauczanie w kościele. Innymi słowy, jeśli ktoś naucza nie tylko pewnych błędów, ale herezji, nadal pozwala mu się nauczać w kościele. Można sobie wyobrazić, jak wpłynęłoby to na żywotność kościoła. Smutną historią, o której czytałem, jest to, że po II wojnie światowej wielu chrześcijańskich misjonarzy udało się do Japonii. Bardzo liberalny teolog Paul Tillich został zaproszony do Japonii, by wygłosić przemówienie. Po jego wystąpieniu tamtejszy kościół nie odnotował znaczącego wzrostu. Możemy zignorować nauczanie Pawła w tej kwestii jedynie na własne ryzyko kościoła.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 20:29-30 Wszechmogący Bóg pozwoliłby „dzikim wilkom” wkroczyć i spustoszyć Jego stado?

Odp.: Niezależnie od powodu, Bóg często dopuszcza, by Jego lud przechodził próby. Jednym z celów życia na ziemi jest to, by stało się ono poligonem doświadczalnym przed wejściem do nieba. Jednak pomimo wszystkich prób, jakie spotykają chrześcijan, Bóg obiecuje, że zawsze wskaże im drogę do sukcesu. Oto konkretne wersety dotyczące poniższych zagadnień.

Pokusy: 1 List do Koryntian 10:13 mówi, że nie spotyka nas żadna pokusa, która nie byłaby wspólna dla ludzi. Jeszcze ważniejsza jest ostatnia część tego samego wersetu: kiedy jesteśmy kuszeni, Bóg zapewni nam również wyjście, abyśmy mogli wytrwać w tej próbie.

Doktryna: W Ewangelii św. Jana 16:13 Jezus obiecał, że Duch Święty wprowadzi nas we wszelką prawdę. 1 List św. Jana 4:1-3 podaje nam jeden doktrynalny sposób sprawdzania duchów. Jezus podał nam inny sposób (po ich owocach) w Ewangelii Mateusza 7:15-20. 2 List do Tymoteusza 3:5, 8-9 mówi, że fałszywi nauczyciele, którzy mają pozory pobożności, ale zaprzeczają jej mocy, będą rozpoznawalni dla wszystkich.

Zniechęcenie: Jezus obiecał w Ewangelii Mateusza 5:4, że ci, którzy płaczą, zostaną pocieszeni, a 2 List do Koryntian 1:3-5 obiecuje, że Ojciec pocieszy nas we wszystkich naszych utrapieniach. Czasami przywódcy mogą się zniechęcić lub zabraknąć im cierpliwości wobec swojej owczarni. Ale skoro Jezus umarł za nich, czyż nie moglibyśmy przynajmniej pracować dla nich?

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 20:31 Paweł napominał Efezjan przez trzy lata, czy też nauczał w szkole Tyrannusa w Efezie przez dwa lata, jak podaje Dzieje Apostolskie 19:10?

Odp.: Obie te informacje są prawdziwe. Zanim Paweł zaczął nauczać w sali Tyrannusa (Dz19:10 ), spędził pewien czas w Efezie, nawracając ludzi (Dz 19:1-7), a także przemawiał między innymi w synagodze przez trzy miesiące (Dz 19:8).

Paweł, pomimo sprzeciwu ze strony pogan, sprzeciwu ze strony Żydów oraz – jak spekulują niektórzy – problemów zdrowotnych, nadal głosił ewangelię. Jedną z propozycji jest , abyś sporządził listę bliskich ci członków rodziny i przyjaciół, którym nigdy nie głosiłeś ewangelii, i przestał być nieśmiały lub leniwy, a zaczął dzielić się z nimi ewangelią.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 20:35, gdzie Jezus powiedział: „Więcej szczęścia jest w dawaniu niż w braniu”?

Odp.: Tych słów Jezusa nie ma w żadnej z czterech Ewangelii. Apostoł Jan w Ewangelii św. Jana 21:25 napisał, że Jezus mówił wiele innych rzeczy, które nie zostały zapisane.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 20:38 niektórzy smucili się z powodu zbliżającego się męczeństwa Pawła i czy chrześcijanie mogą opłakiwać zmarłych?

Odp.: Tak, można przez chwilę opłakiwać czyjąś śmierć, a chrześcijanie mogą opłakiwać zmarłych. W Ewangelii Mateusza 5:4 Jezus oczekiwał od pobożnych ludzi, by opłakiwali grzech, choć szerszy kontekst mógłby przemawiać za opłakiwaniem w ogóle.

Pytanie: O jaką grupę siedmiu osób chodziło w Dziejach Apostolskich 21:8, do której należał Filip?

Odp.: Było to pierwotnych siedmiu diakonów wybranych w Dziejach Apostolskich 6:3-5.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 21:4 uczniowie, pod wpływem Ducha Świętego, namawiali Pawła, by nie udawał się do Jerozolimy, skoro Duch Święty nakazał mu to w Dziejach Apostolskich 20:22-23?

Odp.: Po pierwsze, kiedy uczniowie namawiali Pawła, by nie jechał, Pismo Święte nie mówi, czy Paweł uznał to za wskazówkę od Ducha Świętego, czy nie. Jednak gdy Agabus, prorok uznany przez Pawła, powiedział to samo, Paweł musiał to wiedzieć.

Dzieje Apostolskie 20:22 i 21:14 pokazują, że Bóg był zadowolony z tego, że Paweł udawał się do Jerozolimy. Duch Święty powiedział uczniom, że jeśli Paweł tam pójdzie, nigdy więcej nie zobaczą go żywego na ziemi. Ostrzeganie Pawła przed niebezpieczeństwami to coś innego niż zakazywanie mu wyjazdu. Czy to Duch Święty nakazał Pawłowi, by nie jechał, poprzez Agabusa, czy też Agabus działał z własnej inicjatywy, przekazując Pawłowi to, co pokazał mu Duch Święty? Możliwe są obie wersje. Jednak Bóg wiedział, że gdyby objawił Agabowi przyszłość, ten zareagowałby w ten sposób, a w rezultacie Paweł był w pełni świadomy tego, co go czeka w Jerozolimie. Gdy już znalazł się w Jerozolimie, Bóg powiedział Pawłowi w Dziejach Apostolskich 23:11, że będzie on świadczył w Rzymie.

Pytanie: Skoro w Dziejach Apostolskich 21:4-6 Paweł nie miał nic wspólnego z kościołem założonym w Tyrze, dlaczego spędził tam siedem dni z uczniami?

Odp.: Kościół w Tyrze nie był kościołem Pawła, ale tak samo nie były nim kościoły w Koryncie, Tesalonice, Ikonium ani żadne inne. Wszystkie one były kościołami Bożymi! Paweł przebywał tam, aby pouczać i zachęcać wierzących, a to, czy przyszli do Chrystusa dzięki niemu, czy nie, nie miało znaczenia. Podobnie my powinniśmy pomagać Ciału Chrystusa, nie dbając o uznanie, jakie otrzymamy, ani o to, kto doprowadził ich do Chrystusa.

P: Kim byli Filip i jego cztery córki, o których mowa w Dziejach Apostolskich 21:9?

Odp.: Filip nie był apostołem, lecz jednym z siedmiu pierwotnych diakonów, o których mowa w Dziejach Apostolskich 6:5. Był to prawdopodobnie ten sam Filip, który głosił Samarytanom i Szymonowi Magowi w Dziejach Apostolskich 8:5-13, a także eunuchowi etiopskiemu w Dziejach Apostolskich 8:26-40. Filip miał cztery córki żyjące w celibacie, które prorokowały. Większość kobiet wychodziła za mąż, a w kulturze żydowskiej dozwolona była poligamia, więc prawdopodobnie zdecydowały się na życie w celibacie z oddania Bogu. Chociaż kobiety nie powinny pełnić funkcji pastorów nad mężczyznami, Duch Święty udziela swoich darów bez rozróżniania płci. Euzebiusz pisze, że Papiasz wspominał o nich w czasach wczesnego Kościoła.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 21:11 Agabus przepowiedział, że to Żydzi zwiążą Pawła w ten sposób, skoro to Rzymianie związali Pawła w Dziejach Apostolskich 22:25,29?

Odp.: Na marginesie, Agabus był tym samym prorokiem, który przepowiedział głód w Dziejach Apostolskich 11:28. Prorokowanie za pomocą gestów (pantomimy) stosowali również Izajasz w Księdze Izajasza 20:3, Ezechiel w Księdze Ezechiela 4:1 oraz Achija z Silo w 1 Księdze Królewskiej 11:29-39.

Po pierwsze, Żydzi mogli również związać Pawła, gdy stanął przed Sanhedrynem w Dziejach Apostolskich 23:1-10. Niezależnie od tego, Rzymianie działali w imieniu Żydów, gdy związali Pawła z powodu wywołanego przez nich zamieszania. Takie użycie języka jest podobne do tego, jakiego użył Piotr w Dziejach Apostolskich 4:10, gdy powiedział do rady: „wy ukrzyżowaliście” Jezusa, mimo że to ręka rzymskich żołnierzy faktycznie to wykonała.

Pomysł, że ktoś, kto zaplanował i nakazał popełnienie zbrodni, byłby niewinny, ponieważ to inna osoba ją wykonała, był dla nich tak obcy, jak powinien być dla nas.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 21:19 Paweł nieustannie opowiadał innym wierzącym o tym, co Bóg uczynił poprzez niego?

Odp.: Nie było w tym nic złego. Jak wynika z Dziejów Apostolskich 21:18-20, Jakub i inni wielbili Boga za dzieło Pawła.

P: Czy w Dziejach Apostolskich 21:21 żydowscy chrześcijanie podlegają dodatkowym przepisom, których nie mają chrześcijanie pochodzenia nieżydowskiego?

Odp.: W tamtym czasie tak było. Od Żydów, którzy stali się chrześcijanami, oczekiwano przestrzegania prawa Starego Testamentu, a istniały dwa praktyczne powody, by nie obrażać Żydów.

a) Chcieli móc pozyskać ich dla Chrystusa.

b) Mogli w ten sposób uniknąć niektórych prześladowań, mieszkając na ich ziemi.

Mimo to anioł powiedział żydowskiemu chrześcijaninowi (Piotrowi) w istocie, że nie wszyscy chrześcijanie są zobowiązani do przestrzegania żydowskich przepisów żywieniowych (Dz 10,9-16). Inny żydowski chrześcijanin (Paweł) stwierdził, że prawdziwi chrześcijanie mogą mieć różne poglądy na temat przestrzegania szabatu i spożywania niektórych rodzajów mięsa (Rz 14).

Mówiąc o przepisach żywieniowych, nie ma żadnych przesłanek wskazujących, że prawo moralne Starego Testamentu uległo zmianie lub stało się nieaktualne.

Pomimo tego, co Paweł powiedział poganom, nigdy nie nakazał Żydom, by nie przestrzegali żydowskich zwyczajów ani nie obrzezali swoich synów.

Pytanie: Czy prośba, jaką Jakub i starsi skierowali do Pawła w Dziejach Apostolskich 21:21-26, była mądra?

Odp.: Na podstawie Dziejów Apostolskich 21:27-36 wydaje się, że plan ten przyniósł odwrotny skutek. Jeśli wywołało to u kogoś wrażenie, że nawróceni Żydzi powinni nadal przestrzegać prawa, to wrażenie to zostało przyćmione przez fałszywe oskarżenie, że do świątyni wprowadzono nie-Żydów, w wyniku czego Paweł został aresztowany. Z jednej strony być może Paweł starał się być wszystkim dla wszystkich, jak to opisano w 1 Liście do Koryntian 9:19-23, ale z drugiej strony dla niektórych mogło to wyglądać tak, jakby Paweł próbował sprawiać wrażenie, że znów podlega Prawu. Jednak mimo że nie podlegamy Prawu, mamy swobodę złożenia ślubowania nazirejskiego, jeśli tego pragniemy. Jak powiedział F.F. Bruce: „Prawdziwie wyzwolony duch, taki jak duch Pawła, nie jest zniewolony przez własne wyzwolenie”.

Niektórzy twierdzą jednak, że był to rytuał oczyszczenia, a nie złożenie przez Pawła ślubowania nazirejskiego, ponieważ zgodnie z Miszną Nazir 3:6 minimalny okres trwania ślubowania nazirejskiego wynosił 30 dni

Paweł i Jakub byli zgodni co do tego, że zbawienie pochodziło przez Chrystusa, a nie przez Prawo. Po drugie, zgodzili się, że poganie nie muszą przestrzegać żydowskich zwyczajów, co zostało już ustalone na Soborze Jerozolimskim w Dziejach Apostolskich 15:1-31. Czy jednak Żydzi, którzy stali się chrześcijanami, powinni nadal przestrzegać żydowskich zwyczajów – czy to jako wymóg, czy też po prostu jako świadectwo dla Żydów? Jakub i starsi uważali, że tak, a Paweł się z tym zgodził.

Jednak tak czy inaczej, to nie zadziałało. Czasami pobożni ludzie, pilnie starający się służyć Bogu, mogą mimo wszystko popełniać błędy. Jednak według Pawła znajdował się on w centrum woli Bożej. W Dziejach Apostolskich 23:1 stwierdził, że nie naruszył własnego sumienia.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 21:22-26, w jakim stopniu powinniśmy zmieniać nasze zwyczaje, aby lepiej dopasować się do tych, wśród których pełnimy posługę?

Odp.: W latach 60. XIX wieku, kiedy większość chińskich mężczyzn nosiła włosy splecione w warkocz, czy przebywając w Chinach, powinieneś nosić włosy splecione w warkocz – tak jak robił to Hudson Taylor? Na Bliskim Wschodzie, gdzie wielu mężczyzn nosi długie brody, czy chrześcijańscy misjonarze powinni zapuszczać długie brody, jeśli tylko mogą? Kiedy w latach 60. XIX wieku chińskie kobiety bandażowały stopy swoich córek, aby wyglądały „uroczo”, gdy chodziły z okaleczonymi stopami, czy chrześcijanie powinni postępować tak samo? Gdzie wyznaczyć granicę i dlaczego?

Napisano na ten temat całe książki, ale w Piśmie Świętym możemy znaleźć kilka zasad przewodnich. Przede wszystkim, niezależnie od tego, czy jest to społecznie akceptowane, czy nie, nie wolno nam iść na kompromis w kwestii tego, czego Bóg uczy nas w Piśmie Świętym. Jeśli więc społecznie akceptowane jest zachowywanie się nieskromnie lub plotkowanie o innych ludziach, to nie powinniśmy postępować zgodnie z tym, co jest społecznie akceptowane. Musimy być posłuszni Bogu, a nie ludziom (Dz 4,19-20). Z drugiej strony, w miarę możliwości powinniśmy iść na kompromis i dostosowywać się do lokalnych zwyczajów, o ile nie zagraża to naszej wierze (1 Kor 9,19-23), dla dobra Ewangelii. Nie powinniśmy robić rzeczy, które powodują, że inni się potykają (1 List do Koryntian 8:9,13; List do Rzymian 14:13-15,21), czy to poprzez to, że czegoś nie robimy, czy też poprzez to, że coś robimy. Nie powinniśmy jednak pozwalać, by to, co uznajemy za dobre, było określane jako złe (List do Rzymian 14:16).

Pytanie: Skoro Jezus umarł na krzyżu, dlaczego, twoim zdaniem, Paweł płacił za ofiary ze zwierząt, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 21:24-26?

Odp.: Prawdopodobnie uważał to za pamiątkę, ponieważ ofiary będą pamiątką, jak wynika z Księgi Ezechiela 43:18–46:24; Księgi Malachiasza 1:11 oraz Księgi Malachiasza 3:3–4. Nawiasem mówiąc, pokrywanie kosztów związanych z życiem nazirejczyka uważano za akt pobożności. Herod Agryppa I pokrywał wydatki wielu ubogich nazirejczyków, zgodnie z tym, co podaje Józef Flawiusz w dziele „Starożytności żydowskie”, księga 19, nr 294 (6.1).

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 21:28, 31 istnieją jakieś dowody archeologiczne potwierdzające żydowską zasadę, zgodnie z którą nie-Żydzi mieli zostać zabici, jeśli wkroczyli do Świątyni?

Odp.: Tak. W 1871 roku w Jerozolimie znaleziono inskrypcję o treści: „Żaden obcokrajowiec nie może przekroczyć barykady otaczającej świątynię i jej teren. Każdy, kto zostanie przyłapany na tym, sam będzie odpowiedzialny za swoją śmierć”. W 1935 roku znaleziono również drugą inskrypcję.

P: Co wiemy o tym Egipcjaninie, z którym Paweł został pomylony w Dziejach Apostolskich 21:38?

Odp.: Według żydowskiego historyka Józefa Flawiusza pewien Egipcjanin twierdził, że jest prorokiem, zebrał armię liczącą 30 000 żołnierzy i przybył na Górę Oliwną, twierdząc, że mury Jerozolimy runą na jego rozkaz. Łukasz podaje, że było to zaledwie 4 000, ale Józef Flawiusz często podaje niewiarygodnie wysokie liczby.

Nawiasem mówiąc, kiedy Paweł z dumą mówił o Tarsie, używając ciekawie brzmiącego wyrażenia: „obywatel nie byle jakiego miasta”, jest to to samo sformułowanie, którego Eurypides użył 500 lat wcześniej w „Ionie” 8, opisując Ateny jako „nie byle jakie miasto Greków”.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 21:40–22:23 Paweł chciał zwrócić się do tłumu?

Odp.: Prawdopodobnie nie chodziło o to, by ich uspokoić i zadowolić. Pamiętajmy, że Paweł miał bardzo podobne doświadczenie – z tą różnicą, że znajdował się po drugiej stronie – kiedy Szczepan przemawiał w Dziejach Apostolskich 7:1-58. Paweł miał nawet czelność wspomnieć o tym w Dziejach Apostolskich 22:20. Paweł głosił im ewangelię, aby uwierzyli w Jezusa.

Pytanie: Co jest ciekawego w początku przemowy Pawła w Dziejach Apostolskich 22:1?

Odp.: Paweł rozpoczyna swoje przemówienie słowami „bracia i ojcowie”, tak samo jak Szczepan rozpoczął swoje przemówienie w Dziejach Apostolskich 7:2.

P: W Dziejach Apostolskich 22:6-8 Paweł mógł z łatwością przewidzieć, że kiedy opowie o swoim nawróceniu, wielu uzna go za głupca. Czy nadal dzielilibyśmy się ewangelią, wiedząc, że wielu uzna nas za złudzonych?

Odp.: Miejmy nadzieję, że tak, ponieważ powinniśmy cenić sobie zadowolenie i łaskę Boga bardziej niż pochwały i szacunek ludzi. Kiedy niektórzy cię odrzucają, może to nadal trochę boleć, ale nie jest to tak ważne jak zadowolenie Boga. Kiedy niektórzy ciągle mówią ci, że jesteś głupcem, nicponiem, bezużytecznym lub bezwartościowym, aby się rozwijać, musisz dojść do punktu, w którym po prostu nie obchodzi cię, co oni myślą.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 22:9 jest napisane, że nie zrozumieli głosu, skoro w Dziejach Apostolskich 9:7 jest mowa o tym, że usłyszeli dźwięk?

Odp.: Usłyszeli dźwięk, ale nie potrafili zrozumieć słów. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.

1. W Dziejach Apostolskich 22:9 w języku greckim Paweł mówi: „ale głosu Jego nie usłyszeli”.

2. W Dziejach Apostolskich 9:7 w języku greckim czytamy: „słysząc wprawdzie dźwięk”.

3. Jak wskazuje „Encyklopedia trudności biblijnych” (str. 382–383), usłyszeli dźwięk, ale nie usłyszeli słów głosu. Chociaż grecki rzeczownik jest ten sam, czasownik występuje w dopełniaczu, gdy chodzi o usłyszenie hałasu, a w bierniku, gdy oznacza usłyszenie przekazu niosącego treść.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 22:16, w jaki sposób ludzie przyjmują chrzest i zmywają swoje grzechy?

Odp.: W Dziejach Apostolskich 22:16 grecki tekst jest tutaj nieco bardziej precyzyjny niż angielski. Mamy tu do czynienia z dwoma odrębnymi zdaniami. Pierwsze dotyczy wstania i przyjęcia chrztu. Drugie dotyczy zmycia grzechów poprzez wzywanie Jego imienia.

Można powiedzieć, że ludzie zmywają tutaj swoje grzechy, o ile pamięta się o czterech kwestiach.

1. Moc zmywania grzechów pochodzi od Boga, a nie z magicznej mocy wody.

2. Bóg nie jest „niezdolny” do zbawienia ludzi, którzy nie zostali ochrzczeni, ponieważ złoczyńca na krzyżu znalazł się z Jezusem w raju.

3. Z naszej strony ważniejsze od wody jest zobowiązanie wynikające ze szczerego sumienia przed Bogiem, jak pokazuje 1 List Piotra 3:21. Jednak chrzest wodą jest nakazem dla każdego chrześcijanina.

4. Żydzi znali obmycia ceremonialne z Prawa Starego Testamentu. Dlatego słuchacze Pawła rozumieli, o co mu chodziło, i nie mylili tego z błędnymi poglądami o „magicznej wodzie” czy „ograniczonym Bogu”.

Wyrażenie „wzywanie Jego imienia” to grecki imiesłów aorystyczny, który „odnosi się albo do czynności odbywającej się równocześnie z czynnością wyrażoną przez czasownik główny, albo do czynności poprzedzającej ją”. W tym przypadku wzywanie przez Pawła imienia Chrystusa (w celu zbawienia) poprzedziło jego chrzest wodny. Imiesłów ten można przetłumaczyć jako „wzywając Jego imienia”.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 22:22-23 wydaje się, że Żydzi mieli tutaj „frazę wyzwalającą” – dotyczącą udania się do pogan. Kiedy powinniśmy używać, a kiedy nie używać frazy wyzwalającej?

Odp.: Paweł mógł nie zdawać sobie sprawy, że będzie to fraza wyzwalająca, która ich rozgniewa, ale niezależnie od tego Bóg powiedział w Księdze Rodzaju 12:3, że wszystkie narody będą błogosławione przez Abrahama, Jonasz udał się do mieszkańców Niniwy, a Księga Izajasza 49:22 mówi, że przyjdą wszystkie narody. Oczywiście, gdyby głównym celem Pawła było jego własne bezpieczeństwo, nie powinien był tego mówić, ani przybywać do Jerozolimy. Jednak głównym celem Pawła było głoszenie pełnej Ewangelii, a oni musieli wiedzieć, że Ewangelia jest przeznaczona dla wszystkich, w tym dla pogan.

Kiedy dzielimy się Bożą prawdą z kimś, czasami możemy chcieć zacząć od „wspólnej płaszczyzny”, potwierdzając rzeczy, co do których się zgadzamy, tak jak uczynił to Paweł w Dziejach Apostolskich 22:3. Jednak gdy pojawia się konkretny punkt, w którym słuchacze sprzeciwiają się ewangelii, musimy wyraźnie to poruszyć i pokazać im, co powinni zmienić. W przeciwnym razie, jeśli mówimy im tylko o tym, co już wiedzą i z czym się zgadzają, czy naprawdę daliśmy im jakieś nowe światło?

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 22:24-25, w jaki sposób współcześni ludzie czasami oceniają, czy dana osoba lub punkt widzenia jest słuszny czy nie, opierając się wyłącznie na zamieszaniu, jakie wywołują inni ludzie?

O: Niektórzy ludzie nie przejmują się sprawiedliwością, a jedynie utrzymaniem spokoju. Oczywiście rzymski dowódca garnizonu, zwany chiliarchą, prawdopodobnie nie zrozumiał przemowy Pawła w języku aramejskim.

Wyprowadzanie wniosków na podstawie domysłów, poleganie na innych zamiast samodzielnego ustalania faktów, jest szybsze i może być albo bardziej efektywne, albo przejawem lenistwa, jeśli dana osoba nie przywiązuje zbytniej wagi do poprawności wniosku. Trzeba jednak przyznać, że rzymski dowódca zmienił zdanie i sam chciał ustalić przyczynę zdarzenia.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 22:28 setnik powiedział, że sam zapłacił, aby stać się obywatelem rzymskim?

Odp.: Być może chodziło o to, by spróbować zmylić Pawła, gdyby ten kłamał. Człowiek udający obywatela rzymskiego mógłby po prostu powiedzieć, że również stał się obywatelem rzymskim, płacąc za to. Bardzo rzadko zdarzało się, by ktoś stał się obywatelem rzymskim, płacąc za ten przywilej. Obywatelstwo rzymskie można było nabyć w czasach cesarza Klaudiusza (41–54 r. n.e.). Rzymski historyk Kasjusz Dio podaje, że Messalina, żona Klaudiusza, oraz wyzwoleńcy sprzedawali obywatelstwo rzymskie za cenę jednego lub dwóch pękniętych kubków do picia. Dokumenty potwierdzające obywatelstwo rzymskie często przechowywano w bezpiecznym miejscu, a nie noszono przy sobie, dlatego też akceptowano ustne oświadczenie i nie wymagano okazania dokumentów. Ponadto drugim powodem akceptacji ustnego oświadczenia była surowość kary za kłamstwo w tej sprawie. Fałszywe twierdzenie o posiadaniu obywatelstwa mogło podlegać karze śmierci.

Ponadto setnik mógł dać się przekonać, ponieważ choć wcześniej Paweł przemawiał do ludzi po hebrajsku, to prawdopodobnie mówił po grecku, a ponieważ pochodził z Tarsu, był to zapewne doskonały grecki bez palestyńskiego akcentu.

P: Jakim człowiekiem był arcykapłan Ananiasz, syn Nedebaeusza, o którym mowa w Dziejach Apostolskich 23:1-2?

Odp.: Józef Flawiusz napisał, że arcykapłan Ananiasz, syn Nedebaeusza, o którym mowa w Dziejach Apostolskich 23:1-2, był bezczelny, porywczy, bluźnierczy i chciwy. Został mianowany arcykapłanem przez rzymskiego władcę, Heroda z Chalkis, w latach 47–59 n.e. W „Evangelical Commentary on the Bible” (s. 917) napisano, że riposta Pawła, iż Bóg uderzy Ananiasza, spełniła się. Ananiasz pełnił funkcję arcykapłana w latach 47–58 n.e. Był znany z brutalności, kradzieży dziesięciny z funduszy świątynnych oraz wręczania łapówek zarówno Żydom, jak i Rzymianom. Naród żydowski go nienawidził; w Talmudzie znajduje się nawet szyderczy wiersz na jego temat: „Podnieście głowy, o bramy, i pozwólcie wejść Yohananowi [Ananiaszowi], synowi Narbai/Nadbai [co oznacza „hojny”] i uczniowi Pinqai (co oznacza „rozpieszczać”), aby napełnił swój żołądek boskimi ofiarami” (b. Pesahim 57a). Kiedy w 66 r. n.e. wybuchła wojna z Rzymianami, żydowscy zeloci spalili jego dom. Udało mu się uciec, ale wkrótce wraz ze swoim bratem Ezechiaszem zginął na terenie pałacu Heroda Wielkiego.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 23:3, w jaki sposób niektórzy ludzie są podobni do pobielanych ścian?

Odp.: Wapno to tania farba. Może sprawić, że ogrodzenie lub ściana będą wyglądały na bardzo białe, ale biały kolor łatwo schodzi pod wpływem deszczu lub przy kontakcie z innymi przedmiotami. Ananiasz rozstrzygał, czy Paweł złamał Prawo, czy nie, ale sam Ananiasz nakazał coś, co było niezgodne z prawem, każąc uderzyć Pawła, mimo że Paweł nie został jeszcze uznany za winnego niczego. Podobnie niektórzy ludzie mogą wydawać się bardzo sprawiedliwi, ale ta sprawiedliwość bardzo łatwo się zmywa. Powinniśmy dążyć do sprawiedliwości, która przenika całą naszą istotę. Wapno nadaje się na płoty i ściany, ale nie dla chrześcijan.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 23:3 Paweł się rozgniewał i stracił panowanie nad sobą?

Odp.: Tak, wygląda na to, że tak. Paweł nie był bezgrzeszny, a często, gdy tracimy panowanie nad sobą, możemy powiedzieć rzeczy, których potem żałujemy. Pamiętajmy o Liście Jakuba 1:20, że gniew człowieka nie rodzi sprawiedliwości Bożej.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 23:5 Paweł powiedział, że nie wiedział, iż Ananiasz był arcykapłanem?

Odp.: Paweł wypowiedział słowa z Dziejów Apostolskich 23:5 w oparciu o Księgę Wyjścia 22:28. Ananiasz był arcykapłanem od 47 r. n.e. do 58 r. n.e., kiedy to Agryppa pozbawił go urzędu i mianował Izmaela ben Fabi arcykapłanem, począwszy od 58 r. n.e. Pismo Święte tego nie podaje, ale istnieją cztery możliwe powody.

(mało prawdopodobne) 1. Paweł użył tu sarkazmu. Nieznajomemu trudno byłoby rozpoznać Ananiasza jako arcykapłana, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że Ananiasz złamał żydowskie prawo, nakazując uderzenie Pawła.

(mało prawdopodobne) 2. Niektórzy uważają, że Paweł miał słaby wzrok, a w tamtych czasach nie było okularów. Jeśli Paweł znał twarz Ananiasza, to nie rozpoznał go z daleka.

(prawdopodobne) 3. Ponieważ Paweł nie mieszkał w Jerozolimie, nie wiedział, że Ananiasz jest arcykapłanem, a nawet jeśli znał to imię, to nigdy wcześniej nie widział tego człowieka.

(prawdopodobne) 4. Kiedy Paweł został uderzony, usłyszał rozkaz, by go uderzyć, ale nie widział, kto przemawiał. Paweł sprzeciwił się temu, kto przemawiał, nie zdając sobie sprawy, że był to arcykapłan.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 23:5 Paweł powiedział, że nie należy źle mówić o władcy swojego ludu?

Odp.: Księga Wyjścia 22:28 mówi, by nie „przeklinać” przywódcy swojego ludu. Hebrajskie słowo użyte w tym miejscu, qalal, oznacza również znieważać, poniżać, lekceważyć i tak dalej.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 23:6 Paweł postąpił słusznie, podburzając faryzeuszy i saduceuszy przeciwko sobie?

Odp.: Paweł postąpił słusznie. Poruszył ważną kwestię (zob. 1 List do Koryntian 15:1-4), aby pokazać, że jedność między saduceuszami a faryzeuszami była jedynie powierzchowna. Ponieważ faryzeusze później w wielkiej liczbie nawrócili się na Chrystusa (Dzieje Apostolskie 15:5), w pewnym sensie nadal byli faryzeuszami.

Pytanie: Czy zgadzasz się z twierdzeniem zawartym w „New International Bible Commentary” (str. 1307), że w Dziejach Apostolskich 23:6-7 saduceusz, stając się chrześcijaninem, przestaje być saduceuszem, podczas gdy faryzeusz, stając się chrześcijaninem, może nadal pozostać faryzeuszem?

Odp.: Jest to zbyt złożona kwestia, by odpowiedzieć na nią jednym „tak” lub „nie”. Przyjrzyjmy się najpierw przypadkowi faryzeusza, a następnie saduceusza. Dla porównania zadajmy sobie również pytanie, czy prawdziwy chrześcijanin mógłby być nazistą podczas II wojny światowej.

Czy chrześcijanin mógłby nadal być faryzeuszem? Tak, ale później już nie.

Wprost: Tak. Nie istniał żaden oficjalny wymóg, by zaprzeczyć, że Jezus był Mesjaszem, aby uniemożliwić komuś przystąpienie do grupy faryzeuszy lub pozostanie w niej. Ich miłość do Pisma Starego Testamentu i znajomość jego tekstów były dodatkowym atutem. Tak więc faryzeusz, stając się chrześcijaninem, nie musiałby podejmować decyzji o dobrowolnym opuszczeniu grupy faryzeuszy. Na początku historii Kościoła, jak pokazuje Dzieje Apostolskie 15:5, byli chrześcijanie, którzy nadal należeli do grupy faryzeuszy, choć niestety przynieśli ze sobą swoje uparte trzymanie się żydowskich zwyczajów.

Później już nie: inni faryzeusze mogliby go jednak wyrzucić, ponieważ nie podobało im się, że wierzył, iż Jezus jest Mesjaszem. Gdyby jednak go nie wyrzucili, mógłby pozostać. Na marginesie, w czasach Jezusa było tylko około 5 000 faryzeuszy. Byli oni prześladowani przez saduceuszy, ale wśród ludu cieszyli się wielkim szacunkiem jako nauczyciele Prawa. Zatem pozostanie w tej grupie, o ile to możliwe, mogło być korzystne.

Przyjrzyjmy się postawie Pawła w Liście do Filipian 3:6. Paweł, jak sam pisze, był faryzeuszem, tak samo jak był Hebrajczykiem z plemienia Beniamina. To się nie zmieniło. Jednak w Liście do Filipian 3:7–9 Paweł uznał te rzeczy za śmieci w porównaniu z niezrównaną wielkością Chrystusa. Paweł nadal miał swoje faryzeuszowskie pochodzenie i nie bał się wspominać o nim jako o osiągnięciu, ale nie pozwolił, by przeszkodziło mu to w posłuszeństwie wobec Chrystusa.

Czy chrześcijanin może nadal być saduceuszem? Wprost: nie, ale z pewnym zastrzeżeniem: tak

W sposób jawny: nie. Wszyscy saduceusze zaprzeczali zmartwychwstaniu, zaprzeczali istnieniu życia pozagrobowego oraz istnieniu aniołów i demonów. Chrześcijanin nie mógł wierzyć w to, co Jezus i apostołowie mówili na ten temat, a jednocześnie wierzyć w coś zupełnie przeciwnego.

Potajemnie tak: Gdyby jednak ktoś był saduceuszem, a potem stał się chrześcijaninem, mógłby być „ukrytym chrześcijaninem” i potajemnie nie mówić władzom, że odrzuca nauki saduceuszy. Działałoby to tak długo, dopóki przywódcy saduceuszy by się o tym nie dowiedzieli. Albo mogłoby działać w nieskończoność, gdyby konkretni przywódcy przymykali na to oko lub nie przejmowali się tym. Tak więc saduceusz-chrześcijanin byłby „tajnym wierzącym”, który musiałby wprowadzać w błąd władze (być może poprzez milczenie), dając do zrozumienia, że wierzy w nauki saduceuszy, podczas gdy w rzeczywistości mógłby głosić prawdę Ewangelii innym saduceuszom.

Czy chrześcijanin mógłby być nazistą podczas II wojny światowej: W sposób jawny – nie, potajemnie – tak

Załóżmy, że nazista stał się później chrześcijaninem albo że chrześcijanin stał się nazistą, nie wiedząc, za czym opowiadała się partia nazistowska.

W sposób jawny – nie: Partia nazistowska wierzyła, że to, co błędnie nazwała rasą aryjską, jest rasą panującą, a przedstawiciele innych ras mieli zostać podporządkowani lub zabici. Opowiadali się za zabijaniem Żydów, osób niepełnosprawnych umysłowo oraz wielu mieszkańców Europy Wschodniej, aby zrobić miejsce dla ekspansji. Chrześcijanin, który powinien kochać wszystkich ludzi, wierzyć, że w Chrystusie nie ma Żydów ani pogan, ani żadnych innych podziałów, oraz uważać, że morderstwo jest złem, nie mógłby podążać za Chrystusem i wierzyć w to, czego nauczali naziści.

Tak, to trochę zaskakujące: czy wiesz, że istnieje członek partii nazistowskiej, który został pochowany z honorami w Jerozolimie? Oskar Schindler, członek partii nazistowskiej, który widział, co dzieje się z Żydami, NIE wyrzekł się swojego członkostwa w partii nazistowskiej. Wykorzystał je raczej do uratowania przed zagładą około 1 200 Żydów w Europie, wydając cały swój pokaźny majątek na łapówki, by ratować Żydów. Później zbankrutował. W Chinach niemiecki nazista o imieniu John Rabe działał na rzecz ochrony jednej czwartej dzielnicy Nankinu oraz około 200 000 Chińczyków przed japońskimi okrucieństwami. Również w tym przypadku mógł powiedzieć: „Nie podoba mi się to, co reprezentuje partia nazistowska, wychodzę z niej i po prostu zamierzam się odizolować”. Ale nie, zamiast tego wykorzystał swoją pozycję i przynależność do tej złowrogiej organizacji, by ratować życie. Z tego powodu po wojnie został oskarżony o bycie nazistą, a później cierpiał z powodu niedożywienia, ponieważ nie mógł znaleźć pracy. Ponadto ani Schindler, ani Rabe nie byli znani jako chrześcijanie; obaj byli bardzo oddanymi nazistami, gdy wybuchła wojna.

Znaczenie dla współczesności

Jest to kwestia bardzo aktualna dzisiaj, ponieważ chrześcijanie debatują nad tym, czy naśladowca Jezusa może być jednocześnie muzułmaninem lub hindusem.

Z drugiej strony, mogą oni grzeszyć, potwierdzając kłamstwo, że Koran lub Wedy są cennymi księgami duchowymi pochodzącymi od Jedynego Prawdziwego Boga, lub nie ostrzegając ludzi, że Mahomet jest fałszywym prorokiem i że nie można czcić nikogo innego poza prawdziwym Bogiem. Jeśli niektórzy (ale nie większość) odrzucają fakt, że Jezus jest Bogiem, lub zaprzeczają, że Paweł jest apostołem i autorem Pisma Świętego, to w rzeczywistości w ogóle nie są wierzącymi.

Z drugiej strony, w krajach takich jak Malezja, gdy ktoś rodzi się w rodzinie muzułmańskiej, w jego dowodzie osobistym widnieje, że jest muzułmaninem. Nie ma znaczenia, w co wierzy później – dowód osobisty nie zostanie zmieniony.

W czasach ostatecznych może pojawić się dla wierzących okazja, by spróbować działać od wewnątrz, potajemnie stać się częścią Babilonu, aby przetrwać i potajemnie dzielić się z innymi. Jednak wierzący NIE WOLNO z niej korzystać, lecz muszą uciekać z Babilonu, jak nakazuje Bóg w Objawieniu 18:4.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 23:6-7 – jakie grupy można by dziś otwarcie nadal tworzyć, stając się chrześcijaninem, a z jakich grup nie można by już dłużej być członkiem?

Odp.: Przypuszczam, że można należeć do grupy, która nie wyznaje żadnych antybiblijnych przekonań, z którymi trzeba się zgodzić, aby do niej dołączyć lub pozostać jej członkiem. Jeśli jednak grupa ta propaguje przekonania sprzeczne z Biblią, a ty nie musisz w nie wierzyć, powinieneś zadać sobie pytanie, dlaczego chcesz być jej członkiem. Aby zostać muzułmaninem, musisz powiedzieć: „Nie ma Boga prócz Allaha, a Mahomet jest Jego prorokiem”. Nie można tego powiedzieć bez popełnienia grzechu.

Załóżmy, że ktoś twierdzi, iż został chrześcijaninem, ale jednocześnie mówi, że nie wierzy w Boga, nie chce naśladować Jezusa i nie akceptuje Słowa Bożego. Czy nie pojawiłyby się u ciebie przynajmniej pewne podejrzenia, że może to być fałszywy chrześcijanin? To, co dotyczy zaprzeczania podstawowym dogmatom chrześcijaństwa, odnosi się również do zaprzeczania dogmatom innych religii. Tak więc, hipotetycznie rzecz biorąc, ktoś mógłby być chrześcijaninem i fałszywym hindusem, fałszywym czcicielem rzymskich bogów, a nawet fałszywym satanistą. Ale czy Prawdziwy Bóg chciałby, abyś tak postępował? – Oczywiście, że nie.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 23:11 Pan ukazał się Pawełowi właśnie w tym miejscu?

Odp.: Paweł miał wkrótce przejść przez trudne chwile, spędzając dwa lata w więzieniu. Bóg przemówił, by go zachęcić i zapewnić, że Paweł znalazł się we właściwym miejscu, dokładnie wtedy, kiedy powinien tam być. Należy zauważyć, że nie było żadnej krytyki wobec tego, że Paweł udał się do Jerozolimy, ani wobec tego, że skłócił faryzeuszy i saduceuszy.

P: Czy w Dziejach Apostolskich 23:1-11 Paweł, dzięki swojej śmiałości, dobrze wywiązał się z zadania dawania świadectwa?

Odp.: Tak, ponieważ rzeczywiście złożył świadectwo. Jednym ze sposobów na zagwarantowanie porażki w głoszeniu Ewangelii jest całkowite zaniechanie jej głoszenia. Paweł jednak nie chciał pozwolić, by ta okazja mu umknęła. Módlmy się, abyśmy mieli taką śmiałość, jaką miał Paweł. W tej rozmowie brakuje płynności. Paweł nie został poproszony o wygłoszenie przemówienia; była to raczej wymiana pytań i odpowiedzi, podczas której rozmówcy mogli mu przerywać w dowolnym momencie. Dzisiaj, gdy znajdujemy się w chaotycznej, nieprzygotowanej sytuacji, dobrze jest najpierw przedstawić kluczowe tezy, tak jak robi się to w artykule prasowym, na wypadek, gdyby rozmówcy postanowili nie słuchać reszty tego, co mamy do powiedzenia.

Najpierw to, co nie jest odpowiedzią, a potem sama odpowiedź.

Nie jest to odpowiedź: Paweł tak naprawdę nie składał tu zeznań; miał to uczynić w Cezarei w Judei, a później w Rzymie. Nie jest to jednak odpowiedź, ponieważ Pan nie pochwalił go za to, co miał uczynić, i nie pochwalił Pawła za zeznania w Judei, lecz raczej w Jerozolimie.

Odpowiedź: Wykonał wystarczająco dobrą robotę, odważnie zeznając przed wrogą publicznością.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 23:15-25 zginęło czterdziestu zabójców i dlaczego wykorzystano 470 Rzymian?

Odp.: Ciekawe jest to, że Żydzi uważali, iż mają większe szanse na śmierć Pawła poprzez zasadzkę na rzymską straż wojskową niż poprzez skazanie go w sądzie. Sugeruje to, że sami zdawali sobie sprawę ze słabości swojej sprawy.

Wszyscy ci Żydzi złożyli przysięgę, że nie będą jeść ani pić, dopóki nie zabiją Pawła. Jednakże, gdyby nie byli w stanie zabić Pawła z przyczyn niezależnych od nich samych, przywódcy żydowscy zwolniliby ich z tej przysięgi. Rabini dopuszczali złamanie przysięgi z czterech powodów: przysięgi pod wpływem podburzenia, przysięgi przesadzone, przysięgi złożone przez pomyłkę oraz przysięgi, których nie można wypełnić z powodu przymusu (M Nedarim 3:1-3).

Rzymski dowódca, Klaudiusz Lizjasz, chciał zapewnić Pawłowi bezpieczeństwo, nie z powodu honoru czy troski o Pawła, ale raczej dlatego, że wypadłby źle, gdyby przez swoje niedbalstwo pozwolił Żydom zabić obywatela rzymskiego znajdującego się pod jego opieką. Cezarea znajdowała się 65 mil na północny zachód od Jerozolimy, wystarczająco daleko, by uniknąć zamieszek. Prawdopodobnie zatrzymali się w Antipatris, mniej więcej w połowie drogi, 35 mil od Jerozolimy i 23 mil od Cezarei. Ponadto, aby przyspieszyć marsz, piechota mogła jechać na zwierzętach jucznych.

Pytanie: Jakie są istotne fragmenty tego listu w Dziejach Apostolskich 23:26-30?

Odp.: Zawiera on błąd i kilka pominięć. List sprawia wrażenie, jakby Lizjasz uratował Pawła, ponieważ był on obywatelem rzymskim. W rzeczywistości Lizjasz dowiedział się, że Paweł jest obywatelem rzymskim dopiero znacznie później. Lizjasz najwyraźniej „zapomniał” wspomnieć, że zamierzał poddać Pawła chłostie. Większość pozostałej treści listu jest zgodna z prawdą, ale miała ona charakter bardzo wygodny dla autora.

Łukasz musiał dowiedzieć się o tym liście od Pawła, ale skąd Paweł znał jego treść? Nawet gdyby Feliks nie pokazał później Pawłowi tego listu, prawdopodobnie został on odczytany podczas postępowania sądowego.

Pytanie: Co wiemy z Dziejów Apostolskich 24:1-27 o osobie, którą Tertullus nazwał „szlachetnym Feliksem”, oraz o jego żonie Drusilli?

Odp.: Zgodnie z „Komentarzem ewangelickim do Biblii” (str. 918) Antoninus Feliks urodził się jako niewolnik, został uwolniony przez matkę cesarza Klaudiusza, a w 52 r. n.e. awansował na stanowisko namiestnika Judei dzięki wpływom swojego brata Pallasa. Feliks był chciwy i okrutnie rozprawiał się z bandytami.

Po tym czasie w Cezarei wybuchło powstanie, a Feliks stłumił je przy pomocy swoich żołnierzy, zabijając wielu żydowskich cywilów i zabierając ich mienie. Żydowski arcykapłan imieniem Jonatan napisał do Feliksa, prosząc go, by zachowywał się w sposób bardziej godny piastowanego urzędu. Feliks zapłacił więc antyrzymskim sikariuszom, którzy byli zabójcami, za zamordowanie Jonatana. Z powodu ogólnego postępowania Feliksa niektórzy Żydzi udali się do Rzymu, by złożyć skargę do Nerona, w wyniku czego Feliks został odwołany. Poniósłby karę w Rzymie, gdyby nie wstawiennictwo jego brata Pallasa.

Drusilla była najmłodszą córką Heroda Agryppy I. Jej rodzeństwem byli Berenika, Mariamne i Herod Agryppa II, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 25:13–26:32. Drusilla była trzecią lub czwartą żoną Feliksa. Ona i Azizas/Azizus, król (pod panowaniem Rzymian) Emesy (współczesne Homs w Syrii), planowali zawrzeć małżeństwo, gdy miała 14 lat, pod warunkiem, że on przejdzie na judaizm. Później jednak Feliks przekonał ją, by porzuciła Azizasa/Azizusa i poślubiła zamiast niego Feliksa jako jego czwartą żonę.

Samo imię Tertullus było dość powszechne i oznaczało „mały Tertius”. Feliks znał żydowskie zwyczaje i stłumił bunt rozbójników, do czego Tertullus prawdopodobnie nawiązuje w Dziejach Apostolskich 24:2. Poza tym Tertullus prawdopodobnie nie miał zbyt wielu pochlebnych słów do powiedzenia o Feliksie. Czasami podlizywanie się komuś może być trudnym zadaniem!

Więcej informacji można znaleźć w dziele Józefa Flawiusza „Starożytności żydowskie”, księga 20, rozdz. 7.1-2,5, str. 420-421.

Pytanie: Jaka jest istota zarzutów Tertullusa wobec Pawła zawartych w Dziejach Apostolskich 24:5-8?

Odp.: Tertullus wymienił tylko cztery zarzuty. Dość subiektywnie nazwał Pawła plagą, stwierdził, że Paweł jest sprawcą niezgody, słusznie wskazał, że Paweł jest przywódcą nazarejczyków (zwanych też chrześcijanami), oraz fałszywie oskarżył go o próbę zbezczeszczenia Świątyni. Jednak każdego, kogo ty lub ci, którzy cię zatrudnili, nie lubicie, można po prostu nazwać plagą. Co dziwne, o Żydach, którzy podążali za Pawłem, a nawet knuli spisek, by go zabić, nie mówiono, że wywołują niezgodę – tylko o Pawle. Czy przewodzenie grupie ludzi jest przestępstwem? – Sami Żydzi mieli różne szkoły rabiniczne. Tertullus więc najpoważniejszy zarzut, czyli zbezczeszczenie Świątyni, zostawił na koniec, a nawet ten był fałszywy. Jako prawnik Tertullus starał się jak najlepiej wykorzystać to niewiele, co miał.

Pytanie: Jaka jest istota obrony Pawła w Dziejach Apostolskich 24:11-21?

Odp.: Podczas swojego bardzo krótkiego pobytu w Jerozolimie, trwającego dwanaście dni, nie podżegał do niczego. To Żydzi, którzy podburzyli tłum, powinni tu być, a nie on. Paweł nie zbezcześcił Świątyni, a oni nie mają na to żadnego dowodu. Tak, należał do „Drogi”, czyli był chrześcijaninem.

Paweł powiedział jednak również wiele rzeczy, które nie miały bezpośredniego związku z jego obroną. Najpierw zwrócił uwagę, że nie przedstawiono mu żadnych konkretnych zarzutów dotyczących tego, w jaki sposób zbezcześcił świątynię, ani nawet tego, za co właściwie jest sądzony, więc Paweł chętnie wyjaśnił Feliksowi, na czym naprawdę polegało oskarżenie wysuwane przeciwko niemu. Paweł wykorzystał tę okazję, by głosić fragment ewangelii dotyczący zmartwychwstania. Wygląda to tak, jakby przerwał swoją obronę w połowie, ponieważ musiał przekazać ewangelię.

Na początku procesu Feliks nie powiedział: „Musimy poczekać z werdyktem, aż przybędzie Lizjasz”. Wygląda to niemal tak, jakby Feliks nie widział szansy na szybki wynik, być może zmęczył się procesem i po prostu postanowił go odroczyć do czasu przybycia samego Lizjasza. Gdyby Feliks uniewinnił Pawła tam i wtedy, przywódcy żydowscy byliby na niego rozgniewani, a Feliksowi zależało na zachowaniu ich przychylności i spokojnym przebiegu święta. Tymczasem przywódcy żydowscy musieliby z trudem wracać do Jerozolimy, by później powrócić na kontynuację procesu. Jednak Feliks prawdopodobnie nie przejmował się ich kłopotami ani tym, jak długo Paweł pozostanie w więzieniu. Nawiasem mówiąc, nie mamy żadnej wzmianki o tym, by Lizjasz kiedykolwiek odbył tę dwudniową podróż.

Pytanie: Jaka jest dzisiaj, w świetle Dziejów Apostolskich 24:25b, różnica między odrzuceniem ewangelii a zwykłym opóźnieniem jej rozważenia?

Odp.: Gdy zwłoka trwa w nieskończoność, ostatecznie nie ma żadnej różnicy. Jednak Bóg jest wobec nas cierpliwy i możemy modlić się, aby czyjaś zwłoka była tymczasowa i aby ta osoba zmieniła zdanie. Bóg jest bardzo cierpliwy wobec niewierzących i my również powinniśmy tacy być. Niestety, w tym przypadku Feliks kazał odejść i powiedział, że wezwie Pawła, gdy będzie to dla niego dogodne. Najwyraźniej nigdy nie nadarzyła się dogodna okazja, by Feliks przyjął ewangelię. Kiedy ktoś chce słuchać ewangelii tylko wtedy, gdy jest to dla niego dogodne, w wielu przypadkach nigdy nie nadarza się dogodna okazja.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 24:25-27 Feliks postąpił niesprawiedliwie, zatrzymując Pawła w więzieniu?

Odp.: Według rzymskich standardów Feliks nie postąpił niesprawiedliwie, ale w rzeczywistości tak było. Feliks nie wydał przeciwko Pawłowi żadnego błędnego wyroku. Jednak uwięzienie Pawła na dwa lata było błędem. Paweł przebywał w stanie, który Rzymianie nazywali custodia libera, co oznaczało, że był stale strzeżony, ale jego przyjaciele mogli przychodzić i odwiedzać go. Ponadto, choć słuszne było, by Paweł mógł bronić się podczas procesu, w rzeczywistości przeszedł on cztery procesy: przed Sanhedrynem, przed Feliksem, przed Festusem i przed Herodem Agrypą II. Paweł mógł się zastanawiać, ile jeszcze procesów będzie musiał przejść, zanim go uwolnią, mimo że nie znaleziono w nim żadnej winy. Dzisiaj ludzie mogą postępować niesprawiedliwie nie tylko poprzez odmawianie komuś tego, co mu się należy, ale także poprzez nieograniczone odkładanie tego na później.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 24:26 Feliks miałby liczyć na łapówkę od Pawła, zwykłego producenta namiotów?

Odp.: Paweł najprawdopodobniej nie był zamożny, ale ktoś, kto mógł przywieźć do Jerozolimy znaczną ofiarę pieniężną, miał przyjaciół, którzy razem dysponowali dużymi środkami. Ponadto, zgodnie z dziełem Józefa Flawiusza „Starożytności żydowskie”, księga 20, rozdz. 9.5, str. 424, po rządach Feliksa i Festusa namiestnik Albinus niemal całkowicie opróżnił więzienia, a pozostali w nich jedynie ci, którzy nie byli w stanie zapłacić Albinusowi żadnych pieniędzy.

Z jednej strony Feliks prawdopodobnie mógł zdobyć pieniądze, prosząc Żydów o łapówkę w zamian za wydanie im Pawła. Gdyby jednak ktokolwiek ujawnił, że Feliks postąpił tak, aby doprowadzić do śmierci obywatela rzymskiego, byłoby to dla niego bardzo niebezpieczne.

Pytanie: Jakie pozabiblijne informacje na temat Festusa znajdujemy w Dziejach Apostolskich 24:27?

Odp.: Porcius Festus został mianowany namiestnikiem Judei jesienią 60 r. n.e. Istnieje jednak pewna niepewność co do daty, która może wahać się od 55 r. n.e. do 60 r. n.e. Józef Flawiusz (Dzieje starożytnych Żydów 20.8.9-11; 20.185–188 oraz „Wojna żydowska” 2.271, napisane około 93–94 r. n.e.) również wspomina, że Festus został mianowany namiestnikiem Judei. Żydzi postrzegali Festusa jako lepszego i bardziej rozsądnego niż jego poprzednik Feliks, a także niż jego następcy: Lucceius Albinus (62–64 r. n.e.) i skorumpowany Gessius Florus (64–66 r. n.e.)

Festus było nazwiskiem szlacheckiej rodziny z Rzymu.

Nie ma żadnych wzmianek o Festusie sprzed jego przybycia do Palestyny. Jednak zapisy dotyczące jego rządów wskazują, że był on mądrzejszy i uczciwszy niż Feliks. Mimo to Feliks musiał udać się do Rzymu, by odpowiedzieć za sposób, w jaki poradził sobie z zamieszkami między Żydami a poganami w Cezarei.

Natomiast Feliks brutalnie tłumił ludność. Pierwotnie był niewolnikiem, a później został uwolniony. Rzymski historyk Tacyt powiedział o Feliksie: „Sprawował władzę królewską z umysłem niewolnika”. Zlecił zabójstwo arcykapłana imieniem Jonatan, który krytykował go za złe rządy.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 25:2 mowa jest o „arcykapłanach” (w liczbie mnogiej), skoro miał być tylko jeden arcykapłan?

Odp.: Arcykapłanem w tym czasie był Izmael, syn Fabi, mianowany przez Heroda Agrypę II (Marka Juliusza Agrypę II). Izmael zastąpił Ananiasza. Ogólnie rzecz biorąc, były arcykapłan mógł nadal być nazywany arcykapłanem, ale w tym przypadku istniał bardziej bezpośredni powód. Ananiasz nadal sprawował władzę, aż do momentu, gdy żydowscy buntownicy zabili go w 66 r. n.e. Ananiasz nie wahał się uciekać się do morderstw i zabójstw, aby osiągnąć swoje cele, i słuszne jest, że ci, którzy żyli mieczem, zginęli od miecza. Więcej informacji można znaleźć w dziele Józefa Flawiusza „Starożytności żydowskie” 20, 179 (i.8), 194–196 (8.11).

P: Co jeszcze wiemy o Bernice / Berenice z Dziejów Apostolskich 25:23?

Odp.: Po pierwsze, nazywała się albo Berenice, albo Pherenika, co po łacinie wymawia się jako Veronica. Bernice była zaręczona z Markiem, bratankiem żydowskiego filozofa Filona. Następnie poślubiła swojego wuja, Heroda z Chalkis, władcę bardzo małego królestwa podlegającego Rzymowi, położonego w górach Libanu. Po jego śmierci w 48 r. n.e. opuściła swojego trzeciego męża i zamieszkała ze swoim bratem (starszym o rok) Agrypą II. Zarówno rzymski poeta Juvenal (Satirae 6.156-160), jak i żydowski historyk Józef Flawiusz (Antiquities 20.145-147) twierdzili, że łączył ich związek kazirodczy. Nie stanowiłoby to jednak problemu, ponieważ cesarz Neron utrzymywał stosunki seksualne ze swoją własną matką (choć prawdopodobnie nie była ona na to zgodna). Opowiedziała się po stronie Rzymian w wojnie żydowskiej , a później została kochanką Wespazjana, a następnie rzymskiego generała Tytusa. Stało się to publicznym skandalem, w wyniku czego Tytus musiał ją ostatecznie odesłać

Mamy więc tę „parę”, która próbuje napisać do cesarza, który później (po 60 r. n.e.) stanie się potworem, próbując przedstawić cesarzowi Neronowi zarzuty, dlaczego Paweł jest złym, winnym człowiekiem, i mają z tym trudności. Należy jednak zauważyć, że Paweł nadal traktuje ich z szacunkiem.

W każdym razie, ponieważ Agryppa był uważany za znawcę judaizmu i przyjaciela rodziny cesarskiej, przyznano mu przywilej wyboru żydowskiego arcykapłana; zdetronizował więc Ananiasza i wybrał Izmaela, syna Fabi. Później doszło do sporu dotyczącego muru, który zasłaniał królowi widok na Świątynię, więc Agryppa zdetronizował Izmaela i wybrał Józefa, syna Symeona. Niezależnie od tego jednak były arcykapłan Ananiasz nadal sprawował kontrolę za kulisami i prawdopodobnie właśnie dlatego Łukasz mówi o arcykapłanach w liczbie mnogiej.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 25:23 wspomniano, że Agryppa i Bernice wkroczyli z wielką pompą, ale Pismo Święte nie odnotowuje tego w odniesieniu do Heroda ani Piłata. Dlaczego niektórzy ludzie postępują z „pompą”?

Odp.: W języku greckim nazywało się to meta polles phantasias. Robią to dla pozoru, udając, że pozory odpowiadają istocie. Rzymianie często organizowali huczne uroczystości. Być może uważano, że ta pompa zrobi wrażenie na żydowskich przywódcach lub zastraszy oskarżonego. W Cezarei stacjonowało pięć kohort, a każda z nich liczyła nominalnie 1 000 żołnierzy. Zatem Festusa towarzyszyło pięciu rzymskich chiliarchów.

Rzymskich cesarzy nazywano czasem Augustus, co po grecku brzmi „Sebastos”, co oznaczało, że byli wyżsi rangą od innych śmiertelników. Jednak dopiero za czasów Nerona zaczęto ich nazywać „Panem”.

Dzisiaj niektórzy ludzie wyznają pogląd, że jeśli będą wyglądać na ważnych, inni uznają ich za ważnych, a wtedy staną się jeszcze ważniejsi. To smutne, jeśli uważasz, że twoja wartość zależy od wyglądu i popularności.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 26:12-15 Paweł pominął pewne szczegóły, na przykład dotyczące Ananiasza i późniejszego otrzymania misji. Kiedy możemy streszczać i upraszczać?

Odp.: Paweł nie posługiwał się podstępem i my również nie powinniśmy. Paweł pominął jednak niektóre szczegóły, ponieważ nie były one uważane za istotne dla słuchaczy. My również możemy bez problemu pomijać pewne szczegóły.

Pytanie: Jak to możliwe, że w Dziejach Apostolskich 26:14 głos przemawiał do Saula po hebrajsku, skoro popularne powiedzenie „trudno jest kopać przeciwko ostrogom” było znane w języku greckim, ale nie w hebrajskim?

A: Było to powszechnie znane wyrażenie w języku greckim, oznaczające walkę z bóstwem, jak pokazują te pięć odniesień. „Bachantki” Eurypidesa 794–795; „Prometeusz w kajdanach” Ajschylosa 324–325; „Agamemnon” 1624, „Pytia” Pindara 2.94–95, „Formio” Terencjusza 1.2.27. Paweł znał grekę i kulturę grecką równie dobrze jak język hebrajski. Istnieją dwie możliwe odpowiedzi i, szczerze mówiąc, nie ma znaczenia, która z nich jest prawdziwa.

1. Tłumaczenie slangowego wyrażenia z jednego języka na drugi nie jest rzadkością, zwłaszcza gdy Paweł – nie mówiąc już o Bogu – dobrze znał oba języki.

2. Bóg mógł przemawiać do Pawła po hebrajsku, a właśnie to zdanie wypowiedział po grecku. Nadal byłoby trafne, choć nie do końca precyzyjne, stwierdzenie, że Bóg przemawiał do Pawła po hebrajsku, nawet jeśli wypowiedział jedno krótkie zdanie po grecku.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 26:14 ostroga do wołu była twardym, ostrym kijem, którym szturchano wołu, gdy ten nie chciał się ruszyć. Kopanie w ostrogi to coś więcej niż tylko grzech. W jaki sposób ludzie grzeszą i kopią w ostrogi dzisiaj?

Odp.: Jak dowcipnie zauważył pewien współczesny pisarz: „Twoje ramiona są zbyt krótkie, by walczyć z Bogiem na pięści”. Jedną rzeczą jest grzeszyć, a zupełnie inną – okazywać w tej kwestii bunt. Kiedy Bóg wyraźnie powiedział, żeby czegoś nie robić, a ty, mając tę wiedzę, i tak to robisz, w gruncie rzeczy walczysz przeciwko Bogu.

Pytanie: Co dokładnie oznacza tutaj słowo „najpierw” w Dziejach Apostolskich 26:23?

Odp.: Najpierw przyjrzyjmy się greckiemu słowu oznaczającemu „pierwszy”, którego Paweł używa tutaj i w innych miejscach, a następnie przyjrzyjmy się dokładnie, co Paweł miał na myśli, mówiąc o zmartwychwstaniu – zarówno tutaj, jak i w innych miejscach.

Greckie słowa protos/proton (Strong 4412/4413) są pokrewnymi terminami, które mogą oznaczać „pierwszy” w odniesieniu do czasu, kolejności lub znaczenia. Paweł używa tego słowa również w sensie przybliżonym, oznaczającym „wcześnie” lub „przed innym”.

Łącząc pisma Pawła z relacją Łukasza na temat nauczania Pawła, można stwierdzić, że Paweł używa tego słowa w następujący sposób:

Wyłącznie w odniesieniu do czasu lub kolejności: Dz 13,46; 20,18; 26,20; 1 Kor 14,30; 16,2; Ga 4,13; Ef 1,12; 4,9; 1 Tes 4:16; 2 Tes 2:3; 1 Tm 3:10; 5:4; 5:12; 2 Tm 1:5; 4:16; 2 Tm 2:6; Tt 3:10

Tylko znaczenie: 1 Kor11:18 ;12:28 ; 15:3; 2 Kor 8:5,12; 1 Tm1:16 ; 2:1

Zarówno czas/kolejność, jak i znaczenie: Dz 26:23; Rz 1:8;1:16 ; 1 Kor 15:45,46,47; 1 Tm 2:13

Wcześniej lub przed czymś innym: Rzym. 10:19-20; 15:24; Ef. 1:12; 6:2; Flp. 1:5; 1 Tm. 1:16; 2 Tm. 4:16

Bez rozróżnienia: Rz 2:9; 2:10; Ef 6:2

Wniosek: Dz 26:23 może oznaczać wszystkie trzy znaczenia: czas/kolejność, znaczenie oraz przed innymi. Chrystus jako pierwszy zmartwychwstał w ciele niepodlegającym rozkładowi, jest źródłem naszego zmartwychwstania i zmartwychwstał, zanim ktokolwiek z nas zmartwychwstanie.

Jaki rodzaj zmartwychwstania:

Paweł nie był obcy tematowi zmartwychwstania, skoro wskrzesił Eutycha z martwych w Dz 20:9-12. Jednak z technicznego punktu widzenia grecki termin nie oznacza czynności „powstania z martwych”, lecz raczej rzeczownik „zmartwychwstanie zmarłych”. Do czego więc odnosi się Paweł?

a) Tymczasowe zmartwychwstanie z ciałami, które ponownie umrą: Łazarz (J11:38 –42), syn wdowy (1 Krl17:22 ), syn Sunamitki (2 Krl4:28 –37) oraz Eutych (Dz 20:9–12).

b) Zmartwychwstanie trwałe, którego pierwszym przykładem był Jezus, który powstał z martwych w ciele niepodlegającym rozkładowi.

Paweł nigdzie indziej nie głosił pierwszego rodzaju zmartwychwstania, a jedynie drugi. W Liście do Rzymian 6:9 mówi, że skoro Chrystus został wzbudzony z martwych, „nie może już ponownie umrzeć”, i podobnie nasze zmartwychwstałe ciała są nieprzemijające (1 List do Koryntian 15:20-23, 35-55). Paweł mówi również: „W rzeczywistości Bóg wzbudził Go [Jezusa] z martwych, aby nigdy nie uległ rozkładowi” w Dziejach Apostolskich 13:34a

Błędem byłoby sądzić, że Paweł głosił, iż Chrystus doświadczył jedynie tymczasowego zmartwychwstania, lub że obiecał nam jedynie tymczasowe zmartwychwstanie. Jego przesłanie skierowane do Festusa i Agryppy, a także do wszystkich innych, dotyczyło wyłącznie trwałego zmartwychwstania, które posiada Chrystus i my.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 26:24-29 Paweł był tak odważny przed królem Agrypą?

Odp.: Co Paweł miał do stracenia? Duch Święty powiedział Pawłowi, że będzie świadczył w Rzymie, a Paweł wiedział, że tam się uda. Paweł był tu odważny, aby nawrócić swoich słuchaczy. Najwyraźniej uznał, że najlepszym podejściem będzie bezpośredni, prosty apel. Być może Paweł czuł również pilną potrzebę odwołania się do Rzymu właśnie teraz. Festus nie był zaznajomiony z sytuacją i najwyraźniej nie podejrzewał, że Żydzi chcieli jedynie, by Paweł został wysłany do Jerozolimy, aby mogli go tam zasadzkać. Paweł mógł odwołać się do Rzymu właśnie teraz, ponieważ widział, że wkrótce zostanie wysłany do Jerozolimy.

Można by zapytać, dlaczego Paweł miałby zawracać sobie głowę głoszeniem ewangelii władcom, którzy wydawali się tak daleko poza zasięgiem ewangelii. Być może odpowiedź jest taka, że Paweł nie postrzegał tego w ten sposób. Paweł nie pytał, kto jest poza zasięgiem ewangelii, ale skoro miał okazję, zamierzał z niej skorzystać i głosić nie tylko Feliksowi i królowi Agrypie, ale wszystkim innym, którzy go słuchali.

Jako historyczną dygresję warto dodać, że w II wieku (100–200 r. n.e.) obywatele rzymscy byli zazwyczaj wysyłani do Rzymu bez konieczności odwołania się do cesarza. W III wieku niemal wszyscy niebędący niewolnikami mieszkańcy Cesarstwa Rzymskiego byli obywatelami, więc niemal każdy mógł zdecydować się na wysłanie do Rzymu. Jednak w czasach Pawła obywatele rzymscy nie byli wysyłani do Rzymu, chyba że wyraźnie się o to odwołali.

Dzisiaj my również powinniśmy być odważni. Nie traktujmy głoszenia Ewangelii jedynie jako pretekstu, ale powiedzmy wprost, że najważniejszym powodem, dla którego do nich przemawiamy, jest to, by mogli zostać zbawieni.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 26:24-25 Festus oskarżył Pawła o szaleństwo?

Odp.: Nie dlatego, że uważał Pawła za nieświadomego; w rzeczywistości twierdził, że cała ta ogromna wiedza Pawła doprowadziła go do szaleństwa, co w pewnym sensie mówi coś o poziomie wiedzy samego Festusa. Jednym z powodów, dla których Festus mógł to powiedzieć, jest to, że być może nie nadążał za całym tokiem rozumowania Pawła. Drugim powodem jest to, że Festus był Grekiem, a nie Żydem, a filozofia grecka (prawie) nie znała koncepcji zmartwychwstania.

P: W Dziejach Apostolskich 26:27 Paweł świetnie sobie radził ze swoją elokwentną, erudycyjną i opartą na Piśmie Świętym mową, ale przerwał ją, by zadać królowi Agrypie bezpośrednie, dociekliwe pytanie. Kiedy, twoim zdaniem, powinniśmy zrobić przerwę w głoszeniu ewangelii, aby zadać bezpośrednie, dociekliwe pytania?

Odp.: Podczas przemowy ewangelicznej słuchaczom łatwo jest słuchać biernie i nie zdawać sobie sprawy, że stoją przed podjęciem najważniejszej decyzji w swoim życiu: czy uwierzyć w przesłanie ewangelii i podążać za nim, czy też nie. Król Agryppa był rzekomo znawcą judaizmu, w tym proroków. Jednak Paweł postawił tu jasno sprawę. Agryppa wiedział o prorokach, ale czy w nich wierzył, tak czy nie? Agryppa był z pewnością słuchaczem chętnym do słuchania, ale czy był też słuchaczem gotowym do podjęcia decyzji i zmiany na podstawie tego, co usłyszy?

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 26:27-29 król Agryppa nie przyjął Chrystusa, gdy Paweł przemawiał do niego?

O: Chociaż nie znamy wszystkich powodów, mogła to być duma, strach lub świadomość, że inni ludzie patrzą. Ostatecznie Bóg z góry wiedział i przeznaczył, kto pójdzie do nieba. Niezależnie od tego, jak postrzegasz wzajemny związek między wiedzą z góry a przeznaczeniem, błędem jest łączenie tych dwóch pojęć w sposób, który w sposób wyraźny lub dorozumiany zwalnia króla Agrypę z odpowiedzialności za przyjęcie wiary i uwierzenie.

P: Czy w Dziejach Apostolskich 26:32 i 25:11 Paweł powinien był odwołać się do Cezara?

Odp.: Oznaczało to, że Paweł udałby się do Rzymu, aby Cezar osobiście rozstrzygnął jego sprawę.

Paweł mądrze postąpił, odwołując się do Cezara z trzech powodów.

Po pierwsze, Paweł chciał udać się do Rzymu, a to byłby dla niego bilet w tę stronę.

Po drugie, Paweł mógł zdać sobie sprawę, że nieprzejednana, mordercza opozycja oznaczałaby, że w Judei nigdy nie zostanie uwolniony. Pamiętajmy, że arcykapłani chcieli, by Paweł powrócił do Jerozolimy, aby mogli go zaszyć w zasadzce.

Po trzecie, gdyby Paweł stanął przed Cezarem i został uznany za niewinnego, dałoby to chrześcijaństwu podstawę prawną, tak jak miało to miejsce w przypadku judaizmu.

Wreszcie pamiętajmy, że kiedy ktoś coś mówi, nie oznacza to, że to, co mówi, jest koniecznie prawdą. Festus i Agryppa zgodzili się, że Paweł jest niewinny, i gdyby nie odwołał się do Cezara, puściliby go wolno. Łatwo im było to teraz powiedzieć. Mogli puścić Pawła wolno w dowolnym momencie podczas tych dwóch lat, które spędził w więzieniu! Mogliby go nawet uwolnić teraz, co sprawiłoby, że odwołanie do Cezara stałoby się bezprzedmiotowe. Łatwo jest komuś brzmieć bardzo miło i pojednawczo, gdy nie wiąże się to z żadnymi kosztami, nie ma nic do stracenia i wie, że jego „hojność” nie ma szans na realizację. W rzeczywistości Festus prawdopodobnie odetchnął z ulgą, gdy Paweł złożył apelację, ponieważ wyrwało to go z kłopotliwej sytuacji. Nie chciał zrażać do siebie Żydów i wolałby nie skazać na śmierć niewinnego obywatela rzymskiego, za co mógłby później ponieść odpowiedzialność. Festus prawdopodobnie zdał sobie więc sprawę, że nawet jeśli Paweł był niewinny, nadal mógł być niebezpieczną osobą.

Pytanie: Co możemy wywnioskować ze stylu pisania w Dziejach Apostolskich 27:1–28:13?

Odp.: Opis jest tak szczegółowy, że Łukasz musiał być naocznym świadkiem, a prawdopodobnie miał nawet dostęp do dzienników pokładowych. Jak powiedział Thomas Walker: „W całej literaturze klasycznej nie ma tak szczegółowego opisu działania starożytnego statku”. Będąc lekarzem, Łukasz, który w Dziejach Apostolskich często posługiwał się terminologią medyczną, miał zapewne oko do szczegółów. Z drugiej jednak strony, prosta terminologia Łukasza dotycząca żeglugi wskazuje, że nie był on żeglarzem. James Smith z Renfrewshire w Szkocji przez trzydzieści lat był żeglarzem i udał się na Maltę, aby zbadać podróż Pawła. W 1848 roku napisał książkę „Podróż i rozbicie statku Pawła”, w której stwierdził: „żaden marynarz nie napisałby w stylu tak mało przypominającym styl marynarza; nikt, kto nie był marynarzem, nie mógłby napisać opisu podróży morskiej tak spójnego we wszystkich swoich częściach, chyba że na podstawie rzeczywistych obserwacji”. Z drugiej strony, nie licząc tej podróży, pozostałe jedenaście podróży Pawła obejmowały łącznie 3 500 mil. Chociaż więc Paweł nie był doświadczonym żeglarzem, był za to doświadczonym pasażerem statków.

Ponadto, kto jeszcze mógłby znajdować się na pokładzie? Wśród pasażerów prawdopodobnie byli również inni więźniowie zmierzający do Rzymu, gdzie mieli zostać osądzeni lub straceni. Często wykonywano na nich egzekucje w Koloseum lub na innych arenach.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 27:10 Paweł wygłosił fałszywe proroctwo, że ludzie stracą życie, skoro zgodnie z Dziejami Apostolskich 27:22-23 nikt nie stracił życia?

Odp.: Nie, ale istnieją dwie różne odpowiedzi.

Pierwotna opinia Pawła a późniejsza obietnica Boga: W Dziejach Apostolskich 27:10 Paweł wypowiadał się na podstawie własnej wiedzy, ponieważ powiedział: „Widzę”, a nie „Bóg powiedział” ani „anioł powiedział”, jak w Dziejach Apostolskich 27:22.

Objawiona wola Boża może ulec zmianie, gdy zmienia się nasza wola: Być może Bóg rzeczywiście powiedział Pawłowi przed wydarzeniami opisanymi w Dziejach Apostolskich 27:10, że może dojść do ofiar śmiertelnych. Skoro w Dziejach Apostolskich 27:24 jest napisane, że życie osób towarzyszących Pawłowi zostało mu „obdarowane”, Paweł musiał gorliwie modlić się za nich. Objawiona wola Boża względem nas może ulec zmianie, gdy modlimy się lub gdy zmienia się nasza wola. Inny przykład tego zjawiska można znaleźć w Księdze Rodzaju 20:3-7. Przykładem sytuacji, w której wierna, częsta i żarliwa modlitwa Dawida spotkała się z odpowiedzią „nie”, jest 2 Księga Samuela 12:15-19.

Pytanie: Jak należy postępować w sytuacji opisanej w Dziejach Apostolskich 27:10, gdy niechętnie uczestniczy się w czymś, co zmierza ku katastrofie?

Odp.: Najpierw pomódl się o to, a potem ostrzegaj innych, tak jak uczynił to Paweł. Czasami to nie działa, ponieważ ci, którym o tym mówisz, nie doceniają albo powagi zagrożenia, albo prawdopodobieństwa, że do niego dojdzie. Możesz spróbować opuścić statek, jeśli to możliwe, choć w przypadku Pawła nie było to wykonalne. Albo gdybyś był na pokładzie Titanica, gdy ten tonął, mógłbyś nakłaniać ludzi do wsiadania do łodzi ratunkowych, mówić im, by poczekali, aż inni zapełnią łodzie, i ogólnie postępować tak, jak Chrystus chciałby, byś postąpił w tej sytuacji. Jednak aby to zrobić, musiałbyś zachować zimną krew i nie panikować. Ludzie częściej wpadają w panikę, gdy nie wiedzą, że Bóg czuwa nad nimi. Jednak Boża opieka może polegać również na uspokojeniu twoich nerwów, abyś mógł wybrać najlepszy sposób postępowania.

Możemy zadowolić się myśleniem, że dopóki wiernie podążamy za Bogiem, nie spotkają nas poważne burze ani katastrofy morskie. Jednak nie jest to prawdą ani w sensie fizycznym, ani emocjonalnym – nawet w przypadku Pawła. Bóg przeprowadzi nas przez burze, ale w międzyczasie mamy być „oazą spokoju”, dając dobre świadectwo i wielbiąc Boga nawet w samym środku burzy.

Pytanie: Czym jest wiatr euroklydon, o którym mowa w Dziejach Apostolskich 27:14?

Odp.: Dosłownie oznacza to „północno-wschodni wiatr” i jest to silny wiatr z północnego wschodu, który występuje jesienią i wczesną zimą w tej części Morza Śródziemnego. Sprawia on, że żegluga po wschodniej części Morza Śródziemnego po 14 września staje się niebezpieczna. Było to po Dniu Pojednania, a według Williama Ramsaya w październiku 59 r. Dzień Pojednania przypadał na 5 października, więc okres spokojnej żeglugi trwał do około 5 marca. Cauda była małą wyspą położoną około 25 mil na południe od Krety. Żegluga o tej porze roku była nierozsądna, ale właściciele statku prawdopodobnie chcieli zaryzykować, aby zarobić „ ” pieniądze. Trasa z Fair Havens do Phoenix wynosiła mniej niż 100 mil, a wiatr był łagodny, gdy wyruszyli, więc postanowili zaryzykować.

Pytanie: Jak, zgodnie z Dziejami Apostolskimi 27:17, ludzie dzisiaj czują się bezpieczniej, stosując drobne środki ostrożności w niebezpiecznych sytuacjach?

Odp.: W Dziejach Apostolskich 27:17 owinęli statek linami, aby lepiej utrzymać go w całości na wzburzonym morzu. Wyobraź sobie, że powiedziano ci, iż na morzu napotkasz wiatry o sile huraganu, ale nie martw się o nic, owinęmy twoją łódź linami! Chociaż owinięcie statku linami było dobrym pomysłem, nie było to nawet w jednej setnej tak dobre, jak pomysł, by w ogóle nie wypływać tam tak późno. Jednak skoro już podjęli tę decyzję, kierując się zyskiem finansowym kosztem bezpieczeństwa wszystkich, owinięcie statku linami było lepsze niż nic. Pozostałe cztery działania, które podjęli – wciągnięcie łodzi ratunkowej na pokład, opuszczenie żagla w celu spowolnienia prędkości, zarzucenie kotwicy, by nieco zmniejszyć prędkość, oraz wyrzucenie ładunku za burtę w akcie desperacji – były najlepszym, co mogli zrobić, skoro już znaleźli się w tej sytuacji. Chcieli spowolnić statek, ponieważ nie chcieli uderzyć w wybrzeże Libii w nocy. Obawiano się piaszczystych ławic u wybrzeży Libii.

Dzisiaj ludzie czasami robią rzeczy, które sprawiają, że są odrobinę bezpieczniejsi – nie dlatego, że ma to duże znaczenie, ale po to, by czuć się lepiej w ryzykownej sytuacji. Lepiej jest ocenić ogólne ryzyko i być może w ogóle nie narażać się na taką sytuację. Małe kroki mające na celu poprawę sytuacji lub zmniejszenie ryzyka są w porządku, ale nie pozwól, by przesłoniły ci one obraz całości. Weźmy na przykład Robin Hooda, który okradał bogatych i rozdawał ubogim. Czy powinien był okradać? Nie. Ale gdyby dał trochę ubogim, czy poczułby się przez to lepiej? Lepiej jest nie okradać ludzi, niż ich okradać, nawet jeśli rozdajesz ubogim pieniądze, które nie należały do ciebie.

Pytanie: Jak i kiedy w Dziejach Apostolskich 27:21 należy powiedzieć „A nie mówiłem?”, tak jak wydaje się, że uczynił to tutaj Paweł?

Odp.: Wiele zależy od twojego nastawienia i tonu głosu, kiedy to mówisz. Paweł nie próbował ich poniżyć, ale jego słowa sugerowały, że w przyszłości powinni zwracać większą uwagę na jego zalecenia.

P: Jak w Dziejach Apostolskich 27:27 mogli płynąć po Morzu Adriatyckim, skoro powinni znajdować się na południe od Włoch?

Odp.: W tamtych czasach to, co nazywano Morzem Adriatyckim, obejmowało również wody na południe od Włoch, aż po Sycylię i Maltę na zachodzie oraz wyspę Kretę na wschodzie. Jest to znacznie bardziej na południe od tego, co dziś nazywamy Morzem Adriatyckim. Józef Flawiusz, który również uległ tu katastrofie morskiej, nazywał je „Morzem Adrią”.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 27:37 na statku, którym podróżował Paweł, było tak wiele osób (276)?

O: Był to najwyraźniej duży statek, a większość statków w tamtych czasach miała niewolników wiosłujących. Józef Flawiusz w 15. księdze „Żywotu” w rozdziale 3 wspomniał, że statek, który przewoził go do Włoch, miał 600 pasażerów. Józef Flawiusz również uległ tu katastrofie morskiej, a przeżyło tylko 80 pasażerów.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 27:38-41 chcieli skierować statek w stronę strumienia lub zatoczki?

Odp.: Prawdopodobnie po to, by ominąć duże skały.

P: Jakie znaczenie ma, zgodnie z Dziejami Apostolskimi 27:41, wyprowadzenie statku na brzeg między dwoma morzami?

Odp.: W miejscu zwanym obecnie Zatoką św. Pawła, pomiędzy wyspą Maltą a pobliską wysepką Salmonetta, znajdowały się (i nadal znajdują się) piaszczyste łachy. Miejsce to idealnie nadawało się do wyprowadzenia statku na mieliznę, ponieważ nikt nie chciałby uderzyć statkiem w skały.

Ten niepozorny szczegół ma ogromne znaczenie, ponieważ nikt nie wiedziałby o tym, gdyby nie mieszkał na Malcie lub nie był naocznym świadkiem.

Pytanie: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 27:42 żołnierze tak bardzo chcieli zabić więźniów?

Odp.: Rzymscy żołnierze mogli zostać straceni za umożliwienie ucieczki więźniom, ale nie ponosiliby kary za zabicie ich, aby zapobiec ucieczce. Być może żołnierze byliby zadowoleni, ponieważ cała wina spadłaby na setnika, który rozkazał im nie zabijać więźniów.

Pytanie: W Dziejach Apostolskich 27:1–28:1 czytamy o burzach, które spotykają nas wszystkich w życiu. Jak porównałbyś i skontrastował podróż Pawła z podróżą Jonasza?

Odp.: Ciekawe jest zestawienie podróży Pawła z podobną podróżą Jonasza, która przebiegała mniej więcej po tym samym obszarze. Obaj doświadczyli burz i nieoczekiwanie musieli opuścić schronienie statku. Jednak Jonasz, będąc pod Bożą ochroną, dobrowolnie uciekał, by nie posłuchać Boga. Paweł, pomimo potencjalnego sprzeciwu szatana, ale wciąż pod Bożą ochroną, był więźniem, który nie miał kontroli nad tym, dokąd zmierza. Obaj jednak dotarli do miejsc przeznaczonych przez Boga. I obaj dotarli tam w sposób, którego zupełnie się nie spodziewali.

Pytanie: Co wiemy o wyspie Malta na podstawie Dziejów Apostolskich 28:1?

Odp.: Malta to niewielka wyspa (o wymiarach 18 na 8 mil, o powierzchni 95 mil kwadratowych lub 246 kilometrów kwadratowych), położona zaledwie 58–60 mil (93–96 kilometrów) na południe od Sycylii i około 180 mil na północny wschód od Tunezji. Znajduje się 600 mil (960 kilometrów) na zachód od Fair Havens na Krecie.

Jej mieszkańcami byli dawni Fenicjanie oraz rzymscy żołnierze wraz z rodzinami. Nazywano ich „barbarzyńcami” nie dlatego, że nie byli cywilizowani, ale dlatego, że słowo „barbarzyńca” pierwotnie oznaczało kogoś, kto nie posługiwał się językiem greckim (a później łacińskim) jako językiem ojczystym. Biblia studyjna NIV na stronie 1699 dodaje, że ludzie ci byli potomkami Fenicjan, którzy ulegli romanizacji, a zatem byli dość cywilizowani.

Pytanie: Gdzie dokładnie Paweł wylądował na Malcie, jak podaje Dzieje Apostolskie 28:1?

Odp.: Prawdopodobnie było to miejsce, które dziś nazywa się Paul’s Bay (z oczywistych powodów). Znajduje się ono około 8 mil (13 km) na północny zachód od miasta Valletta.

Pytanie: Jak w Dziejach Apostolskich 28:3 żmija mogła ugryźć Pawła w rękę, skoro obecnie na Malcie nie ma żmij?

Odp.: Obecnie na Malcie występują tylko dwa gatunki węży, a oba zostały sprowadzone. Obecnie na Malcie nie ma też zbyt wielu lasów, z których można by zbierać drewno. Jednak zanim ludzie wykarczowali lasy, nie ma powodu, by zakładać, że nie występowały tam te same gatunki węży, co na okolicznych terenach. Wąż Vipera aspis żyje w południowej Europie, Vipera latastei zamieszkuje Hiszpanię i Portugalię, a Vipera ammodytes występuje nieco dalej, w południowo-wschodniej Europie.

Chociaż mogło to być demoniczne stworzenie przebrane za węża, nie ma powodu, by zakładać, że nie było to zwykłe, naturalne zwierzę. Niezależnie od tego, czy wąż ten był gatunkiem rodzimym, czy przybył na statku, Maltańczykom nie były obce jadowite węże.

Pytanie: Kto lub co oznacza tutaj „Sprawiedliwość” w Dziejach Apostolskich 28:4?

Odp.: Sprawiedliwość oznacza po prostu „sprawiedliwość”, ale istniała również grecka bogini o imieniu Dike/Dice, zwana również „Panią Sprawiedliwością”, która była boginią sprawiedliwości i porządku moralnego. Była córką Zeusa i jego drugiej żony, tytanidy Temidy, która była boginią „boskiego porządku i sprawiedliwości”. Maltczycy mogli więc mieć na myśli którąkolwiek z nich. Chociaż większość Maltczyków była pochodzenia fenickiego lub kartagińskiego, inni stanowili rodziny rzymskich żołnierzy. Najwyraźniej różne bóstwa swobodnie krążyły między kulturami.

Pytanie: Czy w Dziejach Apostolskich 28:7 istnieją jakieś dowody archeologiczne potwierdzające tytuł „pierwszego/najważniejszego człowieka” na wyspie?

Odp.: Tak. Malta była zbyt mała, by stanowić prowincję lub królestwo. Inskrypcja wskazuje, że cesarz August mianował „najważniejszego człowieka nad całą gminą Malty”.

P: Czy w Dziejach Apostolskich 28:7 istnieją jakieś pozabiblijne dowody na istnienie tego Publiusza, „najwyższego urzędnika wyspy”?

O: Tak. Tradycja głosi, że Publius stał się pierwszym biskupem Malty. Gennadiusz/Jerzy w dziele „O sławnych mężach” 19 wspomina, że został on później zabity za swoją wiarę chrześcijańską.

P: Dlaczego w Dziejach Apostolskich 28:7-10 mieszkańcy wyspy dostarczyli im zapasy?

Odp.: Malta jest małą wyspą, a jej mieszkańcy nie mieli żadnego obowiązku przekazywania zapasów zamiast ich sprzedaży. Prawdopodobnie jednak byli bardzo wdzięczni za ludzi, których Paweł uzdrowił na wyspie. Tak więc wszyscy rzymscy żołnierze i załoga skorzystali z działań Pawła. Czy jako dzisiejszy wierzący sprawiasz, że ludzie wokół ciebie czerpią korzyści z twojego błogosławionego życia?

Pytanie: Na co mógł cierpieć ojciec Publiusza, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 28:8?

Odp.: Na Malcie panuje klimat umiarkowany. Zimą temperatura może wynosić od 50 do 65 F (10–17 C), więc przyczyną mogło być wiele różnych rzeczy. W większości miejsc czerwonka wynika ze spożycia zanieczyszczonej wody lub zepsutej żywności. Jednak na Malcie istnieje trzecia przyczyna. W mleku kóz na Malcie, w Gibraltarze i innych ciepłych miejscach w basenie Morza Śródziemnego występuje mikroorganizm zwany Micrococcus melitensis. Obecnie istnieje szczepionka przeciwko tej chorobie, ale bez szczepienia sporadyczna gorączka może trwać od czterech miesięcy do trzech lat.

P: Kim byli Kastor i Polluks, o których mowa w Dziejach Apostolskich 28:11?

Odp.: Według mitologii greckiej Kastor i Polluks byli bliźniakami, których ojcem był Zeus, a matką Leda, królowa Sparty – Zeus przybrał wówczas postać łabędzia i zapłodnił Ledę. Byli oni bogami opiekuńczymi żeglarzy. Jeśli podczas burzy widoczna była ich konstelacja, Bliźnięta, oznaczało to szczęście. Podobno wykluły się z jaj. Mit ten nie był wówczas tak popularny jak inne, ale później, w okresie renesansu, wielu artystów tworzyło obrazy przedstawiające ten akt, w tym Leonardo da Vinci (dzieło nigdy nie zostało ukończone) i Michał Anioł. Otrzymywali za to wynagrodzenie od mecenasów. Jeśli ktoś ci płaci za wykonanie jakiejś pracy, to ile czasu poświęcasz na zastanawianie się, czy Bóg naprawdę chce, abyś się tym zajmował, czy nie?

Nawiasem mówiąc, w Watykanie, na drzwiach Bazyliki św. Piotra, znajduje się obraz przedstawiający coś, co wygląda na Ledę i łabędzia. Na stronie Trip Advisor było zdjęcie tego motywu. Nie wiem, dlaczego ten obraz znajduje się w Watykanie.

Pytanie: Co wiemy o Żydach w Rzymie na podstawie Dziejów Apostolskich 28:24-25?

Odp.: Najpierw przebywali w Puteoli, porcie niedaleko Neapolu, około 4 r. p.n.e. Cesarz Klaudiusz wygnał Żydów z Rzymu w latach 41–53 n.e., ale od tego czasu pozwolono im powrócić. W Rzymie istniało siedem różnych synagog żydowskich. Stanowili oni w Rzymie mniejszość, ale znaczącą mniejszość.

P: Co Paweł robił przez dwa lata, przebywając w areszcie domowym w Rzymie, o czym mowa w Dziejach Apostolskich 28:30-31?

Odp.: Pismo Święte mówi, że Paweł przyjmował gości i głosił ewangelię, ale nie podaje zbyt wielu szczegółów. Być może właśnie w tym czasie Paweł napisał List do Efezjan, List do Filipian, List do Kolosan i List do Filemona.

P: Czy uważasz, że w Dziejach Apostolskich 28:30-31 Paweł został uwolniony, czy nie?

Odp.: Pismo Święte tego nie mówi. Historia również nie podaje, czy a) Paweł został skazany i poniósł śmierć męczeńską, czy też b) został uwolniony, kontynuował swoją działalność, a następnie został ponownie aresztowany, skazany i poniósł śmierć męczeńską. Możemy jednak przyjrzeć się sytuacji. Nic nie wskazuje na to, by pojawili się jego żydowscy oskarżyciele, prawdopodobnie dlatego, że zdawali sobie sprawę z słabości swojej sprawy. Neron na początku swojej kariery nie był jeszcze szaleńcem skłonnym do mordów. Istniała więc spora szansa, że Paweł ostatecznie został uwolniony.

Podobnie jak my, Paweł miał lepsze i gorsze chwile – okresy, w których był pewien tego, co się wydarzy, oraz takie, w których nie miał o tym pojęcia. Jednak niezależnie od tego, czy tym razem Paweł wyszedł na wolność, czy nie, był on chrześcijaninem na każdą okazję. Potrafił czerpać radość z głoszenia kazań przed wielkimi tłumami i uzdrawiania ludzi, potrafił też czerpać radość z pobytu w więzieniu, skąd napisał List do Filipian. Paweł potrafił czerpać radość z pewności, że uda się do Rzymu, i potrafił czerpać radość w niepewnych czasach, kiedy życie wydawało się katastrofą. Analizując życie Pawła, powinniśmy dążyć do tego, by nasze życie upodabniało się do jego życia (List do Filipian 3:17).

Pytanie: Co można powiedzieć o stylu pisarskim Łukasza w Dziejach Apostolskich i Ewangelii Łukasza?

Odp.: Podczas gdy Marek pisał jako „człowiek czynu”, Łukasz interesował się tym, co zostało powiedziane. Ponad 22% Dziejów Apostolskich stanowią główne przemówienia, a uwzględniając inne, krótsze wypowiedzi, ponad połowa tej księgi to przemówienia. Przemówienia te były niewątpliwie znacznie dłuższe niż te zapisane przez Łukasza i uznaje się, że Łukasz je parafrazował. Podobnie Ewangelia Łukasza zawiera więcej przypowieści Jezusa niż inne ewangelie.

Łukasz doskonale posługiwał się językiem greckim i najwyraźniej był osobą wykształconą. W rzeczywistości dzisiejsi studenci greki uważają jego grekę za najtrudniejszą do przetłumaczenia w całej Biblii.

P: Kto napisał Księgę Dziejów Apostolskich?

Odp.: Panuje dość powszechna zgoda co do tego, że napisał ją Łukasz, ta sama osoba, która napisała Ewangelię Łukasza.

Istnieją przesłanki wskazujące, że autor Dziejów Apostolskich był w rzeczywistości towarzyszem Pawła, który towarzyszył mu w podróżach.

O Łukaszu wspomina się również w Liście do Kolosan 4:14, 2 Liście do Tymoteusza 4:11 oraz w Liście do Filemona 24.

Pytanie: Kiedy powstała Księga Dziejów Apostolskich?

Odp.: Istnieją dwa poglądy.

1. Wczesna data, ponieważ gdyby Łukasz o tym wiedział, prawdopodobnie wspomniałby o śmierci Pawła, prześladowaniach za czasów Nerona oraz upadku Jerozolimy, gdyby te wydarzenia miały miejsce. Łukasz mógł napisać Księgę Dziejów Apostolskich między 61 a 64 r. n.e. Inni twierdzą, że powstała ona w latach 63–70 n.e., ze względu na brak wzmianek o późniejszych wydarzeniach.

2. Drugi pogląd głosi, że możliwe jest, iż Łukasz planował trzeci tom (choć nie było to zgodne z wolą Bożą), więc mógł napisać tę księgę później, a późniejsze wydarzenia zaplanować na trzeci tom.

Klemens Rzymski (96–98 r. n.e.) cytuje 1/4 fragmentu Dziejów Apostolskich 20:35 i następnych (5 słów z 26) w 1 Liście Klemensa, tom 1, rozdz. 2, str. 5, a Polikarp (100–155 r. n.e.) cytuje połowę fragmentu z Dziejów Apostolskich 2:24a (7 z 15 greckich słów) w Liście Polikarpa do Filipian, rozdz. 1, str. 33. Został on z całą pewnością napisany przed latami 96–98 n.e.

Pytanie: Czy ta księga została napisana w II wieku (długo po śmierci Łukasza), jak twierdziła liberalna szkoła tybingenska?

Odp.: Twierdzili tak ze względu na wiele zbieżnych faktów zawartych zarówno w Dziejach Apostolskich, jak i w dziełach Józefa Flawiusza. (Józef Flawiusz napisał „Starożytności żydowskie” ok. 93–94 r. n.e.)

Byłoby to jednak naturalne, gdyby Łukasz miał dostęp do wielu tych samych źródeł, z których korzystał Józef Flawiusz. Ponadto Ireneusz (182–188 r. n.e.), Klemens Aleksandryjski (193–202 r. n.e.), Kanon Muratoriusza (170–210 r. n.e.), Orygenes (225–254 r. n.e.) oraz Pamfil (męczennik, 309 r. n.e.) – wszyscy oni twierdzą, że Łukasz napisał Dzieje Apostolskie.

P: Skąd wiemy, że dzisiejszy tekst Dziejów Apostolskich jest wiernym zachowaniem tego, co zostało pierwotnie napisane?

Odp.: Istnieją co najmniej trzy dobre powody.

1. Bóg obiecał zachować swoje słowo w Księdze Izajasza 55:10-11; Księdze Izajasza 59:21; Księdze Izajasza 40:6-8; 1 Liście Piotra 1:24-25 oraz Ewangelii Mateusza 24:35.

2. Świadectwo wczesnego Kościoła. Chrześcijańscy pisarze sprzed soboru nicejskiego cytowali 20,4% Dziejów Apostolskich. To 204,86 z 1003 wersetów. Oto pisarze, którzy odwoływali się do wersetów z Dziejów Apostolskich.

Klemens Rzymski (96–98 r. n.e.) cytuje 1/4 fragmentu Dziejów Apostolskich 20:35 i następnych (5 słów z 26) – 1 List Klemensa, tom 1, rozdz. 2, str. 5

List Barnaby (ok. 100–150 r. n.e.), rozdz. 7, str. 142, nawiązuje do Dziejów Apostolskich 14:22

Polikarp (100–155 r. n.e.) cytuje połowę Dziejów Apostolskich 2:24a (7 z 15 greckich słów) – List Polikarpa do Filipian, rozdz. 1, str. 33. Cytuje on również Dzieje Apostolskie 17:31 w rozdz. 2, str. 33

„Pasterz Hermasa” (160 r. n.e.), księga 1, rozdz. 2, str. 18, cytuje połowę Dziejów Apostolskich 4:12.

Justyn Męczennik (ok. 138–165 r. n.e.) wyraźnie parafrazuje Dzieje Apostolskie 1:9 w dziele „O zmartwychwstaniu”, rozdz. 9, str. 298

Chrześcijanie z Vienne i Lugdunum (177 r. n.e.) cytują połowę Dziejów Apostolskich 7:60: „tak jak Szczepan, doskonały Świadek: «Panie, nie poczytaj im tego grzechu»”. Ojcowie przednicejscy, tom 8, str. 784.

Ireneusz, który napisał dzieło „Przeciw herezjom” w latach 182–188 n.e., w 48 miejscach odwołuje się do 88 wersetów z Dziejów Apostolskich.

Ireneusz (182–188 r. n.e.) cytuje Dzieje Apostolskie 8:9–11, 20, 21, 23 (Szymon Czarownik) w brzmieniu zapisanego przez Łukasza. Ireneusz, „Przeciw herezjom”, księga 1, rozdz. 23.1, str. 347

Kanony Muratoriusza (190–217 r. n.e.) ANF, tom 5, kanon 2, str. 603: „Ponadto Dzieje Apostolskie zostały zebrane przez Łukasza w jednej księdze”,

Klemens Aleksandryjski (193–217/220 r. n.e.) cytuje 48 wersetów z Dziejów Apostolskich: 1:7;2:26 –28, połowę2:41 ; 6:2; 8:22a;10:10 –15,34,35;15:23 , 28, 29;17:18 , 22, 23, 28; 26:17-18. Nawiązuje on do 9 wersetów z Dziejów Apostolskich:3:14 , 17, 19, 21; 5:1;8:30 ;10:24 ;17:15 (wzmianka o Atenach);17:30 .

Klemens Aleksandryjski (193–202 r. n.e.) cytuje Dzieje Apostolskie 17:22,23, mówiąc: „Łukasz w Dziejach Apostolskich” – Stromata (193–202 r. n.e.), księga 5, rozdz. 12, s. 464. Cytuje również „Piotra w Dziejach Apostolskich” w Stromata, księga 6, rozdz. 8, s. 494.

Tertulian (198–220 r. n.e.) wymienia z nazwy Dzieje Apostolskie w dziele „O zmartwychwstaniu ciała”, rozdz. 39.

Tertulian zawarł wiele cytatów i aluzji z Dziejów Apostolskich, stwierdzając, że pochodziły one właśnie z Dziejów Apostolskich, w dziele „Pięć ksiąg przeciwko Marcionowi”, księga 5, rozdział 2, str. 432–433

Hipolit (222–235/236 r. n.e.) cytuje Jeremiasza 23:18 i Dzieje Apostolskie 10:36, po czym natychmiast dodaje: „Te rzeczy zatem, bracia, są ogłoszone w Pismach Świętych”. „Przeciw herezji Noetusa”, rozdziały 13–14, str. 228

Orygenes (225–254 r. n.e.) „…jak relacjonuje Łukasz w Dziejach Apostolskich” Orygenes, „Przeciw Celsusowi”, księga 6, rozdz. 11, s. 578

Novatian (250–257 r. n.e.) cytuje 3/4 Dziejów Apostolskich2:17 (a także Księgi Joela2:28 ) jako proroctwo Joela przekazane przez Chrystusa. Traktat o Trójcy Świętej, rozdz. 29, str. 640

Traktat o ponownym chrzcie, rozdz. 1, 2, str. 668 (250–258 r. n.e.) „Dlatego też, zgodnie z potrzebą, zgromadzimy w jedną całość wszystkie fragmenty Pisma Świętego, które odnoszą się do tego tematu”. Następnie w rozdziale 2 cytuje Ewangelię według św. Mateusza 3:11b oraz Dzieje Apostolskie 1:4,5, a także Dzieje Apostolskie 11:15–17 oraz Dzieje Apostolskie 15:5,8

Traktat o ponownym chrzcie (ok. 250–258 r. n.e.), rozdz. 12, str. 674, cytuje Dzieje Apostolskie15:13 –17 oraz wymienia z imienia Jakuba przemawiającego w Dziejach Apostolskich.

Cyprian z Kartaginy (ok. 246–258 r. n.e.) „Pismo Święte potwierdza to, gdy mówi: «Wszyscy wierzący byli jednego serca i jednej duszy» [Dz 4,32]. I dalej: «Wszyscy oni trwali jednomyślnie w modlitwie wraz z kobietami, Marią, matką Jezusa, i Jego braćmi»”. [Dz 1,14] Traktaty Cypriana, Traktat 1, rozdz. 25, s. 429

Cyprian z Kartaginy (ok. 246–258 r. n.e.) cytuje „Dzieje Apostolskie” w swoim Traktacie 12, księga trzecia, 3,43.

Cyprian z Kartaginy (ok. 246–258 r. n.e.) wspomina o Dziejach Apostolskich i cytuje Dz 5,3–4 w Traktatach Cypriana – Świadectwa, rozdz. 30, s. 543. Zob. również List 72, rozdz. 17, s. 383.

Pontius w dziele „Życie i męczeństwo Cypriana” (po 258 r. n.e.), rozdz. 3, s. 268, odnosi się do Dz 8,37 jako do fragmentu „w Dziejach Apostolskich”.

Dionizy z Aleksandrii (246–265 r. n.e.) cytuje Dzieje Apostolskie 13:5,13 jako „w Dziejach Apostolskich” w dziele Dwie księgi o obietnicach, rozdz. 5, s. 83.

Adamantiusz (ok. 300 r. n.e.) wspomina o „Dziejach Apostolskich” w „Dialogach o prawdziwej wierze”, część druga, 12d, str. 90.

Wiktorin, biskup Petau w dzisiejszej Słowenii (męczennik z 304 r. n.e.), wspomina o „Dziejach Apostolskich” w „Komentarzu do Apokalipsy błogosławionego Jana”, str. 355

Pamphilus (męczennik, 309 r. n.e.): zachował się jego zarys „Dziejów Apostolskich”. Ojcowie przednicejscy, tom 6, str. 166–168.

Piotr z Aleksandrii (306, 285–311 r. n.e.) cytuje Dzieje Apostolskie 7,59 w momencie, gdy przemawia Szczepan. Listy kanoniczne, kanon 9, s. 273.

Sobór w Neokezarei (ok. 315 r. n.e.), kanon 15, str. 86: „Zgodnie z kanonem diakonów powinno być siedmiu, nawet jeśli miasto jest duże. Przekonacie się o tym na podstawie Dziejów Apostolskich”.

Atanazy (ok. 318 r. n.e.), przed soborem nicejskim, cytuje fragment przemowy Pawła z Dziejów Apostolskich (14:15 ) jako słowa Pawła. „Przeciw poganom”, część 3, rozdz. 35, s. 22

Laktancjusz (ok. 303–ok. 325 r. n.e.) nawiązuje do Dziejów Apostolskich 1,9, mówiąc: „On [Jezus] mógł udać się do Ojca, uniesiony na obłoku”. „Instytucje boskie”, księga 4, rozdz. 12, s. 111

Po soborze nicejskim

Euzebiusz z Cezarei (323–326 r. n.e.) stwierdza, że znajduje się to w „świętej Księdze Dziejów Apostolskich”. „Historia Kościoła”, tom 2, rozdz. 18, „Ojcowie nicejscy i postnicejscy”, seria druga, tom 1, str. 122. Łukasz napisał „Dzieje Apostolskie”. Tamże, rozdz. 22, str. 124

Euzebiusz z Cezarei (323–339/340 r. n.e.) odnosi się do Dziejów Apostolskich 12:3 jako do „tego, co mówi Pismo Święte”. „Historia kościelna” Euzebiusza, księga 2, rozdział 9, str. 111

Eustacjusz z Antiochii (przed 337 r. n.e.) odwołuje się do Dz 16,17 i innych wersetów.

Afrahata Syryjczyka (337–345 r. n.e.) nawiązuje do Dziejów Apostolskich w dziele „Wybrane wykłady”

List heretyka ariańskiego Kandida do Mariusza (359–362 r. n.e.)

Hegemoniusz z Sirmium (III w. n.e.), tłumacząc dzieło Archelausa (262–278 r. n.e.), cytuje Dzieje Apostolskie 2:6 jako Pismo Święte. „Spór z Manesem”, rozdz. 36, str. 210.

Archelausz cytuje również Dzieje Apostolskie 9:15 w „Spórze z Manesem”, rozdz. 34, s. 208. Być może nawiązuje do Dziejów Apostolskich 9:40 we „Fragmencie 1”, s. 234. Nie odwołuje się do żadnych innych wersetów z Dziejów Apostolskich.

Synod w Laodycei (we Frygii) (343–381 r. n.e.), kanon 60, str. 159, wymienia księgi Starego i Nowego Testamentu. Kanon 59, str. 158, stanowi, że w kościele można czytać wyłącznie księgi kanoniczne Starego i Nowego Testamentu.

Wiktoryn z Rzymu (po 363 r. n.e.)

Atanazy (367 r. n.e.) „Ponownie nie jest nużące mówić o [księgach] Nowego Testamentu. Są to cztery Ewangelie według Mateusza, Marka, Łukasza i Jana. Następnie Dzieje Apostolskie i Listy (zwane katolickimi), siedem, a mianowicie: jeden List Jakuba; dwa Listy Piotra; trzy Listy Jana; po nich jeden List Judy. Ponadto istnieje czternaście Listów Pawła, napisanych w następującej kolejności: pierwszy do Rzymian; następnie dwa do Koryntian; po nich do Galatów; dalej do Efezjan; potem do Filipian; następnie do Kolosan; po nich dwa do Tesaloniczan oraz List do Hebrajczyków; a także dwa do Tymoteusza; jeden do Tytusa; i wreszcie List do Filemona. A poza tym „Objawienie św. Jana”. List świąteczny Atanazego nr 39, rozdz. 5, s. 552

Hilary z Poitiers (355–367/368 r. n.e.) przytacza fragment Dziejów Apostolskich 1:7 jako słowa Jezusa. W dziele „O Trójcy Świętej”, tom 9, rozdział 75, str. 181

W dziele „Synopsis Scripturae Sacrae” (350–370 r. n.e. lub V wiek) Dzieje Apostolskie wymieniono jako część Nowego Testamentu. Cytowany jest tam cały fragment Dziejów Apostolskich 1,1.

Efraim Syryjczyk (350–378 r. n.e.) cytuje Dzieje Apostolskie 22:11 i 26:13 w dziele „Trzy homilie”, homilia 1, rozdziały 26 i 27, str. 316.

Bazyli z Kapadocji (357–378/379 r. n.e.)

Ambrosiaster (po 384 r. n.e.)

Cyryl z Jerozolimy (ok. 349–386 r. n.e.) wspomina o Dziejach Apostolskich w wykładzie 14.28, str. 102

Kanon z Cheltenham (= Katalog Mommsena) (ok. 360–370 r. n.e.) wspomina o każdej z czterech Ewangelii, Dziejach Apostolskich, listach Pawła, 1 Liście Piotra, 1 Liście Jana oraz Apokalipsie.

Ambroży z Mediolanu (370–390 r. n.e.)

Grzegorz z Nazjanzu (330–391 r. n.e.)

Pacian z Barcelony (342–379/392 r. n.e.) wspomina, że Paweł cytuje greckiego poetę (Dz17:28 –29) w „Dziejach Apostolskich”, List 4.2, s. 31

Grzegorz z Elwiry (po 392 r. n.e.)

Grzegorz z Nyssy (ok. 356–397 r. n.e.) wspomina o Dziejach Apostolskich w Drugiej księdze przeciwko Eunomiuszowi, str. 274 i 276.

Grzegorz z Nyssy (ok. 356–397 r. n.e.) cytuje Dzieje Apostolskie 2:36 w dziele „Przeciw Eunomiuszowi”, tom 5, rozdz. 3, str. 177

Amfilochiusz (zm. 397 r. n.e.) odwołuje się do Dziejów Apostolskich (15:24 ) oraz innych fragmentów w dziele „Iambi ad Seleucum”

Didymus Ślepy (398 r. n.e.) nawiązuje do Dziejów Apostolskich 13:8-11. Komentarz do Księgi Zachariasza 11, str. 285

Schizmatyk Lucyfer z Cagliari (361–399 r. n.e.) odwołuje się do Dziejów Apostolskich 12:23

Syryjski katalog św. Katarzyny (ok. 400 r. n.e.) odnosi się do czterech Ewangelii, Dziejów Apostolskich, Listu do Rzymian oraz Listów do Galatów aż po List do Hebrajczyków.

Maksyminus (IV/V w.)

Maksym z Turynu (IV/V w.)

Donatysta i schizmatyk Petilianus (IV/V w.)

Epifaniusz z Salaminy (360–403 r. n.e.) wymienia cztery ewangelie, 14 listów Pawła, List Jakuba, List Piotra, List Jana, List Judy, Dzieje Apostolskie, Apokalipsę św. Jana, Mądrość Salomona i Księgę Syracha (= Eklezjastyka).

Papież Innocenty I z Rzymu (ok. 405 r. n.e.)

Rufinus (374–406 r. n.e.), tłumacząc dzieła Orygenesa (225–254 r. n.e.), odnosi się do Dziejów Apostolskich 7 jako do „Dziejów Apostolskich de Principiis”, księga 2, rozdz. 4.2, str. 276

Gaudencjusz, schizmatyk donatystowski (po 406 r. n.e.)

Jan Chryzostom (392–407 r. n.e.) spisał 55 kazań na temat Dziejów Apostolskich.

Chromatius (zm. 407 r. n.e.)

Severian (po 408 r. n.e.)

Asteriusz z Emesy (ok. 410 r. n.e.)

Orosius/Hosius z Bragi (414–418 r. n.e.) nawiązuje do Dziejów Apostolskich 6:11–13 w dziele „Obrona przeciwko pelagianom”, rozdz. 8, s. 124

Sobór Kartagiński (393–419 r. n.e.) (218 biskupów)

Hieronim (373–420 r. n.e.) omawia księgi Nowego Testamentu. Wymienia konkretnie każdą z czterech Ewangelii, listy Pawła do siedmiu kościołów, List do Hebrajczyków, listy Pawła do Tymoteusza, Tytusa i Filemona. Następnie Hieronim omawia Dzieje Apostolskie. Potem omawia siedem listów Jakuba, Piotra, Jana i Judy. Na koniec omawia Apokalipsę św. Jana. List 53, rozdz. 9, s. 101–102.

Sulpicius/Sulpitius Severus (363–420 r. n.e.) wspomina o Dziejach Apostolskich w „Historii”, tom 1, rozdz. 36, s. 89 oraz w „Historii”, tom 2, rozdz. 28, s. 110

Augustyn z Hippony (388–430 r. n.e.) cytuje Dzieje Apostolskie 17:30, 31 w dziele „O państwie Bożym”, tom 18, rozdział 54, str. 395

Jan Kasjan (419–430 r. n.e.) wspomina o Dziejach Apostolskich 4:32–34 w dziele „Instytucje Jana Kasjana”, tom 2.5, str. 206

Sobór w Efezie (431 r. n.e.) cytuje Dzieje Apostolskie.

Wincenty z Leryn (ok. 434 r. n.e.)

Sokrates z Konstantynopola (ok. 400–439 r. n.e.) odwołuje się do Dziejów Apostolskich 15:29 i innych wersetów. „Historia kościelna” Sokratesa

Cyryl z Aleksandrii (444 r. n.e.)

Hesychius z Jerozolimy (zm. 450 r. n.e.)

Speculum (V wiek)

Teodot z Ancyry (V wiek)

Sobór w Chalcedonie (451 r. n.e.)

Quodvultdeus (ok. 453 r. n.e.)

Euchariusz (ok. 424–455 r. n.e.) „Instructiones”

Teodoret z Cyru (biskup i historyk) (423–458 r. n.e.)

Papież Leon I z Rzymu (461 r. n.e.)

Prosper Tyro z Akwitanii (425–465 r. n.e.) twierdzi, że Dzieje10:45 znajdują się w Dziejach Apostolskich

Dowody na istnienie heretyków i fałszywych ksiąg

Konstytucje Apostolskie (data niepewna, ok. 380 r. n.e.)

Heretyk Priscillian (ok. 385 r. n.e.)

Heretyk Apollinaris z Laodycei (ok. 390 r. n.e.)

Heretyk ariański Eunomiusz (ok. 360–ok. 394 r. n.e.) cytuje Dzieje Apostolskie 2:36 jako słowa Piotra. List apologetyczny, rozdz. 25, str. 71

Heretyk pelagiański Teodor z Mopsuestii (392–423/429 r. n.e.) nawiązuje do Szczepana w Dziejach Apostolskich 7:42–43, określając je jako „w Dziejach Świętych Apostołów”. Komentarz do Księgi Amosa, rozdz. 5, str. 154

„Bazar Herakleidesa” Nestoriusza (451/452 r. n.e.)

Wszystkie te teksty zachowały się do dziś.

3. Najwcześniejsze zachowane rękopisy Dziejów Apostolskich wykazują niewielkie różnice między rękopisami, ale nie zawierają błędów istotnych z teologicznego punktu widzenia.

Pytanie: Jakie są najwcześniejsze rękopisy biblijne zawierające Dzieje Apostolskie?

Odp.: Oto większość z nich. Łącznie przednicejskie rękopisy biblijne cytują 32,5% Dziejów Apostolskich. To 326 z 1003 wersetów. Pisarze chrześcijańscy sprzed soboru nicejskiego oraz przednicejskie rękopisy biblijne obejmują 43,9% Dziejów Apostolskich. Więcej informacji można znaleźć na stronie https://www.biblequery.org/Bible/BibleReliability/EarlyChristianNTQuotes.xlsx.

str. 8 (=Berlin Inv. 8683) Dzieje Apostolskie4:31 –37; 5:2–9; 6:1–6, 8–15 (IV wiek)

str. 29 Dzieje Apostolskie 26:7-8,20. 200–225 r. n.e. Skryba, który sporządził ten rękopis, w nietypowy sposób zapisał następujące litery: theta, pi i epsilon. Rękopis p45 (Chester Beatty I) charakteryzuje się tym samym nietypowym stylem pisma. Jako datę podaje się lata 200–225 n.e., ponieważ pismo jest podobne do tekstu z papirusu Marmarica, który niemal na pewno należy do tekstu aleksandryjskiego z lat 200–225 n.e.

str. 33 Dzieje Apostolskie 7:6–10, 13–18;15:21 –24, 26–32 (VI w.) Zgodny z manuskryptem Sinaiticus

str. 38 (=Ann Arbor Inv. 1570, =papirus Michigan 137) Dzieje Apostolskie18:27 –19:6;19:12 –16 ok. 300 r. n.e.

Koniec II lub początek III wieku – 1999

str. 41 (VIII w.) Dzieje Apostolskie 17:28-34; 18:1 i nast., 17 i nast., 22-25, 27; 19:1-4, 6-8, 13-16, 18 i nast.; 20:9-13, 15 i nast., 22-24, 26-38; 21:1-4, 26 i nast.; 22:11-14,16 i nast. Źródło: Wiedeń, Kolekcja papirusów Biblioteki Narodowej, K. 7541–7542–7543–7544–7545–7546–7547–7548. Stud. Pal. 015 237; P. Weigandt, w: K. Aland, Materialien (1969), s. 54–72. wyd. główne (faksymile); J. Henner, H. Förster, U. Horak, Christliches mit Feder und Faden, Nilus 3 (1999), s. 10 nr 9

(Zob. http://www.tyndale.cam.ac.uk/Tyndale/staff/Head/NTPapyri.htm#_ftn40)http://www.tyndale.cam.ac.uk/Tyndale/staff/Head/NTPapyri.htm – _ftn40

str. 45 Chester Beatty I (100–150 r. n.e.) Wszystkie 4 ewangelie i 29% (289/1003 wersetów) Dziejów Apostolskich. Dz 4,27–36; 5,10–20; (8 z 33 liter w 5,21) 30–39; 6,7–7,2; 7:10–21; 7:32–41; 7:52–8:1; 8:14–15, 8:34–9:6; (werset 8:37 nigdy nie został napisany); 9:16–27; 9:35–10:2; 10:10–23, 31–41; 11:2–13; 11:24–12:6; 12:13–22; 13:6–16, 25–36; 13:46–14:3; 14:15–23; 15:2–7, 9–27; 15:38–16:4; 16:15–21, 32–40; 17:9–17. W Dziejach Apostolskich 15:7 skryba zgubił się w tekście i powtórzył sześć wersetów z Dziejów Apostolskich 15:2. (Kiedyś uważano, że pochodzi z końca II lub początku III wieku, czyli z około 200 r. n.e.)

p48 Dzieje Apostolskie 23:11-17,25-29 (ok. 220 r. n.e. lub druga połowa III wieku n.e.)

str. 50 (Papirus Yale 1543) Dzieje Apostolskie 8:26-32; 10:26-31 Aland datował ten tekst na IV lub V wiek, „ale redaktorzy z Yale dość przekonująco argumentują za datowaniem go na okres panowania Dioklecjana (284–305 r. n.e.)”.

str. 53 Ewangelia według św. Mateusza 26:29–30 i Dzieje Apostolskie 9:33–38; (3 litery z Dz 9:39b); Dzieje Apostolskie9:40 –10:1. ok. 260 r. n.e. Datowanie opiera się na podobieństwach do Listów Heronina datowanych na ok. 260 r. n.e.

str. 56 Dzieje Apostolskie 1:1,4-5,7,10-11 (V–VI w.) tekst aleksandryjski

str. 57 Dzieje Apostolskie4:36 –5:2; 5:8–10 (IV lub V wiek) tekst aleksandryjski

str. 58 ten sam oryginał co na str. 33. Oto informacje zawarte na str. 33. Dzieje Apostolskie 7:6-10,13-18;15:21 –24, 26-32 (VI w.) Zgodny z manuskryptem Sinaiticus

str. 74 (=Bodmer 17) Dzieje Apostolskie 1:2-5,7-11,13-15,18-19,22-25; 2:2-4; 2:6-3:26; 4:2-6,8-27; 4:29-27:25; 27:27-28:31; List św. Jakuba 1:1-6, 8-19, 21-23, 25; 1:27; 2:1-3; 2:4?; 2:5-15; 18-22, 25-26; 3:1, 5-6, 10-12, 14, 17-18; 4:8, 11–14; 5:1–3, 7–9, 12–14, 19–20; 1 List Piotra 1:1–2, 7–8; 1:12?; 1:13, 19–20, 25; 2:6–7, 11–12, 18, 24; 3:4–5; 2 List Piotra 2:21; 3:4,11,16; 1 List Jana 1:1,6; 2:1-2,7,13-14,18-19,25-26; 3:1-2,8,14,19-20; 4:1, 6-7, 12, 16-17; 5:3-4, 9-10, 17; 2 List Jana 1, 6-7, 13; 3 List Jana 6, 12; List Judy 3, 7, 12, 18, 24 (VII wiek)

str. 91 (= Sydney Inv. 360) Dzieje Apostolskie2:30 –37;2:46 –3:2, połowa III wieku. Jest to tylko jeden arkusz (dwa fragmenty) „napisany pismem urzędowym”.

str. 112 (=papirus z Oksyrynchosa 4496) Dzieje Apostolskie 26:31–32; 27:6–7 (V w.)

Uncial 0165 (Berlin, V w.) Dzieje Apostolskie 3:25; 4:1; 4:6; 4:8;4:10 oraz prawdopodobnie inne wersety.

Uncial 0189 Dzieje Apostolskie 5:3-21. Jest to jeden z najstarszych manuskryptów uncjałowych: koniec II lub początek III wieku.

Vaticanus [B] (325–350 r. n.e.)

Sinaiticus [Si] (340–350 r. n.e.) zawiera całe Dzieje Apostolskie. Po listach Pawła (w tym Liście do Hebrajczyków), kończących się Listem do Filemona, znajduje się pusta strona w linie, a następnie Dzieje Apostolskie. Po Dziejach Apostolskich następuje List św. Jakuba.

Alexandrinus [A] (ok. 450 r. n.e.)

Koptyjski bohairski [Boh] III/IV wiek

Koptyjski sahidyjski [Sah] III/IV wiek

Koptyjski meg. [Meg] III/IV wiek

Koptyjski fajumski [Fay] III/IV wiek

Efraemowy Rescriptus [C] V w.

kursywa

Łacińska Wulgata [Vg] IV i V wiek

Ormiański [Arm] po 406 r. n.e.

gruziński [Geo] od V wieku

Cambridge, V–VI w.

Etiopska [Eth] od ok. 500 r. n.e.

Gotycka 493–555 r. n.e.

syryjski filoksenowski [SyrPh] 507/508 r. n.e.

syryjski harclejski [SyrH] 616 r. n.e.

Bizantyjski [Byz] (Rodzina bizantyjska obejmuje od 1761 do 2209 odrębnych rękopisów. Pochodzą one z okresu od około 850 r. n.e. do 1576 r. n.e.)

Więcej informacji na temat wczesnych rękopisów Dziejów Apostolskich można znaleźć na stronie www.Biblequery.org/ActsManuscripts.html.