< Pytanie biblijne dotyczące Księgi Hioba

Pytanie: Kiedy powstała ta księga?

Uczeni nie są tego pewni, więc spróbujmy zebrać kilka wskazówek.

Poza ramami czasowymi: W Księdze Hioba bogactwo Hioba mierzone było w hodowli, a nie w pieniądzach czy złocie. Na Bliskim Wschodzie monety pojawiły się dopiero około 500 r. p.n.e., głównie dzięki Persom, którzy nauczyli się tego od Lydów. Księga Ezechiela 14:14 wspomina o Hiobie, a Księga Izajasza 19:5 jest niemal identyczna z Księgą Hioba 14:11, a jeśli Izajasz zaczerpnął tę myśl z Księgi Hioba, to oczywiście Księga Hioba musiała zostać napisana przed (lub znacznie przed) Księgą Izajasza i Księgą Ezechiela.

Wcześniej: Skoro Job był mężem Bożym, można by się zastanawiać, dlaczego nigdzie nie ma nawet najmniejszej wzmianki o Prawie Mojżeszowym – chyba że księga ta została napisana przed wkroczeniem Izraelitów do Ziemi Obiecanej, kiedy to nie-Żydzi mogli jeszcze nie znać Prawa Mojżeszowego.

A zatem: W Księdze Hioba Bildad był pochodzenia z Szuah, a Elifaz z Temanu. Szuah był synem Abrahama i Ketury (Rdz 25,2). Teman był wnukiem Ezawa (Rdz 36,11, 15, 42; 1 Krn 1,36, 45, 53). Zatem tekst ten powstał znacznie później niż czasy Jakuba i Ezawa. Styl Księgi Hioba jest „klasycznym hebrajskim”, co oznaczałoby datę późniejszą niż 1500 r. p.n.e. Jednak w rozdziałach 1–2, 12:9, 38, 40 i 42 Księgi Hioba Bóg nazywany jest Jahwe, więc tekst ten został prawdopodobnie napisany po tym, jak Bóg objawił to imię Mojżeszowi, czyli później niż w 1447 r. p.n.e.

Wniosek: Nie wiemy tego na pewno, ale najprawdopodobniej Hiob żył w okresie między 1800 a 1447 r. p.n.e., innymi słowy, kiedy Izraelici przebywali w Egipcie lub wędrowali po Pustyni.

Pytanie: Jaki jest zarys struktury Księgi Hioba?

Odp.: Oto prosty zarys przedstawiający strukturę tej księgi. Numery rozdziałów podano w nawiasach.

Wprowadzenie (1–2)

Job (3)

Trzy cykle:

Elifaz (4–5) Elifaz (15) Elifaz (22)

Job (6–7) Job (16–17) Job (23–24)

Bildad (8) Bildad (18) Bildad (25)

Hiob (9-10) Job (19) Job (26–27:12)

Zofar (11) Zofar (20) ? (27:13-23)

Job (12–14) Job (21) Job (28–31)

Elihu (32–37)

Pan (38–41)

Job (42)

Niektórzy uważają, że w Księdze Hioba 27:13-23 przemawia Zofar, podczas gdy inni sądzą, że był to Hiob.

Pytanie: Czy Księga Hioba została zaczerpnięta ze starożytnych legend sumeryjskich i babilońskich?

Odp.: Nie ma na to dowodów, ponieważ podobieństwo niekoniecznie oznacza, że jedno dzieło zostało zaczerpnięte z drugiego. Wręcz przeciwnie, byłoby zaskakujące, gdyby nie istniała żadna inna literatura poruszająca tę kwestię. Istnieją dwa mezopotamskie dzieła, które poruszają problem cierpienia.

„Będę chwalił Pana Mądrości”, dzieło akadyjskie, nazywane jest czasem „babilońskim Księgą Hioba”.

„Dialog o ludzkiej niedoli” (zwany również „babilońską teodyceą”) zadaje pytanie, dlaczego w ogóle istnieje cierpienie, podczas gdy Księga Hioba pyta, dlaczego cierpi właśnie Hiob. „Dialog o ludzkiej niedoli” odpowiada, że to bogowie uczynili ludzi złymi. Księga Hioba odpowiada na to, twierdząc, że nie wynika to z grzechu Hioba. Raczej Bóg jest o wiele większy od nas, więc czasami ma powody, których nie potrafimy dostrzec, dla których pozwala cierpieć swoim posłusznym sługom. W konkretnym przypadku Hioba jego okazana wierność przyniosła chwałę Bogu.

W dzisiejszych czasach bardzo wnikliwa jest książka C. S. Lewisa pt. „Problem bólu”.

Pytanie: Czy Hiob był prawdziwą, historyczną postacią?

O: Oczywiście. Sam Hiob na to wskazuje; Księga Ezechiela 14:14,20 również wymienia Hioba jako osobę sprawiedliwą, obok Daniela i Noego. List Jakuba 5:11 również wspomina o Hiobie jako o konkretnej osobie. Nie ma żadnych dowodów wskazujących na coś przeciwnego. Księga Hioba 1 przedstawia Hioba tak samo rzeczowo, jak 1 Księga Samuela przedstawia Elkanę, a Ewangelia Łukasza – Zachariasza.

P: Czy Hiob był Żydem, Izraelitą czy poganinem?

Odp.: Hiob prawdopodobnie nigdy nie mógł być Żydem, ponieważ „naród żydowski” stanowił resztkę Izraelitów, którzy powrócili do ziemi po wygnaniu, a Księga Hioba najprawdopodobniej została napisana przed tym wydarzeniem.

Niektórzy uważają, że Hiob był Izraelitą, ponieważ w Księdze Hioba imię Boże pojawia się łącznie 23 razy. Jednak za wyjątkiem dwóch przypadków imię Boże jest używane przez narratora księgi, a nie przez Hioba ani żadnego z jego przyjaciół.

Niektórzy uważają, że Księga Hioba może należeć do najwcześniejszych ksiąg Biblii. Nie wiemy, kiedy została napisana, ale skoro w Księdze Hioba 1:17 wspomniani są Chaldejczycy, a Sumerowie zostali wchłonięci przez Chaldeę dopiero około 1500 r. p.n.e., musiało to nastąpić później. (Izraelici opuścili Egipt około 1447 r. p.n.e.)

Job mógł z całą pewnością być Izraelitą, ale nie ma powodu, by preferować tę interpretację, a znano wielu nie-Izraelitów o imieniu Job. Księga Hioba z pewnością mogłaby o tym wspomnieć, ale milczy na temat pochodzenia etnicznego Hioba. Być może powodem jest to, że pochodzenie etniczne Hioba nie miało znaczenia.

Pytanie: Kto jeszcze w Księdze Hioba nosił imiona Hiob i Bildad?

Odp.: W.F. Albright odkrył, że imię „Iyyob” było używane jeszcze przed czasami Mojżesza. Teksty przekleństw berlińskich wspominają o „Iyyobie” jako o syryjskim księciu z okolic Damaszku. W tekstach z Mari pojawia się imię „Ayyabum”. Listy z Tell el-Amarna z lat 1400–1370 p.n.e. wspominają o Ayabie jako księciu z Pelli. W.F. Albright ustalił, że imię Bildad jest skróconą formą imienia „Yabil-Dadum” z drugiego tysiąclecia.

Pytanie: Skoro w Księdze Hioba poglądy rozmówców były sprzeczne, w jaki sposób wszyscy oni mogli być natchnieni?

Odp.: Bóg postanowił pokazać nam zgodnie z prawdą to, co mówili, nie popierając jednak ich poglądów jako prawdy. Rzeczywiście, pod koniec Księgi Hioba Bóg uznał poglądy trzech przyjaciół za błędne.

Pytanie: Skoro Bóg nas kocha, dlaczego pozwala na tyle cierpienia na świecie?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę pięć punktów.

1. Od czasu upadku świat znajduje się pod panowaniem złego (1 J 5,19). Znajdujemy się na terytorium okupowanym przez wroga.

2. To nie jest najlepszy z możliwych światów; nie powinniśmy czuć się tu zbyt komfortowo. Najlepszy z możliwych światów to taki, w którym ludzie mają wolność kochania Boga i gdzie każdy będzie Go kochał. Najlepszy z możliwych światów to Niebo, a to jest droga do tego najlepszego ze wszystkich możliwych światów.

3. To nie jest świat sprawiedliwy, w którym cierpią niemowlęta, a niektórzy źli ludzie cieszą się długim i dostatnim życiem. Sprawiedliwość nadejdzie, a Dzień Sądu Ostatecznego będzie dniem, w którym Bóg wszystko naprawi.

4. Wieczne spojrzenie Boga czasami różni się od naszego. My postrzegamy śmierć jako koniec, a cierpienie jako niezwykle długie. Bóg postrzega tysiąc naszych lat jako zaledwie jedną straż nocną (Psalm 90:4). Być może powinniśmy przyjąć bardziej długoterminową perspektywę, tak jak Bóg.

5. Być może nie rozumiemy, dlaczego doświadczamy cierpienia, ale List do Rzymian 8:28 mówi, że Bóg może wykorzystać wszystko – nie tylko rzeczy dobre – aby wszystko współdziałało na dobre dla tych, którzy Go miłują. Być może nie rozumiemy naszego cierpienia, ale Bóg rozumie, ponieważ sam Jezus przyszedł, cierpiał i został niesprawiedliwie zabity, a On rozumie nasz ból.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Hioba złe rzeczy przytrafiają się pobożnym ludziom?

O: Czasami możemy dostrzec przyczyny nieszczęść, jakie spotykają chrześcijan. Paweł po raz pierwszy głosił Galacjanom z powodu choroby, o czym mowa w Liście do Galacjan 4:13. W 2 Liście do Koryntian 12:7-10 czytamy, że Paweł otrzymał pewnego rodzaju cierń, który miał powstrzymać go przed pychą. Chrześcijanie, którzy lekceważyli kielich Pański, zostali ukarani chorobą i śmiercią (1 List do Koryntian 11:29-32). Chrześcijanie tacy jak Paweł (2 List do Tymoteusza 3:10-12) i Jan (Objawienie 1:9) cierpieli prześladowania ze względu na Ewangelię. Częścią próby, jaką przeszedł Hiob, była niewiedza o tym, co się dzieje.

Jednak w większości przypadków nie potrafimy dostrzec przyczyn prób, jakie spotykają ludzi pobożnych. Musimy zadowolić się czekaniem aż do nieba, by poznać przyczyny wielu rzeczy. Ogólnie można jednak powiedzieć, że próby kształtują wytrwałość (List Jakuba 1:2-4). Wszystkie rzeczy, nawet te złe, współdziałają na dobre dla tych, którzy Go miłują (List do Rzymian 8:28).

Księga Hioba zgłębia tę kwestię. Pomijając wiele subtelnych prawd zawartych w tej księdze, możemy stwierdzić:

1. Chociaż to szatan sprowokował cierpienie, to Bóg na nie pozwolił i wykorzystał je dla swojej chwały.

2. Gdy to się skończyło, dodatkowym skutkiem było to, że Hiob poznał Boga w znacznie bardziej osobisty i intymny sposób.

3. Przez cały czas trwania próby Hiob nie miał pojęcia, dlaczego to się dzieje. W pewnym sensie to również było częścią tej próby.

4. Trzej przyjaciele Hioba mieli dla niego wszystkie odpowiedzi; niestety były to błędne odpowiedzi.

5. Odpowiedź udzielona Hiobowi nie brzmiała: „Szatanowi pozwolono dręczyć Hioba, aby go wypróbować”. Odpowiedź brzmiała raczej: „Na ziemi Bóg często nie ujawnia nam przyczyn cierpienia”.

Podsumowując, Bóg może pozwolić na wszystko, czego zechce. Dzisiaj wiele rzeczy nie jest w porządku, ale nadchodzi czas – Dzień Sądu Ostatecznego – kiedy wszystko zostanie naprawione. Więcej informacji na temat cierpienia spowodowanego chorobą można znaleźć w omówieniu Listu do Galatów 4:13.

Pytanie: Bart Ehrman pisze: „A gdy dodamy do tego Stary Testament, wszystko staje się kompletnie zagmatwane. … Księga Amosa twierdzi, że lud Boży cierpi, ponieważ Bóg karze go za grzechy; Księga Hioba twierdzi, że mogą cierpieć niewinni; a Księga Daniela wskazuje, że niewinni faktycznie będą cierpieć. Wszystkie te księgi są różne…” (Jesus, Interrupted, str. 12. Zob. również „Lost Christianities”, str. 117–118)

Odp.: Ehrman najwyraźniej ma prawdziwy problem z twierdzeniami, które się wzajemnie uzupełniają. Jeśli ktoś taki jak Daniel w pewnym momencie jest prześladowany, ponieważ był posłuszny Bogu, Ehrmanowi trudno jest zaakceptować, że w innych przypadkach ludzie cierpią, ponieważ Bóg ich karze. Amos nigdy nie powiedział, że ludzie cierpią wyłącznie z powodu swoich grzechów; Amos odnosił się do konkretnej sytuacji w swoich czasach. Księga Hioba rzeczywiście pokazuje, że ludzie czasami cierpią z powodów niezwiązanych z grzechami ich samych ani osób z ich otoczenia, a Księga Daniela pokazuje, że lud Boży czasami cierpi z rąk niewierzących właśnie dlatego, że podąża za Bogiem. Mówią one rzeczywiście różne rzeczy, ale nie są one ze sobą sprzeczne. Różne strony rzeźby wyglądają inaczej, ale jest to ta sama rzeźba. Podobnie prawda ma różne oblicza w zależności od tego, na czym się skupiamy, ale te oblicza się uzupełniają, a nie są ze sobą sprzeczne.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Hioba Bóg pozwolił Hiobowi cierpieć?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę pięć punktów.

Ponieważ wszyscy ludzie mają grzeszną naturę (Rzymian 3:23), żyjemy w upadłym świecie (Rzymian 8:20-22), pod panowaniem złego (1 List Jana 5:19), więc wszyscy ludzie są narażeni na cierpienie.

Job nie cierpiał z powodu jakiegokolwiek konkretnego grzechu, który popełnił, a cierpienie danej osoby niekoniecznie wynika z tego, że jest ona bardziej grzeszna niż inni. Jezus nauczał tego samego w Ewangelii Łukasza 13:4. W rzeczywistości Job zbadał swoje serce i nie znalazł żadnego grzechu, który uzasadniałby, że to właśnie on spotkało takie traktowanie, a inni nie (Job 6:24, 29, 30). Czasami cierpienie jest Bożą karą mającą na celu skłonienie nas do pokuty za nasze grzechy, ale w tym przypadku tak nie było.

Ogólnie rzecz biorąc, choć my możemy zapoznać się z przyczynami i skutkami w Księdze Hioba, sam Hiob nie miał takiej możliwości. Możemy z tego wyciągnąć wniosek, że czasami posłuszni wierzący doświadczają cierpienia, nie znając jego przyczyny.

W przypadku Hioba jego cierpienie przyniosło chwałę Bogu, ukazując Jego wierność nawet wtedy, gdy Hiob stracił już nadzieję. Nawet tak słaby, śmiertelny wierzący jak Hiob potrafił stawić czoła najgorszym próbom, jakie rzucił mu szatan. Bóg zawsze ma swoje powody, a wszystkie one ostatecznie sprowadzają się albo do karania, albo do oddania Mu chwały. Często nie znamy tych powodów w danej chwili, ale poznamy je po śmierci.

Ostatecznie Bóg stworzy świat, w którym nie będzie cierpienia ani pokus, a mimo to każdy w tym miejscu z własnej woli zdecyduje się Go kochać. To są nowe niebiosa i nowa ziemia. Z niecierpliwością czekamy na ten czas, kiedy „On otrze z ich oczu wszelką łzę, i nie będzie już śmierci, ani żałoby, ani płaczu, ani bólu, bo to, co było wcześniej, przeminęło” (Objawienie 21:4). Przyjdź, Panie Jezu!

Pytanie: Jak to się stało, że Hiob był sprawiedliwy (Hiob 1:1, 1:8 i 2:3), skoro List do Rzymian 3:10 mówi, że nikt nie jest sprawiedliwy?

Odp.: Hiob był człowiekiem pobożnym. Te wersety nie twierdzą, że Hiob był bezgrzeszny i doskonały, ale Hiob pilnie był posłuszny Bogu i mówił, że pokutuje za wszystko, co uczynił źle.

Pytanie: Krótko mówiąc, gdzie znajdował się Uz, o którym mowa w Księdze Hioba 1:1?

Odp.: Według Księgi Rodzaju 10:23 i 1 Kronik 1:17 Uz był synem Arama. Aramejczycy skupiali się w Syrii, w regionie, który nazywali Ussai. Sprawę komplikuje fakt, że arabska nazwa Ezawa to „is”, a w 1 Kronik 1:42 pojawia się jeszcze jeden Uz, który wywodził się z Edomu. Jeremiasz 25:20 wspomina o Uz, a w Lamentacjach 4:21 czytamy, że Edomici mieszkali w Uz.

Podobnie można się zastanawiać, czy ludzie w innych częściach świata są zdezorientowani obecnością zarówno stanu Waszyngton, jak i Waszyngtonu (D.C.). Dla Amerykanów nie jest to mylące, a istnienie dwóch krain o nazwie Uz prawdopodobnie również nie było mylące dla autorów Biblii.

Pytanie: Jakie znaczenie ma w Księdze Hioba 1:2 liczba siedmiu synów i trzech córek?

Odp.: Istnieją trzy możliwości:

1. Mogą to być po prostu liczby, które faktycznie wystąpiły.

2. Liczby te symbolizują doskonałość i kompletność w innych fragmentach i mogłyby po prostu odzwierciedlać to również tutaj.

3. Może to być połączenie obu powyższych. Bóg wprowadził te liczby, aby symbolizowały doskonałość i kompletność, a jednocześnie tak pokierował biegem historii, że są to również rzeczywiste liczby.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 1:5 Żydzi powinni byli składać ofiary za innych, tak jak uczynił to Hiob?

O: Nie, ponieważ Stary Testament nigdy tego nie nakazywał. Co więcej, Biblia pokazuje, że jedna (upadła) osoba nie może dokonać przebłagania za inną osobę. Na marginesie, nic w Biblii nie wskazuje na to, że Hiob był Izraelitą.

P: Czy w Księdze Hioba 1:5 fakt, że Hiob składał ofiary za swoje dzieci, potwierdza rzymskokatolicką naukę o odpustach, jak twierdził pewien pisarz katolicki (Ludwig Ott)?

Odp.: Nie. Katolicka doktryna odpustów głosi, że osoba może podjąć określone działanie, takie jak wpłacenie pieniędzy na rzecz Kościoła, aby zniwelować karę w czyśćcu za własne grzechy lub grzechy innego katolika, który już zmarł.

Nie ma tam mowy o „skarbcu zasług”, z którego zmarły święty mógłby pomóc komuś na ziemi.

Wciąż żywe: Dzieci Hioba wciąż żyły.

Nie nakazane w Biblii: Chociaż intencje Hioba były dobre, w Biblii nie ma nic, co wskazywałoby, że właśnie tego Bóg od nas oczekiwał, ani w czasach Starego Testamentu, ani Nowego. Nic nie wskazuje na to, że Bóg przyjął ofiarę Hioba za kogokolwiek innego niż samego Hioba.

W Księdze Hioba, ani zresztą nigdzie indziej w Biblii, nie ma wzmianki o czyśćcu.

Celem tego fragmentu jest pokazanie, jak sprawiedliwy był Hiob, a nie wprowadzenie nowej doktryny (której nikt inny w Biblii nie przestrzegał).

Pytanie: Kim byli w tym miejscu „synowie Boga” z Księgi Hioba 1:6?

Odp.: Byli to aniołowie, zarówno aniołowie dobrzy, jak i upadłe demony.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Hioba 1:6 Szatanowi pozwolono stanąć przed Bogiem, podczas gdy my nie możemy stanąć przed Nim bezpośrednio?

Odp.: Chociaż Biblia tego nie wyjaśnia, możemy sformułować kilka spostrzeżeń na ten temat.

a) Bóg jest obecny wszędzie (Psalm 139:7-12; Jeremiasz 23:24).

b) Bóg ma również szczególną, lokalną obecność w sali tronowej Nieba, jak pokazuje Objawienie 4.

c) Szatan stanął przed Bogiem również w Księdze Zachariasza 3:1, aby próbować oskarżyć arcykapłana. Encyklopedia trudności biblijnych, str. 238-239, wskazuje, że sugeruje to, iż Szatan ma sporadyczny dostęp do przynajmniej jednej części nieba w celu wniesienia oskarżeń.

d) Księga Hioba 1:6 nie precyzuje, w jakim sensie szatan stawił się przed Bogiem, ale werset ten wskazuje, że szatan znajdował się w grupie, do której nie należał.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 1:6 Hiob został wykorzystany jako „pionek” w „partii szachów” Boga z diabłem?

Odp.: Hiob nie był ani pionkiem, ani nie był wyjątkowy. Hiob wielbił Boga swoim życiem; teraz miał wielbić Boga swoim życiem w obliczu silnego sprzeciwu. My również istniejemy po to, by służyć Bogu i wielbić Go, nawet pomimo sprzeciwu, z jakim się spotykamy. Być może cierpimy w tym życiu, ale cierpienia, które znosimy, są tak małe w porównaniu z bogactwami nieba (1 Piotra 1:6-7; 1 Koryntian 2:9-10), którymi będziemy się cieszyć z Bogiem na wieki.

Pytanie: Jakie konkretnie oskarżenie wysunął szatan przeciwko Hiobowi w Księdze Hioba 1:9-12?

Odp.: Szatan nie mógł zaprzeczyć, że Hiob był człowiekiem sprawiedliwym, i nie poruszył tej kwestii. Zamiast tego poddał w wątpliwość motywy Hioba, sugerując, że służył Bogu wyłącznie dla własnej korzyści.

P: Czy w Księdze Hioba 1:11 hebrajskie słowo powinno być przetłumaczone jako „błogosławić” czy „przeklinać”?

Odp.: Słowo to może oznaczać „błogosławić” w sensie błogosławieństwa na pożegnanie. W języku angielskim mówimy „good-bye”, co jest skrótem od „God be with you” (Niech Bóg będzie z tobą). Zarówno tutaj, jak i w Psalmie 10:3, słowo to ma znaczenie ironiczne. Zatem Księga Hioba 1:11 można przetłumaczyć jako: „… i powie ci «do widzenia» prosto w twarz”. Podobnie Psalm 10:3 można przetłumaczyć jako: „… powiedz «do widzenia» i wyrzeknij się Pana”.

P: Dlaczego w Księdze Hioba 1:13-19; 2:7 szatan tak bardzo nienawidził Hioba?

Odp.: Szatan nienawidził tego, że Hiob wielbił Boga. Poza tym Szatan w ogóle nie dbał o Hioba, a jego jedynym celem było zdyskredytowanie Boga i świadectwa jednego z Jego sług.

P: Jak czułby się chrześcijanin, gdyby w Księdze Hioba 1:14-20 ofiarnie służył Bogu (Hioba 1:5), a mimo to spotkałaby go nieszczęśliwa sytuacja?

Odp.: Niektórzy chrześcijanie zareagowaliby tak jak Hiob w Księdze Hioba 1:20-22 – byliby smutni, ale wykorzystaliby ten smutek do oddawania czci Bogu. Inni, którzy być może służą Bogu tylko dla obecnych błogosławieństw w tym życiu, mogliby odwrócić się od Boga. Właśnie na tym polega wyzwanie rzucone przez szatana. Szatan oskarżał Hioba przed Bogiem o to, że postępuje w ten drugi sposób, a ta próba miała pokazać, jakim wierzącym był Hiob. W całej tej sytuacji Hiob nie zgrzeszył ani w myślach, ani w postawie – przynajmniej na razie.

Jeśli w twoim życiu pojawiło się nieszczęście, gdy wiernie służyłeś Bogu, być może czeka cię podobna próba, choć może nie tak dotkliwa. Czy wykorzystasz tę niesprawiedliwość i smutek, by mimo wszystko wielbić Boga w sposób większy niż dotychczas, czy też popadniesz w rozpacz?

Pytanie: Kim byli Sabejczycy/Sabaeanie, o których mowa w Księdze Hioba 1:15?

Odp.: Być może byli to ci sami ludzie, o których mowa w Księdze Joela 3:8, zamieszkujący tereny dzisiejszego Jemenu w południowo-zachodniej części Półwyspu Arabskiego. Bardziej prawdopodobne jest jednak, że była to grupa ludu, którą Asyryjczycy nazywali „Saba” i która zamieszkiwała północną Arabię. Oczywiście Sabejczycy z północnej Arabii mogli być również spokrewnieni z Sabejczykami z południowo-zachodniej Arabii.

P: Czym był ogień Boży, o którym mowa w Księdze Hioba 1:16?

Odp.: Błyskawica. Było to prawdopodobnie potoczne określenie na ogień, który nie powstał na tej ziemi. Innymi słowy, błyskawica uderzyła z nieba.

P: Czy Księga Hioba 1:20-21 naucza o reinkarnacji?

Odp.: Nie. Czasami zwolennicy ruchu New Age sięgają po wersety biblijne, które mówią o życiu pozagrobowym lub zmartwychwstaniu, i skoro dany werset mówi o życiu pozagrobowym, to musi oznaczać życie pozagrobowe w formie reinkarnacji. Jednak ten werset wcale nie mówi o życiu pozagrobowym. Hiob po prostu zauważa, że przyszedł na ten świat bez niczego (nagi) i że opuści ten świat również bez niczego. W rzeczywistości w Księdze Hioba 10:21 Hiob mówi o śmierci jako o odejściu „na zawsze”.

P: Co dokładnie oznacza hebrajskie słowo „tiplah”, przetłumaczone jako „nieprawość”, w Księdze Hioba 1:22?

Odp.: Słowo to wiąże się z pojęciem „bezsensowności”. Pokrewne słowo zostało przetłumaczone jako „bezwartościowe” w Lamentacjach 2:14. Hiob w tym momencie wierzył, że Bóg ma wyższy cel w tym, co się dzieje, więc nie oskarżał Go o czynienie czegoś bezwartościowego lub bezcelowego.

P: W jaki sposób niektórzy ludzie w Księdze Hioba 1:22 zarzucają Bogu niegodziwość?

Odp.: Niektórzy z różnych powodów otwarcie mówią: „Bóg jest niesprawiedliwy”. Niektórzy ludzie religijni twierdzą, że Bóg jest sprawiedliwy, ale Jego sprawiedliwość jest niepojęta. Jest w tym pewna prawda, ponieważ sprawiedliwość i miłość Boga wykraczają poza nasze pełne zrozumienie. Jednak twierdzenie, że skoro Bóg jest nieskończony, nie możemy pojąć, czym jest Jego sprawiedliwość, i nie ma sensu nawet próbować, jest jak twierdzenie, że skoro miłość Boga jest nieskończona, nie możemy pojąć, czym jest Jego miłość, i nie ma sensu nawet próbować.

Niektórzy uważają, że Bóg jest niesprawiedliwy, ponieważ widzą, że kara dla niegodziwych nie następuje natychmiast. Inni uważają, że Bóg jest niesprawiedliwy z przeciwnego powodu – pobożni nie zawsze otrzymują dobre rzeczy. Jeszcze inni postrzegają Boga jako niesprawiedliwego, ponieważ sprawiedliwi nie zawsze otrzymują lepsze rzeczy niż niegodziwi, przynajmniej w tym życiu. Możemy zrozumieć to, co Bóg objawił na temat sprawiedliwości, ale musimy zaufać Bogu w wierze, że sprawiedliwość nadejdzie.

Pytanie: W jaki sposób Bóg wystąpił przeciwko Hiobowi w Księdze Hioba 2:3?

Odp.: Bóg podjął znaczącą akcję, częściowo cofając swoją ochronę nad Hiobem.

P: W Księdze Hioba 2:3 i 1:8, w jaki sposób człowiek na ziemi może być „nienaganny i prawy”, skoro zgrzeszyliśmy?

Odp.: Bóg nie mówił tu o bezgrzesznej doskonałości. Jednak Hiob wiernie podążał za Bogiem i choć nikt nie jest bez grzechu, jego nienaganność bardzo podobała się Bogu. Chociaż ludzie mają grzeszną naturę (z wyjątkiem Jezusa), człowiek w tym życiu może żyć bez uporczywego, chronicznego grzechu i okazywać skruchę za grzechy popełnione z własnej woli. Nie chodzi o to, że człowiek może osiągnąć na tej ziemi stan, w którym nie będzie już grzeszył (ani celowo, ani nieumyślnie), ale o to, że gdy zda sobie z tego sprawę, szybko okaże skruchę.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Hioba 2:4 szatan powiedział: „skóra za skórę”?

Odp.: Szatan twierdził, że każdy człowiek zrobiłby wszystko, by ocalić swoją skórę. Sugerował, że Hiob mógłby pogodzić się ze śmiercią swoich sług i dzieci, ale nie zaakceptowałby utraty własnego zdrowia. Jednak Hiob udowodnił, że Szatan się mylił. Na marginesie, pewien dermatolog (lekarz specjalizujący się w chorobach skóry) zacytował kiedyś ten fragment w swojej publikacji, aby podkreślić, jak ważna jest skóra według nauczania Biblii. Problem polega na tym, że cytując ten werset (w wersji KJV), pominął pierwsze trzy słowa, a gdy nie cytuje się początku wersetu lub zdania, należy umieścić wielokropek (…), czego jednak nie uczynił. Brakujące słowa to: „A Szatan odpowiedział”.

Pytanie: Jaką dokładnie chorobę miał Hiob w Księdze Hioba 2:7?

Odp.: Pismo Święte tego nie precyzuje, ale mogło to być kilka różnych schorzeń. Być może była to trąd; jednak ludzie znali trąd i nazywali go tak (2 Kronik 26:16-20), a w tym miejscu nie nazwano go trądem. Hebrajskie słowo oznaczające wrzody zostało również użyte w odniesieniu do jednej z plag egipskich w Księdze Wyjścia 9:8-11 i Księdze Powtórzonego Prawa 28:27, a także w opisie choroby Ezechiasza w 2 Księdze Królewskiej 20:7. Mogła to być filariaza, w której duże łagodne guzy mogą pokrywać całe ciało. Sprawia to, że osoba wygląda ohydnie, inni będą chcieli jej unikać, a nie ma na to lekarstwa.

Mogła to być również inna choroba skóry, na przykład pemfigus foliaceus. Charakteryzuje się ona owrzodzeniami (Księga Hioba 2:7), swędzeniem (Księga Hioba 2:8), zmianami na skórze twarzy (Księga Hioba 2:7, 12); utratę apetytu (Księga Hioba 3:24), utratę sił (Księga Hioba 6:11); robaki w wrzodach (Księga Hioba 7:5), sączące się rany (Księga Hioba 7:5), trudności w oddychaniu (Księga Hioba 9:18), cienie pod oczami (Księga Hioba 16:16); nieświeży oddech (Job 19:17), utratę wagi (Job 19:20; 33:21), poczerniałą i łuszczącą się skórę (Job 30:30) oraz gorączkę (Job 30:30).

Łatwo było również zarazić się infekcją gronkowcową, którą trudno wyleczyć bez antybiotyków i która ostatecznie prowadzi do śmierci.

Niezależnie od tego, Hiob mógł drapać się odłamkami ceramiki, aby złagodzić swędzenie i spróbować usunąć ropę. Można by chcieć usiąść na popiele nie tylko w celach żałobnych, ale także dlatego, że świeżo spalony popiół byłby sterylny i zmniejszałby ryzyko infekcji. Chociaż jego towarzysze, o których mowa w dalszej części Księgi, mogli być w błędzie, to jednak należy im przyznać, że byli gotowi przebywać w pobliżu swojego okropnie wyglądającego przyjaciela. Zaczęli płakać, gdy zobaczyli, jak źle wygląda Hiob, ale mimo to przyszli i usiedli przy nim.

P: Dlaczego w Księdze Hioba 2:8 ktoś z ranami na całej skórze miałby siedzieć w popiele?

Odp.: Ta praktyka ma w rzeczywistości sens. Świeży (ale zimny) popiół byłby chyba najbardziej sterylnym miejscem, na jakim człowiek mógłby usiąść.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Hioba 2:9-10 szatan nie zabił żony Hioba, a także jego dzieci?

O: Być może Szatan dostrzegł jej postawę i uznał, że może ona stać się użytecznym narzędziem – jako osoba bliska Hiobowi, która mogłaby go skusić. Szatan wykorzystał ją jako szóstą pokusę, mającą doprowadzić go do rozpaczy. Wspomniał o tym Jan Chryzostom.

P: Dlaczego w Księdze Hioba 2:9 żona Hioba powiedziała: „Przeklnij Boga i umrzyj”?

O: Zarówno Hiob, jak i jego żona byli zdezorientowani tym, co działo się z nim samym, z jego majątkiem i dziećmi. Jak zauważył Hiob, było to złe stwierdzenie wypowiedziane przez kobietę pogrążoną w rozpaczy. Można je interpretować jako sugestię popełnienia samobójstwa. W języku hebrajskim istnieje wiele słów określających głupców, a to słowo odnosi się do zatwardziałego głupca, jak na przykład w Psalmie 14:1. Prosiła Hioba, by zrobił dokładnie to, co szatan powiedział Bogu, że Hiob zrobi. Być może kochała Hioba i wolałaby raczej widzieć go martwego, niż cierpiącego z powodu tych wydarzeń. Należy pamiętać, że choć Bóg wystawiał Hioba na próbę, żona Hioba również pochowała dziesięcioro dzieci. W pewnym sensie była to próba również dla żony Hioba, a ona całkowicie jej nie sprostała. Śmierć ich dzieci nie oznaczała, że żona Hioba była gorsza od innych żon, ale że w tym życiu mogą spotkać ludzi nierówne konsekwencje.

Pytanie: Co oznacza słowo „zło” w Księdze Hioba 2:10?

Odp.: Nie oznacza to zła moralnego, lecz fizycznego nieszczęścia. Można to przetłumaczyć jako „kłopoty” lub „przeciwności losu”.

P: Kim byli w Księdze Hioba 2:11 Temanici, Szuhici i Maamatici/Naamatici?

Odp.: Pierwsze dwa ludy były znane Hebrajczykom, choć nie ma pełnej jasności co do ich współczesnej lokalizacji.

Teman był dobrze znaną oazą w północnej Arabii. Była to jedna z najlepiej nawodnionych oaz na Półwyspie Arabskim. Teman to również nazwa miasta w Edomie, znanego z mędrców, o których mowa w Księdze Jeremiasza 49:7,20. 1 Kronik 1:36 podaje, że Teman był potomkiem Elifaza z Edomu, więc Elifaz z Księgi Hioba mógł zostać nazwany na cześć swojego przodka.

Szuach był bratem Midiana, który mieszkał na wschodzie, zgodnie z Księgą Rodzaju 25:2,6 i 1 Kronik 1:32. Ponadto w asyryjskich zapisach wspomina się o ludzie zwanym „Suhu”.

O Maamatytach/Naamatytach nie wiadomo nic poza tym, co podają Księga Hioba 2:11 oraz Księga Hioba 20:1; 42:9.

Imię Job było dość powszechne, jak wynika z listów z Tell el-Amarna (1400–1370 p.n.e.) i egipskich tekstów przekleństw, a także z zapisów z Mari i Alalakh.

P: W Księdze Hioba 2:13 – kiedy najlepiej nic nie mówić, pocieszając kogoś?

Odp.: Być może minęło trochę czasu, zanim przyjaciele Hioba dowiedzieli się o tym i zdołali się wszyscy zebrać, by przyjść jako grupa. Jednak kiedy przybyli, byli tak przytłoczeni cierpieniem Hioba, że początkowo nie wiedzieli, co powiedzieć. Ogólnie rzecz biorąc, nie powinno się odczuwać presji, by pochopnie coś mówić. Czasami najlepszym pocieszeniem może być po prostu cicha obecność. Twoje słowa powinny być pomocne i dobrze dobrane. Nie ma pośpiechu, by mówić byle co, w tym rzeczy, które nie pomagają i których nie da się cofnąć.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 3:1-7 Hiob zgrzeszył, przeklinając dzień, w którym się urodził?

Odp.: Hiob nie przekroczył tego, co Bóg objawił w Prawie. Hiob nie przeklął Boga, siebie samego ani nikogo innego, a jedynie dzień, w którym się urodził. Jeremiasz również przeklął dzień swojego narodzenia w Księdze Jeremiasza 20:14-18. Jednak takie nastawienie nie było dobre ani dla nich, ani dla nas, ponieważ Bóg mówi w Psalmie 139:14, że jesteśmy stworzeni w sposób cudowny i budzący podziw. Wielu postrzega to jako punkt wyjścia, w którym Hiob zaczął grzeszyć. Hiob udziela naprawdę złej rady, twierdząc, że dla wierzącego najlepszym rozwiązaniem byłoby, gdyby nigdy się nie urodził, a drugim najlepszym – gdyby od razu umarł. W tym momencie Hiob zapomniał, że po śmierci będziemy z Bogiem, choć później o tym przypomina sobie.

Dzisiejsi wierzący, podobnie jak Hiob, mogą przechodzić okresy zwątpienia i kwestionować Bożą dobroć. Powinniśmy jednak pozostać wierni, tak jak Hiob.

Pytanie: Jakie są podstawowe cechy przemowy Hioba w 3 rozdziale Księgi Hioba?

Odp.: Jest to monolog, skierowany niejako do Boga, a Hiob wydaje się niemal w ogóle nie zauważać obecności swoich przyjaciół. Często przemowy mają uprzejme i grzeczne wstępy, a ta przemowa nie ma nic z tego.

Czasami osoby cierpiące na depresję mogą odczuwać, że ich świat się zawalił i stał się bardzo mały, przez co niełatwo dostrzegają otaczających ich ludzi, którzy chcą im pomóc.

P: Co Hiob myślał o życiu pozagrobowym w Księdze Hioba 3:16-22?

Odp.: Ten fragment pokazuje, że Hiob miał perspektywę wieczną i wierzył w życie pozagrobowe. Zmarli zaznają odpoczynku (Księga Hioba 3:13; 17-19), ponieważ ich ciała nie muszą już ciężko pracować. Jednak bez względu na to, jak spokojny może być odpoczynek Hioba i sprawiedliwych, niegodziwi nadal cierpią po śmierci.

Werset, który najwyraźniej oddaje pogląd Hioba, to Księga Hioba 19:26-27. Oczywiście pojęcia takie jak Tysiąclecie, powtórne przyjście Mesjasza, era Kościoła itp. nie zostały objawione wierzącym w czasach Hioba.

Pierwsi chrześcijanie rozumieli, że Hiob odnosi się do zmartwychwstania. Klemens Rzymski pisze: „a ponadto Hiob mówi: «Ty wzbudzisz to moje ciało, które wycierpiało to wszystko»”. 1 List Klemensa, rozdz. 26, str. 12

Pytanie: Czego uczy nas fragment z Księgi Hioba 3:16-22 na temat życia pozagrobowego?

Odp.: Po pierwsze, fragment ten jedynie przekazuje to, co myślał Hiob, nie potwierdzając przy tym, że wszystko, co powiedział, jest prawdą. Wszystko, co Hiob tutaj powiedział, było prawdą, z wyjątkiem tego, że:

a) werset 22 odnosi się wyłącznie do pobożnych, podczas gdy wersety 17–19 dotyczą wszystkich (w śmierci człowiek zostaje uwolniony od swojego pana itp.), oraz

b) w przeciwieństwie do tego, na co narzekał Hiob, istnieje kara dla tych, którzy odrzucają Boga.

P: Czy w Księdze Hioba 3:1-26, gdy ktoś przechodzi od wiary i cierpliwości do beznadziejności i depresji, może kiedykolwiek dojść do siebie?

Odp.: Tak, tak jak uczynił to Hiob pod koniec tej księgi. Chociaż w tym momencie szatan wydaje się być o krok od wygrania swojego sporu z Bogiem, Hiob wciąż się trzyma, choć nie bez grzechu.

Pytanie: Jakie jest podstawowe nastawienie Elifaza w Księdze Hioba 4:1–5:27?

Odp.: Elifaz uznał, że Hiob był człowiekiem sprawiedliwym, który pomagał wielu. Pojawiało się jednak pytanie, czy Hiob postępował zgodnie z tym, co głosił w Księdze Hioba 4:4. Argumentacja Elifaza wywodzi się z Księgi Hioba 4:8, zgodnie z którym człowiek zbiera to, co zasiał. Elifaz stara się pomóc Hiobowi i wzmocnić swojego ukochanego przyjaciela. Dla Elifaza i innych bardzo ważne wydaje się pomóc Hiobowi odkryć słuszny powód jego szczególnego cierpienia, ponieważ dla Elifaza cierpienie Hioba dowodziło, że musiał on zrobić coś złego. Elifaz wyznawał błędny pogląd, że sprawiedliwość Boża jest zawsze natychmiastowa. Gdyby nikomu nie przydarzyło się nic – ani dobrego, ani złego – byłaby to po prostu opóźniona sprawiedliwość, ale sprawa jest bardziej złożona. Nie tylko bezbożni ludzie często nie ponoszą natychmiastowych konsekwencji swojej niegodziwości, ale także dlaczego złe rzeczy przytrafiają się pobożnym, skoro to bezbożni bardziej na to zasługują? Tak więc nie tylko sprawiedliwość Boża często nie jest natychmiastowa, ale często natychmiastowe są niesprawiedliwe krzywdy.

Bóg nie tylko wymierzy swoją sprawiedliwość na końcu, ale także naprawi wszystkie niesprawiedliwości, których doświadczamy. W konkretnym przypadku Hioba cierpiał on niesprawiedliwie z rąk szatana. To nie tylko jego cierpienie, ale właśnie to niesprawiedliwe cierpienie przyniosło chwałę Bogu.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 4:1–5:27, Psalmie 34:12–16, Ewangelii według św. Marka 4:24 oraz Liście do Galatów 6:7 nie jest napisane, że człowiek zawsze zbiera to, co zasiał?

Odp.: Tak, te wersety mówią, że zbiera się to, co się zasiało, ale nie zawsze dzieje się to natychmiast. Ponadto wersety te nie mówią, że wszystko, co się zbiera, wynika wyłącznie z tego, co się zasiało. Psalm 73 podaje przykład złych ludzi, którzy stają się bogaci i prosperują.

P: Jak w Księdze Hioba 4–5 ktoś dzisiaj może być podobny do Elifaza, mając zasadniczo poprawną teologię, ale pozbawiony współczucia?

Odp.: Elifaz mówił wyłącznie prawdę, ale tylko część prawdy. Choć dla Hioba mogło to wydawać się pozbawione współczucia, Elifaz próbował dać mu nadzieję. Nawet jeśli obecnie sytuacja jest zła, w Księdze Hioba 5:17-27 Elifaz mówi, że Bóg może w końcu uleczyć i przywrócić zdrowie.

Pytanie: W Księdze Hioba 4:7, skoro część argumentacji Elifaza można by nazwać „przyczyną i skutkiem”, czy jest prawdą, czy nie, że życie pobożne przynosi dobre skutki, a życie bezbożne – złe?

Odp.: W tym życiu jest to ogólnie prawdą. Istnieje jednak wiele wyjątków w obu przypadkach i nie należy na tym polegać. Raczej Bóg ostatecznie wszystko naprawi po naszej śmierci. Jezus powiedział w Ewangelii Łukasza 13:1-5, że ci, na których runęła wieża w Siloam, niekoniecznie byli gorszymi grzesznikami.

P: Jaka jest struktura argumentacji Elifaza w Księdze Hioba 4:5–5:27?

O: Jest to chiasm, który często występuje w poezji hebrajskiej.

— Wstęp (4:2)

— — Napomnienie (4:3-6)

— — — Postępowanie Boga wobec ludzi (4:7-11)

— — — — Objawienie prawdy (4:12-21)

— — — Postępowanie Boga wobec ludzi (5:1-16)

— — Napomnienie (5:17-26)

— Słowo na zakończenie (5:27)

Pytanie: Czy w rozdziałach 4–5 Księgi Hioba zdarzają się sytuacje, w których próbując pomóc osobie pogrążonej w depresji, podobnie jak trzej przyjaciele Hioba, całkowicie się mylimy?

Odp.: Przybyli, by znaleźć odpowiedzi i przekazać je Hiobowi; być może Hiob w tym momencie nie szukał odpowiedzi. Miejmy nadzieję, że kiedy próbujesz komuś pomóc, istnieje przynajmniej pewne pokrywanie się między tym, czego ta osoba by chciała, a tym, co ona postrzega jako twoją pomoc. Czasami na początku jedyne, czego potrzebują, to pełna miłości obecność u ich boku.

Kiedy próbujesz pomóc osobie cierpiącej na depresję, nie rób rzeczy tylko dlatego, że wydaje ci się, jak powinna je odebrać. Bądź wrażliwy i obserwuj, jak faktycznie je odbiera. Być może sprzątanie w jej imieniu może być dla niej stresujące; teraz musi się martwić o to, co wyrzuciłeś. Czy kupowanie jej ubrań lub czegoś innego oznacza, że nie akceptujesz tego, co miała na sobie? Być może te rzeczy są w porządku, ale upewnij się podwójnie, że twoje wyrazy miłości są odbierane tak, jak zamierzałeś.

Pytanie: Jaki jest argument Elifaza w Księdze Hioba 4:5–5:27?

Odp.: Składa się on z dwóch części.

Zaufaj swojej własnej sprawiedliwości, Hiobie, skoro udzieliłeś wielu dobrych rad. Elifaz widział, jak niegodziwi zostali ukarani, a sprawiedliwi nagrodzeni.

Jednak nikt nie jest sprawiedliwy w porównaniu z Bogiem, więc nikt nie może kwestionować niesprawiedliwości ani z urazą obwiniać Boga. Zwróciłbym się do Boga, ponieważ On zawsze ratuje sprawiedliwych. Nawet jeśli zgrzeszyłeś, Bóg cię skarci, ale i tak cię uratuje.

Te dwie części wydają się ze sobą sprzeczne. Jedna z interpretacji głosi, że Elifaz rzucał argumenty, nie zdając sobie sprawy, że są one ze sobą sprzeczne. Być może jednak Elifaz celowo wprowadzał tę sprzeczność. Mówił z przymrużeniem oka, gdy radził Jobowi, by ufał własnej sprawiedliwości, biorąc pod uwagę sytuację, w jakiej Job się znalazł. Jeśli ty, Hiobie, w rzeczywistości nie postępowałeś zgodnie z tym, co głosiłeś, to weź odpowiedzialność za to, co zbierasz, wzmocnij się pod wpływem tej kary i zmień się na przyszłość. Elifaz mówi, że Bóg jest dobry, karze sprawiedliwie, a ty nadal możesz zaznać szczęścia po tym, jak zostałeś ukarany (List do Hebrajczyków 12:5-11).

Niezależnie od tego, Elifaz mylił się w czterech kwestiach:

a) Sprawiedliwość Boża często nie jest natychmiastowa

b) Sprawiedliwość może być natychmiastowa dla jednych, a dla innych nie

c) Fakt, że Bóg jest tak święty, w żaden sposób nie uzasadnia cierpienia Hioba, podczas gdy inni nie cierpią.

d) Co najważniejsze, to, że Hiob cierpiał bardziej niż inni ludzie, nie wynikało z grzechu.

Wypowiedź Elifaza jest mniej więcej prawdziwa, z wyjątkiem tego, że przyczyna i skutek tej prawdy są całkowicie odwrócone.

Pytanie: Czego Hiob dowiedział się o nadziei w Księdze Hioba 4:6?

Odp.: Cierpienie Hioba nie było karą za grzech, karą mającą na celu uświadomienie mu błędów w postępowaniu ani środkiem służącym oczyszczeniu jego charakteru. Pozwoliło mu jednak nawiązać bliższą relację z Bogiem. Księga Przysłów 3:26 mówi, że Pan będzie naszą ufnością.

Job nie mówi po prostu, że jego życie jest teraz beznadziejne. Mówi raczej, że całość wszystkich dobrych rzeczy, jakie kiedykolwiek otrzymał w życiu, nie równa się wszystkim udrękom i cierpieniom, które znosił, mimo że zaczęły się one dopiero niedawno.

Czasami popadamy w rozpacz, ponieważ brakuje nam nadziei. Częściej jednak mamy zbyt wiele nadziei, ale pokładamy ją w niewłaściwych rzeczach. Mamy nadzieję na zbawienie, ponieważ Chrystus umarł za nas, ORAZ mamy nadzieję dzięki naszemu kontu bankowemu, ORAZ mamy nadzieję dzięki naszym oszczędnościom emerytalnym, ORAZ mamy nadzieję dzięki naszej rodzinie, ORAZ naszemu zdrowiu, ORAZ… A co, gdyby te inne rzeczy zostały nam odebrane, tak jak stało się to w przypadku Hioba? Czy nadal mielibyśmy wystarczającą nadzieję?

Pytanie: Jak oceniasz pogląd przedstawiony w Księdze Hioba 4:12-21, że wszyscy mamy grzechy, więc wszelkie cierpienia wierzących można wyjaśnić tym, że wszyscy wierzący potrzebują kary za swoje grzechy?

Odp.: Jest to jedna z części argumentacji Elifaza i na pierwszy rzut oka wydaje się logiczna. Jednak rozdziały 1 i 2 Księgi Hioba pokazują, że wcale nie była to przyczyna cierpień Hioba w tamtym czasie, a co za tym idzie – również niektórych cierpień wierzących dzisiaj.

P: Czy w Księdze Hioba 4:12-21 Elifaz mógł mieć rację, twierdząc, że jego słowa pochodziły z boskiego objawienia?

Odp.: Wielu podważało to, ponieważ jego objawienie przedstawia Boga obojętnego wobec ludzi. Jego słowa zawierały błąd teologiczny: nie zdawał sobie sprawy, że nie każde cierpienie wynika bezpośrednio z grzechu osoby cierpiącej, jak naucza Jezus w Ewangelii Łukasza 13:1-5.

Nawet dzisiaj niektórzy wierzący sądzą, że otrzymali boskie objawienie, a jednak się mylą.

Pytanie: Jaką słuszną uwagę przedstawia Elifaz w Księdze Hioba 4:20-21?

Odp.: Elifaz mówi o tym, jak kruche jest nasze życie i że niektórzy ludzie przeżywają całe swoje życie, nigdy nie odnajdując mądrości. Chociaż nasze życie jest krótkie i ulotne, nie o to chodzi Elifazowi w tym miejscu.

P: Czy Księga Hioba 5:7 powinna być przetłumaczona jako „człowiek rodzi się w utrapieniu” czy „człowiek sprowadza na siebie utrapienie”?

Odp.: Biorąc pod uwagę same spółgłoski, możliwe są obie interpretacje. Po dodaniu samogłosek hebrajski tekst brzmi: „człowiek rodzi się w utrapieniu”. Jednak zmiana jednej samogłoski zmienia konstrukcję z biernej na czynną, co daje wówczas znaczenie: „człowiek rodzi/powoduje utrapienie”.

Pytanie: Dlaczego w 1 Liście do Koryntian 3:19 Paweł zacytował słowa Elifaza z Księgi Hioba 5:13, skoro Bóg później zganił Elifaza?

Odp.: W Księdze Hioba 42:7 Bóg nie powiedział, że wszystko, co mówił Elifaz, było błędne, a jedynie niektóre rzeczy. Elifaz miał rację, twierdząc, że Bóg przyłapie mądrych na ich przebiegłości, ale mylił się we wszystkich słowach, w których sądził, że Bóg nie dopuści, by w tym życiu jakiekolwiek kłopoty spotkały tych, którzy na to nie zasługują.

P: W Księdze Hioba 5:25-27, w jaki sposób Elifaz wykazał się tutaj brakiem wrażliwości?

Odp.: Elifaz zapewnia Hioba, że jeśli jest pobożny, jego namiot będzie bezpieczny; dom Hioba właśnie został zniszczony. Elifaz mówi Hiobowi, że sprawiedliwy człowiek będzie miał liczne potomstwo. Hiob faktycznie miał wiele dzieci, a wszystkie zginęły. Te uwagi mogły naprawdę zranić Hioba.

Pytanie: Co jest tak złego w odpowiedzi Hioba w Księdze Hioba 6:1–7:21?

Odp.: Chociaż możemy znaleźć krótkie fragmenty, w których Hiob nie wyrażał się zbyt konstruktywnie, to pomija to znacznie ważniejszą kwestię. Wszystko, co mówi Hiob, dotyczy wyłącznie jego samego lub jego cierpienia. Hiob wydaje się być zły zarówno na Boga, jak i na swoich pozbawionych współczucia doradców, a jego celem jest usprawiedliwienie tego, co czuje. Elifaz udzielił kilku dobrych rad w Księdze Hioba 5:8-17, zasadniczo zachęcając do zwrócenia wzroku ku Bogu i Jego chwale. Jednak Hiob całkowicie ignoruje tę część odpowiedzi Elifaza, skupiając się wyłącznie na sobie. Hiob „był nienaganny i prawy” przed Bogiem (Księga Hioba 1:1), ale dlaczego? Czy Hiob był nienaganny i prawy dla własnej korzyści, dla swojego dobrobytu i swojej rodziny, czy też jego główną motywacją było oddawanie chwały Bogu? Odpowiedź Hioba pokazała, że nawet gdy odebrano mu dobrobyt, rodzinę i zdrowie, Hiob nadal pozostawał wierny Bogu. Czy jednak Hiob naprawdę dążył do oddania chwały Bogu jako swojego głównego celu? Wydaje się, że w rozdziale 6 Księgi Hioba Hiob nie myślał o oddaniu chwały Bogu, ale wygląda na to, że pod koniec księgi już tak było.

Pytanie: Co można zrozumieć z reakcji Hioba w rozdziale 6, wersety 1–7, oraz w rozdziale 7, wersety 1–21?

Odp.: Ludzie, którzy przeżywają katastrofę, często przechodzą przez różne etapy. Pierwszym z nich może być „zaprzeczenie i izolacja”, następnie „gniew”, potem „negocjowanie”, następnie „depresja”, a na końcu „akceptacja”. Zjawiska te zaobserwowała u nieuleczalnie chorych pacjentów Elisabeth Kübler-Ross. Colin Murray Parkes również badał tę kwestię i w swojej książce *Bereavement* przedstawił inną listę. Jego lista wygląda następująco: „odrętwienie i szok, następnie kwestionowanie, depresja, gniew, a na końcu pogodzenie się”.

Częścią poradnictwa w żałobie jest towarzyszenie osobie przechodzącej przez te etapy.

Pytanie: Jak ważne jest, podczas udzielania wsparcia komuś, potwierdzenie jego uczuć w kontekście fragmentu z Księgi Hioba 6:1–7:21?

Odp.: Powinieneś pokazać, że słuchasz tej osoby i rozumiesz przynajmniej część tego, co czuje – to znaczy, jeśli chcesz, by cię wysłuchała. Czasami, tak jak w przypadku Hioba, można potwierdzić, że jego uczucia są naturalne i że nie znasz odpowiedzi na pytanie, dlaczego właśnie jemu przydarzyły się te rzeczy. Jednak o ile sam nie przeszedłeś przez dokładnie to samo, nie próbuj mówić mu: „Wiem dokładnie, jak się czujesz”, ponieważ tak nie jest.

W innych przypadkach może się jednak zdarzyć, że dana osoba świadomie popełniła coś złego i jest wściekła na Boga za to, że została przyłapana. Nadal możesz pokazać, że rozumiesz przynajmniej część tego, co czuje, i powtórzyć jej to, co mówi, ale zrób to w taki sposób, by dostrzegła, że konsekwencje jej postępowania mogą być jej własną odpowiedzialnością. W pewnym sensie przyjaciele Hioba próbowali tak postąpić wobec Hioba, z tą różnicą, że próbowali przypisać nieszczęścia Hioba jego konkretnym grzechom, a byli w błędzie.

Pytanie: Co opisano w Księdze Hioba 6:6?

O: Nie ma co do tego pewności, ale prawdopodobnie chodzi o białko jajka. Ewentualnie może to być wnętrze jakiegoś nieznanego warzywa.

Jednak niezależnie od tego, jakie słowo tu padło, chodzi o to, że radości życia stały się dla Hioba teraz bez smaku.

P: Jak można podsumować reakcję Hioba w rozdziałach 6–7 Księgi Hioba?

O: Hiob mówi, że jego pochopne słowa wynikają z wielkiego cierpienia, jakie zadał mu Bóg. Pragnie, by Bóg zabił go teraz, aby przynajmniej mógł umrzeć, nie zaprzeczając nigdy słowom Boga.

Job nie ma nadziei, nie ma zaufanych przyjaciół, a ich argumenty jak dotąd niczego nie dowodzą, więc wzywa ich, by go pouczyli i wskazali, w czym się mylił.

Rozdział 7 stanowi rozważanie na temat ludzi w ogóle. Człowiek zmaga się z trudnościami podczas swojego krótkiego pobytu na ziemi. Każdej nocy Hiob zastanawia się, kiedy w końcu wstanie, a każdy dzień mija szybko, bez nadziei i bez sensu. Przynajmniej jego życie jest krótkie, bo nie chciałby tak długo żyć w takich warunkach.

Boże, dlaczego tak bardzo troszczysz się o człowieka, że w każdej chwili go badasz i wystawiasz na próbę? Powiedz mi, co zrobiłem źle i dlaczego nie możesz mi wybaczyć tej nieznanej rzeczy, którą być może uczyniłem?

Podobnie jak jego przyjaciele, Hiob również zakłada, że jego wielkie cierpienie wynika z jakiegoś jego grzechu, ale nie potrafi ustalić, jaki to grzech.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 7:20 powinno być napisane: „Czy stałem się dla Ciebie ciężarem” (LXX), czy też „Stałem się ciężarem dla samego siebie” (MT)?

Odp.: Najprawdopodobniej to pierwsze, czyli wersja z Septuaginty. W niektórych miejscach Księgi Hioba wydaje się, że hebrajscy skrybowie złagodzili znaczenie, aby gniew Hioba nie wydawał się bluźnierczy.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 7:6 hebrajskie słowo oznacza „bez nadziei”, czy „bez nici”?

Odp.: Oba, ponieważ jest to gra słów. Hiob porównuje swoje szybko mijające dni do czółenka tkackiego; tkanie dobiega końca, gdy skończy się nić. Ibn Ezra był jednym z pierwszych żydowskich pisarzy, który dostrzegł tę grę słów.

P: Czy Księga Hioba 7:9 i 14:12 zaprzeczają fizycznemu zmartwychwstaniu?

O: Nie. W Księdze Hioba 7:9 Hiob po prostu mówi, że wszyscy, którzy umierają, nie powracają. W Księdze Hioba 14:12 mówi to samo, z tym że tutaj dodaje zastrzeżenie, że ludzie nie powrócą, dopóki nie znikną niebiosa.

Nawiasem mówiąc, choć Biblia wiernie przekazuje nam wszystko, co powiedział Hiob, to nie wszystko, co powiedział Hiob, jest koniecznie prawdą. Na przykład w Księdze Hioba 7:7 Hiob mówi, że jego oczy nigdy więcej nie ujrzą szczęścia.

Pytanie: W Księdze Hioba 6:14-27 Hiob czuje, że jego przyjaciele zawiedli go, przychodząc, by go pocieszyć. Czy Hiob miał rację?

Odp.: Przyjaciele Hioba mieli dobre intencje, ale w pewnym sensie rzeczywiście go zawiedli. Chociaż poświęcili czas, by przybyć, i siedzieli przy nim, ponieważ im na nim zależało, nie widzimy, by potwierdzali uczucia Hioba ani go pocieszali. Na pochwałę zasługuje Elifaz, który w Księdze Hioba 5:8-16 zasugerował Hiobowi, by zwrócił się do Boga. Jednak Hiob tak naprawdę nie usłyszał tego przesłania, gdy Elifaz w Księdze Hioba 5:27 zasugerował, że kłopoty Hioba wynikają z kary za jego grzechy.

Księga Hioba 6:14-15 porównuje przyjaciół Hioba do wadi, czyli sezonowego strumienia, który w porze deszczowej jest pełen wody, która szybko przepływa, a potem w porze suchej, kiedy naprawdę jej potrzebujesz, jest suchy. Reakcja Hioba może wydawać się przesadzona w stosunku do wyważonych słów Elifaza, ale częściowo wynikała ona z braku pocieszenia, którego mu NIE udzielili. Ponadto znaczna część gniewu Hioba mogła wynikać z jego ogólnego rozgoryczenia.

Pytanie: Co dosłownie oznacza fragment z Księgi Hioba 7:19?

Odp.: Tam, gdzie niektóre tłumaczenia podają „nawet przez chwilę”, hebrajski tekst dosłownie brzmi: „na tyle długo, by połknąć moją ślinę”, co w tłumaczeniu BSB oddano jako „połknąć moją ślinę”. To slangowe wyrażenie jest nadal używane w języku arabskim.

P: W Księdze Hioba 7:20, w jaki sposób Bóg jest obserwatorem ludzi?

O: Jest to cecha Boga, która niepokoi niektórych ludzi. Bez względu na to, jak bardzo starasz się być sam, Bóg czuwa nad tobą. Mój przyjaciel z Chin kontynentalnych, decydując się na przyjęcie chrześcijaństwa, powiedział, że jedną z rzeczy, nad którą długo się zastanawiał, było pytanie: „Gdyby nie było Boga, to po co komukolwiek być dobrym, skoro nikt nie patrzy?”.

P: W Księdze Hioba 8:1-10, w jaki sposób Bildad nie jest tutaj dobrym pocieszycielem?

Odp.: Po słowach Hioba Bildad podejmuje wyzwanie, by odpowiedzieć na jego słowa. Bildad całkowicie zapomniał tutaj o próbie pocieszenia Hioba i uznał, że jego celem jest zganienie Hioba. Niestety, Bildad rozpoczyna swoje „pocieszenie” od zgodzenia się z Hiobem w Księdze Hioba 6:26, że uważa słowa Hioba za gadanie próżniaka. W Księdze Hioba 8:4 Bildad stwierdza jako fakt, że przyczyną śmierci dzieci Hioba są z pewnością ich grzechy; ale jeśli Hiob jest niewinny, to nie umrze. Wyobraź sobie, jak odebrałby to ktoś, kto robił wszystko, co w jego mocy dla swoich dzieci, a wyglądał, jakby cierpiał na nieuleczalną, śmiertelną chorobę.

Na marginesie, powinieneś być przekonany, że pod przewodnictwem Ducha Świętego możesz prowadzić służbę, niosąc pocieszenie cierpiącym i umierającym. Z pewnością poradziłbyś sobie lepiej niż ci panowie! Być może Bildad wyciągnie wnioski i jego kolejne przemowy będą lepsze, a może nie – zobaczymy.

Pytanie: Jaka jest istota argumentacji Bildada w 8 rozdziale Księgi Hioba?

Odp.: Życie nigdy nie jest przypadkowe; czy trzcina może rosnąć bez wody? To proste: patrząc na Pismo Święte oraz na związek przyczynowo-skutkowy, można wszystko zrozumieć. Można spojrzeć na skutki i dostrzec przyczynę; tak samo jak widząc papirus, wiadomo, że w pobliżu znajduje się bagno. Bildad jest urażony, że Hiob tego nie dostrzega, a zamiast tego obwinia Boga.

Na przykład Bildad założył, że dzieci Hioba zgrzeszyły, więc Bóg je za to zabił.

Bóg nie wypacza sprawiedliwości.

Bóg karze grzeszników, ale pomaga sprawiedliwym.

Gdyby Hiob naprawdę był prawy, Bóg by mu pomógł.

Bóg nie pomaga mu teraz, więc Hiob nie jest prawy.

Dlatego, Hiobie, musisz się nawrócić i pokutować za wszelkie zło, które popełniłeś.

Bildad słuchał uszami, ale nie słuchał sercem, o czym świadczy bezduszność jego odpowiedzi.

Pytanie: Jak w skrócie odpowiedziałbyś na argument Bildada z 8. rozdziału Księgi Hioba?

Odp.: Życie pod słońcem nie zawsze jest sprawiedliwe i nie będzie takie aż do śmierci. Jak stwierdza Komentarz Keila-Delitzscha do Starego Testamentu na str. 141: „Prawdą jest, że nic, co Bóg zsyła człowiekowi, nie wynika z niesprawiedliwości, ale nie jest prawdą, że wszystko, co On mu zsyła, wynika z Jego sprawiedliwości”.

P: Jaki jest główny punkt w rozdziałach 8–10 Księgi Hioba?

Odp.: Nie ma sensu próbować się bronić, „stawiać się przed sądem” i pytać Boga, dlaczego na coś pozwolił. Nie znamy przeszłości innych ludzi. Nie mamy jasnego obrazu wszystkich spraw w teraźniejszości. A z pewnością niewiele wiemy o przyszłości ani o tym, co mogło się wydarzyć. Hiob początkowo chętnie kłócił się z Bogiem i przedstawiał Mu swoje argumenty dotyczące Jego niekonsekwencji. Jednak w końcu nawet Hiob dostrzega, że nie ma sensu kłócić się z Bogiem; być może nie poznamy odpowiedzi, dopóki żyjemy na tej ziemi. Uświadomienie sobie tego jest dla Hioba ważnym krokiem.

Pytanie: Jak można podsumować reakcję Hioba w rozdziałach 9–10 Księgi Hioba?

Odp.: Oto pięciopunktowe podsumowanie.

1. Drogi Boga są tak niezgłębione, a Jego mądrość tak wielka, że nie ma sensu, by Hiob kwestionował cokolwiek, co On czyni. Bóg mógłby zniszczyć Hioba za to, że się odezwał, więc Hiob nie zamierza nic mówić.

2. Nawet gdyby Bóg niesprawiedliwie ukarał człowieka całkowicie niewinnego, nie miałoby sensu spierać się o to przed Bogiem (ani zresztą przed przyjaciółmi Hioba).

3. (I tu postawa Hioba przybrała nieprzyjemny obrót) Hiob żałuje, że nie ma osoby trzeciej, która mogłaby rozstrzygnąć spór między nim a Bogiem, ponieważ Bóg uznaje ludzi za winnych bez możliwości odwołania, bez rozliczenia, a nawet bez tego, by winny wiedział, co zrobił źle.

4. Co najgorsze, Bóg może uznać za winnego człowieka całkowicie niewinnego, a nikt nie może powiedzieć, że Bóg jest niesprawiedliwy. Hiob mówi: „Jestem bez winy i nie jestem winny!” (Hiob 9:21; 10:6,7,14)

5. Hiob nienawidzi swojego życia pod panowaniem niesprawiedliwego Boga. Jedno pytanie wciąż jednak nie daje Hiobowi spokoju: dlaczego Bóg tak wielką troską otoczył go, tworząc go, i okazał mu taką życzliwość, skoro od początku w sercu Bożym było dopadnięcie Jego nieskazitelnego sługi?

Podsumowując, sprawiedliwość, która przekracza pojmowanie Hioba, jest według niego niesprawiedliwością. Powinniśmy jednak uważać, aby odróżnić stwierdzenie: „nie rozumiemy tego teraz, więc nigdy nie zrozumiemy, ponieważ nie jesteśmy w stanie tego pojąć, bo nie ma tu żadnej sprawiedliwości, którą można by pojąć”, od stwierdzenia: „nie rozumiemy tego teraz, ponieważ nie widzimy jeszcze zarysu całego obrazu, którego być może nie ujrzymy w tym życiu”. W rzeczywistości Hiob dostrzegł zarys całego obrazu pod koniec Księgi Hioba.

Pytanie: Co wyróżnia fragment z Księgi Hioba 9:5–10?

Odp.: Być może były to słowa, które Hiob po raz pierwszy wypowiedział właśnie tutaj, a może był to istniejący już hymn, który obaj znali.

Pytanie: Jak czułbyś się, gdyby ktoś wydawał się na ciebie zły bez powodu, jak opisano w Księdze Hioba 9:17 oraz 10:2-3?

Odp.: Być może przechodzisz przez różne etapy, a proces ten może przypominać nieco żałobę. Najpierw możesz pomyśleć, że ta osoba ma dobry powód, ale po prostu jeszcze go nie dostrzegłeś. Jednak gdy dojdziesz do wniosku, że to nieprawda, możesz zacząć zastanawiać się, czy istnieją jakieś inne czynniki zewnętrzne. Po trzecie, możesz zakwestionować „bezstronność” osoby, która jest na ciebie zła. W końcu możesz dojść do punktu, w którym przestanie ci na tym zależeć, ponieważ uznasz, że nie da się ustalić, dlaczego ta osoba jest zła, ani czego możesz w tej sprawie zrobić.

Pytanie: Dlaczego, jak czytamy w Księdze Hioba 9:18, niektórzy ludzie są zgorzkniali wobec innych, wobec życia lub wobec Boga?

Odp.: Gorycz to chroniczna uraza. Może obejmować jedną lub więcej z następujących emocji: smutek, gniew, odrazę i rozczarowanie. Ludzie pełni goryczy mają zazwyczaj więcej sporów i gorsze relacje z innymi. Zgorzkniała osoba czuje, że niesprawiedliwie cierpi – być może za coś, czego nie zrobiła, za coś, co jej zdaniem nie zrobiła, albo za coś, o czym wie, że zrobiła, ale uważa, że kara nie powinna być aż tak surowa. Trzyma się ona dwóch przekonań: że jest traktowana niesprawiedliwie oraz że życie i inni ludzie powinni być sprawiedliwi. To prawda, że inni ludzie powinni być sprawiedliwi, a często nie są. Podobnie my powinniśmy starać się traktować innych sprawiedliwie. Jednak życie i inni nie traktują nas sprawiedliwie, a jeśli nasze myślenie „utknęło w tym życiu”, to nawet jako wierzący możemy stać się zgorzkniali. Nasze myślenie nie powinno jednak skupiać się na tym życiu, lecz na sprawach niebiańskich (Flp 3:19-20), a w Liście do Efezjan 4:31 i Liście do Hebrajczyków 12:15 nakazano nam pozbyć się wszelkiej goryczy. Oznacza to co najmniej dwie rzeczy. Po pierwsze, znajdź w swoim sercu każde miejsce, w którym może kryć się gorycz. Po drugie, módl się, aby się jej pozbyć, i przebacz ludziom, w tym sobie samemu. Przebaczaj innym, nawet jeśli nie okazują skruchy i nie prosili cię o przebaczenie. Gorycz jest jak picie trucizny w nadziei, że zaszkodzi to drugiej osobie. Przebaczanie jest czymś, co robisz również dla własnego dobra, a nie tylko dla dobra drugiej osoby.

P: Co Hiob mówi w Księdze Hioba 9:30 o obmyciu?

Odp.: Niektóre tłumaczenia mówią o obmyciu „wodą ze śniegu”. Jednak M.H. Pope w książce „Job” (Anchor Bible, tom 15), str. 75, pokazuje, że słowo seleg oznacza „mydło”, a nie „śnieg”.

P: Dlaczego w Księdze Hioba 9:21-24 Hiob wypowiada się w tak skrajny sposób?

Odp.: Nie są to dobre słowa. Czasami jednak, gdy ktoś jest w depresji i znajduje się w rozpaczy, może mówić pochopne rzeczy.

P: W Księdze Hioba 9:25-31 w jaki sposób biegacz, szybkie łodzie i orły opisują nasze życie na ziemi?

Odp.: Hiob mówi, że tak naprawdę nikt z nas nie ma zbyt wiele czasu na ziemi. Posługując się trzema analogiami – biegacza, statków i orła – porównuje trzy najszybsze istoty na lądzie, morzu i w powietrzu. Słowo „orzeł” może tu oznaczać orła, sępa, sokoła lub jastrzębia. Sokoły wędrowne mogą osiągać prędkość 186 mil na godzinę (300 km na godzinę). Tak więc jedyną niewielką pociechą, jaką Hiob tu dostrzega, jest to, że jego życie i tak nie potrwa zbyt długo.

Pytanie: Jaka beznadziejność została wyrażona w Księdze Hioba 9:29?

Odp.: Hiob ironicznie pyta, jaki sens ma próba czynienia dobra, skoro Bóg się tym nie przejmuje i już go potępił? Dzisiaj niektórzy ludzie czują się podobnie. Ponieważ już popełnili zło, uważają, że jest dla nich za późno i Bóg nigdy nie zechce im przebaczyć.

Pytanie: Co Hiob przyznaje w Księdze Hioba 10:1-7?

O: W Księdze Hioba 9:2 Hiob mówi, że przynajmniej część tego, co mówi Bildad, jest prawdą. Wydaje się, że Hiob zaczyna dać się przekonać Elifazowi i Bildadowi. Zaczyna wątpić w sens swojego życia i uważa, że jego nieszczęścia świadczą o tym, że jest niegodziwy w oczach Boga. Jednak Hiob nie potrafi zrozumieć, w jaki sposób.

Pytanie: Co można by powiedzieć komuś, kto czuje się uwięziony i pozbawiony nadziei, w świetle Księgi Hioba 10:18-22?

Odp.: Taka osoba musi dostrzec choćby promyk nadziei. Bildad, pomimo wszystkich swoich wad, trafił w sedno, gdy w Księdze Hioba 8:21 przepowiedział, że Bóg „jeszcze napełni twoje usta śmiechem”.

Pytanie: Jak myślisz, jaką osobą był Zofar, o którym mowa w Księdze Hioba 11:1-20?

Odp.: Zofar przemawiał jako ostatni, więc prawdopodobnie był najmłodszy z całej trójki i to właśnie on był najbardziej surowy. Podobnie jak Bildad, Zofar również nie jest zbyt uprzejmy wobec Hioba. Jednak podczas gdy Bildad uważa, że wszystko da się łatwo rozgryźć, Zofar ma inne podejście; twierdzi, że wiele rzeczy na temat Boga pozostaje dla nas nieznanych. Zofar jest dogmatyczny w swoich opiniach i nie wykazuje wobec Hioba żadnej sympatii. Zofar nigdy nie kwestionuje, czy Hiob jest winny wielkiego grzechu; jest to dla niego fakt oczywisty, z którego po prostu wychodzi. Jak Hiob śmie twierdzić inaczej!

Elifaz poparł swoje słowa własnymi spostrzeżeniami. Bildad poparł swoje słowa historią. Zofar w ogóle nie poparł swoich słów.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 11:1-20 dzisiejszy chrześcijanin, a nawet my sami, moglibyśmy kiedykolwiek stać się nieświadomymi przeciwnikami Boga?

Odp.: Zofar to męska forma żeńskiego imienia Zippora. Zarówno Zofar, jak i Zippora, żona Mojżesza, byli wierzącymi, którzy nieświadomie sprzeciwiali się Bogu. Piotr nieświadomie sprzeciwiał się Bogu i był wykorzystywany przez szatana do kuszenia Jezusa w Ewangelii Mateusza 16:22-23. Jeśli Piotr mógł, to my też możemy. Kiedy wydaje nam się, że musimy powiedzieć Bogu, co ma zrobić, stajemy na bardzo chwiejnym gruncie. Można by argumentować, że Piotr nie miał wówczas Ducha Świętego, ale dzisiejsi chrześcijanie mogą zdecydować się działać bez modlitwy lub bez wsłuchiwania się w Boga. Jeśli kiedykolwiek jesteś tak pewien swoich słów i czynów, że uważasz, iż nie musisz porównywać ich z Pismem Świętym, możesz być nieświadomym przeciwnikiem Boga. Dobrą wiadomością jest jednak to, że zarówno w przypadku Piotra, przyjaciół Hioba, jak i chrześcijan – jeśli podążamy za Bogiem, czytamy Biblię i modlimy się – Bóg może nas skorygować.

P: Jaki jest sens wypowiedzi Zofara w Księdze Hioba 11:1-20?

Odp.: Zofar nie odniósł się do argumentów Hioba. Zamiast tego przedstawił bardziej surowe stanowisko: „nie możemy pojąć tajemnic Boga, więc po prostu zwróć się do Niego, pokutuj i nie zastanawiaj się nad tym”. Konkretnie Zofar ostro powiedział:

1. Hiobie, zasługujesz na naganę za to, co mówisz o Bogu.

2. Mówisz Bogu, że jesteś bez winy, ale kto naprawdę może poznać Boga lub Jego sprawiedliwość?

3. Zatem zbadaj swoje serce, oddaj się Bogu i porzuć swój [nieokreślony] grzech.

4. Wtedy Bóg cię wybawi, zamiast pozwolić ci upaść jak niegodziwym.

Zarówno Zofar, jak i Hiob zgadzają się, że nie możemy poznać Boga oraz że Bóg karze niegodziwych, a nagradza sprawiedliwych. Jednak Zofar domaga się, by Hiob przyznał się do swojej niegodziwości.

Pytanie: Jak w rozdziale 11 Księgi Hioba rozmawiać z kimś, kto się z tobą nie zgadza z powodu błędnego założenia, którego nie chce poddać w wątpliwość?

Odp.: Może to być trudne, ale być może uda ci się przynajmniej uświadomić tej osobie, że istnieje kwestia, której ona sama nie kwestionuje, podczas gdy inni to robią. Możesz zastosować co najmniej cztery podejścia. Trzy ostatnie działają jak „bumerangi” – najpierw zadajesz pytanie dotyczące kogoś innego, a potem wraca ono do tej osoby.

a) Hipotetycznie rzecz biorąc: Pewnego razu rozmawiałem z liderem lokalnej wspólnoty w Kościele Zjednoczenia wielebnego Moona i po omówieniu różnych spraw zapytałem go: „Hipotetycznie rzecz biorąc, gdybyś wiedział, że wielebny Moon tak naprawdę nie pochodzi od Boga, co byś zrobił? Odszedłbyś, czy pozostałbyś?”. Po tym, jak kilkakrotnie delikatnie przypomniałem mu o tym pytaniu, w końcu odpowiedział: „Samo kwestionowanie wielebnego Moona jest niehonorowe i lekceważące”. Następnie poprosił mnie, abym wyszedł, i powiedział, że nie jestem już mile widziany. Zadanie tego pytania ujawniło między innymi, że bariera nie miała charakteru intelektualnego, lecz wynikała z woli. Zadawałem podobne pytania innym osobom i czasami oni z kolei zadają mi to samo pytanie. Odpowiadam, że wiem, iż Jezus naprawdę pochodzi od Boga, ale hipotetycznie rzecz biorąc, gdybym dowiedział się, że to nieprawda, podążałbym za prawdą, bez względu na wszystko.
b) Sytuacja hipotetyczna, tak jak uczynił to Natan wobec Dawida w 2 Księdze Samuela 12:1-13, kiedy przedstawił hipotetyczną sprawę prawną.

c) Innym podejściem jest wykorzystanie „hipotetycznego obserwatora”. Gdy rozmówca nie chce nawet przyznać, że mógłby się mylić, zapytaj go, jak na jego odpowiedź spojrzałby niezależny obserwator.

d) Zapytaj ich, jak sprawić, by ktoś zrozumiał, że może się mylić. Trudno to wyjaśnić, więc podam przykład z udziałem buddysty i muzułmanina, choć można to zrobić w odniesieniu do dowolnych dwóch religii. Załóżmy, że buddysta nie jest zbyt otwarty na rozważenie, że buddyzm może być błędny. Można by go zapytać, co by powiedział muzułmaninowi, gdyby spotkał muzułmanina, który uważałby, że dżihad to coś dobrego, że zawsze uczono go, iż kobiety są mniej inteligentne od mężczyzn, a ich zeznania w sądzie powinny liczyć się za połowę zeznań mężczyzny, oraz że dopuszczalne jest gwałcenie kobiet pojmanych w walce – zapytaj buddystę, co mógłby powiedzieć muzułmaninowi, aby pokazać mu, że te poglądy są błędne. Odnieś się do jego odpowiedzi i wspomnij, że muzułmanin uczył się tych rzeczy przez całe życie i nikt, kogo szanował, nigdy ich nie kwestionował. Po chwili zwróć uwagę, że nie tylko muzułmanin może wierzyć w złe rzeczy, nigdy ich nie kwestionując; buddyści, a nawet chrześcijanie również mogliby tak postępować. Skąd miałbyś wiedzieć, że nie wierzysz w jakieś bardzo błędne rzeczy tylko dlatego, że nigdy nie słyszałeś nic przeciwnego? Bądź jednak przygotowany na to, że zadadzą ci to samo pytanie (co jest uzasadnione). Możesz odpowiedzieć, odwołując się do apologetyki i swojego osobistego świadectwa. Następnie koniecznie zadaj im to pytanie ponownie.

W tym konkretnym przypadku Hiob mógłby zapytać Zofara: „Czy uważasz, że możliwe jest, by coś złego spotkało człowieka i nie było to bezpośrednią konsekwencją jego grzechu? Czy właśnie to powiedziałbyś rodzicom, którzy stracili dziecko, każdej starszej osobie borykającej się z problemami zdrowotnymi lub komuś, kogo bliscy zginęli z głodu, zwłaszcza gdybyś mógł pomóc im zamiast pomagać innym?”. Więc jeśli kiedykolwiek spotka cię lub twoją rodzinę coś złego, mogę być pewien, że dzieje się to z powodu twojego własnego grzechu lub ich grzechów, czy tak? Być może Bóg nie działa w ten sposób. Być może Bóg pozwala, by złe rzeczy spotykały Jego posłusznych ludzi, niesprawiedliwie, a w niebie da nam o wiele więcej, niż kiedykolwiek straciliśmy.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 11:6 Bóg naprawdę zapomniał o niektórych naszych grzechach, jak twierdził Zofar?

Odp.: Nie. Nie wszystko, co powiedzieli przyjaciele Hioba, jest koniecznie słuszne. Zofar w swojej odpowiedzi nadmiernie upraszczał sprawę, podobnie jak w swojej analizie, gdzie również nadmiernie upraszczał i wyciągał pochopne wnioski. Zofar w poetycki sposób sugerował, że Bóg nie karze Hioba tak surowo, jak na to zasługuje. W rzeczywistości pod koniec Księgi Hioba Hiob otrzymał polecenie, by złożyć ofiarę w imieniu swoich przyjaciół za ich błędne słowa. Zofar ma rację w zbyt uproszczony sposób. Bóg wie wszystko, więc nie zapomina o faktach. Bóg ukarze każdy grzech, ale ukarał już wszystkie przebaczone grzechy, sprawiając, że Jezus poniósł karę na krzyżu. Jednak Zofar ma rację, twierdząc, że w przypadku tych, którym grzechy zostały przebaczone: „Tak daleko, jak wschód jest od zachodu, tak daleko oddalił od nas nasze przestępstwa” (Psalm 103:12).

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 11:7-8 ludzie mogą poznać Boga?

Odp.: Tak i nie, jeśli dobrze to zrozumieć. Chociaż Zofar nie miał racji we wszystkim, co powiedział, jego pogląd na poznanie Boga był zasadniczo słuszny. Sam Zofar pośrednio twierdzi, że wie wiele o Bogu, co wynika z tego, co o Nim mówił. Jednak Zofar zdawał sobie sprawę, że nie wie i nie może wiedzieć wszystkiego o Bogu. Mówi on, że nie powinniśmy udawać, iż możemy poznać wszystko o Bogu, na przykład Jego tajemnice i głębię Jego wiedzy.

Każda teologia, która twierdzi, że Bóg jest całkowitą tajemnicą lub jest całkowicie niepoznawalny, jest błędna. Podobnie każda teologia, która twierdzi, że Bóg nie ma żadnych tajemnic i że można Go w pełni pojąć naszymi małymi, śmiertelnymi umysłami, przedstawia Boga, który jest zbyt mały.

Pytanie: O co chodzi Hiobowi w rozdziałach 12–14 Księgi Hioba?

Odp.: Jest to druga co do długości wypowiedź Hioba. Hiob zasadniczo mówi: nie lekceważcie mnie, próbując pouczać mnie o tym, co już sam wiem. Mądrość i moc należą do Boga, który panuje nad naturą, ludźmi i narodami. Dlaczego ja? Ja, Hiob, człowiek pobożny, jestem pośmiewiskiem, a to sprawił Bóg, podczas gdy Bóg pozostawia najeźdźców w spokoju. Bóg posiada mądrość i władzę nad zwierzętami, jednostkami, naturą i narodami.

Chciałbym móc przedstawić swoją sprawę przed Bogiem, bo wy jesteście bezużyteczni. Wiem, że potrafiłbym bronić swoich postępowań. Poprosiłbym Boga, by przestał mnie straszyć i pokazał mi, co – jeśli w ogóle – zrobiłem źle. Nasze życie jest tak krótkie i w przeciwieństwie do roślin żyjemy i umieramy tylko raz. Biorąc pod uwagę obecny stan rzeczy, wolałbym, żeby Bóg pospieszył się i mnie zabił.

Pytanie: Jak Bóg odpowiedział Hiobowi w Księdze Hioba 12:4?

Odp.: Bóg nie odpowiadał Hiobowi w tym momencie, ale odpowiedział mu jeszcze przed nadejściem tych wszystkich nieszczęść. Nauczył Hioba, że cokolwiek się wydarzy w tym życiu, należy ufać Bogu, który daje życie wieczne.

P: Jak w Księdze Hioba 12:6 niektórzy ludzie noszą swojego boga w rękach?

Odp.: To wyrażenie trafnie opisuje ludzi, którzy czczą bożka, którego mogą unieść własnymi rękami. Dzisiaj ludzie Zachodu również czczą bogów, których mogą unieść, kiedy oddają cześć pieniądzom, rzeczom materialnym i samym sobie.

P: O co chodzi Jobowi w Księdze Hioba 12:13-25?

Odp.: Chociaż przyjaciele Hioba twierdzą, że są tak mądrzy, a Hiob mówi, że jest równie mądry jak oni (Księga Hioba 12:3), ostatecznie nikt nie jest mądry w porównaniu z Bogiem. Księga Hioba 12:13-25 podkreśla również, że nikt nie jest potężny w porównaniu z Bogiem.

P: W Księdze Hioba 13:4-5 przyjaciele Hioba nie mieli żadnego poważnego grzechu, o który mogliby go oskarżyć, a mimo to wszyscy zachowywali się tak, jakby go mieli, aby potwierdzić swój światopogląd. W jaki sposób współcześni ludzie mogą wymyślać rzeczy, które nie mają żadnego uzasadnienia, aby podtrzymać swój światopogląd?

Odp.: Można to dostrzec, po prostu pytając: „Pokaż mi dowody”. Dla upadłych ludzi o wiele, o wiele zbyt łatwo jest przejść od „chciałbym, żeby to była prawda” do „to prawdopodobnie jest prawda”, a następnie do „wiem, że to jest prawda”. Może się to zdarzyć w każdym kontekście, w tym w polityce i religii. Jedną z przyczyn takiego stanu rzeczy jest sytuacja, w której „popieranie narracji” dotyczącej wniosków, do których chcesz doprowadzić daną osobę, staje się dla ciebie ważniejsze niż pytanie: „jaka jest prawdziwa prawda?”.

P: Czy w Księdze Hioba 13:15 hebrajski tekst należy przetłumaczyć jako „Będę w Nim pokładał nadzieję”, czy też „Nie mam nadziei”?

Odp.: Hebrajskie słowa można przetłumaczyć w obu znaczeniach. Odpowiedź zależy od tego, czy uzna się, że Hiob wykazuje się tu optymizmem, czy pesymizmem. Niejednoznaczność wynika z hebrajskiego słowa, które można przetłumaczyć jako „czekać”, „wahać się” lub „drżeć”. Ponieważ słowo to może oznaczać jedno i drugie, należy przyjrzeć się kontekstowi, a kontekstem tym jest tutaj koniec drugiej co do długości wypowiedzi Hioba. Skoro Hiob mówi, że wie, iż w końcu zostanie uniewinniony jako sprawiedliwy naśladowca Boga, to jest to „Będę w Nim pokładał nadzieję”, ponieważ wyraża to wiarę Hioba, a nie jego wątpliwości.

Pytanie: W Księdze Hioba 13:23 – kiedy powinniśmy prosić Boga, aby pokazał nam nasze grzechy?

Odp.: Godne pochwały jest to, że Hiob w końcu zdecydował się poprosić Boga, by ukazał mu grzechy, które mogą być przyczyną surowej kary, jaka go spotkała. Nie musimy czekać, aż coś takiego nam się przydarzy; możemy i powinniśmy prosić Boga, by ukazał nam nasze ukryte wady i grzechy. Nie są one ukryte przed Bogiem i mogą nie być ukryte nawet przed innymi, ale mogą być ukryte przed nami samymi.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 14:13-22 Hiob zaprzecza istnieniu życia pozagrobowego?

Odp.: W 14 rozdziale Księgi Hioba Hiob porusza kwestię życia pozagrobowego, ale następnie sam na nią odpowiada. Hiob potwierdza istnienie życia pozagrobowego z co najmniej czterech powodów.

1. Hiob nie martwiłby się o to, by Bóg zakrył jego grzechy (Hiob 14:16-17), gdyby zaraz po śmierci Hioba jego grzechy i tak zniknęły, ponieważ on sam już nie istniał.

2. W Księdze Hioba 14:13 czytamy, że Hiob pragnie pozostać ukryty w grobie, aż minie gniew Boży.

3. W Księdze Hioba 13:15 Hiob jest przekonany, że stanie przed Bogiem jako uniewinniony, nawet jeśli nastąpi to po jego śmierci. Więcej informacji znajdziesz w omówieniu Księgi Hioba 13:15.

4. W całej Księdze Hioba Hiob jest przedstawiony jako człowiek myślący długofalowo, a nie jako ktoś, kto skupia się wyłącznie na tym doczesnym życiu na ziemi.

Na przykład w Księdze Hioba 19:26-27 czytamy, że nawet gdy jego ciało ulegnie zniszczeniu, wie, iż ujrzy Boga.

Pytanie: Co możemy powiedzieć o tym drugim cyklu trzech przemówień i trzech odpowiedzi Hioba w rozdziale 15 Księgi Hioba?

Odp.: Chociaż poglądy trzech tak zwanych pocieszycieli nie uległy zmianie, podobnie jak poglądy Hioba, to jednak nastąpiło zatwardziałość ich stanowisk, a także stanowiska Hioba. Elifaz jest znacznie mniej uprzejmy niż w swojej pierwszej przemowie, ale nadal jest bardziej uprzejmy niż pozostali dwaj.

P: Jak w skrócie można podsumować przemowę Elifaza w 15 rozdziale Księgi Hioba?

Odp.: Elifaz zaczyna tutaj od trafnej uwagi. Mówi Hiobowi, że jego gorzkie odpowiedzi nie przystają mądremu mężowi Bożemu. Dobrze jest odpowiadać i wyrażać swoje uczucia, ale należy wypowiadać słowa pożyteczne, a nie puste słowa, które nic nie dają. Przemowa składa się z trzech głównych części.

(15:1-13) Posłuchaj, Hiobie, jesteś mądry, więc osądź swoje własne słowa. Twoje grzeszne słowa są nie tylko bezużyteczne, ale także podważają pobożność, gdy twierdzisz, że wiesz więcej niż Bóg, i gniewasz się na Boga, zamiast szukać w Nim pocieszenia. Twierdzisz, że jesteś bardziej sprawiedliwy niż Bóg.

(15:14-16) Skoro nic we wszechświecie nie jest święte w porównaniu z Bogiem, nie masz prawa próbować się usprawiedliwiać. Skoro ludzie są źli, po prostu milcz, przestań zadawać pytania i po prostu zaakceptuj swój los jako nieunikniony skutek tajemniczej sprawiedliwości Bożej.

(15:17-35) Niegodziwi z pewnością zostaną ukarani. Choć teraz mogą być bogaci i syci, nadejdzie ich zagłada.

Pytanie: W Księdze Hioba 15:7-8, w jaki sposób niechrześcijanie czasami uważają się za mądrzejszych od Boga?

Odp.: Niektórzy muzułmanie uważają za śmieszne, że chrześcijanie mają nadstawiać drugi policzek. Obiektywiści twierdzą, że altruistyczna pomoc nieznajomym jest głupotą. Chciwi uważają za osobliwe, by starać się nie kochać pieniędzy. Pewien mormon powiedział mi kiedyś, że jego zdaniem, gdy Bóg stworzył wszystko, popełnił wiele błędów; a kiedy sam stanie się bogiem, poradzi sobie lepiej.

P: Jakie są, w świetle Księgi Hioba 15:7-8, sposoby, w jakie chrześcijanie mogą czasami uważać się za mądrzejszych od Boga, nie mówiąc tego wprost?

A: Kiedy Bóg nakazuje coś, a my mówimy Bogu i innym, że mamy lepsze rozwiązanie. Jeśli nie dostrzegamy powodu Bożego nakazu i zasadniczo mówimy, że będziemy posłuszni temu, co Bóg mówi, tylko wtedy, gdy dostrzeżemy ten powód. Na przykład 1 List do Tymoteusza 2:11-12 mówi, że kobieta nie powinna nauczać ani sprawować władzy nad mężczyzną. Nie chodzi o to, że kobieta nie może być pobożną i mądrą przywódczynią, tak jak sędzia Debora; chodzi raczej o to, że ostatecznie taka jest wola Boża. Możemy na próżno dyskutować o powodach, dla których Bóg tego chciał, lub próbować spojrzeć na wszystko z perspektywy przyszłości, tak jak potrafi to wszechwiedzący Bóg, ale prawdziwe pytanie, nad którym powinniśmy się zastanowić, brzmi: jeśli Pan nakazuje nam coś zrobić, zgodnie z tym, co już powiedział, a my nie rozumiemy powodu, czy i tak będziemy posłuszni, czy nie?

Pytanie: W Księdze Hioba 15:16, w jaki sposób ludzie piją niesprawiedliwość jak wodę, a w Księdze Hioba 34:7 – jak wodę piją szyderstwo?

Odp.: Tak jak my czujemy, że potrzebujemy wody, by żyć, tak zły człowiek odczuwa pragnienie, by żyć poprzez swoje zło, ponieważ jest od niego uzależniony. Tak jak my czerpiemy przyjemność z picia, tak niektóre złe uczynki popełnia się nie z powodu postrzeganej konieczności, ale dlatego, że sprawia to przyjemność. Źli ludzie „piją wodę w obfitości”, ponieważ sądzą, że Bóg ich nie obserwuje lub nie wie, co robią, jak mówi Psalm 73:10-11.

P: Jakie są lepsze sposoby udzielania porad komuś, o czym mowa w Księdze Hioba 15:1-35?

O: Oto cytat z Martyna Lloyda-Jonesa: „Pamiętam przypadek pewnej kobiety, która przechodziła przez jeden z tych okresów duchowej posuchy i jałowości i która znajdowała się w wielkich tarapatach. Było to częściowo związane z jej stanem fizycznym, a wielu jej przyjaciół przyszło do niej – niektórzy z nich byli sługami Słowa – i wszyscy mówili w ten sam sposób. Wszyscy próbowali ją zmobilizować, przemawiając do niej w sposób teoretyczny i twierdząc, że uczucia nie mają znaczenia, że tak naprawdę nic nie ma znaczenia poza prawdą o usprawiedliwieniu przez wiarę. Wiedziała o tym równie dobrze jak oni, a nawet lepiej niż wielu z nich, ale to jej nie pomagało, ponieważ jej problem polegał na tym, że nie odczuwała już tej błogości, którą kiedyś zaznała. „Gdzie jest to błogosławieństwo, które znałam, gdy po raz pierwszy ujrzałam Pana?”. Taki był jej stan, stan opisany przez poetę Williama Cowpera.

Rady jej przyjaciół nie pomogły jej, ponieważ takim ludziom nigdy nie pomaga mówienie im, by się pozbierali i zmobilizowali. Właśnie tego nie są w stanie zrobić… Sposobem na pomoc takiej osobie – sposobem, w jaki pomogło się tej konkretnej osobie, o której mówię – jest powiedzenie: „Ach tak, wiesz, w życiu świętych zdarzają się takie okresy. Czasami Bóg, z własnych, nieodgadnionych powodów, odwraca od nas swoje oblicze”. Spojrzała na mnie ze zdumieniem, pytając: „Czy to prawda?”. „Oczywiście, że to prawda” – odpowiedziałem i podałem jej wiele przykładów oraz ilustracji tego zjawiska. Jej problem natychmiast się rozwiązał, ponieważ otrzymała teraz wyjaśnienie…” M. Lloyd-Jones, List do Rzymian: Komentarz do rozdziałów 8:17–39: Ostateczna wytrwałość świętych (Banner of Truth, 1975, s. 176), cytat z książki Davida Atkinsona Przesłanie Hioba, s. 47–48.

Pytanie: Co Elifaz mówi w Księdze Hioba 15:21, 34?

Odp.: Elifaz wcześniej wypowiadał się ogólnikowo, ale wydawało się, że Hiob nie zrozumiał przesłania. Dlatego teraz Elifaz jest bardziej konkretny. W Księdze Hioba 15:21 (por. Księga Hioba 1:17) stwierdza, że niszczyciel nagle napada na niegodziwca i odbiera mu majątek w samym środku jego dobrobytu. Sabejczycy i Chaldejczycy nagle napadali na jego stada i trzody. W Księdze Hioba 15:28 (por. Księga Hioba 1:19) domy rozpadają się lub zawalają. Dlatego Hiob musi być człowiekiem niegodziwym. W Księdze Hioba 15:30,34 czytamy, że ogień pochłania niegodziwych, tak jak w Księdze Hioba 1:16. W Księdze Hioba 15:34 jest napisane, że człowiek niegodziwy będzie bezdzietny, stąd Hiob stracił swoje dzieci.

Pytanie: W Księdze Hioba 15:27-31, w jaki sposób niektórzy ludzie, tacy jak Elifaz, zakładają, że jeśli ktoś ma pieniądze, to jest zły, ponieważ pokłada ufność w swoim bogactwie?

Odp.: Chociaż poleganie na pieniądzach jest złe, nie wszyscy bogaci ludzie polegają na swoim bogactwie. Fakt, że spotkało ich nieszczęście, nie jest dowodem na to, że podlegają Bożej karze lub sądowi za pokładanie ufności w pieniądzach. Ludziom zbyt łatwo przychodzi udawanie, że dokładnie wiedzą, co myśli Bóg, jak Bóg działa, a tym samym jak osądzać innych. Jedną z ważnych rzeczy, których można się nauczyć z Księgi Hioba – nawet jeśli nie wyniesie się z niej nic więcej – jest to, że nie można zakładać, iż znamy Boże wyroki i sposób, w jaki Bóg postępuje z innymi.

Chociaż pozostali przyjaciele również podzielają ten pogląd, to właśnie Elifaz wyraża go najdość wyraźnie w tych trzech wersetach. Jest on przykładem wierzącego, który wyznaje prawdę w sprawach zasadniczych, łącząc ją jednak z teologicznie błędnymi założeniami. Dzisiejszy chrześcijanin może być zbawiony, wierząc w podstawowe prawdy Pisma Świętego, a jednocześnie łącząc je z błędnymi przekonaniami w innych kwestiach. Na przykład rasizm, seksizm, szowinizm wobec własnego kraju lub popieranie przemocy wobec innych z powodu ich przekonań. Augustyn z Hippony, przywódcy Kościoła rzymskokatolickiego, Marcin Luter i Jan Kalwin – wszyscy oni popełnili błąd w tej ostatniej kategorii. A skoro oni potrafili łączyć prawdy Pisma Świętego z poważnymi kłamstwami, nie powinniśmy sądzić, że my nie musimy się przed tym również strzegać.

Pytanie: Jakie jest streszczenie przemowy Hioba w rozdziałach 16–17 Księgi Hioba?

Odp.: Co jest z wami nie tak, że zamiast dodawać otuchy i pocieszać, wciąż się kłócicie? Bóg użył przeciwko mnie rodziny, zdrowia, szyderców i niegodziwców. Niech moje wołanie nigdy nie ustanie. Ja [Job] wkrótce pójdę do grobu. Dobrze, że pokładam nadzieję w grobie, bo inaczej nie miałbym żadnej nadziei!

Pytanie: Jak się czujesz, gdy przyjaciele, na których, jak sądzisz, możesz polegać, wydają się nie okazywać ci żadnego współczucia (Księga Hioba 16:2)?

Odp.: To naturalne, że czujesz się rozczarowany, a nawet zły, i być może rozgoryczony. Jeśli ufałeś swoim przyjaciołom, a oni cię zawiedli, to komu możesz zaufać? Bogu. Jeśli pokładasz ufność w Bogu, nadal możesz być rozczarowany i zły na swoich przyjaciół, ale potrafisz też spojrzeć poza to i dostrzec, że tak naprawdę naszą jedyną nadzieją i opoką jest Bóg.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Hioba 16:18-19 Hiob w poetycki sposób prosi ziemię, by nie zakrywała jego krwi?

Odp.: Jest to sposób myślenia typowy dla Bliskiego Wschodu. Hiob nie chce, by jego cierpienia popadły w zapomnienie, podobnie jak Bóg mówi w Księdze Rodzaju 4:10, że krew Abla metaforycznie „woła do Mnie z ziemi”. W tym najtrudniejszym momencie Hiob pragnie, by świat dowiedział się, jak niesprawiedliwie został potraktowany. Hiob czuje, że jest wyśmiewany za jakieś nieokreślone zło i pragnie zostać uniewinniony, a nie tylko porzucony, a potem zapomniany. W tym momencie jego pragnienie oczyszczenia swojego imienia i pokazania, że jest pobożny, przeważa nad pragnieniem oddania chwały Bogu. Podobny wyrażenie znajduje się w Księdze Izajasza 26:21, gdzie przepowiedziano, że ziemia ujawni krew i zabitych ludzi, którzy w niej leżą.

P: Co oznacza Księga Hioba 17:3?

Odp.: Hiob prosi Boga, aby powiedział mu, jaką cenę ma zapłacić (lub co ma zrobić), ponieważ uważa, że nie posiada tej tajemniczej rzeczy, której Bóg od niego oczekuje.

P: W Księdze Hioba 17:11-16 Hiob godzi się z faktem, że wygląda na to, iż wkrótce umrze. Jak zachowują się dzisiaj ludzie, gdy uświadamiają sobie zbliżającą się śmierć, i jak powinni czuć się chrześcijanie?

Odp.: Współcześni ludzie mogą reagować depresją, rozpaczą i albo brakiem chęci do czegokolwiek, albo skłonnością do podejmowania nierozsądnych i ryzykownych działań. Chrześcijanin powinien jednak radować się, że wkrótce powróci do domu, i pragnąć godnie zakończyć swoje ziemskie życie.

P: O co chodzi Bildadowi w Księdze Hioba 18:1-21?

Odp.: Bildad mówi Hiobowi, żeby nie był taki gadatliwy i nie poniżał ich. Następnie Bildad wygłasza przemowę o wielu sposobach, w jakie Bóg surowo i trwale karze niepokutujących niegodziwców. Jak pisze David Atkinson w książce „The Message of Job” (str. 53–54), Bildad wygłasza ładnie brzmiącą przemowę, ale nie odnosi się do sytuacji Hioba.

Wyrażenie Bildada dosłownie oznacza: „Jak długo jeszcze będziesz szukał słów?”. Bildad zarzuca Jobowi, że próbuje znaleźć słowa, by wypełnić lukę, podczas gdy w rzeczywistości nie ma nic do powiedzenia. W zarzucie Bildada jest ziarno prawdy. W naszych wypowiedziach powinniśmy powiedzieć to, co trzeba, a potem przestać. Zbyt wiele słów nie oznacza, że pomagamy swojej sprawie. Kiedy Hiob powiedział w Księdze Hioba 12:7-9, że głupie zwierzęta mają więcej rozsądku niż jego przyjaciele, mógł prawdopodobnie spodziewać się odpowiedzi podobnych do tej.

Istnieje co najmniej sześć różnych hebrajskich słów oznaczających pułapki (sieć, siatka, pułapka naziemna, pętla itp.), a Bildad używa tutaj wszystkich sześciu. Pułapki mogą być wykonane z różnych materiałów i wyglądać różnie, ale wszystkie mają jedną wspólną cechę: zapewniają los tym, którzy w nich wpadną.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 18:1-21 zdarzyło ci się kiedyś, że oskarżono cię o arogancję, choć nią nie wykazywałeś, i jak powinieneś na to zareagować?

Odp.: Przede wszystkim musimy zrozumieć, czym jest arogancja. Niektórzy definiują arogancję jako przekonanie, że jest się w czymś naprawdę dobrym lub lepszym od kogoś innego. Ale co, jeśli spotkam mistrza świata w podnoszeniu ciężarów, a on uważa, że jest lepszym ciężarowcem ode mnie? Czy po prostu jest arogancki? A może po prostu ma trafny obraz sytuacji? To kiepska definicja arogancji.

Inni postrzegają arogancję jako poczucie, że jest się w jakiś sposób ważniejszym od innych. We wszystkich firmach, w których pracowałem jako programista, jestem pewien, że dyrektor generalny uważał, że może wpłynąć na rentowność firmy znacznie bardziej niż ja. Czy zatem każdy dyrektor generalny jest arogancki? A może wszyscy ci dyrektorzy mieli w tej kwestii całkowitą rację?

Bardzo często zdarza się, że ktoś uważa się za ważniejszego dla sukcesu danego przedsięwzięcia, niż jest w rzeczywistości. Czasami osoby, które najbardziej się oburzają, gdy ktoś inny wydaje się arogancki (czy to w ich odczuciu, czy naprawdę), same są aroganckie.

W firmie, w której pracowałem, przeprowadzano rozmowę kwalifikacyjną z kandydatem na stanowisko starszego programisty front-endowego. Nie brałem udziału w rozmowie, ale siedziałem bardzo blisko osób, które w niej uczestniczyły, i słyszałem ich dyskusję. Zgodzili się, że kandydat był bardzo dobry, ale zastanawiali się, czy powinni go zatrudnić, ponieważ uważali go za aroganckiego. (Nie spotkałem tego kandydata, więc nie miałem na ten temat zdania.) Ostatecznie i tak go zatrudnili, a ja znalazłem się w pewnym stopniu blisko niego i trochę z nim współpracowałem. Zdecydowanie dobrze znał się na swojej specjalności technicznej, ale wcale nie był arogancki. Inni regularnie zwracali się do niego po wskazówki. Był jeszcze jeden facet, który również dobrze znał się na tej samej specjalności, i dobrze im się razem pracowało. Później zatrudniono młodszą dziewczynę, która również znała się na tej samej specjalności. Po tym, jak trochę z nią popracował, otwarcie mówił innym, że ona wie więcej niż on i jest lepsza od niego. Był więc całkowitym przeciwieństwem arogancji. Jednak początkowe obawy, że jest arogancki, wynikały po prostu z pomylenia arogancji z byciem dobrym w tym, co się robi, i świadomością tego.

Co trzeba zrobić, żeby wyjść na aroganckiego? Czasami wcale nic! Wraz z właścicielem produktu byliśmy jedynymi osobami pracującymi nad projektem, który – według działu operacyjnego – przynosił oszczędności rzędu około miliona dolarów na kwartał. On otrzymał nagrodę dla „Pracownika nietechnicznego kwartału”, a ja – dla „Pracownika technicznego kwartału”. Kiedy dyrektor generalny przemawiał do pracowników, często podkreślał, jak wspaniale jest, że mamy ten produkt. Oprócz standardowej premii otrzymałem również premię w wysokości 5 tys. dolarów bezpośrednio od dyrektora generalnego. Później, gdy pojawił się COVID, musiałem przeprowadzić gruntowną przebudowę produktu, aby dostosować go do nowych sposobów pracy. Zrobiłem to w ciągu około tygodnia. Dyrektor generalny opowiedział później wszystkim, jak ważne było to, że byliśmy elastyczni i potrafiliśmy to zrobić. Nie chwaliłem się ani nie przechwalałem tym, co zrobiłem – po prostu „pozwoliłem, by moje ręce przemówiły”, programując to, co było potrzebne. Chociaż nigdy nie otrzymałem awansu za to osiągnięcie, a mój przełożony otrzymał awans za to samo osiągnięcie, spotkałem się z nieustanną niechęcią ze strony mojego przełożonego, który stwierdził, że „sprawiłem, że wypadł źle”. (Nie pamiętam, czy było to przed, czy po jego awansie.) To był pierwszy i jedyny raz, kiedy widziałem, jak kierownik, na dwa miesiące przed końcem roku, wykreślił cele wydajnościowe, które już zrealizowałem (w tym przebudowę oprogramowania związaną z COVID-19), i dodał kilka nowych celów, mimo że w tych dwóch miesiącach miałem też zaplanowany urlop. Powiedział mi, że nigdy nie będę mógł zostać kierownikiem zespołu, ponieważ inni kierownicy zespołów mnie nie zaakceptują. (Być może to była prawda, biorąc pod uwagę to, co mógł powiedzieć innym kierownikom zespołów o mojej arogancji.) Z czystym sumieniem mogę powiedzieć, że nie zrobiłem nic aroganckiego, poza tym, że starałem się dobrze wykonywać swoją pracę. Ostatecznie znalazłem inną pracę i odszedłem, a kilka miesięcy później dowiedziałem się, że on został zwolniony.

Chodzi więc o to, by zdać sobie sprawę, że czasami można zostać uznanym za aroganckiego. Być może jest to fałszywe oskarżenie, ale mimo to należy zbadać swoje serce, aby upewnić się, że tak nie jest. Z drugiej strony nie należy uważać kogoś innego za aroganckiego tylko dlatego, że jest naprawdę dobry w czymś lub słusznie uważa, że pełni ważniejszą rolę.

Jak dotąd jednak tak naprawdę nie powiedzieliśmy, czym jest arogancja. Arogancja to przekonanie, że jesteś ważniejszą osobą niż ktoś inny, zapominanie o tym, że wszyscy zostaliśmy stworzeni na obraz Boga, oraz niezdolność do pamiętają, że powinniśmy traktować wszystkich z szacunkiem. Możesz doceniać wkład innych nie tylko w milczeniu, ale także słowami i publicznie, nie czując się przy tym zagrożonym, ponieważ twoja wartość nie zależy od nich. Twoja wartość została ci już dana przez Boga.

Środkami przeciwdziałającymi arogancji są: bycie sługą (zob. List do Rzymian 15:16; List do Galatów 5:13), pamiętanie, że ostatni będą pierwszymi (Ewangelia według św. Mateusza 19:30; 20:16; Ewangelia według św. Marka 10:31; Ewangelia według św. Łukasza 13:30) oraz uważanie innych za ważniejszych od siebie (List do Filipian 2:3 i nast.).

Pytanie: Co oznacza w Księdze Hioba 18:16 stwierdzenie „nie mieć korzenia ani gałęzi”?

Odp.: Korzeń jest metaforą tych, którzy byli przed tobą i cię wspierają. Gałąź jest metaforą tych, którzy przyjdą po tobie i wydadzą potomstwo, aby kontynuować twoje imię. Jeśli nie masz ani jednego, ani drugiego, twoja pamięć zostanie całkowicie zapomniana.

Jest to wyrażenie pochodzące z Bliskiego Wschodu; na sarkofagu Eshmunazara widnieje napis: „niech nie ma korzenia poniżej ani gałęzi powyżej”, zgodnie z Komentarzem Keila-Delitzscha do Starego Testamentu, tom 4, str. 328–329.

Pytanie: O co chodzi Jobowi w Księdze Hioba 19:1-29?

Odp.: Ten rozdział to prawdopodobnie najgorszy moment w życiu Hioba. Ale, paradoksalnie, właśnie z tej rozpaczy związanej z życiem na ziemi rodzi się też najwyższy punkt w życiu Hioba. Odpowiedź Hioba składa się z pięciu części.

(19:1-6) Powinniście się wstydzić za swoje słowa. Chociaż wy, moi trzej przyjaciele, dręczycie mnie słowami, nie musicie wywyższać się nade mną. To Bóg wyrządził mi krzywdę.

(19:7-12) Chociaż wołam: „przemoc!”, Bóg milczy. Co gorsza, to właśnie On pozbawia mnie honoru i atakuje mnie.

(19:13-20) Bóg odsunął ode mnie moją rodzinę, małe dzieci wyśmiewają się ze mnie, a ja ledwo co uniknąłem śmierci.

(19:21-22) Zlitujcie się więc nade mną. Nie prześladujcie mnie tak, jak czyni to Bóg.

(19:23-29) Ja, Hiob, wiem, że w końcu i tak ujrzę Boga i wciąż tęsknię za tym, by Go ujrzeć. Przestańcie więc mnie dręczyć, albo sami pomyślcie o Bożym sądzie.

Hiob pragnął tu przyjaciół, ale miał tylko trzech oskarżycieli. Bóg czekał w kuluarach, by pocieszyć Hioba, a jednak Hiob zarzucał Bogu niesprawiedliwość i oskarżał Go o to, że to sprawił. Hiob nie widział różnicy między tym, że Bóg to sprawił, a tym, że Bóg na to pozwolił. Hiob doszedł do wniosku, że jego cierpienie jest bezsensowne, ponieważ nie dostrzegał w nim sensu. Cierpienie Hioba pochodziło od szatana, ale Bóg wykorzystał je dla swojej chwały. Pomimo tego wszystkiego, pomimo błędnego przekonania Hioba, że Bóg chce go skrzywdzić, Hiob wciąż pragnął pójść do nieba i być z Bogiem. Pomimo najgorszych z możliwych okoliczności Hiob pozostał niewzruszony w swojej pewności zbawienia i tego, gdzie pragnął być.

Pytanie: Co byś pomyślał, gdybyś czuł, że Bóg, że tak powiem, „krzywdził” cię, jak opisano w Księdze Hioba 19:3?

Odp.: Po pierwsze, reakcja Hioba nie jest wzorem, za którym powinniśmy podążać. Lamentowanie jest w porządku. Jednak Hiob narzekał, oskarżał Boga, narzekał jeszcze więcej, miał trudności z wyjściem poza swoją bieżącą sytuację i narzekał jeszcze bardziej. Księga Hioba milczy na temat tego, na ile Hiob uznał swoje narzekania za pomocne – przynajmniej do momentu, gdy Bóg zganił go na końcu.

Czerpiąc z dobrych rad jego przyjaciół, musimy zdać sobie sprawę, że nie wiemy, co dzieje się w sferach duchowych i w Radzie Bożej. Nie wiemy, co by się stało, gdyby nie doszło do tej katastrofy. Musimy przestać mówić Bogu, co ma robić, i prosić Go o pomoc oraz mądrość w tym, czego On od nas oczekuje w tej sytuacji. Musimy zdać sobie sprawę, że życie chrześcijańskie polega na oddawaniu chwały Bogu, a nie na naszym komforcie.

Pytanie: Jak, podobnie jak Hiob w Księdze Hioba 19:13-27, możemy zachować nadzieję w sytuacji beznadziejnej?

Odp.: Spójrz w górę, nie patrz na okoliczności. Pamiętaj o 1 Liście Piotra 1:3-9 i 1 Liście do Koryntian 2:9. Nawet w swojej sytuacji Hiob był w stanie spojrzeć w górę. Nawet wtedy Hiob pamiętał o swojej nadziei, że ostatecznie Bóg go zbawi i oczyści z zarzutów. Hiob martwi się tutaj nie tylko o jedną, ale o dwie rzeczy. Pragnie ulgi i uzdrowienia ze swoich cierpień, ale Hiob pragnie również, by jego dobre imię zostało oczyszczone z zarzutów.

P: Jak w Księdze Hioba 19:17 oddech Hioba mógł być odrażający dla jego własnych dzieci, skoro wszystkie jego dzieci zginęły w Księdze Hioba 1:2, 18-19?

Odp.: Wyrażenie to może odnosić się do jego braci, którzy nie zginęli; BSB tłumaczy to jako „moja własna rodzina”. Werset 18 mówi o „małych chłopcach”, a nie o jego synach. Książka „When Critics Ask” (str. 228–229) dodaje również, że słowo „dzieci” oznacza tu potomków, w tym wnuki.

Pytanie: W Księdze Hioba 19:18, w jaki sposób małe dzieci gardziły Hiobem?

Odp.: Według Księgi Hioba 19:17 choroba Hioba powodowała u niego naprawdę nieprzyjemny zapach z ust. Mogło to oznaczać, że nawet dzieci wyśmiewały się z Hioba. Chociaż G.R. Driver twierdzi, że w staro-babilońskim i w glosach z Amarna oznacza to „uciec”, to idiom ten występuje również w Psalmie 78:19 i oznacza „mówić przeciwko”.

P: Czy w Księdze Hioba 19:20 oznacza to, że Hiob stracił zęby?

Odp.: Wyrażenie „skóra moich zębów” prawdopodobnie odnosi się do dziąseł Hioba. Mogłoby to oznaczać, że stracił zęby, z tym że w języku hebrajskim nie ma słowa „tylko”, które dodają niektóre tłumaczenia. Niezależnie od tego, dla Hioba było to jak ucieczka z o włos.

P: Czym dokładnie jest tutaj „Odkupiciel” w Księdze Hioba 19:25?

Odp.: Hebrajskie słowo „go’el” to to samo słowo, którego użyto w Księdze Rut na określenie „krewniaka-odkupiciela”. Go’el miał dwa zadania.

Mściciel krwi: Jeśli ktoś z rodziny został zamordowany, nawet nieumyślnie, zadaniem go’ela było wymierzenie sprawiedliwości: wytropienie mordercy, doprowadzenie go przed oblicze sprawiedliwości i skazanie na śmierć. Jedynym wyjątkiem była sytuacja, gdy sprawca popełnił nieumyślne zabójstwo i uciekł do miasta schronienia. Jeśli pozostawał w mieście schronienia do śmierci urzędującego arcykapłana, go’el nie mógł go pociągnąć do odpowiedzialności. Po śmierci arcykapłana go’el nie mógł ścigać nikogo za nieumyślne zabójstwo.

Obrońca uciśnionych: Drugim zadaniem go’ela, na którym skupiamy się tutaj, było wykupienie niewolnika, jeśli ktoś z rodziny został sprzedany w niewolę. Ponadto, jeśli żona członka rodziny owdowiała, go’el poślubiał ją, a dzieci nosiły nazwisko zmarłego męża.

Wydają się to być bardzo różne cele, ale wspólnym mianownikiem łączącym je było to, że go’el był obrońcą żyjących i obrońcą zamordowanych.

P: Co Hiob mówi w Księdze Hioba 19:25?

Odp.: Są tu trzy punkty: od ogólnego do szczegółowego. Po pierwsze, Hiob wie, że Bóg żyje. Po drugie, Bóg żyje wiecznie jako Odkupiciel. Bóg nigdy nie wyrzeknie się swojej roli Odkupiciela. Po trzecie, Hiob wciąż ma pewność, że wieczny Odkupiciel go odkupi. Hiob może nie wiedzieć dokładnie, w jaki sposób ujrzy Boga w ciele (pamiętajmy, że reszta Pisma Świętego nie została jeszcze napisana), ale wie, że w jakiś sposób Wszechmocny Bóg z pewnością to sprawi.

Możemy ulegać pokusie, by chcieć żyć wiecznie na ziemi, gdy wszystko układa się dobrze i bez przeszkód. Hiob w tym momencie nie odczuwał żadnej pokusy w tym zakresie. Chociaż dla Hioba było to łatwe, a dla nas trudne, musimy pamiętać, że ten świat nie jest naszym domem; czeka na nas coś o wiele, wiele lepszego. Jednak najlepszą częścią nieba nie jest spotkanie z innymi świętymi, nie są to nasze nagrody i korony, ale spotkanie z Bogiem twarzą w twarz w niebie.

Pytanie: Jakie są inne interpretacje wersetu z Księgi Hioba 19:26?

Odp.: Jedna z interpretacji brzmi: „zobaczyć Boga po mojej stronie” zamiast „zobaczyć Boga własnymi oczami”, zgodnie z „New International Bible Commentary”, str. 533. Żaden z wczesnych komentatorów nie interpretował jednak w ten sposób tekstu hebrajskiego ani greckiej Septuaginty. Niezależnie od tego, Hiob uważał, że w pewnym sensie „zobaczy Boga”, czy to w swoim zmartwychwstałym ciele fizycznym, czy w innej postaci.

P: Czy Księga Hioba 19:26 wskazuje, że zmartwychwstałe ciała nadal będą ciałami z krwi i kości?

Odp.: Istnieją dwie odpowiedzi. Może to oznaczać „poza moim ciałem” lub „w moim ciele”. Nie jest jasne, które z tych znaczeń miał na myśli Hiob, a sam Hiob mógł wyrażać się niejednoznacznie, jeśli nie wiedział, które z nich ma na myśli. Jednak, jak pokazują 1 List do Koryntian 15:35-55 i 1 List do Tesaloniczan 4:16-17, ciało, które obecnie posiadamy, nie ujrzy Boga, ale ujrzymy Go w nowym ciele, to znaczy w nowych ciałach fizycznych.

P: W Księdze Hioba 20:1-14, w jaki sposób Zofar zmienił tutaj swoją argumentację?

Odp.: Przypuszczalnie każdy z przyjaciół Hioba słyszał wypowiedzi pozostałych. Zofar dostrzega, że spośród pięciu dotychczasowych przemówień żadne nie skłoniło Hioba do wyznania jakiegoś wielkiego, ukrytego grzechu i do pokuty. Zofar próbuje więc innego podejścia i teoretycznie jest to dobre podejście.

W Księdze Hioba 20:1-14, 20-21 Zofar nie może już dłużej zwlekać z podkreśleniem znaczenia czasu, a konkretnie krótkotrwałości okresu grzechu. Sprawiedliwość Boża może się opóźniać, ale nieuniknione konsekwencje naprawdę nie zwlekają aż tak długo.

Chociaż jest to trafna uwaga skierowana do zatwardziałego grzesznika, Zofar, podobnie jak reszta przyjaciół Hioba, całkowicie nie rozumie sytuacji Hioba.

Przemowa Zofara jest poetycka, a to, co powiedział, jest całkowicie słuszne. Zofar pominął jednak najważniejszą kwestię, ponieważ skupił się wyłącznie na tym życiu na ziemi. Nie dostrzegł, że choć sprawiedliwość Boża wobec niegodziwych nie zawsze następuje natychmiast, to sprawiedliwość Boża wobec sprawiedliwych również bywa opóźniona.

Pytanie: Jakie trafne spostrzeżenia na temat grzechu przedstawił Zofar w Księdze Hioba 20:1-14?

Odp.: Zofar przedstawia tu inne, uzupełniające spojrzenie na grzech. Ilekroć chcesz zrobić coś, co sprawi ci przyjemność teraz, zatrzymaj się i zastanów się, jak będziesz się z tym czuł w przyszłości, a nawet jutro; jaką przyjemność będziesz wtedy odczuwał? Kiedy spojrzysz na wiele grzechów z perspektywy przyszłości, popełnianie ich teraz wydaje się w najlepszym razie bezsensowne. Nie ma takiej przyjemności, której doświadczysz teraz, a której nie będziesz żałował lub o której szybko zapomnisz w przyszłości.

P: Jakie dwie ogromne pomyłki popełnił Zofar w Księdze Hioba 20:1-14?

Odp.: Chociaż Zofar słusznie zauważył, że sąd nad złymi ludźmi często się opóźnia, nie poszedł o krok dalej i nie zdał sobie sprawy, że sprawiedliwość często dociera do niegodziwych dopiero po śmierci. Wskazują na to Psalm 9:17; Księga Izajasza 5:14-15; 30:33; Księga Ezechiela 32:22-25; Ewangelia Mateusza 7:13; 2 List do Tesaloniczan 1:8-9, choć oczywiście te księgi nie zostały jeszcze wówczas napisane.

Po drugie, czy człowiek może kiedykolwiek doświadczyć cierpienia, które nie wynika z jego grzechów? Ta myśl najwyraźniej nigdy nie przyszła Zofarowi do głowy. Zofar nie zastanawiał się nad tym, że zapłata dla sprawiedliwych również może nadejść dopiero po śmierci.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 20:1-29 Zofar zgrzeszył?

Odp.: Według późniejszych standardów – tak. Zofar i inni mówcy ośmielili się racjonalizować tajemnicze drogi Boga i wyjaśniać, dlaczego Bóg tak postąpił, podczas gdy Bóg nie powierzył Zofarowi tej wiedzy, a on sam popełnił błąd. Hiob ostrzegł ich, by nie błędnie interpretowali Boga i nie narażali się na sąd. Zofar beztrosko ignoruje tutaj słowa Hioba. Job powiedział, że ich umysły są zamknięte na zrozumienie, ale Zofar stwierdził, że jego rozum zmusił go do udzielenia odpowiedzi. Zofar jest poruszony i niecierpliwy wobec Joba, jak pokazuje Księga Hioba 20:23. W Księdze Hioba 19:3 Job mówi, że ci trzej rozmówcy powinni się wstydzić, a Zofar zamiast mówić rzeczy, które mogłyby naprawdę pomóc, odpowiada mu z przekorą.

Hiob skrytykował swoich trzech przyjaciół w Księdze Hioba 16:1-5, a Zofar wydaje się tym urażony. Zofar słusznie rozumie, że sprawiedliwość nie zawsze natychmiast dosięga niegodziwych. Czasami przez pewien czas prosperują, zanim spotka ich kara.

Pytanie: W Księdze Hioba 20:19 Zofar fałszywie oskarżył Hioba o uciskanie ubogich i brutalne przejmowanie domów. Jak sobie radzisz, gdy ludzie po prostu wymyślają rzeczy znikąd?

Odp.: To są bardzo poważne zarzuty – gdyby były prawdziwe. Ale w rzeczywistości są to poważne zarzuty, niezależnie od tego, czy są prawdziwe, czy nie, ponieważ niszczą reputację danej osoby, a Zofar zgrzeszył, jeśli miał na myśli właśnie te rzeczy w odniesieniu do Hioba. A jeśli nie, to dlaczego o tym wspomniał?

Jak więc należy reagować, gdy ludzie bezpośrednio lub pośrednio oskarżają cię o coś? Jeśli nic nie powiesz, niektórzy słuchacze zinterpretują to tak, że mówca ma rację, skoro nie udzieliłeś odpowiedzi. Nawet jeśli zaprzeczysz, a oni ci nie uwierzą, nadal potwierdzaj swoją niewinność, ponieważ niektórzy mogą uznać milczenie za przyznanie się do winy. Oprócz zaprzeczenia, że to zrobiłeś, poproś o dowody lub świadków. Przypomnij im, że wysuwanie oskarżeń, co do których sam wiesz, że nie masz dowodów, jest kłamliwym oszczerstwem.

Kilka lat temu w wiadomościach podano jako fakt, że Donald Trump jest antysemitą; w rzeczywistości jego zięć jest Żydem, a on sam pomógł w zawarciu pokoju między Izraelem a Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi. Ups! Nie chodzi tylko o to, że się mylili; chodzi o to, że wymyślali wszystko z niczego. Ludzie i artykuły nie powinny pozwalać autorom oszczerstw na takie zachowanie. Powinniśmy zadbać o to, by inni pamiętali, że osoby te nie będą miały już żadnej wiarygodności – nie za wysuwanie bezpodstawnych zarzutów, ale za wysuwanie zarzutów, o których wiedziały, że są bezpodstawne.

Pytanie: Jakie jest podsumowanie tego, co Hiob chce tutaj powiedzieć w Księdze Hioba 21:1-30?

Odp.: Hiob powtarza to, co powiedział wcześniej. Tę wypowiedź można podsumować wersem 2: „Słuchajcie uważnie moich słów”. Hiob mówi nawet, że odczuje teraz pewną pociechę, jeśli tylko uda mu się w końcu skłonić ich do wysłuchania go. Czasami wydaje się, że jedyne, co można zrobić, to powtarzać te same rzeczy i mieć nadzieję, że słuchacze w końcu to zrozumieją.

Wiele lat temu byłem w chrześcijańskiej agencji misyjnej, która prowadziła ewangelizację wśród mormonów, a około połowa osób w grupie to byli mormoni. Wieczorami czasami pytałem, co skłoniło ich do odejścia od mormonizmu, mając nadzieję, że uda mi się odkryć jakiś wspólny mianownik. Nie usłyszałem jednej wspólnej przyczyny, ale to, co usłyszałem jako wspólny mianownik, to fakt, że cokolwiek – czy to fakt, czy „historyczna kompromitacja” – skłoniło ich do odejścia od mormonizmu, nie wywarło na nich żadnego wrażenia, gdy usłyszeli to po raz pierwszy. Musieli usłyszeć to dziewięć lub dziesięć razy, zanim w końcu to do nich dotarło. Wtedy często postanawiali przeprowadzić własne badania, tylko po to, by udowodnić tym chrześcijanom, że się mylą. Kiedy jednak to zrobili, odkryli rzeczy, których się nie spodziewali, i ostatecznie Bóg wyprowadził ich z duchowej fałszywości mormonizmu.

P: Jak się czujesz, gdy ludzie, którzy oszukiwali i są oszustami, w Księdze Hioba 21:7-15 osiągają większy dobrobyt niż ty?

Odp.: Czy naprawdę „okazało się”, że prosperują lepiej od ciebie? To zależy od tego, czy patrzysz na to życie wąsko, czy też z perspektywy wieczności. Jeśli krótkowzrocznie skupiasz się wyłącznie na tym życiu, wydaje się szkoda, że finansowo radzisz sobie gorzej. Psalmista Asaf mówi, że niemal popadł w ten grzech zazdrości w Psalmie 73:2-17. Wspomina o tym również Księga Przysłów 24:1. Jeśli jednak spojrzysz w perspektywie długoterminowej, z uwzględnieniem wieczności, zdasz sobie sprawę, że a) ostatecznie wszystko się ułoży oraz b) to życie na ziemi jest i tak bardzo krótkie i ulotne, jak uczy 1 List Piotra 1:5-6. Niech więc cieszą się swoimi nieuczciwie zdobytymi zyskami, ponieważ w porównaniu z wiecznością będzie to tylko bardzo, bardzo krótki okres, po którym będą wszystkiego żałować.

Pytanie: Jak w Księdze Hioba 21:14-15 dzielić się ewangelią z kimś, kto mówi: „Moje życie jest teraz dobre, więc po co mi Bóg”?

Odp.: Chociaż Zofar używał właściwych słów w zupełnie niewłaściwej sytuacji, to jest to dobra okazja, by zastosować podejście Zofara. Zapytaj: „Czy odczuwasz spokój w swoim życiu?”. Niewielu niewierzących uważa, że tak jest. Zapytaj też: „Co zrobisz w końcu, gdy staniesz przed Bogiem i będziesz musiał zdać sprawę ze swojego życia?”. Czy uważasz, że Stalin, Idi Amin i inni masowi mordercy poniosą jakieś konsekwencje po śmierci? Jeśli tak, to dlaczego nie poniosą ich wszyscy, którzy chcą polegać wyłącznie na własnej dobroci?

Pytanie: Jaki jest sens wypowiedzi Elifaza w Księdze Hioba 22:1-30?

Odp.: Elifaz przypomina Hiobowi, że Bóg nas nie potrzebuje. Tak jak poprzednio, Elifaz mówi Hiobowi, by okazał skruchę, a wtedy Bóg wybawi go dzięki jego sprawiedliwości, z tą różnicą, że tutaj Elifaz posuwa się jeszcze dalej. Sprawiedliwość i grzech człowieka nie przynoszą Bogu korzyści. Elifaz grzeszy, twierdząc, że Bogu jest to obojętne. Być może to nie z powodu twojej niegodziwości Bóg sprawia, że cierpisz.

Następnie Elifaz idzie jeszcze dalej i wylicza Hiobowi wszystkie złe rzeczy, które według jego wyobrażeń Hiob musiał uczynić. Zofar pierwotnie stwierdził w Księdze Hioba 11:5 i następnych, że Hiob był potajemnym grzesznikiem, ale to właśnie podchwycił Elifaz. Elifaz najwyraźniej zaczyna się tu irytować na Hioba i przekracza cienką granicę między niepopartymi twierdzeniami a rażącymi kłamstwami. Jeśli Hiob nie zrobił tych rzeczy bezpośrednio, to Elifaz twierdzi, że wszystkie złe konsekwencje, jakie ponieśli inni, wynikają z bierności Hioba, który nie uczynił więcej dobra. Z pewnością Elifazowi uda się w ten czy inny sposób skłonić Hioba do przyznania się, że jest wielkim grzesznikiem. Po tym wszystkim Hiob powinien się załamać i wyznać wszystkie złe uczynki, których się dopuścił. Hiob tego nie robi, więc Elifaz próbuje mu w tym pomóc. Zwróćmy uwagę na brak wrażliwości Elifaza; nie zadał sobie nawet trudu, by spróbować odpowiedzieć na kwestie poruszone wcześniej przez Hioba.

Z teologicznego punktu widzenia Elifaz dochodzi do takich wniosków, ponieważ w jego teologii nie ma miejsca dla szatana ani demonów. Musimy pamiętać, że Elifaz stara się tu zrobić coś dobrego: doprowadzić grzesznika z powrotem do Boga. Jednak w rzeczywistości działa on temu na przeszkodę, opowiadając kłamstwa zarówno o Hiobie, jak i o Bogu.

Być może Elifaz jest tu naprawdę zirytowany, ponieważ jest to jego ostatnia przemowa skierowana do Hioba. I być może tak jest najlepiej. Jeśli osoba korzystająca z porad wie, że doradca ją okłamuje, raczej nie będzie go słuchać ani mu ufać.

Pytanie: Co powiedziałbyś chrześcijaninowi lub komuś innemu, kto uważa, że dobrobyt lub nieszczęście danej osoby są konsekwencją tego, jak bardzo jest ona obecnie sprawiedliwa, na podstawie Księgi Hioba 22:1-30?

Odp.: Zarówno Pismo Święte, jak i doświadczenie oraz logika wskazują, że osoba ta się myli.

Pismo Święte: Oprócz nieszczęść Hioba, Jeremiasz był prześladowany, wrzucony do pustej studni i pozostawiony na śmierć, a przecież Jeremiasz na to nie zasługiwał. Spójrzcie na proroków, których Jezabel zabiła za czasów Eliasza.

Doświadczenie: Niektórzy źli królowie i papieże żyli długo. Niektórzy zwykli ludzie, którzy cierpieli pod ich rządami, zostali zamordowani. Czy chcesz przez to powiedzieć, że Pol Pot, Idi Amin i Stalin byli bardziej sprawiedliwi, ponieważ żyli dłużej niż ludzie, których zamordowali?

Logika: Hugh Hefner, założyciel magazynu „Playboy”, zmarł w wieku 91 lat. Czy zatem jeśli pastor lub chrześcijański misjonarz zmarł przed ukończeniem 91 lat, to znaczy, że był bardziej niegodziwy?

Pytanie: W Księdze Hioba 22:1-30 – kiedy, jeśli w ogóle, doradca powinien okłamać osobę, której udziela porady?

Odp.: Oczywiście żaden doradca nie skłamałby, gdyby uważał, że może to wyrządzić krzywdę, zniszczyć zaufanie i nie przynieść żadnej korzyści. A co w sytuacji, gdy doradca uważa, że kłamstwo może przynieść jakąś korzyść?

Aby odpowiedzieć na to pytanie, chrześcijański doradca musi mieć jasność co do swojego najważniejszego powodu bycia tam. Czy jest to a) udzielanie porad osobie najlepiej, jak potrafi, postępując zgodnie z własnym przekonaniem, czy b) oddawanie chwały Bogu i bycie prawdziwym świadectwem dla Boga, a udzielanie porad jest sprawą drugorzędną? Jeśli zapomniałeś, że chwała Boża jest twoim najwyższym celem, być może powinieneś zaprzestać udzielania porad lub prowadzenia jakiejkolwiek innej służby, dopóki nie odzyskasz swojej uczciwości, przypominając sobie, po co tu jesteśmy. Jednym z problemów związanych z posługiwaniem się kłamstwami – poza nieposłuszeństwem i niepodoba się Bogu – jest to, że ludzie zawsze wydają się źle oceniać sytuację. Właśnie wtedy, gdy wydaje ci się, że nie poniesiesz żadnych negatywnych konsekwencji, ponieważ nikt nie dowie się, że stosujesz grzeszne metody, próbując wypełniać wolę Bożą, ktoś nieoczekiwanie się o tym dowiaduje. Jak mówi Księga Przysłów 16:25: „Jest droga, która wydaje się człowiekowi słuszna, ale jej końcem jest droga śmierci”.

Dlatego powinniśmy najpierw wielbić Boga ustami pełnymi prawdy, jak mówi Księga Przysłów 16:13.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 22:1-30 przychodzą ci do głowy inne przykłady, podobne do Elifaza, gdzie ludzie uważali za ważniejsze udowodnienie swojego punktu widzenia niż niesienie pomocy drugiej osobie lub bycie szczerym?

Odp.: Pycha wobec innych, udająca troskę o własną reputację, często może nieoczekiwanie ujawnić swoje brzydkie oblicze. Czasami w oczach innych może wydawać się absurdalne, jak bardzo ktoś zmyśla różne rzeczy, by uniknąć przyznania się, że jego pogląd był błędny. Jednak osoba, która tak postępuje, często nie dostrzega, że dla innych jest to oczywiste.

Każdy w czymś się myli, tak samo jak każdy ma potrzebę rozwoju. Jak mawiał pewien człowiek: „Zastrzegam sobie prawo do tego, by stać się mądrzejszym”.

P: Czy w Księdze Hioba 22:30 powinno być napisane „wyspa niewinnych”?

Odp.: Badania językowe nad językiem hebrajskim i fenickim wskazują, że powinno być „ten, kto nie jest niewinny” lub „ten, kto jest winny”. Greckie tłumaczenie Septuaginty jest inne i brzmi: „niewinni”.

P: O co chodzi Jobowi w rozdziale 23 Księgi Hioba?

O: Hiob przestał tu krytykować swoich trzech przyjaciół. Teraz oskarża Boga. Hiob tak naprawdę nie oskarża Boga o to, że niesprawiedliwie go skrzywdził. Oskarża Boga o to, że jest sędzią, który ucieka od swoich obowiązków.

P: Jakie nowe spostrzeżenie pojawia się w rozdziale 24 Księgi Hioba?

Odp.: Hiob dostrzega, że nie dotyczy to tylko jego; niektórzy inni, którzy nie są bardziej niegodziwi od pozostałych, również cierpią bardziej niż inni. Hiob dostrzega dwie rzeczy: problem, z którym boryka się on sam, a także jego przyjaciele, polega na tym, że nie rozumieją oni ram czasowych, w jakich Bóg wymierza sąd na ziemi; a Bóg im tego nie wyjaśnia. Hiob jest zaniepokojony pozornym brakiem działania ze strony Boga w obecnej sytuacji. Drugą obserwacją jest to, że Hiob i jego przyjaciele zbyt łatwo zapominają, iż Bóg osądzi wszystko po śmierci ludzi.

W Księdze Hioba 24:18-25 Hiob przejął od swoich przyjaciół prawdę, że niegodziwi zostaną ostatecznie zniszczeni niczym piana morska czy topniejący śnieg. Przynajmniej Hiob i jego trzej przyjaciele są co do tego zgodni, jeśli chodzi o niegodziwych w ogóle.

Pytanie: Czy fragment z Księgi Hioba 24:18-25 stanowi część wypowiedzi Hioba, czy też kolejną wypowiedź Bildada?

Odp.: Układ w Księdze Hioba w dzisiejszych Biblii żydowskiej i chrześcijańskiej jest taki sam jak w zwojach z Qumran znalezionych nad Morzem Martwym. Niektórzy jednak uważają, że niektóre wersety Księgi Hioba uległy przemieszaniu i ten fragment może stanowić część kolejnej wypowiedzi Bildada. Niezależnie od tego, wszyscy zgadzają się co do tego.

P: Jaki jest sens wypowiedzi Bildada w Księdze Hioba 25:1-6?

Odp.: Bildad wygłasza tu najkrótszą mowę w całej księdze. Jest to ostatni raz, kiedy zabiera głos Bildad lub którykolwiek z pozostałych dwóch przyjaciół. Być może wynika to z tego, że zdają sobie sprawę, iż nie mają już nic więcej do powiedzenia. Podsumowując: Bóg jest tak wysoki, a my tak niscy, a przepaść między nami jest tak ogromna, że kto więc może cokolwiek wiedzieć o Bożych drogach? Bildad zaprzecza tu immanencji Boga. Bildad krótko powtarza:

1) Bóg jest Wszechmocny

2) Dlatego człowiek nie jest czysty przed Bogiem

3) Jeśli nawet księżyc i gwiazdy nie są czyste przed Bogiem, to oczywiście człowiek też nie może być.

Bildad ma tu rację, z wyjątkiem tego, że stwierdzenie o nieczystości gwiazd nie ma podstaw biblijnych, a człowiek nie jest całkowicie niegodziwy. Jednak sposób, w jaki Bildad zestawił te stwierdzenia, wskazuje na błędne rozumowanie. Fakt, że Bóg jest Wszechmocny, w żaden sposób nie dowodzi, że cierpienie Hioba jest uzasadnione. Sam fakt, że Bóg jest święty i sprawiedliwy, nie dowodziłby sprawiedliwości w przypadku kapryśnej, niesprawiedliwej krzywdy.

Bildad rozumie, że istnieje sprawiedliwość i że może istnieć miłosierdzie. We wszystkich swoich przemowach Bildad, w przeciwieństwie do Elifaza, nigdy nie sugeruje, że zdaje sobie sprawę, iż sprawiedliwość wobec niegodziwych nie zawsze następuje natychmiast. Żaden z trzech przyjaciół nie rozumie, że sprawiedliwi również mogą przez pewien czas cierpieć niesprawiedliwie.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 25:4-6 człowiek jest jedynie robakiem (larwą muchy)?

Odp.: Bildad przypomina Hiobowi o śmierci. Zarówno robak, jak i larwa mają krótki okres życia, a ponadto występują w grobach. To właśnie powiedział Bildad, a nie Bóg. Metafora ta jest częściowo poprawna, ale nie oddaje pełnego obrazu.

W oczach Boga długość naszego życia jest podobna do trawy (List Jakuba 1:10-11; Księga Izajasza 40:6-8; Psalm 90:3-6). Co więcej, jeśli chodzi o motyw ziemi, nasze życie jest jak proch w porównaniu z Bogiem (Księga Izajasza 40:15). Bóg zasiada nad ludźmi niczym nad konikami polnymi (Izajasz 40:22). Jest to jednak tylko połowa historii.

Mimo to zostaliśmy stworzeni w sposób cudowny i budzący podziw (Psalm 139:14) oraz na obraz Boży (Księga Rodzaju 1:27). On czerpie radość ze swoich dzieci (Sofoniasza 3:17).

Być może żyjemy na ziemi tylko przez chwilę, ale Bóg nas kocha i ceni (Psalm 8:4-8).

Pytanie: W Księdze Hioba 26:1-4 – kiedy, jeśli w ogóle, należy próbować dyskutować lub spierać się z kimś, kto pogrążony jest w głębokim smutku?

Odp.: Gdy osoba ta nie jest zainteresowana dyskusją, a nawet nie chce wysłuchać rozsądnych argumentów, jest to najlepszy moment, by odłożyć na później to, co zamierzałeś powiedzieć. Jest czas, by okazać troskę i współczucie. Być może później, gdy emocje nieco opadną, będzie lepszy moment na rozmowę z tą osobą.

P: W Księdze Hioba 26:1-4 przemowy trzech przyjaciół Hioba zawierały wiele pięknych, abstrakcyjnych treści, ale nie odzwierciedlały rzeczywistej sytuacji Hioba. Co powinniśmy zrobić, udzielając komuś porady, aby upewnić się, że dostrzegamy jego rzeczywistą sytuację?

Odp.: Pierwszym krokiem jest wysłuchanie tej osoby. Możesz słuchać drugiej osoby na co najmniej czterech poziomach.

Po pierwsze, wykorzystaj ciszę. Przestań tak dużo mówić, jeśli rozmówca ma trudności z wtrąceniem się, nie przerywając ci.

Po drugie, zadawaj pytania – nie tylko po to, by pokazać, że słuchasz, ale także po to, by wyjaśnić kwestie, które mogą być niejednoznaczne i nie są dla ciebie jasne.

Po trzecie, upewnij się, że dobrze usłyszałeś i zapamiętaj jego słowa. Na koniec możesz zapytać, czy możesz podsumować to, co powiedział, aby upewnić się, że dobrze to zrozumiałeś.

Po czwarte, postaraj się wczuć w sytuację rozmówcy i zrozumieć, jakie postawy, założenia, prawdy, fałszywe przekonania, potrzeby, uczucia – grzeszne czy nie – mogą mieć, skoro powiedzieli to, co powiedzieli, w taki sposób, w jaki to powiedzieli.

Pytanie: Jakie jest streszczenie odpowiedzi Hioba zawartej w Księdze Hioba 26:1–30:31?

Odp.: Jest to najdłuższa wypowiedź Hioba. Niektórzy komentatorzy uważają, że Hiob wypowiedział słowa z Księgi Hioba 26:1-6, po czym Bildad (lub być może Zofar) przerwał mu i wypowiedział słowa z Księgi Hioba 26:7-14, a następnie Hiob wypowiedział resztę. Jednak Hiob zazwyczaj wypowiada się więcej niż jego przyjaciele na temat transcendencji Boga, więc jest prawdopodobne, że to właśnie on wygłosił te słowa. Hiob ma już dość swoich przyjaciół i:

(26:1-4) Hiob mówi sarkastycznie: „Byliście mi wielką pomocą!”. W rzeczywistości Hiob zarzuca im, że w ogóle nie pomogli, próbując przekonać kogoś, by słuchał mądrości, którą oni znają, a jednocześnie twierdząc, że Hiob nie ma żadnej mądrości.

(26:5-14) Wiem, że suwerenność i moc Boga nad śmiercią, niebem i wodami to dopiero początek Jego potęgi.

(27) Chociaż Bóg postępuje wobec mnie niesprawiedliwie, dopóki ja, Hiob, żyję, nie będę mówił źle ani nie zaprzeczę, że byłem sprawiedliwy. Bogacz może prosperować, ale Bóg dotknie go, jego potomstwo i rodzinę.

(28) Ludzie przeszukują wszystkie głębokie, ciemne zakamarki ziemi w poszukiwaniu rud metali, ale gdzie możemy szukać prawdziwej mądrości? Tylko Bóg ją posiada, a my możemy się jej nauczyć jedynie poprzez bojaźń Pańską i unikanie zła.

(29) Byłem błogosławiony. Ach, jakże tęsknię za czasami, kiedy przyjazna rada Boga spoczywała nade mną, a moje dzieci jeszcze żyły. Byłem czczony, a ludzie mnie szanowali. Byłem dobry dla innych. Pomagałem potrzebującym i uciśnionym oraz przyoblekłem się w sprawiedliwość. Czułem się bezpieczny – myślałem, że tak będzie aż do dnia mojej śmierci – a ludzie słuchali moich rad.

(30) Ale teraz nie mam już czci. Młodzi mężczyźni wyśmiewają mnie, drwią ze mnie. Nie mam błogosławieństwa. Nawet moje własne ciało mnie dręczy, ponieważ Bóg mnie dotknął cierpieniem. Nikt nie jest dla mnie dobry. Bóg milczy, mimo że słyszałem wołanie ubogich.

(31) Zawarłem przymierze i złożyłem czternaście przysięg. Moje oczy, stopy, serce i ręce są czyste. Jeśli chodziłem w kłamstwie, zboczyłem ze ścieżki, dałem się zwieść kobiecie, odmawiałem sprawiedliwości sługom, odrzucałem ubogich, gromadziłem chleb, nie pomagałem nagim, wyzyskiwałem sieroty, ufałem złotu, cieszyłem się bogactwem, czciłem niebiosa, cieszyłem się zemstą, nie byłem hojny lub ukrywałem swój grzech, niech nadejdzie nieszczęście. Jeśli Bóg może mnie oskarżyć o te rzeczy, niech tak będzie, ale jeśli nie…

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 26:7 należy przetłumaczyć „Zafon” czy „północ”?

Odp.: Zaphon lub „Sapon” to wysoka góra w Syrii. Chociaż hebrajskie słowo oznacza „północ”, to powiązany z nim czasownik noteh, oznaczający „rozciąga się”, jest używany wyłącznie w odniesieniu do niebios. Niektórzy uważają, że może to odnosić się do konstelacji, które pozornie obracają się wokół bieguna północnego.

P: Co oznacza w Księdze Hioba 26:7 stwierdzenie, że ziemia zawieszona jest nad nicością?

Odp.: Hebrajskie słowo oznaczające tutaj „pustą przestrzeń” jest tym samym słowem, które w Księdze Rodzaju 1:2 oznacza „bezkształtność”.

Wiele starożytnych kultur wyobrażało sobie, że ziemia jest podtrzymywana przez grzbiet zwierzęcia, tytana-olbrzyma lub ciało bogini. Natomiast Bóg w jakiś sposób nauczył Hioba, że ziemia zawisa w przestrzeni, na niczym.

P: Czym są filary nieba, o których mowa w Księdze Hioba 26:11?

Odp.: Istnieją trzy możliwości dotyczące filarów/fundamentów nieba.

Być może po prostu same niebiosa drżą, gdy Bóg gani. Bardziej prawdopodobne są jednak dwie poniższe alternatywy.

Góry nazywane są filarami niebios, a także filarami ziemi. Drżenie filarów może odnosić się do wulkanów i trzęsień ziemi.

Horyzont nazywano „fundamentem nieba” w pokrewnym języku akadyjskim Babilończyków.

P: O co chodzi Jobowi w Księdze Hioba 27:4-6?

Odp.: Choć sytuacja Hioba była bardzo zła – pod względem zdrowotnym, finansowym i emocjonalnym – Hiob pozostaje tutaj niezachwiany jak skała, oświadczając, że nie wypowie niegodziwości i nie porzuci swojej prawości. Hiob nie trzyma się swojej prawości, by zachować reputację; w Księdze Hioba 30:1, 9-10 mówi on, że jego reputacja została już zniszczona w oczach wielu.

P: Jak w Księdze Hioba 27:4-6 chrześcijanin, który ceni swoją uczciwość bardziej niż dobrobyt, zachowałby się inaczej niż chrześcijanin, który bardziej ceni swój dobrobyt?

Odp.: Ludzie nigdy nie mogą naprawdę ufać komuś – czy to chrześcijaninowi, czy nie – kto ceni dobrobyt lub pieniądze bardziej niż swoją uczciwość. Kiedy składają ci obietnicę lub zawierają z tobą umowę, skąd możesz wiedzieć, że nie wycofają się z niej, gdy pojawi się lepsza okazja, zwłaszcza jeśli ich nie obserwujesz? Jeśli niektórzy ludzie postępują właściwie tylko wtedy, gdy na nich patrzysz, a obserwowanie ich wymaga dużego wysiłku, może dojść do sytuacji, w której poświęcisz tyle czasu i wysiłku na ich obserwowanie, że zatrudnianie ich w ogóle nie będzie miało sensu. Jednak nawet osoba niebędąca chrześcijaninem powinna chcieć zatrudnić chrześcijanina, ponieważ wie, że dotrzyma on słowa i da z siebie wszystko, nawet gdy nikt nie patrzy, jak pokazują List do Efezjan 6:6-7 i List do Kolosan 3:22.

P: Co jest takiego złego w wietrze wschodnim, o którym mowa w Księdze Hioba 27:21?

Odp.: Wiatr zwykle wiał z zachodu, a gdy wiał z zachodu lub południa, był łagodny. Jednak stosunkowo rzadziej, gdy wiatr wiał ze wschodu, był bardzo silny i suchy – pomyśl o burzy piaskowej. Może on uszkodzić plony na polu. Gdybyś próbował oddzielić ziarno od plew, a wiałby wiatr wschodni, zarówno ziarno, jak i plewy zostałyby zdmuchnięte. Chociaż burze nie są częste przy wietrze wschodnim, zdarzają się trąby powietrzne, gdy wiatr zmienia kierunek z zachodniego na wschodni. Jedno z arabskich slangowych wyrażeń określa go jako „trujący wiatr”. Nie chodziło im tyle o to, że wiatr wschodni mógłby zabić ludzi, ile o to, że mógłby zaszkodzić plonom rolnika.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 27:23, Hioba 34:37, Księdze Nahum 3:19, Księdze Ezechiela 25:6 i 2 Księdze Królewskiej 11:12 lepiej jest w kościele mówić „amen” lub „chwała Panu” zamiast klaskać w dłonie?

Odp.: Nie, to nieprawda. Henry M. Morris z Instytutu Badań nad Stworzeniem zasugerował to w rozważaniu „Days of Praise” z 12 czerwca 2004 r. W języku hebrajskim istnieją cztery różne słowa oznaczające klaskanie/uderzanie dłońmi, a on twierdzi, że żadne z nich nie ma pozytywnego wydźwięku. Na przykład w Księdze Nahuma 3:19 jest napisane, że inni będą klaskać, gdy usłyszą o zniszczeniu Niniwy. W 2 Księdze Królewskiej 11:12 pobożni Izraelici klaskali w dłonie, gdy Joasz został koronowany, ale Morris twierdzi, że „wyrażali w ten sposób swój zamiar uderzenia i zniszczenia niegodziwej królowej Atalii”.

Oto wersety ze Starego Testamentu dotyczące klaskania:

caphaq (Strong 5606) [wymawia się saw-FAK] Księga Hioba 27:23; Księga Hioba 34:37; Lamentacje 2:15

teqa (Strong 8628) [wymawia się taw-KAH] Psalm 47:1; Nahum 3:19

mecha’ (Strong 4222) [wymawia się maw-KHAW] Ps 98:8; Iz 55:12; Ezechiel 25:6

nakah (Strong 5221) [wymawia się naw-KAH] 2 Królów 11:12

Morris ma rację co do pięciu niepodkreślonych wersetów, ale myli się w kwestii klaskania w ogóle.

Główne wersety obalające ten argument:

Iz 55:12 mówi o klaskaniu bez żadnego kontekstu triumfu, z wyjątkiem tego, że niegodziwiec porzuca swoje myśli.

Psalm 47:1 mówi: „Klaszczcie w dłonie, wszystkie narody; wołajcie do Boga głosem triumfu”. Psalm 47:3 wspomina wprawdzie o podporządkowaniu narodów, ale werset 47:1 nie ogranicza się do tego.

Dodatkowe wersety potwierdzające:

Psalm 98:8 wspomina o Bogu przychodzącym, by sądzić, i o tym, że Bóg odnosi zwycięstwo. Nie jest to „wyrażanie silnej dezaprobaty wobec niegodziwych ludzi”, ponieważ klaskanie jest „dla Boga”, a nie „przeciwko ludziom”.

2 Królów 11:12 opowiada o ludziach klaszczących i wołających: „Niech żyje król!”. Morris twierdzi, że klaskanie było „wyrazem ich zamiaru pokonania i zniszczenia niegodziwej królowej Atalii”, o czym mowa w 2 Królów 11:13-16. Jednak klaskanie miało na celu świętowanie koronacji młodego króla Joasza, a nie było wyrazem wrogości wobec Atalii.

Podsumowując, klaskanie nie służy wyłącznie wyrażaniu dezaprobaty, ponieważ Księga Izajasza 55:12, Psalm 47:1, a prawdopodobnie także Psalm 98:8 i 2 Królów 11:12 pokazują klaskanie jako wyraz aprobaty. Nawet ci, którzy uważają, że klaskanie służy wyłącznie okazywaniu triumfu, powinni klaskać w kościele na cześć triumfu Jezusa na krzyżu oraz Jego zwycięstwa w naszym życiu.

Pytanie: Jaki jest główny punkt rozdziału w Księdze Hioba 28:1-28?

Odp.: Rozdział ten dzieli się na trzy odrębne części dzięki dwóm pytaniom: „Gdzie można znaleźć mądrość?” (Księga Hioba 28:12) oraz „Skąd więc pochodzi mądrość?” (Księga Hioba 28:20).

Odkrycie skarbu: ludzie są bardzo sprytni w wydobywaniu bogactw z ziemi

Mądrość jako skarb: Nie dostrzegają jednak oczywistej wartości mądrości.

Źródło mądrości: Mądrość pochodzi wyłącznie od Pana. Bojaźń Pańska jest początkiem mądrości, jak czytamy w Psalmie 111:10 i Księdze Przysłów 1:7

Pytanie: Czego dowiadujemy się z Księgi Hioba 28:1-28 na temat ówczesnego wydobywania kopalin?

O: Nie dysponujemy zbyt wieloma informacjami, ale wiemy, że w Araba (południowym Izraelu i części Arabii Saudyjskiej) ludzie wydobywali miedź na długo przed Abrahamem, choć szyby górnicze pojawiły się dopiero później, za czasów Rzymian. Już przed czasami Ezechiasza wiedzieli, jak wykopać szyby sięgające powierzchni, by wpuścić światło słoneczne. W I wieku p.n.e. w Nubii używano lamp górniczych.

P: Jak w Księdze Hioba 28:1-28 można zdobyć mądrość i w jaki sposób proces ten przypomina wydobycie?

Odp.: Chociaż istnieją różne rodzaje wydobycia, załóżmy nasze kaski górnicze, włączmy lampy górnicze i przyjrzyjmy się ogólnej metaforze wydobycia. Mamy tu poszukiwania, rozpoznanie, budowę kopalni, wydobywanie rudy, jej oczyszczanie oraz utrzymanie kopalni.

Rozpoznanie: Pierwszą zasadą wydobywania złota, srebra lub innego metalu jest: „upewnij się, że wybierasz właściwą górę”. Nawet najlepszy górnik na świecie nie wydobędzie złota z góry, jeśli w ogóle go tam nie ma! W przypadku poszukiwań ropy naftowej należy znaleźć formację geologiczną, która mogłaby stanowić dobre miejsce na zgromadzenie się ropy. W przypadku metali należy znaleźć górę, w pobliżu której ktoś już znalazł w ziemi lub w strumieniu część metalu, którego szukasz. Podobnie nie szukaj mądrości w niewłaściwym miejscu. Szukaj jej w Słowie Bożym oraz w pismach i radach pobożnych, mądrych ludzi. Chociaż w innych pismach i religiach można znaleźć fragmenty mądrości, nie warto próbować ich wydobywać bez pobierania jednocześnie toksycznych produktów ubocznych.

Poszukiwanie: Płukanie złota w rzece lub wiercenie próbnej studni naftowej może przynieść korzyści ekonomiczne, ale może być jeszcze cenniejsze, wskazując ci, gdzie szukać, a gdzie przestać szukać. Niektóre rzeczy mają pozory mądrości, ale czy są to tylko „pseudofakty”, czy też będą to klejnoty, które możesz zastosować w swoim życiu i które przybliżą cię do Boga?

Budowa kopalni: Gdy już wydaje ci się, że wiesz, gdzie znajduje się „żyła złota” lub jaki jest zasięg pola naftowego, zbuduj kopalnię prowadzącą od powierzchni do rudy w sposób jak najbardziej wydajny i bezpieczny. Zbuduj kopalnię solidnie, tak aby się nie zawaliła ani nie była zbyt uciążliwa, by można było do niej wejść i pracować przez cały dzień. Musisz wydać pieniądze na zakup solidnych belek i dobrych narzędzi, mając świadomość, że twoja inwestycja w czas i pieniądze będzie niczym w porównaniu z zyskami, których oczekujesz. Podobnie zdobywanie mądrości może być pracą, która wymaga czasu, podczas gdy mógłbyś oglądać telewizję lub robić inne rzeczy. Jednak poświęcenie czasu na zdobycie mądrości będzie warte tego, co otrzymasz. Czasami trzeba zejść głęboko do ciemnej kopalni, aby zdobyć najwspanialsze klejnoty.

Wydobywanie rudy: Miej spójny sposób, w jaki będziesz się uczyć i zapamiętywać mądrość. Niektórzy używają notatnika, by zapisywać to, czego się nauczyli. Inni korzystają z komputera lub robią notatki na marginesach Biblii. Ponadto dzielenie się z innymi tym, czego się nauczyłeś, nie tylko im pomaga, ale także utrwala tę wiedzę w twoim umyśle. Oczywiście możesz również zdobyć jeszcze więcej mądrości, gdy inni dzielą się z tobą tym, czego się nauczyli.

Oczyszczanie rudy: Nie każdy szczegół, który czytasz, ma takie samo znaczenie. Okresowo podsumowuj, jak zastosować to, co przeczytałeś, a następnie podejmij działanie i zrób to, czego się nauczyłeś. Jeśli tego nie zrobisz, możesz łatwo o tym zapomnieć. Ponadto, jeśli wiesz, co należy zrobić, a tego nie robisz, jest to grzech, jak mówi List Jakuba 4:17.

Utrzymanie kopalni: W miarę jak zagłębiasz się w kopalni, tunele mogą się zawalić, jeśli nie wzmocnisz ich odpowiednio. W pewnym sensie etap „budowania kopalni” musi trwać nawet po tym, jak zaczniesz trafiać na żyłę złota. Możesz wykazać się dobrym początkowym wysiłkiem, ale potrzebujesz też wytrwałości, aby nie stracić zapału. Poświęcanie 10 minut dziennie na czytanie Biblii przez resztę życia jest lepsze niż 3 godziny dziennie przez pierwszy miesiąc, a potem zaprzestanie. Wreszcie, nasza pamięć nie jest doskonała; zapominamy różne rzeczy. Musisz wracać do tego, czego już się nauczyłeś, i czytać to ponownie, aby nie zapomnieć.

Hiob zauważa w Księdze Hioba 28:13, że ludzie są tak pomysłowi w wydobywaniu metali i klejnotów, ale dlaczego nie są tak dobrzy w wydobywaniu mądrości?

Wreszcie, jednym prostym i wspaniałym sposobem na zdobycie mądrości jest proszenie Boga, jak radzi nam Jakub w 1 Liście Jakuba 1:5. Rzeczywiście, nie możemy uzyskać trwałej mądrości, jeśli Bóg nam jej nie da. Często zdarzało się, że napotykałem pytania, na które nie potrafiłem odpowiedzieć; modliłem się wówczas w tej zagadkowej sprawie, zwracając się do Boga i cierpliwie czekając. Czasami odpowiedź przychodziła dopiero miesiąc później, ale zawsze otrzymywałem odpowiedź na to, o co prosiłem. Zazwyczaj jednak do tego czasu pojawiało się już kolejne pytanie. Nie traktuj swoich pytań dotyczących Biblii, chrześcijaństwa i życia jako „trudności”, ale raczej jako sprawy, które wzbudzają twoje zainteresowanie i które Bóg może wykorzystać, by cię czegoś nauczyć.

Pytanie: W Księdze Hioba 28:28 w jaki sposób bojaźń Pańska jest początkiem mądrości?

Odp.: Najpierw omówmy, czym jest mądrość, a potem odpowiedzmy na pytanie.

Mądrość można zdefiniować jako wiedzę stosowaną w życiu. Może to być nieco nietypowy zdrowy rozsądek, jak w Księdze Przysłów, ludzka sprytność w osiąganiu celów, zgłębianie zagadek życia, a także umiejętność radzenia sobie z trudnościami. Słowo „hokmah” pojawia się 45 razy w Księdze Przysłów. Można je przetłumaczyć jako „mądrość”, ale także jako „umiejętność” – na przykład umiejętność tkacza przy pracy nad Przybytkiem w Księdze Wyjścia 35:26, stolarza lub kowala w Księdze Wyjścia 31:6, umiejętność marynarzy w Psalmie 107:27, generała na polu bitwy w Księdze Izajasza 10:13, umiejętności administratora w Księdze Powtórzonego Prawa 34:9 i 1 Księdze Królewskiej 3:28; oraz rady mądrego doradcy w 2 Księdze Samuela 20:22. Księgę Przysłów można postrzegać jako zbiór umiejętności pozwalających mądrze żyć. Chcielibyśmy, aby więcej osób chciało się tych umiejętności nauczyć.

Bóg jest źródłem mądrości, a każda ludzka mądrość, która zaprzecza mądrości Bożej, nie jest tak naprawdę mądra. Poszukiwanie tego, jak Bóg postrzega rzeczy i jak powinniśmy żyć zgodnie z tym, by Mu się podobać, oznacza właściwe ustalenie priorytetów. Wszystko inne to „przywiązywanie wagi do spraw drugorzędnych, a zaniedbywanie spraw najważniejszych”. Na przykład, gdy Bóg mówi, by nie iść na etyczne skróty, ludzie mogą próbować racjonalizować, dlaczego dotyczy to innych, a nie ich samych, albo dlaczego nie ma to zastosowania w tej konkretnej sytuacji, ponieważ tak bardzo czegoś pragniemy. Albo możemy po prostu powiedzieć Bogu: „Dobrze. W porównaniu z zadowoleniem Ciebie ta inna rzecz i tak nie była mi potrzebna ani tak bardzo nie pragnąłem jej”. Ta prosta rzecz może uchronić cię przed wieloma oszustwami, złamanym sercem oraz utratą przyjaźni i pieniędzy.

Ciekawe jest to, że za mądre nie uważa się narodów, a jedynie jednostki. Szacunek dla Boga i posłuszeństwo wobec Niego są punktem wyjścia prawdziwej mądrości. Księga Przysłów 8:13 mówi, że bojaźń Pańska oznacza nienawiść do zła, a Bóg nienawidzi pychy, arogancji, złego postępowania i niegodziwych słów.

Pytanie: Co jest interesującego w strukturze poezji Hioba z Księgi Hioba 29:1-25, dotyczącej nostalgicznych „starych dobrych czasów”, na których powrót miał nadzieję?

Odp.: Rozdziały 29–30 Księgi Hioba stanowią końcowe podsumowanie Hioba. W rozdziale 29 ton wypowiedzi Hioba nagle zmienia się na „tryb optatywny”, co oznacza wyrażanie życzenia lub pragnienia. Hiob wspominał dawne czasy, kiedy otaczały go dzieci, cieszył się dobrobytem i szacunkiem, przyszłość wyglądała obiecująco, a on nie miał pojęcia, jakie próby go czekają. Wersety te tworzą symetryczną całość.

Błogosławieństwo (29:2-6)

— Cześć (29:7-11)

— — Dobroć Hioba (29:12-17)

Błogosławieństwo (29:18-20)

— Cześć (29:21-25)

Pytanie: W Księdze Hioba 29:3-5 Hiob był posłuszny Bogu, starał się wypełniać Jego wolę i unikał tego, co nie podobało się Bogu, ale Hiob również czerpał radość z Boga. Jak wyglądałby dzisiaj chrześcijanin, gdyby nie czerpał radości z Boga?

Odp.: Chrześcijanin mógłby sprawiać wrażenie pobożnego, sumiennego, posłusznego i pracowitego, ale skoro działałby wyłącznie własnymi siłami, można by się zastanawiać, czy to naprawdę przetrwa całe życie. Czasami chrześcijanin może po prostu mieć zbyt wiele spraw do załatwienia (lub przynajmniej błędnie sądzić, że tak jest), by znaleźć czas na przebywanie z Bogiem.

Wyobraź sobie, że masz współmałżonka, który jest wierny, ciężko pracuje na rzecz rodziny, dobrze pamięta o wszystkich sprawach, które trzeba załatwić, i przekazuje ci wiadomości oraz zadania, o których powinieneś wiedzieć, ale jest po prostu zbyt zajęty, by spędzać z tobą jakikolwiek czas. A może wcale nie był zbyt zajęty; po prostu nie chciał spędzać z tobą czasu. Nawet gdyby tak nie było, spędzanie z tobą „czasu we dwoje” nie było dla niego priorytetem. Czy powiedziałbyś, że to dobre małżeństwo?

Jesteśmy częścią Oblubienicy Chrystusa. Możliwe jednak, że niektórzy chrześcijanie traktują Boga w ten sam sposób.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Hioba 29:7-17 Hiob był niegdyś tak szanowany i jak długo trwało to szacunek?

Odp.: Hiob nie był szanowany dlatego, że był bogaty i wpływowy. Ten bogaty i wpływowy człowiek cieszył się wielkim szacunkiem raczej dlatego, że wykorzystywał swoje bogactwo i władzę dla dobra innych. Job pomagał potrzebującym, wdowom, ubogim i sierotom. Sam Job mógł być zaskoczony tym, jak szybko zniknęło szacunek, jakim darzyli go niektórzy, gdy nie miał już środków, by pomagać innym, i wyglądało na to, że został ukarany przez Boga. Pod koniec Księgi Hioba, kiedy odzyskał swoje bogactwo i miał więcej dzieci, zastanawiam się, na ile Job przejmował się nowo odzyskanym szacunkiem tych, którzy wcześniej z niego kpili.

Pytanie: Co powiesz chrześcijaninowi, który żyje przeszłością i tęskni za „starymi dobrymi czasami”, na podstawie fragmentu z Księgi Hioba 29:1-25?

Odp.: Pomijajmy fakt, że pamięć bywa wybiórcza i że w różnych okresach życia pojawiają się różne wyzwania. Możesz mu powiedzieć: „Nie rozpamiętuj tego; twoje najlepsze dni są jeszcze przed tobą!”. 1 List Piotra 1:3-4 mówi: „Niech będzie błogosławiony Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa! Dzięki swemu wielkiemu miłosierdziu dał nam nowe życie w żywej nadziei poprzez zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa, ⁴ oraz w dziedzictwie, które jest niezniszczalne, nieskalane i niewiędnące, zachowane w niebie dla was” (BSB)

Pytanie: Dlaczego, podobnie jak ci szydercy z Księgi Hioba 30:1, którzy wcześniej okazywali Hiobowi szacunek, niektórzy „kopią leżących”?

O: Niektórzy ludzie czują się lepiej, gdy mogą kogoś poniżyć, zwłaszcza gdy nie widzą w tym żadnych negatywnych konsekwencji. Inni uważają, że ich pozycja społeczna wzrośnie w oczach osób, które uważają za ważne, jeśli będą wypowiadać się negatywnie o tych, o których wszyscy inni mówią źle. Dzisiaj można zaobserwować „kulturę odrzucenia”, która dąży do uciszenia tych, którzy się z nią nie zgadzają. Jednym z powodów jej sukcesu jest kruche ego niektórych osób, gdy inni je poniżają.

P: Czy uważasz, że w Księdze Hioba 30:1 sam Hiob wykazał się tutaj odrobiną arogancji?

O: Tak. Wszyscy ludzie zostali stworzeni na obraz Boży, ale Hiob ocenił niektórych jako gorszych nawet od swoich psów stróżujących. Z jednej strony psy były lojalne i można było na nich liczyć, że zrobią to, co do nich należało, co o niektórych ludziach nie da się powiedzieć. Z drugiej jednak strony Hiob nie lubił, gdy go lekceważono, a sam lekceważył niektórych innych.

P: O co chodzi Hiobowi w rozdziale 30?

Odp.: Wszystkie dobre czasy z przeszłości, o których mowa w 29 rozdziale Księgi Hioba, stanowiły ostry kontrast w stosunku do żałosnego stanu, który opisuje on teraz w 30 rozdziale. W Księdze Hioba 30:1-8 Hiob lekceważy innych ludzi, nazywając ich bezwartościowymi głupcami, a następnie w Księdze Hioba 30:9-31 narzeka, że nawet ci ludzie uważają się za lepszych od niego. To rani dumę Hioba. Jako chrześcijanie powinniśmy troszczyć się o to, by podobać się Bogu, i – w przeciwieństwie do Hioba – nie oceniać wartości innych ani nie przywiązywać zbytniej wagi do tego, co myślą inni.

Pytanie: Jak radzisz sobie w sytuacji opisanej w Księdze Hioba 31:1-40, gdy ktoś nalega, byś musiał się bronić za coś, co zrobiłeś, podczas gdy sam nie widzisz takiej potrzeby?

Odp.: Hiob dostrzega, że musi się bronić przed swoimi trzema przyjaciółmi, którzy rzekomo przybyli, by go pocieszyć, ale w rzeczywistości tylko go oskarżali. Ogólnie rzecz biorąc, należy coś powiedzieć, na przykład zaprzeczyć fałszywemu oskarżeniu i przynajmniej krótko wyjaśnić, dlaczego tak jest. W zależności od sytuacji możesz zapytać ich, jakiego rodzaju dowodów potrzebowaliby, by przekonać się do tego, co mówisz. Czasami jednak warto zastanowić się, ile czasu chcesz poświęcić na rozmowę z kimś, kto i tak cię nie słucha. Zanim jednak odejdziesz, możesz powiedzieć, że masz wrażenie, iż ta osoba „nie chce dać się zmylić faktami” i że powinna najpierw wykazać gotowość do rozważenia twoich słów, zanim zmarnujesz na nią więcej słów.

P: Co jest dość ciekawe w porównaniach, jakie Hiob przedstawia w Księdze Hioba 31:1-40?

Odp.: Hiob daje nam intymny wgląd w swoje serce, w to, jak postrzega rzeczywistość. Sposób, w jaki zestawia różne grzechy z cechami Boga lub Nieba, jest dość wyjątkowy i bardzo interesujący. Przedstawia obietnicę oraz 14 przysięg, które złożył, a także powody, dla których jest sprawiedliwy. Dobrze byłoby zapamiętać je jako niektóre z powodów, dla których powinniśmy zachowywać sprawiedliwość w naszym własnym życiu.

Zawarł przymierze ze swoimi oczami, by nie patrzeć pożądliwie na kobietę – oczy Boga czuwają (Job 31:1-3)

Kłamstwo i oszustwo – nie chciałbym tego robić i być osądzanym na Bożej wadze – jeśli cokolwiek należącego do innych pozostało w moich rękach, niech nie odniosę żadnego zysku z tego, co zasieją moje ręce (Job 31:5-7).

Pożądanie lub zabieranie cudzych rzeczy – nie chcę, by Bóg pozwolił innym zabrać moje rzeczy (Job 31:8-9).

Uległem pokusie kobiety – nie chcę, by inni mężczyźni sypiali z moją żoną lub doprowadzili mnie do ruiny finansowej (Job 31:9-12)

Odmawiałem sprawiedliwości moim sługom i robotnikom – co bym zrobił, gdyby Bóg mnie o to zapytał? Bóg stworzył nas wszystkich (Job 31:13-15)

Gdybym własnoręcznie odmówił pomocy ubogim i wdowom (Job 31:16),

nie dałbym jedzenia sierotom (Księga Hioba 31:17-18),

nie ubrałem ubogich (Job 31:19-20),

uciskałem sieroty w sądzie

Niech mi odpadnie ramię: – Nie chcę, by Bóg wyrządził mi fizyczną krzywdę. – Nie zrobiłbym tych rzeczy z obawy przed majestatem Boga (Job 31:21-23).

Nie pokładałbym ufności i bezpieczeństwa w złocie (Job 31:24).

Cieszyłem się z mojego wielkiego bogactwa (Job 31:25).

Okazywałem cześć słońcu lub księżycowi

Bóg osądziłby mnie za te grzechy lub niewierność wobec Boga na Wysokości (Job 31:26-28).

Cieszyłbym się z upadku mojego wroga, przeklinając go (Job 31:29-30).

Nie byłem hojny wobec członków mojej rodziny (Job 31:31).

Nie okazywałem gościnności nieznajomym (Job 31:32).

Ukrywałem swój grzech, tak jak to robią ludzie, ponieważ bałem się opinii publicznej (Job 31:33-34).

Milczałem

[skoro już o tym mowa, chciałbym, żeby „Ktoś” mnie teraz słyszał!] (Job 31:35-37).

Uciskałem swoich dzierżawców – nie chciałbym, aby Bóg sprawił, że zamiast zboża wyrosły ciernie (Job 31:38-40).

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 31:1 niepatrzenie na kobietę z pożądaniem jest częścią moralności Nowego Testamentu, czy Starego Testamentu?

Odp.: W każdym czasie czyste spojrzenie jest miłe Bogu. Chociaż Bóg nie nakazał tego konkretnie w Prawie Starego Testamentu, Jego posłuszni słudzy, tacy jak Hiob, nie szukali okazji, by sprawdzić, na co mogą sobie pozwolić, ale raczej starali się podobać Bogu we wszystkim, co robili. Hiob nie potrzebował Prawa Starego Testamentu, by to wiedzieć, ponieważ najprawdopodobniej żył przed ustanowieniem Prawa Mojżeszowego.

Na marginesie, niektórzy uważają, że odnosi się to do bliskowschodniej bogini płodności. Chociaż Hiob nie rozważał czczenia żadnych bożków ani bogiń, to najprawdopodobniej odnosi się to do kobiet w ogóle, a nie tylko do jednego konkretnego wizerunku bogini.

Pytanie: Co Hiob mówi w Księdze Hioba 31:7 o czystości swoich rąk?

Odp.: Orientalny tekst Kethiv wskazuje, że oznacza to „przylgnąć do”. Zatem chodzi tu o stwierdzenie: „Jeśli cokolwiek przylgnęło do moich rąk”. Innymi słowy: „Jeśli Hiob ma lepkie palce i coś ukradł”.

P: Co w Księdze Hioba 31:13 mówi się o traktowaniu podwładnych?

Odp.: Oto przykład. Wyobraź sobie, że musisz rozstrzygnąć sprawę między dwiema osobami. Pierwsza z nich jest dla ciebie bardzo ważna i chcesz zachować jej przychylność, pozostać w jej dobrych stosunkach. Druga osoba wydaje ci się nieistotna; nie ma najmniejszego znaczenia, co o tobie myśli. Jednak w tej sprawie to pierwsza osoba jest w błędzie. Czy zdecydujesz się na korzyść pierwszej osoby ze względu na znaczenie waszej relacji, czy też podejmiesz sprawiedliwą decyzję? Hiob postąpił tak, jak w tym drugim przypadku.

W Komentarzu Keila-Delitzscha do Starego Testamentu, tom 4, część 2, str. 183, znaleziono przykład, w którym rabini również to dostrzegli. „W midraszu zawartym w dziele Giuseppe Levi’ego *Parabola, Legenden und Gedichte aus Talmud und Midrasch*, str. 141 (niemieckie tłumaczenie z 1863 r.): Żona R. [rabina] Jose wdała się w kłótnię ze swoją służącą. Jej mąż podszedł i zapytał o przyczynę, a gdy zobaczył, że to jego żona jest w błędzie, powiedział jej to w obecności służącej. Żona powiedziała w gniewie: „Mówisz, że jestem w błędzie w obecności mojej służącej?”. Rabin odpowiedział: „Postępuję tak, jak postąpił Hiob”.

Pytanie: Co mówi Księga Hioba 31:13 na temat niewolnictwa?

Odp.: Niewolnictwo było powszechne w starożytnym świecie. Prawo przekazane przez Mojżesza dopuszczało istnienie niewolników izraelskich, na przykład w przypadku niespłacenia długu, ale niewolnicy izraelscy musieli być uwalniani co siedem lat. Jedynym wyjątkiem była sytuacja, gdy niewolnik kochał swojego pana i pragnął pozostać niewolnikiem do końca życia.

Werset z Księgi Hioba 31:13 musiał być szokiem dla właścicieli niewolników w świecie greckim i rzymskim. Niewolnicy i słudzy Hioba mogli nie tylko mieć pretensje wobec swoich panów, ale także otwarcie je wyrażać i oczekiwać, że ich skargi zostaną rozpatrzone sprawiedliwie.

Pytanie: Jakie znaczenie ma ostatnie zdanie w Księdze Hioba 31:25?

Odp.: Często, gdy ludzie stają się zamożni, mają skłonność do myślenia, że wszystko to zawdzięczają swojej sprytności, ciężkiej pracy lub innym umiejętnościom. Ludzie często bagatelizują fakt, że po prostu mogli znaleźć się we właściwym miejscu we właściwym czasie. Kiedy ludzie podkreślają moje bogactwo, które zdobyły moje ręce, nie okazują wdzięczności Bogu za to, co On im pozwolił posiadać.

P: Co w Księdze Hioba 31:27 oznacza „całowanie dłoni ustami”?

Odp.: Jest to bardzo podobne do współczesnego zwyczaju wysyłania pocałunku w powietrzu. Jeśli darzysz sympatią kogoś, kto znajduje się w pewnej odległości od ciebie, możesz pocałować swoją dłoń, a następnie wyciągnąć ją w stronę tej osoby.

P: Jakie znaczenie ma ta niewierność w Księdze Hioba 31:26-28?

O: Hiob mówi, że gdyby okazał szacunek, pokłonił się, czcił, oddawał cześć (itp.) słońcu lub księżycowi, popełniłby grzech przeciwko Bogu. Hiob nazywa Go „Bogiem na wysokościach”, aby podkreślić bezsensowność czczenia istot i rzeczy, o których wiadomo, że nie są Najwyższym Bogiem.

Rozmawiając z hindusami lub buddystami mahajany, którzy czczą wiele bożków, zapytaj ich, dlaczego nie czczą Najwyższego Boga zamiast swoich małych bożków. Rozmawiając z mormonami, którzy wierzą, że „bóg tego świata” miał boga i ojca większego od siebie, a ten z kolei miał boga i ojca większego od siebie, zapytaj mormonów, dlaczego nie czczą Najwyższego.

P: Czy Księga Hioba 31:33 sugeruje, że Adam ukrył swoje wykroczenie [przedwczesnego stosunku małżeńskiego z Ewą], zakrywając intymną część swojego ciała, jak naucza heretyk, wielebny Moon, w „Boskiej zasadzie”, wydanie piąte (1977), str. 72?

Odp.: Wcale nie. Adam i Ewa po popełnieniu grzechu zrobili cztery rzeczy:

1. Uszyli sobie ubrania z liści figowych (Księga Rodzaju 3:7)

2. Ukryli się przed Bogiem (Księga Rodzaju 3:8)

3. Adam się bał (Rdz 3,10)

4. Adam obwinił Ewę, a Ewa obwiniła węża (Rdz 3,12-13)

Księga Hioba 31:33 odnosi się do ukrywania grzechu przez Adama. Może to odnosić się do ukrywania się Adama lub obwiniania Ewy, a także – lub dodatkowo – do uszycia odzieży. Nawet gdyby odnosiło się to do ubrania Adama i Ewy, nadal nie dowodzi to grzechu seksualnego.

Pytanie: Co w Księdze Hioba 31:36-37 Hiob nosiłby jak koronę?

Odp.: Hiob mówi, że gdyby wszystkie zarzuty przeciwko niemu zostały spisane, byłby tak pewny swojej sprawiedliwości, że nosiłby tę księgę niczym koronę! Hiob mówi, że chciałby móc zbliżyć się do Boga, tak jak książę zbliża się do króla, wyjaśnić to wszystko i wyjaśnić tę sprawę.

Czy są w twoim charakterze cechy pobożne, do których wpuściłeś dumę, pozwalając jej się wkradnąć i zarażać? Czy są rzeczy, z których byłbyś dumny, stając przed Bogiem? Jeśli tak, zastanów się jeszcze raz, zanim nadejdzie czas, kiedy naprawdę staniesz przed Świętym. Bóg nie kocha nas z powodu czegokolwiek, co uczyniliśmy niezależnie od Niego. Bóg stworzył nas dla Siebie i powinniśmy czuć radość, a nie dumę, z tego, co On czyni poprzez nas.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Hioba 31:40 napisano: „Tak kończą się słowa Hioba”?

Odp.: Prawdopodobnie po to, abyśmy nie oczekiwali już żadnych przemówień od Hioba. Hiob faktycznie przemawia (być może bardziej odpowiednim słowem byłoby „mruczy”) później, w Księdze Hioba 40:3-5 i 42:1-6.

Nie powinniśmy czuć się urażeni tym, co pozostaje niewyjaśnione. Dobrze jest chcieć zrozumieć, ale nie powinniśmy domagać się zrozumienia.

P: Dlaczego w Księdze Hioba 32:1–37:24 Elihu miał rację, a pozostali czterej mężczyźni się mylili?

Odp.: Hiob twierdził, że jego cierpienie wynikało z niesprawiedliwości Boga. Przyjaciele Hioba twierdzili, że jego cierpienie wynikało z grzechu samego Hioba. Doszli do impasu. Elihu stwierdził, że obie strony się myliły, i był rozgniewany słowami tych skądinąd mądrych mężów. Bóg nie wyjaśnił, dlaczego Hiob cierpi, a twierdzenie, że znamy przyczynę, było arogancją. Widzimy jednak, że Bóg sprawuje sprawiedliwość, ale często musimy na nią czekać, ponieważ nie zawsze pojawia się ona jeszcze w tym ziemskim życiu.

Argumenty Elihu były słuszne. W Księdze Hioba 32 Elihu przedstawił się czwórce oraz ewentualnym słuchaczom i uzasadnił swoje prawo do zabrania głosu. Jednak w swoich długich wyjaśnieniach dotyczących wartości swoich słów niektórzy uważają, że mógł przekroczyć granicę i stać się zarozumiały. Oczywiście w Księdze Hioba 32:2-3 czytamy, że Elihu był rozgniewany wypowiedziami tych wierzących, kiedy zabrał głos.

Pytanie: Jaki jest główny punkt widzenia Elihu w Księdze Hioba 32:1–37:24?

Odp.: (32) Elihu uważa, że wszyscy czterej się mylą.

(33) Hiobie, powiedziałeś, że jesteś prawy, a Bóg jest wobec ciebie niesprawiedliwy. Nie jesteś prawy, ponieważ sprzeciwiasz się Bogu, który nie jest nam winien żadnych wyjaśnień. Bóg rzeczywiście przemawia do nas i wstawia się za nami, a także może nas ocalić przed zagładą.

(34) Wy trzej mędrcy mylicie się, nie prostując Hioba. Wy trzej i Hiob macie zasadniczo ten sam problem; sądzicie, że potraficie ustalić przyczynę cierpienia Hioba i że Bóg jest zobowiązany wam ją wyjawić. Uważacie, że wynika to z jakiegoś ukrytego grzechu, bo inaczej Bóg jest niesprawiedliwy. Jedyna prawidłowa odpowiedź na pytanie, dlaczego Hiob cierpi, brzmi: „BÓG JESZCZE NAM TEGO NIE POWIEDZIAŁ”.

(35) Hiobie, mylisz się, twierdząc, że moja sprawiedliwość przewyższa sprawiedliwość Boga. Elifaz myli się (w Księdze Hioba 22:2), twierdząc, że nie ma znaczenia, czy jesteśmy sprawiedliwi, czy niegodziwi. Bóg czerpie upodobanie w pobożności. Bóg nie jest niesprawiedliwy. Jeśli nie chcesz czekać na Jego sprawiedliwość, tylko mnożysz słowa bez wiedzy…

(36-37) Możemy jednak powiedzieć tyle o Bożej sprawiedliwości. Bóg nikogo nie gardzi. Jest przeciwny niegodziwym i wymierza sprawiedliwość uciśnionym. Nie możemy pojąć całej wielkości Boga, ale z radością wyskoczę, by usłyszeć Jego głos. Hiobie, dzieła Boga są tak cudowne, a On sam jest doskonały w wiedzy. Jeśli chcesz spierać się z Bogiem, to naucz nas, co my, zwykli śmiertelnicy, możemy Mu powiedzieć?

Pytanie: Gdzie w Księdze Hioba 32:2 znajdował się „Buz”?

Odp.: Buz był synem Nahora i Milki, a zatem bratankiem Abrahama (Rdz 22:20-21). W Księdze Rodzaju 10:23 pojawia się również postać o imieniu Uz, syn Arama. Niezależnie od tego, obaj mieszkali na terenie dzisiejszej Syrii. Buz jest również wspomniany w Księdze Jeremiasza 25:23.

P: W Księdze Hioba 32:6-7, kiedy powinniśmy ustąpić innym i wstrzymać się z wypowiedzią?

Odp.: Czasami warto wstrzymać się z wypowiedzią z szacunku i grzeczności. Innym razem warto poczekać z wypowiedzią do momentu, kiedy inni będą bardziej skłonni cię wysłuchać. To pokazuje, że Job i jego trzej przyjaciele nie byli jedynymi obecnymi. Być może oprócz Elihu była tam jeszcze grupa ludzi.

P: W Księdze Hioba 33:6 i 36:2 Elihu powiedział, że występuje jako rzecznik Boga. Czy to było słuszne?

Odp.: Tak, ponieważ Bóg nie zganił Elihu, tak jak uczynił to w przypadku Hioba i jego trzech przyjaciół. Robimy to cały czas, gdy głosimy ewangelię lub prowadzimy kogoś w wierze. Bardzo ważne jest jednak, aby to, co mówimy, było zgodne z prawdą. Co więcej, Elihu rzeczywiście zaznaczył w Księdze Hioba 32:10, 17, że jest to jego opinia, i nie prosił Hioba ani jego trzech przyjaciół, by przyjmowali jego słowa bezkrytycznie, lecz by je sprawdzali, tak jak próbuje się jedzenie, jak to opisano w Księdze Hioba 34:3-4. Trzej przyjaciele Hioba również występowali jako rzecznicy Boga, ale nie mówili tego, co należy.

Pytanie: Co było dobrego w przemowie Elihu w Księdze Hioba 33:9–36:23?

Odp.: Było kilka rzeczy.

Powtarzając słowa Hioba: Po pierwsze, Elihu okazał Hiobowi szacunek, naprawdę go słuchając. Elihu powtórzył słowa Hioba w 16 miejscach: Księga Hioba 33:9a, 33:9b, 33:9c, 33:10a, 33:10b, 33:11a, 33:11b, 34:5a, 34:5b, 34:6a, 34:6b, 34:6d, 34:9, 35:2, 35:3 i 36:23. Trzej przyjaciele nigdy nie powtórzyli słów Hioba, podczas gdy Elihu pokazał, że go słuchał.

Odpowiadając na konkretne kwestie: Elihu odnosił się do konkretnych stwierdzeń Hioba.

Odnosząc się do ogólnego, podstawowego nastawienia: Elihu przyjrzał się podstawowym zarzutom, wyrażonym w tonie wypowiedzi Hioba.

Pytanie: Jakie jest podsumowanie tego, co Hiob powinien był powiedzieć w Księdze Hioba 33:9-33?

Odp.: Chociaż trudno jest podsumować wszystko, co Job faktycznie powiedział, oto podsumowanie tego, co Job powinien był powiedzieć, przedstawione przez Elihu.

1) Zdaję sobie sprawę, że nie jestem doskonały ani bardziej sprawiedliwy niż Bóg (Księga Hioba 33:9; 34:5; 35:2).

2) Proszę więc, poucz mnie, gdzie popełniłem błąd, abym mógł okazać skruchę (Księga Hioba 34:32).

3) Nie będę sprzeciwiać się Bogu, lecz przypiszę Mu sprawiedliwość (Job 33:13; 34:17; 36:3).

4) Wiem, że Bóg przemawia (Księga Hioba 33:14-22; 35:10-11; 37:22), słucha (Księga Hioba 34:28) oraz wybawia i karze (Księga Hioba 36:8-16).

5) Będę chwalił i wielbił majestat Boga (Job 36:24-26; 37:5, 14).

6) Wiem bowiem, że ludzie nie rozumieją Bożych dróg (Księga Hioba 36:22-23,29; 37:14-18).

Pytanie: Co powinniśmy zrobić, gdy spotyka nas tragedia, jak wynika z Księgi Hioba 33:9-33?

Odp.: Kiedy mamy do czynienia z tragedią, powinniśmy postępować tak, jak Elihu radził Hiobowi:

1) Uświadomić sobie, że każdy popełnił błędy i mógł podjąć inne decyzje.

2) Zastanówmy się, czy jest jakiś grzech, który ignorowaliśmy lub o którym nie wiemy, za który powinniśmy prosić o przebaczenie, pokutować i nie popełniać go ponownie.

3) Nie obwiniaj Boga ani nie wskazuj na Niego palcem.

4) Nawet w czasie smutku zbliżajmy się do Boga w modlitwie.

5) Chwalmy Boga w tej sytuacji.

6) Uświadom sobie, że nie widzimy pełnego obrazu sytuacji, tak jak widzi go Bóg.

Pytanie: Co Elihu powiedział w Księdze Hioba 34:5-37 przeciwko trzem przyjaciołom Hioba?

Odp.: Tak, Hiob mylił się, twierdząc, że jest sprawiedliwy, a Bóg odebrał mu sprawiedliwość (Księga Hioba 34:5-7).

Ale mylisz się, jeśli sądzisz, że Bóg byłby niesprawiedliwy, zsyłając teraz trudne czasy również na pobożnych (Księga Hioba 34:16-19).

Przyjaciele Hioba uważali, że cierpienie przychodzi wyłącznie po to, by Bóg karcił. Elihu sugeruje, że cierpienie może również przychodzić, by uczyć. Jak pisze Simone Weil w książce „Grawitacja i łaska”: „Ogromna wielkość chrześcijaństwa polega na tym, że nie szuka ono nadprzyrodzonego lekarstwa na cierpienie, ale nadprzyrodzonego zastosowania dla niego”.

Pytanie: W Księdze Hioba 34:8 – kiedy należy odseparować się od kogoś, kto ma na ciebie zły wpływ?

Odp.: Ogólnie rzecz biorąc, dobrze jest przebywać w towarzystwie osób niebędących chrześcijanami i mieć przyjaciół spoza Kościoła. Mogą oni dostrzegać twoje świadectwo i być może przyjdą do Pana. Jednak niektórzy ludzie dają do zrozumienia, że nie mają zamiaru nigdy zwrócić się ku Bogu. Jeśli nie sprawiasz, że stają się oni bardziej „otwarci” na Boga, a oni wpływają na ciebie tak, że stajesz się mniej otwarty, wówczas musisz poszukać innych przyjaciół.

P: Jaki jest główny punkt wypowiedzi Elihu w Księdze Hioba 35:1-16?

Odp.: W Księdze Hioba 35:1 Elihu niekoniecznie krytykuje jakieś konkretne zdanie wypowiedziane przez Hioba, ale ogólny ton jego wypowiedzi, w której twierdzi on, że jest bardziej sprawiedliwy niż Bóg i że bycie sprawiedliwym nie ma sensu. Jako chrześcijanie musimy patrzeć w górę!

P: Jak odpowiadasz w Księdze Hioba 35:3, gdy ktoś pyta, dlaczego miałby być sprawiedliwy, skoro Bóg wydaje się obecnie nie robić nic?

Odp.: Kształtowanie swojego charakteru i relacji z innymi przynosi natychmiastowe korzyści. Czasami pojawiają się natychmiastowe konsekwencje, takie jak pójście do więzienia. Jednak w większości przypadków nie dostrzegamy tych krótkoterminowych skutków. Dla zgubionych czekają długoterminowe, surowe konsekwencje, a dla świętych, którzy wykonują sprawiedliwe uczynki dla Boga – korony i inne nagrody.

Pytanie: W Księdze Hioba 35:5, 10 i nast.; 36:24–37:24, na czym polega tutaj wielki kontrast między Elihu a Hiobem, a także między Hiobem a jego trzema przyjaciółmi?

Odp.: Elihu jest człowiekiem pełnym uwielbienia, a oni nie są, a przynajmniej Hiob nie sprawiał takiego wrażenia w tym konkretnym momencie. Elihu nie zaprzecza, że sytuacja jest trudna, ale zachęca Hioba, by rozejrzał się wokół i dostrzegł cuda Boże, i mimo wszystko wielbił Boga.

P: Czy w Księdze Hioba 35:6-8 nasze grzechy w jakiś sposób „ranią” Boga?

Odp.: Odpowiedź składa się z dwóch części.

Nie, Księga Hioba 35:6-7 pokazuje, że Wszechmocny Bóg, który wypełnia niebiosa i ziemię, nie odczuwa ani krzywdy, ani korzyści z powodu czynów ludzi, aniołów czy demonów.

Możemy jednak chwalić Boga (lub nie). Nasze sprawiedliwe uczynki, dokonywane z właściwym sercem, rzeczywiście oddają chwałę Bogu. W przypadku Hioba Księga Hioba 1:8-12 pokazuje, że jego sprawiedliwość miała dla Boga tak wielkie znaczenie i sprawiała Mu taką radość, że Bóg opowiedział o tym szatanowi. Niezmienna prawość Hioba zarówno oddawała chwałę Bogu, jak i pokazywała szatanowi, jak niewielki wpływ miał on na sprawiedliwość Hioba.

Czy kiedykolwiek zatrzymałeś się i pomyślałeś, jak cudownie dziwne jest to, że nam, maluczkim ludziom, została dana możliwość wyboru, by chwalić Boga?

Pytanie: W Księdze Hioba 35:10; Psalmie 77:6; 119:54-55; Księdze Izajasza 30:29 – w jaki sposób Bóg obdarza nas pieśniami w nocy?

Odp.: Bóg daje nam radosne pieśni nawet wtedy, gdy przeżywamy trudności. I oczywiście możemy śpiewać, gdy Bóg wybawia nas z naszych kłopotów.

Ktoś kiedyś powiedział: „Po północy nigdy nie dzieje się nic dobrego”. Cóż, technicznie rzecz biorąc, to nieprawda. Możesz przecież nie spać i wielbić Boga! Miejmy nadzieję, że jeśli leżysz w łóżku ze swoim małżonkiem, to jednak w ciszy wielbisz Boga.

P: Czy w Księdze Hioba 36:4 i następnych wersetach podmiotem jest Bóg, czy Elihu, gdy Elihu mówi: „Jest z tobą ktoś doskonały w wiedzy”?

Odp.: W samym tym wersecie jest to niejednoznaczne. Jeśli Elihu odnosi się do Boga, to mówi, by zwracać uwagę na Bożą mądrość i nie uważać się za mądrego we własnych oczach. Jeśli jednak Elihu odnosi się do siebie samego, to czyniłoby go to również aroganckim. Paradoksem jest to, że ktoś, kto jest nieco arogancki, może być najbardziej wyczulony na arogancję u innych. Tak więc w samym tym wersecie może to oznaczać jedno i drugie.

Jednak Elihu wyjaśnia nam w Księdze Hioba 37:16, o kim mówi: to Bóg jest doskonały w wiedzy.

Pytanie: Jak Elihu mógł wiedzieć o parowaniu w Księdze Hioba 36:27-28, skoro, o ile nam wiadomo, jako pierwsi pisali o tym Grecy w późniejszych czasach?

Odp.: Chociaż nie jest jasne, ile Elihu wiedział o parowaniu, wydaje się, że w tym miejscu rozumiał jego podstawową zasadę. Grecy, przynajmniej już w czasach Hezjoda w VIII wieku p.n.e., znali zjawisko mgły, nazywając je „anathyamiasis” („Teogonia” 1928, 1958, s. 547–553). Tales z Miletu w 585 r. p.n.e. uważał, że woda jest podstawowym elementem wszystkiego i nauczał o parowaniu. Później o parowaniu pisali Anaksymander z Miletu, Aetius, Ksenofanes z Kolofonu (ok. 530 r.), Diogenes Laertios, Arystoteles (ok. 350 r. p.n.e.) i inni.

Uważamy jednak, że Księga Hioba została napisana po czasach Józefa i jego braci, a przed czasami Mojżesza, czyli przed 1447 r. p.n.e., na długo przed pojawieniem się jakichkolwiek znanych greckich pisarzy.

Chociaż Grecy byli pierwszymi znanymi nam autorami, którzy o tym pisali, nie byli pierwszymi, którzy to przedstawili. Egipska malowidło ścienne przedstawia chłopca-niewolnika czerpiącego wodę z Nilu i wachlującego ją, aby schłodzić swoją panią. Miało to miejsce w 2500 r. p.n.e., czyli około 500 lat przed Abrahamem. Innym sprytnym sposobem stosowanym przez Egipcjan było namoczenie koca w wodzie, a następnie położenie się na nim przed snem. Zatem z pewnością mieli oni świadomość, że woda może wyparować pod wpływem ciepła, a także schładzać otoczenie. Więcej informacji można znaleźć na stronach https://quilohome.com/evaporative-cooling-ancient-world/ oraz https://sleepbetter.org/sleep-like-an-egyptian/.

P: Co nowego mówi Elihu w Księdze Hioba 36:13-32?

Odp.: Elihu nie wypowiada się na temat tego, czy Hiob zasłużył na to, co go spotkało, czy też nie. Mówi jednak, że gdyby Hiob podążał za Bogiem, gdyby nadal był mu posłuszny, Bóg już dawno by go z tego wybawił.

Czasami, gdy znajdujemy się w sytuacji, z której możemy wyciągnąć wnioski, Bóg utrzymuje nas w niej przez czas, który wydaje się niezwykle długi. Być może Bóg utrzymuje nas w tej sytuacji, dopóki nie nauczymy się tego, czego powinniśmy się nauczyć. Poproś więc Boga, aby nauczył cię tego, co chce, abyś zrozumiał.

Pytanie: W Księdze Hioba 36:15 – w jaki sposób Bóg przemawia do ludzi w ich utrapieniu?

O: Ludzie mogą być głuchoniemi, gdy wszystko idzie dobrze, ale są bardziej skłonni do słuchania i rozważania czegoś nowego, gdy znajdują się w trudnej sytuacji. Poza tym jednak Bóg może nas nauczyć poprzez cierpienie – nawet niesprawiedliwe – rzeczy, których nie bylibyśmy w stanie nauczyć się w żaden inny sposób. Bóg może również wykorzystać cierpienie w jednej dziedzinie, aby usunąć problem lub grzech w innej dziedzinie.

P: Co innego mówi tutaj Elihu w Księdze Hioba 37:14-23?

Odp.: Elihu mówi: przestańcie tak dużo mówić. Słuchajcie i rozważajcie cuda Boże.

P: W jaki sposób, zgodnie z Księgą Hioba 37:18, nad ziemią znajduje się solidna kopuła?

Odp.: Jest to porównanie, w którym niebo przyrównuje się do czystego lustra. W tamtych czasach lustra wykonywano z wypolerowanego metalu, ponieważ nie znano jeszcze luster szklanych.

P: Dlaczego w Księdze Hioba 38:1 Bóg nie odpowiedział Hiobowi wcześniej?

Odp.: Chociaż Pismo Święte tego nie wyjaśnia, można wskazać co najmniej cztery powody.

Po pierwsze, fakt, że przed Bogiem przemawiał Elihu, wskazuje, że Bóg nie czuł się zobowiązany do bezpośredniej odpowiedzi na oskarżenia Hioba.

Po drugie, Hiob nie tyle modlił się do Boga, co wysuwał wobec Niego oskarżenia.

Po trzecie, wydaje się, że nikt w tej księdze nie wyrażał uwielbienia ani nie czekał cierpliwie na Boga, dopóki nie zabrał głosu Elihu.

Po czwarte, Bóg wystawiał Hioba na próbę (podobnie jak w Księdze Daniela 3:16-18), demonstrując jednocześnie swoją całkowitą i pełną władzę nad szatanem (Ewangelia Jana 12:31; List Jakuba 4:7).

W przeciwieństwie do trzech przyjaciół Hioba powinniśmy prosić Boga, aby oświecił nasze myśli i rozmowy. Musimy modlić się o mądrość i oświecenie, o czym mowa w Liście do Efezjan 1:15-23.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Hioba 38:1 właściwe jest, że Bóg przemawia z burzy?

Odp.: Księga Hioba rozpoczęła się od burzy, której szatan użył, by zabić dzieci Hioba. Teraz więc kończy się ona potęgą burzy, w której Bóg przychodzi i przemawia bezpośrednio. Droga Pana przebiega w trąbie powietrznej i burzy (Nahum 1:3).

Pytanie: Dlaczego w Księdze Hioba 38:2 Bóg najpierw pyta, kto bez wiedzy zaciemnia Jego zamysł?

Odp.: Kiedy Hiob powiedział, że Bóg stał się jego wrogiem, tylko wprowadzał innych w błąd. Hiob prosił Boga o możliwość przedstawienia swojej sprawy przed sądem. Teraz, gdy ją otrzymał, jest przerażony. Hiob dopiero teraz zaczyna dostrzegać, że był arogancki wobec Boga, i wie, że nie jest to dobra sytuacja.

Biblia ostrzega nas przed pychą w Psalmie 75:4-5; Księdze Przysłów 13:10; 29:23 i 30:13. Nie powinniśmy uważać się za mądrych we własnych oczach, jak czytamy w Księdze Przysłów 3:7; 26:12; 28:11 oraz w Liście do Rzymian 12:16.

Jednak Hiob w końcu ucieszył się, że Bóg do niego przemówił. Teraz Hiob wie, że nie jest sam; Bóg jest przy nim. Izajasz 41:10; Psalm 73:23 oraz Ewangelia Jana 14:18; 16:32-33 również mówią, że Bóg jest z nami.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Hioba 38:3–39:30 Bóg nie poczekał, aż Hiob odpowie na każde pytanie, i dlaczego po prostu nie wskazał mu, w czym się mylił?

Odp.: Bóg odpowiedział na zarzuty Hioba. Jednak zamiast udzielać wyjaśnień, Bóg odpowiedział Hiobowi, zadając mu samemu osiemdziesiąt pytań retorycznych, dotyczących zarówno tożsamości Hioba, jak i jego zdolności. Wyobraź sobie przez chwilę, że zdajesz egzamin końcowy z przedmiotu na studiach, a cały egzamin składa się właśnie z tych 80 pytań, a ty nie znasz odpowiedzi nawet na jedno z nich! Jak byś się czuł? Prawdopodobnie trochę tak, jak Hiob w tej sytuacji. Hiob nieświadomie zaciemniał Boży zamysł, a Bóg pokazał mu, w jaki sposób jego ograniczone zrozumienie zaciemniało ten zamysł, zanim go oświecił.

Nie chodziło o to, by Hiob odpowiedział na pytania, ani o to, by Bóg odpowiedział na pytania Hioba, z których każde wynikało z niewiedzy. Chodziło o to, by Hiob zdał sobie sprawę, że nie jest w stanie odpowiedzieć na żadne z Bożych pytań. Jeśli Hiob chciał odgrywać rolę sceptyka, to Bóg mógł odgrywać rolę sceptyka wobec tego, co Hiob wie, pokazując, że Hiob, choć sprawiedliwy, wiedział niewiele lub nic w oparciu o własne rozumowanie. Bóg nadal nie wyjaśnił Hiobowi swoich dróg; raczej ukazał je bez wyjaśnienia, do którego nie był zobowiązany. O ile nam wiadomo, Bóg nigdy nie ujawnił Hiobowi sytuacji z Szatanem opisanej w 1 rozdziale Księgi Hioba.

Pytanie: W jaki sposób, w Księdze Hioba 38:2, Hiob zaciemnił Boży zamysł?

Odp.: To NIE oznacza, że Hiob zaciemnił lub utrudnił cokolwiek w Bożym zamyśle w Niebie. Raczej Hiob „mącił wodę” w odniesieniu do mądrości, którą Bóg objawił innym. Ogólnie rzecz biorąc, gdy ktoś, kogo uważa się za chrześcijanina, mówi o Bogu rzeczy, których Bóg nigdy nie nauczał, ponieważ nie są one prawdziwe, to również ta osoba nieświadomie zaciemnia Boży zamysł, mącąc wodę sobie i innym.

Job nauczał fałszywych rzeczy o Bogu. Job twierdził, że podczas gdy on sam był sprawiedliwy, Bóg był niesprawiedliwy; podczas gdy on sam był pobożny, Bóg był jego wrogiem. Job wyciągał pochopne wnioski, wypowiadając się arogancko, nie znając wszystkich faktów dotyczących tego, co działo się za kulisami jego cierpienia.

Mówiąc bardziej ogólnie, niektórzy ludzie zaciemniają Bożą wolę, gdy zapominają, że zostaliśmy stworzeni na Boży obraz, i próbują ukształtować Boga na swój własny obraz. Jednak Hiob zaciemnił Bożą wolę jeszcze w inny sposób: mówił o Bogu rzeczy, które miały usprawiedliwić jego cierpienie i usprawiedliwić jego samego, nazywając Boga niesprawiedliwym.

Bóg nie przemawiał tylko do Hioba, ale także do jego trzech przyjaciół. I w pewnym sensie Bóg przemawia tutaj do współczesnych ludzi, ponieważ takie sytuacje zdarzają się cały czas. Kiedy ludzie twierdzą, że rzeczy, które Bóg uznaje za złe, są dobre, lub że rzeczy, które Bóg uznaje za dobre, są złe, zaciemniają Boży zamysł. Kiedy kwestionują naturę lub dobroć Boga i zamiast tego starają się ustanowić własne standardy, celowo próbują zaciemnić Boży zamysł. W Liście św. Jakuba 3:7-10 ostrzega się nas, byśmy bardzo uważali na to, co mówimy.

Nie bądźcie więc zbyt surowi wobec Hioba i jego przyjaciół, ponieważ nie są oni wyjątkiem. Przeciętny człowiek dzisiaj prawdopodobnie wie znacznie mniej o Bożym zamyśle niż przyjaciele Hioba. Ten stan niewiedzy pociąga za sobą swoje konsekwencje, zgodnie z tym, co pisze Paweł w Liście do Rzymian 1:18-23.

Pytanie: Jaki jest przebieg lub zarys rozdziałów z Księgi Hioba 38:2–39:30?

Odp.: Wersety te przedstawiają w kolejności, w jakiej Bóg jest Panem natury.

Księga Hioba 38:4-15 – Bóg jest Stwórcą

- - - ziemi (4-7),

- - - morza (8-11) oraz

- - - dnia i nocy (12-15)

Księga Hioba 38:16-38 Bóg panuje nad przedmiotami nieożywionymi.

- - - nad głębinami morza i przestrzeniami nieba (16-18),

- - - światło i ciemność (19-21)

- - - pogoda, śnieg, grad, wiatr, deszcz, grzmot i mróz (22-30)

- - - gwiazdy w swoich konstelacjach (31-33) oraz

- - - ulewne deszcze i powodzie (34-38).

Księga Hioba 38:39–39:30 Bóg panuje nad życiem

- - - Pożywienie dla zwierząt, takich jak lew i kruk (38:39-41),

- - - Rozmnażanie, na przykład dzikich kóz górskich i jeleni (39:1-4),

- - - Dziką wolność, na przykład dzikiego osła w porównaniu z osłem oswojonym (5-8),

- - - Ogromna siła, na przykład dziki wół w porównaniu z oswojonym wołem (9–12),

- - - Szybkie zwierzęta, takie jak struś i koń bojowy (13-25), oraz

- - - Szybko latające drapieżniki, takie jak jastrzębie i orły (lub sępy grifony) (26-30)

Elifaz również nawiązał do tej pierwszej części w Księdze Hioba 15:7-9, kiedy zapytał Hioba, czy był pierwszym człowiekiem, który się urodził, czy jest starszy od gór, czy też zna zamysły Boga.

Pytanie: Jaki był cel Boga w Księdze Hioba 38:2–41:34?

Odp.: Oto krótkie podsumowanie 80 pytań, które Bóg zadaje Hiobowi.

(38–39) Hiobie, dlaczego zaciemniasz moje zamysły słowami pozbawionymi wiedzy? Gdzie byłeś, gdy stworzyłem ziemię, morze, świt, śmierć, światło, śnieg, pioruny, gwiazdy, chmury i zwierzęta? Czy zamierzasz spierać się z Bogiem i poprawiać Go?

(40:1-5) Hiob mówi, że nie ma odpowiedzi dla Boga.

(40:6-41:34) W takim razie odpowiedz mi na to. Jeśli unieważnisz wyrok Boga, by się usprawiedliwić, czy chciałbyś pełnić rolę sędziego (i egzekwować swoje wyroki)? Czy potrafisz stworzyć behemota (hipopotama) lub wyciągnąć lewiatana (krokodyla)? Czy potrafisz bawić się nim jak ptakiem, czy też założyć mu smycz?

Pytanie: Czy fragment z Księgi Hioba 38:31-32 stanowi poparcie dla astrologii?

Odp.: Nie. Astrologia jest grzechem polegającym na głupiej próbie wykorzystania gwiazd, znajdujących się miliony mil stąd, do przewidywania ogólnych cech charakteru ludzi i ich „przyszłości”.

Nie czytaj horoskopów w gazetach, w Internecie ani nigdzie indziej.

Jednak astronomia, patrzenie na gwiazdy w celu rozmyślania o ich Stwórcy oraz wykorzystywanie gwiazd do wyznaczania pór roku nie jest sprzeczne z Biblią, w przeciwieństwie do astrologii. W rzeczywistości w Egipcie wykorzystywanie gwiazd do określenia, kiedy Nil wyla, i ustalenia terminu siewu, miało dość duże znaczenie. Określanie początku pory roku nie jest próbą przewidywania przebiegu życia. Gwiazdy wskazujące pory roku są raczej jednym ze sposobów, w jaki Bóg troszczy się o nas poprzez swoje atrybuty oraz nasze właściwe uznawanie i wykorzystywanie Jego stworzenia.

P: Jakie znaczenie mają Plejady w Księdze Hioba 38:31?

Odp.: Plejady to gęsta gromada gwiazd. To zadziwiające, że w przestrzeni, która z Ziemi wydaje się tak niewielka, może znajdować się tak wiele gwiazd. Dlaczego nie rozszerzają się one, by wyglądać jak inne gwiazdy? Jak udaje im się nie zapadać się na siebie? Ponadto wschód heliakalny Plejad oznaczał w tamtych czasach początek wiosny.

Jednak Filon z Aleksandrii (15/20 p.n.e. – 50 n.e.) wspomina o zachodzie siedmiu gwiazd Plejad jako o czasie siewu, a o wschodzie Plejad jako o czasie żniw. W książce „Creation” 38:115, str. 17.

Na marginesie warto dodać, że nazwa japońskiego producenta samochodów Subaru pochodzi od nazwy Plejad w języku japońskim.

Pytanie: Czym jest „Mazzaroth/Mazzaloth” w Księdze Hioba 38:32 i 2 Księdze Królewskiej 23:5?

Odp.: Uważa się, że jest to to samo, co „Mazzaloth” (z literą „l” zamiast „r”) w 2 Księdze Królewskiej 23:5. Chociaż niektórzy sądzą, że może to odnosić się do planet, najprawdopodobniej chodzi tu o obracające się konstelacje, które Bóg ukazuje w odpowiednim czasie. Gwiazdy są dziełem Bożym, jak pokazują Psalm 147:4, Księga Nehemiasza 9:6, Księga Izajasza 40:26 i 45:12.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 39:14 struś porzuca swoje jaja, czy też je składa?

Odp.: Niektóre tłumaczenia Księgi Hioba 39:14 mówią, że struś „składa jaja”. Jednak homonimem hebrajskiego słowa oznaczającego „składać” jest „porzucać”. Dobrym tłumaczeniem, które oddaje oba znaczenia, jest „opuszcza swoje jaja”, co właśnie oddaje tłumaczenie BSB.

P: Co jest osobliwego w strusiu, o czym mowa w Księdze Hioba 39:13-15?

Odp.: Strusie to dziwnie wyglądające ptaki. Są to duże ptaki, mierzące siedem lub osiem stóp wysokości, z rozległymi skrzydłami, które nie pomagają im w lataniu. Kilka strusi może złożyć jaja w tym samym gnieździe. Jeśli zabraknie miejsca, składają jaja na piasku poza gniazdem. Często matki strusi, ważące nawet 300 funtów, depczą własne jaja. Czasami matka strusia wysiaduje obce jaja, zapominając, które z nich są jej własne. Matka strusia „traktuje swoje młode surowo”, przepędzając swoje roczne strusie, gdy nadchodzi sezon godowy. A jednak strusie przetrwały. Potrafią biegać z prędkością 40 mil na godzinę, czyli szybciej niż koń. Jak Hiob mógłby w ogóle pomyśleć o stworzeniu takiego zwierzęcia?

Struś jest paradoksem, ponieważ ukazuje twórczy geniusz Boga, a sam nie posiada mądrości.

Pytanie: W Księdze Hioba 39:1-30 Bóg mógłby powiedzieć coś w rodzaju: „Hiobie, pozwól, że wszystko ci wyjaśnię. Szatan podważył twoją uczciwość, a twoje cierpienie przyniosło Mi chwałę, obnażając szatana”. Ale Bóg tego nie uczynił. Dlaczego?

Odp.: Najwyraźniej Bóg mniej troszczył się o to, by Hiob poznał przyczyny swojego cierpienia, a bardziej o skorygowanie dwóch złych postaw Hioba. Po pierwsze, Hiob zakładał, że może znaleźć odpowiedź na wszystko, opierając się na swoim własnym, ograniczonym lub błędnym rozumowaniu. Po drugie, Hiob uważał, że zasługuje na to, by otrzymać odpowiedź. Tymczasem wystarczy dostrzegać i poznawać majestat oraz chwałę Boga, nawet gdy nie znamy odpowiedzi.

Job był człowiekiem pobożnym, ale nawet osoba pobożna może potrzebować napomnienia.

Jeśli Bóg kiedykolwiek opowiedział Hiobowi lub jego przyjaciołom, zanim umarli, o swojej rozmowie z szatanem, Księga Hioba milczy na ten temat. Najprawdopodobniej zmarli, nie mając o tym pojęcia. Czy myślisz, że Bóg i szatan lub jakiś inny demon kiedykolwiek rozmawiali o tobie?

Pytanie: Jakie podobieństwa występują między Księgą Hioba 38:1–39:30 a Księgą Rodzaju 3:8–13,21?

Odp.: W obu przypadkach złe rady udzielili ci, którzy znali drogi Boże. Hiob i jego trzej przyjaciele w Księdze Hioba oraz Szatan w Księdze Rodzaju 3, a także skutki „zakładu” Szatana z Bogiem w Księdze Hioba 1:6-12. Oto inne podobieństwa:

a) Obie historie rozpoczynają się dla ludzkich bohaterów w swego rodzaju raju stworzonym przez Boga.

b) Zło w postaci Szatana jest antagonistą w obu opowieściach.

c) Ewa i prawdopodobnie Adam nie próbują usunąć Boga ze swojego życia, ale raczej w ograniczony sposób zająć Jego miejsce w rozpoznawaniu dobra i zła. Hiob i jego trzej przyjaciele sądzili, że mogą patrzeć z perspektywy podobnej do Bożej i wszystko zrozumieć, a także ośmielili się wydawać osądy i obwiniać za sytuację Hioba, co pod pewnymi względami przypomina przerzucanie winy przez Adama i Ewę.

d) W obu przypadkach główni bohaterowie skupiają się na tym, co sami uważają za osiągnięcie wiedzy Bożej lub jej brak (w przypadku Hioba i Ewy), zamiast zaufać Bogu i Jego mądrości.

e) W obu przypadkach jest to grzeszne i w dużym stopniu wynika z ludzkiej pychy.

f) W obu przypadkach śmierć odgrywa główną rolę: jako konsekwencja w Księdze Rodzaju 3 oraz jako wydarzenie poprzedzające i pragnienie w Księdze Hioba.

g) W obu przypadkach Bóg najpierw zadaje pytanie: „Kto to jest, kto zaciemnia Moje zamierzenia słowami pozbawionymi wiedzy?” w Księdze Hioba oraz do Adama: „Gdzie jesteś?” w Księdze Rodzaju 3:9. Oczywiście Bóg zadawał te pytania, znając z góry odpowiedzi. Boże „przesłuchanie” każdego świadka wymagało od Adama, Ewy i Hioba samokontroli i pokuty; każdy z nich poniósł konsekwencje za swoje zaciemnienie Bożego zamysłu, wynikające z poczucia samodzielności, roszczeniowości i wynikającej z nich grzeszności.

h) Bóg nakazał Hiobowi złożyć ofiarę za siebie i swoich trzech przyjaciół (nie za Elihu) z powodu ich grzesznych słów. W Księdze Rodzaju 3:21 Bóg uczynił dla Adama i Ewy tuniki ze skór. Skąd pochodziły te zwierzęce skóry? Zwierzęta musiały zginąć. Składamy ofiary Bogu, ponieważ On najpierw stworzył nas na swój obraz, co po części oznacza Jego gotowość do złożenia ofiary za nas poprzez swojego Syna.

W podobny sposób Bóg może codziennie zadawać nam to samo pytanie: gdzie jesteście? Powinniśmy codziennie badać samych siebie (2 List do Koryntian 13:5), aby sprawdzić, na jakim etapie jesteśmy w naszej wędrówce z Panem. Czy pozostajemy w tyle z powodu apatii, rozproszenia uwagi innymi zainteresowaniami lub zniewolenia grzechem? Czy „wyprzedzamy” (2 List Jana 9), próbując zgadywać, czego Bóg nie objawił, albo też ciężko pracując, by poznać i wykonywać Boże dzieło bez siły Pana? Czy jesteśmy wierni słowom i duchowi Księgi Przysłów 3:5-6? Zamiast jednak wykonywać „naszą pracę dla Niego” na nasz własny, charakterystyczny sposób, powinniśmy wykonywać „Jego dzieło” tak, jak On tego od nas oczekuje.

Pytanie: Jakie przesłanie Bóg przekazuje w wersetach z Księgi Hioba 40:1–41:34?

Odp.: Bóg pyta Hioba, jak postąpiłby on wobec zła. Nie chodzi tu przede wszystkim o to, jak Hiob postąpiłby w kwestii miłosierdzia i sądu, ale raczej o to, co Hiob może zrobić? Czy kiedykolwiek pozwoliłeś, by zło trwało dalej, nie sprzeciwiając się mu, ponieważ wiedziałeś, że przeciwstawienie się mu mogłoby oznaczać niebezpieczeństwo lub stratę dla ciebie lub twojej rodziny? Zamiast jednak, by Hiob próbował przeciwstawić się Bogu, dlaczego nie pozwolić mu przeciwstawić się czemuś innemu, co w porównaniu z Nim jest stosunkowo nieznaczne, na przykład behemotowi czy lewiatanowi?

Pytanie: Kim jest „krytykant” z Księgi Hioba 40:2?

Odp.: W bezpośrednim kontekście jest to oczywiście Hiob, zwłaszcza po tym, jak w Księdze Hioba 10:2 i 23:6 oskarżył Boga o to, że z nim spiera się. Jednak w szerszym ujęciu termin ten można odnieść do każdego, kto pragnie kwestionować Boga i z Nim spierać się.

P: Dlaczego w Księdze Hioba 40:3-5 Hiob nie mówił więcej, tak jak robił to znacznie wcześniej w tej księdze?

Odp.: Hiob świadomie stwierdził w Księdze Hioba 40:5, że nie chce już więcej mówić. Być może Hiob zdał sobie sprawę, że im więcej mówi, tym głębszą dziurę sobie kopie. Jego wcześniejsze wypowiedzi skupiały się na usprawiedliwianiu siebie i oskarżaniu Boga o niesprawiedliwość. Teraz zrozumiał, że takie rozmowy nigdzie go nie zaprowadzą. Hiob dostrzega teraz, że upierając się, iż musi nadać sens wszystkim wydarzeniom, próbował podjąć się zadania, które nie należało do niego, lecz do Boga.

Bywają chwile, kiedy zachowujemy się nierozsądnie lub całkowicie błędnie interpretujemy kontekst i być może najlepiej byłoby po prostu przestać mówić.

Pytanie: Jak w Księdze Hioba 40:3-5 można rozpoznać, czy posunęliśmy się za daleko w naszych protestach?

Odp.: Przede wszystkim rozejrzyj się wokół siebie. Nie bądź jak ten, kto narzeka Bogu, że nie ma słodkiego deseru, podczas gdy ktoś inny nie ma nic do jedzenia.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 40:4-5 osoba może być pobożna, a jednocześnie arogancka?

O: Tak, ale nie jest to ładna cecha; może to naprawdę zrażać zarówno niewierzących, jak i wierzących. Hiob był pobożnym człowiekiem, który nauczał innych prawdy o Bogu. Jednak patrząc wstecz na tę księgę, widać, że Hiob nie był arogancki w jednym aspekcie, ale na wiele sposobów. Job był arogancki, sądząc, że posiada wszystko, czego potrzebuje, by zrozumieć wszystko, co się z nim działo. Kiedy sytuacja nie miała sensu w świetle dostępnych mu informacji, Job oskarżał Boga. Najwyraźniej ani Jobowi, ani jego trzem przyjaciołom nie przyszło do głowy, że mogą istnieć ważne informacje, o których nie wiedzieli. Jak widać w Księdze Hioba, kiedy jedna arogancka osoba rozmawia z drugą, mogą iskrzyć.

Jeszcze jedna uwaga: istnieje różnica między byciem aroganckim na wskroś a tym, że ktoś generalnie nie jest arogancki, ale wykazuje arogancję w kilku konkretnych obszarach. Osoba ogólnie arogancka może próbować czerpać poczucie własnej wartości wyłącznie z tego, że jest lepsza od innych. Natomiast ktoś może być pokorny, zdając sobie sprawę, że to Bóg jest najważniejszy, i uznając innych za ważniejszych od siebie (Filipian 2:3). Nie ma nic złego w mówieniu o swoich osiągnięciach. Jednak następnym razem, gdy poczujesz naprawdę silną potrzebę, by opowiedzieć komuś, jak świetny jesteś (lub byłeś) w czymś, zatrzymaj się na chwilę i zadaj sobie pytanie, co napędza tę silną potrzebę. Czy może to być arogancja w konkretnej dziedzinie? Jeśli tak, to dlaczego nie przestać mówić o sobie i zapytać o tę osobę?

Nie bądź jak ten samotny facet z dowcipu, który poszedł na randkę z dziewczyną i przez pierwszą połowę rozmowy mówił wyłącznie o sobie. Potem powiedział: „No cóż, wystarczy już tego gadania o mnie. A teraz może ty opowiesz o mnie?”.

Kiedy spotkasz pobożną osobę, która jest arogancka, nie próbuj zaprzeczać, że jest pobożna, tak jak zrobili to przyjaciele Hioba. Musisz jednak zwrócić uwagę na jej arogancję, tak jak uczynił to Elihu, a później sam Pan.

Pytanie: Co Hiob miał na myśli w Księdze Hioba 40:4-5, mówiąc, że przemówił raz, a nawet dwa razy, i że już więcej nie będzie mówił?

Odp.: Są to figury retoryczne powszechne w językach semickich. Nie oznacza to, że Hiob mówił, iż nigdy więcej nie zabierze głosu. Hiob zdał sobie jednak sprawę z tego, co ktoś powiedział na początku XX wieku: twoje ramiona są zbyt krótkie, by zmierzyć się z Bogiem.

Pytanie: W jaki sposób niektórzy współcześni potępiają Boga w Księdze Hioba 40:8, aby usprawiedliwić samych siebie?

Odp.: Może to przebiegać na kilka sposobów. Po pierwsze, w pewnym momencie opowiadanie przez kogoś o swojej sytuacji może stać się grzeszne, ponieważ oznacza to twierdzenie, że Bóg jest niesprawiedliwy. Dobrze jest bronić własnej uczciwości, ale nie należy podważać Bożej sprawiedliwości.

Po drugie, co jest jeszcze gorsze, niektórzy potępiają Boga jako niegodziwego, by usprawiedliwić swoje własne niegodziwe zachowanie.

P: Czym jest behemot, o którym mowa w Księdze Hioba 40:15, 21-22?

Odp.: Słowo to oznacza bestię, a końcówka wskazuje na potężną bestię. Księga Hioba pokazuje, że jest to ogromne, roślinożerne zwierzę lądowe, które żyje wśród trzcin. Hipopotam jest drugim co do wielkości żyjącym obecnie zwierzęciem lądowym, a hipopotamy żyją w Egipcie, więc może to być hipopotam. Niektórzy mogą sądzić, że zwierzęm tym jest słoń, interpretując „ogon” jako trąbę. Jednak zwierzęm tym jest hipopotam, ponieważ ukrywa się wśród trzcin na bagnach, a słonie nie pozostają zanurzone w wodzie tak jak hipopotamy. Inna teoria głosi, że może to być dinozaur, a ludzie zarówno w tamtych czasach, jak i dzisiaj, widzieli kości dinozaurów. Duże dinozaury, takie jak brachiozaur, żyły na bagnach, ponieważ potrzebowały wody, by utrzymać swój ogromny ciężar, a starożytni ludzie mogli znajdować kości dinozaurów.

P: Czym jest Lewiatan w Księdze Hioba 41:1?

Odp.: Lewiatan to duże zwierzę morskie, prawdopodobnie krokodyl. W sensie przenośnym Lewiatan był uważany za wielkiego potwora morskiego. W Księdze Izajasza 27:1 Lewiatan był kananejskim symbolem niegodziwych narodów, takich jak Egipt. Biblia i źródła pogańskie różniły się tym, że źródła pogańskie wierzyły w rzeczywiste istnienie mitologicznych stworzeń, podczas gdy autorzy biblijni używali tych terminów w sensie czysto przenośnym i metaforycznym. W literaturze angielskiej XVII wieku i wcześniejszej często stosowano aluzje mitologiczne w bardzo podobny sposób.

Pytanie: Co mogą oznaczać błyski światła w Księdze Hioba 41:18?

Odp.: Kiedy krokodyl, który potrafi przebywać pod wodą przez około pięć minut, wynurza się i wydmuchuje wodę z nosa, w świetle słonecznym może to wyglądać jak błyski światła. Oczy krokodyla błyszczą, podobnie jak u kotów i wielu gadów. Błyszczące oczy widoczne za „dymem” wydobywającym się z jego nozdrzy mogą sprawiać takie wrażenie. Na marginesie, w Egipcie, gdy koronowano nowego faraona, harpunował on hipopotama, a czasem krokodyla (z pomocą innych). Symbolizowało to rzekomą kontrolę faraona nad chaosem.

Pytanie: Czy w Księdze Hioba 42:1-17 cierpienia Hioba, zarówno te związane z rodziną, jak i ze zdrowiem, były pokusą, czy też próbą kształtującą charakter?

Odp.: Zanim odpowiemy na to pytanie, przyjrzyjmy się najpierw pokusom. Istnieje wiele różnych rodzajów pokus; niektóre trwają krótko, inne długo, niektóre są łagodne, a inne dotkliwe. W każdej próbie tkwi pokusa, by się poddać, tak jak żona Hioba namawiała go, by po prostu „przeklął Boga i umarł”.

Próba może służyć kształtowaniu charakteru, ale nie musi. Ta sama próba może dla różnych osób służyć kształtowaniu charakteru lub go niszczyć, w zależności od tego, jak na nią zareagują. Jednak zamiast słuchać swojej żony, Hiob nadal ufał Bogu – choć nie w sposób doskonały – i dzięki temu jego próba przyczyniła się do wzmocnienia jego charakteru.

Z czym zmagasz się dzisiaj? Może to wzmacniać charakter lub go niszczyć – „wszystko zależy od twojej zależności”. Czy polegasz na Bogu w tej próbie, czy też próbujesz radzić sobie sam, bez Boga?

Pytanie: Dlaczego w Księdze Hioba 42:1-6 reakcja Hioba była właściwa?

Odp.: Hiob nauczył się, by nie zwracać się już do Boga jako do „wielkiego księcia”, jak to uczynił w Księdze Hioba 31:37. W Księdze Hioba 42:1-6 Hiob przyznał, że był zbyt zuchwały, oskarżając Boga, i szczerze żałował tego, co powiedział. Bóg nie twierdzi, że każde słowo Hioba w Księdze Hioba było właściwe (w rzeczywistości tak nie było), ale że ostatnia reakcja Hioba była właściwa.

P: Jak w Księdze Hioba 42:5 Hiob mógł ujrzeć Boga i pozostać przy życiu, skoro w Księdze Wyjścia 33:20 jest napisane, że nikt nie może ujrzeć Boga i pozostać przy życiu?

Odp.: Hiob nie twierdzi, że fizycznie ujrzał Boga w konkretnej postaci. Raczej doświadczył Boga w sposób bliższy niż dotychczas. Doświadczenie, którego Hiob tu doznał, całkowicie różniło się od wcześniejszych rozważań filozoficznych Hioba i jego trzech przyjaciół. Chrześcijanin Blaise Pascal mówił o różnicy między „Bogiem filozofów a wiarą w Żywego Boga, który objawia się”.

P: Co dokładnie Hiob pogardził w Księdze Hioba 42:6?

Odp.: Słowo „siebie” nie występuje w tekście hebrajskim. Hiob mógł mieć na myśli, że gardzi swoimi wcześniejszymi słowami, albo że gardzi samym sobą za to, że je wypowiedział. Może to również oznaczać: „Odrzucam to, co powiedziałem”.

Pytanie: W Księdze Hioba 42:7-8 gniew Boży obrócił się przeciwko trzem przyjaciołom Hioba z powodu tego, co powiedzieli, próbując bronić Boga. W jaki sposób ludzie mogą dziś wypowiadać się, próbując bronić Boga, a tym samym wyrządzają więcej szkody niż pożytku?

Odp.: W tym wersecie księga przechodzi z poezji do prozy. Trzej przyjaciele Hioba oskarżyli go przed Bogiem o niegodziwość. Myśleli, że służą Bogu i pomagają niesprawiedliwemu człowiekowi. Jednak sytuacja uległa odwróceniu, gdy Bóg nakazał Hiobowi złożyć ofiary za ich grzechy. W Księdze Hioba 42:7-8 Bóg czterokrotnie nazywa Hioba „Moim sługą Hiobem”, aby podkreślić znaczenie tych słów.

P: W Księdze Hioba 42:8-10 – kiedy powinniśmy modlić się, aby Bóg przebaczył innym?

Odp.: Co najciekawsze, podczas gdy przyjaciele Hioba nieustannie mu dokuczali, nie ma żadnej wzmianki o tym, by kiedykolwiek modlili się za niego. Jednak Bóg poprosił tutaj Hioba, by modlił się za swoich przyjaciół. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę pięć punktów.

1. Bóg ma prawo przebaczać lub nie przebaczać, okazywać miłosierdzie lub odmówić jego udzielenia (Rzymian 9:11-18).

2. Jedynym ograniczeniem są wyznaczone przez Niego samego granice Jego sprawiedliwości.

3. Bóg decyduje się przebaczyć wszystkim, którzy przychodzą do Niego ze skruchą.

4. Jednak człowiek potrzebuje Bożej łaski, by w ogóle do Niego przyjść. Bóg decyduje się interweniować, by doprowadzić niektórych do skruchy, a w przypadku innych nie interweniuje.

5. W Dziejach Apostolskich 7 Szczepan modlił się, by Bóg przebaczył tym, którzy go zabili, i my również powinniśmy modlić się, by Bóg okazał swoje miłosierdzie innym.

Pytanie: W Księdze Hioba 42:10, w jaki sposób błogosławieństwa Hioba zostały podwojone, skoro miał on tylko dziesięcioro dzieci, które zastąpiły dziesięcioro utraconych?

Odp.: Gdyby nie istniało życie pozagrobowe, byłby to uzasadniony problem. Pokazuje to jednak interesującą kwestię. Gdyby pierwsze dziesięcioro dzieci Hioba, o których mowa w Księdze Hioba 1:2, było wierzącymi, Hiob miałby dwadzieścia dzieci w Niebie, a jego błogosławieństwa zostałyby podwojone.

P: Czy w Księdze Hioba 42:11 pocieszano Hioba z powodu cierpienia, jakie sprowadził na niego szatan, czy też z powodu cierpienia, jakie sprowadził na niego Bóg? Czy można powiedzieć, że to Bóg sprowadził to cierpienie?

O: Chociaż szatan był bardziej bezpośrednią przyczyną cierpienia Hioba, to Bóg w sposób pośredni „spowodował je”, pozwalając na nie. Istotną kwestią nie było samo cierpienie, ale reakcja Hioba na nie. Nie chodzi o to, że Hiob po prostu powiedział: „Chcę odzyskać to, co straciłem”. Hiob pragnął raczej porozmawiać z Bogiem i dzięki temu zyskał nowe spojrzenie na Boga. A potem Bóg zwrócił mu to, co stracił, i to w podwójnej ilości.

Na marginesie, najwyraźniej krewni Hioba porzucili go, uznając go za sprawę beznadziejną. Do tej pory nie widzieliśmy ich nigdzie w tej księdze.

Pytanie: Jak, zgodnie z Księgą Hioba 42:11, Bóg sprowadził zło na Hioba?

Odp.: Bóg sprowadził na Hioba zło na dwa sposoby.

Na Hioba spadło fizyczne nieszczęście, a słowo „zło” w języku hebrajskim oznacza zarówno fizyczne nieszczęście, jak i zło moralne.

Bóg pozwolił moralnie złej istocie, szatanowi, uciskać Hioba. Szatan czynił zło, ale musiał poprosić Boga o pozwolenie, a Bóg mu je udzielił. Sam Bóg nie popełnił żadnego zła moralnego, ale pozwolił szatanowi wystawić Hioba na próbę.

P: Jakie jest podsumowanie tego, co spotkało Hioba w Księdze Hioba 42:11-17?

A: Przyjaciele Hioba uważali, że cierpienie zawsze służy karze, a Hiob sądził, że ma ono na celu zniszczenie. Elihu stwierdził, że może ono służyć wskazaniu drogi. Jednak Bóg wykorzystywał je do zupełnie innych celów: jako dowód przeciwko szatanowi oraz w celu pogłębienia relacji Hioba z Nim.

Spójrzmy na sytuację Hioba. On zaniemówił na widok majestatu Boga i okazuje skruchę za pochopne słowa, które wypowiedział wcześniej. Hiob wciąż cierpi fizycznie, wciąż stracił cały swój majątek, ale teraz jest zadowolony, że Bóg do niego przemawia. Gdy tylko pomodlił się o przebaczenie dla swoich trzech przyjaciół i dla siebie samego, Bóg naprawdę zaczął działać: podwoił jego majątek, dał mu taką samą liczbę dzieci i obdarzył go wieloma dodatkowymi latami życia, ponieważ po tym wydarzeniu Hiob żył jeszcze 140 lat, co być może oznacza, że również jego lata życia uległy podwojeniu. Gdy Hiob lepiej poznał Boga, nikt nie mógł zaprzeczyć, że został on wielce pobłogosławiony.

Podsumowując, poprzez trudności Bóg dał Hiobowi nowe spojrzenie na Siebie. My również powinniśmy pragnąć nowego spojrzenia na Boga. Jak mówi Księga Hioba 13:15a: „Choćby mnie zabił, będę w Nim pokładał nadzieję” (BSB).

Pytanie: Jakie znaczenie ma w Księdze Hioba 42:15 fakt, że jego córki były tak piękne?

Odp.: Bóg nie tylko pobłogosławił Hioba z powodu jego wierności, ale również pobłogosławił jego rodzinę z tego samego powodu. Ponadto werset ten pokazuje, że fizyczna uroda jest czymś dobrym.

P: Jakie są najwcześniejsze rękopisy Księgi Hioba, które zachowały się do dziś?

Zwoje znad Morza Martwego: (ok. 1 r. p.n.e.) 4 odrębne kopie zgodnie z publikacją „Dead Sea Scrolls Today”, str. 30 oraz „Wycliffe Bible Dictionary”, str. 436–438. Są to: 2Q15, 4Q99, 4Q100 i 4Q101.

Ogółem w Zwojach znad Morza Martwego zachowało się 292 wersety z łącznej liczby 1071 wersetów Księgi Hioba (27,3%)

Księga Hioba 3:5–6; 4:16–21; 5:1–4; 8:15–17; 9:27; 13:4, 19–20, 24–27; 14:4–6, 13–17; 17:14–16; 18:1–4; 19:11-19,20; 20:1-6; 21:2-10,20-27; 22:3-9,16-22; 23:1-8; 24:12-17,24-25; 25:1-6; 26:1-2, 10-14; 27:1-4, 11-20; 28:4-13, 20-28; 29:7-16, 24-25; 30:1-4, 13-20, x, 27-31; 31:1, 8–16, 26–32, 4–; 31:14–19; 31:20–21; 32:1–3, 10–17; 32:3–4; 33:6–16, 24–32; 33:10–11, 24–26, 28–30; 33:28-30; 34:6-17,24-34; 34:28-31; 35:5-15,16; 36:7-16,23-33; 37:1-5,10-19; 38:3-13,23-33; 39:1-11,20-29; 40:4-14,23-31; 41:15-26; 42:1-2,4-6,9-12. Więcej szczegółów można znaleźć w książce „The Meaning of the Dead Sea Scrolls” (Znaczenie zwojów znad Morza Martwego).

Wśród zwojów znad Morza Martwego, znalezionych w jaskini nr 4, odkryto aramejskie tłumaczenia Księgi Hioba, zwane targumami. „The Dead Sea Scrolls Today”, str. 32–33 oraz „The Dead Sea Scrolls Translated: The Qumran Texts in English”, wyd. 2. Targum Księgi Hioba zawiera niewielkie fragmenty z Księgi Hioba 17:14–42:11, choć zgodnie z książką „The Wandering Aramean”, str. 164, tylko fragment 37:10–42:11 jest kompletny. Ponadto, zgodnie z informacją zawartą w książce „The Wandering Aramean” (str. 165), inny targum Księgi Hioba zachował fragmenty z Księgi Hioba 3:4 oraz 4:16–5:4. Zwoje 11QtgJob zawierają wersety 16:3, 18:23, 30:4, a także inne wersety.

Teodocjon sporządził greckie tłumaczenie Starego Testamentu, które obejmuje Księgę Hioba.

Symmachus i Akwila byli kolejnymi Żydami, którzy również sporządzili greckie tłumaczenia Starego Testamentu, w których uwzględnili Księgę Hioba.

Chrześcijańskie rękopisy Biblii: Vaticanus (325–350 r. n.e.), Sinaiticus (340–350 r. n.e.) oraz Alexandrinus (ok. 450 r. n.e.) zachowały w całości Księgę Hioba.

Pytanie: Którzy z wczesnych pisarzy odnosili się do Księgi Hioba?

Autorami sprzed soboru nicejskiego, którzy powoływali się na wersety z Księgi Hioba lub nawiązywali do nich, są:

Filon z Aleksandrii (15/20 p.n.e.–50 n.e.) cytuje Księgę Hioba 14:4 w dziele „O zmianie imion”, rozdz. 6 (47), s. 345.

Klemens Rzymski (96–98 n.e.) cytuje Księgę Hioba 1:1 jako „napisane przez Hioba” w 1 Liście Klemensa, rozdz. 17, str. 9.

Justyn Męczennik (ok. 138–165 n.e.) wspomina o Księdze Hioba i Księdze Zachariasza w dziele „Dialog z Tryfonem Żydem”, rozdz. 103, s. 251

Melito/Meleto z Sardes (170–177/180 r. n.e.): „Jak w Księdze Hioba, mówiąc o diabłu: «On jest początkiem dróg Pana»” (Księga Hioba 40:19). Z „Mowy o męce naszego Pana”, fragment 8, str. 761

Teofil z Antiochii (168–181/188 r. n.e.) cytuje Księgę Hioba 9:9 w dziele „Teofil do Autolika”, księga 1, rozdz. 6, s. 91. Nigdzie indziej nie odwołuje się do Księgi Hioba.

Klemens Aleksandryjski (193–202 r. n.e.) cytuje Księgę Hioba 1:21 jako słowa samego Hioba. Stromata, księga 4, rozdz. 25, s. 439

Tertulian (197–220 n.e.) omawia cierpienia Hioba, wymieniając go z imienia. W dziele „O cierpliwości”, rozdz. 14, str. 716

Tertulian (207/208 r. n.e.) nawiązuje do Księgi Hioba 1:12. „Pięć ksiąg przeciwko Marcionowi”, księga 5, rozdział 13, str. 456

Hipolit (222–235/6 r. n.e.) cytuje Księgę Hioba 31:1 jako słowa Hioba w swoim Komentarzu do Księgi Przysłów, str. 173

Orygenes (225–254 r. n.e.): „Również w ostatnim (rozdziale) Księgi Hioba, w którym Pan przemawia do Hioba pośród burzy i chmur, co zostało zapisane w księdze noszącej jego imię”, Orygenes, „Przeciw Celsusowi”, księga 6, rozdz. 43, s. 593.

Cyprian, biskup Kartaginy (ok. 246–258 r. n.e.) cytuje Księgę Hioba jako pochodzącą od samego Hioba w „Traktatach Cypriana”, traktat 12, księga trzecia, 1,14.

Cyprian z Kartaginy (ok. 246–258 r. n.e.) szczegółowo omawia Księgę Hioba 2:10 i 1:8 w „Traktatach Cypriana”, traktat 7, rozdział 10, str. 471

Firmilian z Cezarei do Cypriana (256 r. n.e.) „Lecz łaska Boża ma moc łączyć i zjednoczać więzią miłości i jedności nawet to, co wydaje się być oddzielone znacznym odległością na ziemi, tak jak niegdyś moc Boża połączyła w więzi jednomyślności Ezechiela i Daniela – choć żyli oni w późniejszym wieku i dzieliła ich od nich długa odległość w czasie – z Hiobem i Noem, którzy należeli do pierwszych; tak że choć dzieliły ich długie okresy, to jednak dzięki boskiemu natchnieniu odczuwali te same prawdy”. Listy Cypriana, List 74.3, s. 390

Poncjusz (po 258 r. n.e.) „Jeśli Hiob, chwalebny dzięki świadectwu Boga, został nazwany prawdziwym czcicielem Boga i tym, z którym nikt na ziemi nie mógł się równać, to nauczał on, że powinniśmy czynić wszystko to, co wcześniej uczynił Hiob… On, gardząc utratą swojego majątku, zyskał dzięki swojej cnocie, poddanej tej próbie, taką przewagę, że nie odczuwał straty dóbr doczesnych, a nawet utraty swoich bliskich. Ani ubóstwo, ani ból nie złamały go; perswazja jego żony nie wpłynęła na niego; straszliwe cierpienie własnego ciała nie zachwiało jego niezłomnością”. Życie i męka Cypriana, rozdz. 3, s. 268

Grzegorz Cudotwórca (240–265 r. n.e.) nawiązuje do Księgi Hioba 20:20 i 1:21 w dziele „Metafraza Księgi Koheleta”, rozdz. 5, s. 12–13

Dionizy z Aleksandrii (246–256 r. n.e.) cytuje fragment Księgi Hioba 14:1 jako Pismo Święte. Z „Ksiąg o naturze”, fragment 3, str. 86.

Metodiusz z Olimpu i Patary (270–311/312 r. n.e.) cytuje Księgę Hioba 38:14 (Septuaginta) oraz Księgę Hioba 10:8 jako słowa Hioba w dziele „Uczta dziesięciu dziewic”, rozważanie 2, rozdz. 2, s. 314

Po soborze nicejskim

Afrahata Syryjczyk (337–345 r. n.e.) cytuje Księgę Hioba 16:19 „jak powiedział Hiob”. Z „Wybranych dowodów”, rozdz. 22.10, str. 405

Atanazy (367, 325–373 r. n.e.): „W Starym Testamencie znajduje się zatem dwadzieścia dwie księgi; słyszałem bowiem, że zgodnie z przekazem jest to liczba liter w języku hebrajskim; ich kolejność i nazwy są następujące. Pierwsza to Księga Rodzaju, następnie Księga Wyjścia, potem Księga Kapłańska, po niej Księga Liczb, a następnie Księga Powtórzonego Prawa. Po nich następuje Księga Jozuego, syna Nuna, następnie Księga Sędziów, a potem Księga Rut. Po tych czterech księgach następują Księgi Królów, przy czym pierwsza i druga są traktowane jako jedna księga, podobnie jak trzecia i czwarta. Również pierwsza i druga Księga Kronik są traktowane jako jedna księga. Również Księga Ezdrasza, pierwsza i druga, stanowią podobnie jedną księgę. Po nich następuje Księga Psalmów, następnie Księga Przysłów, potem Księga Koheleta i Pieśń nad Pieśniami. Następuje Księga Hioba, potem Księgi Proroków, przy czym dwunastu proroków uznaje się za jedną księgę. Następnie Księga Izajasza, jedna księga, potem Księga Jeremiasza wraz z Księgą Barucha, Lamentacjami i Listem, jedna księga, a potem Księga Ezechiela i Księga Daniela, każda z nich stanowi jedną księgę. To wszystko składa się na Stary Testament”. List paschalny Atanazego 39, rozdz. 4, s. 552.

Pacian z Barcelony (342–379/392 r. n.e.) nawiązuje do Księgi Hioba 42:10. List 3, rozdz. 24.1, s. 66

Efraim (350–378 r. n.e.)

Bazyli z Kapadocji (357–378/379 r. n.e.)

Cyryl z Jerozolimy (ok. 349–386 r. n.e.)

Ambroży z Mediolanu (370–390 r. n.e.)

Grzegorz z Nazjanzu (330–391 r. n.e.) wspomina o Hiobie w swoim wierszu opartym na Piśmie Świętym. Wiersz Grzegorza znajduje się (w języku greckim) w tomie 37 dzieł Grzegorza w Patrologia Graeca Migne'a, kolumny 471–474 (Carmina Dogmatica, księga 1, sekcja 1, Carmen XII). Więcej informacji można znaleźć na stronie http://www.bible-researcher.com/gregory.html.

Donatysta i heretyk Tyconius (po 390 r. n.e.)

Grzegorz z Nazjanzu (330–391 r. n.e.)

Pacian (342–379/82 n.e.)

Grzegorz z Nyssy (ok. 356–397 r. n.e.)

Didymus Ślepy (398 r. n.e.) parafrazuje Księgę Hioba 1:7–12; 2:2–6 jako „Księgę Hioba” Komentarz do Księgi Zachariasza 3, s. 68–69

Syryjska „Księga stopni” (350–400 r. n.e.)

Rufinus (374–406 r. n.e.)

Hieronim (373–420 r. n.e.) omawia księgi Starego Testamentu. W szczególności omawia Księgę Rodzaju, Księgę Wyjścia, Księgę Kapłańską, Księgę Liczb, Księgę Powtórzonego Prawa, Pięcioksiąg, Księgę Hioba, Jezusa, syna Nave’a [Jozuego], Księgę Sędziów, Księgę Rut, Księgi Samuela i Królów (2 księgi), dwunastu proroków: Ozeasza, Joela, Amosa, Obadiasza, Jonasza, Micheasza, Nahuma, Habakuka, Sofoniasza, Aggeusza, Zachariasza, Malachiasza, Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela, Daniela, Estery, Ezdrasza, Nehemiasza, List 53, rozdz. 7–8, str. 99–101.

Sobór w Kartaginie (218 biskupów) (393–419 r. n.e.)

Epifaniusz z Salaminy (360–403 r. n.e.) miał obsesję na punkcie liczby 22. Podaje on 22 (!) księgi Starego Testamentu w następującej kolejności: Pięcioksiąg (5), Jozue, Hiob, Sędziowie, Rut, Psalmy, Kroniki (2), Królowie (4), Przysłowia, Kohelet, Pieśń nad Pieśniami [Pieśń Salomona], Dwunastu proroków, Izajasz, Jeremiasz, Ezechiel, Daniel, Ezdrasz (2), Estera. Księga Lamentacji nie pasowała do jego wymyślonego systemu, więc umieścił ją na końcu. To właśnie te 39 ksiąg mamy dzisiaj.

Jan Chryzostom (-407 r. n.e.) odwołuje się do Księgi Hioba 2:9 w dziele „Hiob”, tom 9, „O posągach”, homilia 4.5, s. 366 oraz 4.10, s. 369

Orosius/Hosius z Bragi (414–418 r. n.e.) odwołuje się do Księgi Hioba 1:7 w dziele „Obrona przeciwko pelagianom”, rozdz. 20, s. 143

Pelagiański heretyk Teodor z Mopsuestii (392–423/429 r. n.e.)

Augustyn z Hippony (338–430 r. n.e.) odnosi się do Księgi Hioba 34:30 jako do „napisanego w Księdze Hioba”. O naturze dobra, Przeciw manichejczykom, rozdz. 32, tom 4, str. 358

Jan Kasjan (419–430 r. n.e.)

Pytanie: Jak bardzo tekst masorecki Księgi Hioba różni się od aramejskich targumów znalezionych wśród zwojów znad Morza Martwego?

Są one bardzo zbliżone. Oto targum (parafraza) Księgi Hioba 42:9–12 z kolumny 38 dokumentu 11Q10. Tłumaczenie pochodzi z wydania „Dead Sea Scrolls Study Edition”, tom 2, str. 1201. „[Szuhit i Zofar z Naamatu] i uczynili [tak, jak im nakazał] Bóg; a B[o]g wysłuchał głosu Hioba i przebaczył im grzechy ze względu na niego. I Bóg zwrócił się /ku Hiobowi/ w miłosierdziu i dał mu dwukrotnie więcej niż wszystko, co posiadał. Wtedy przyszli do Hioba wszyscy jego przyjaciele, wszyscy jego bracia i wszyscy jego znajomi, i jedli z nim chleb w jego domu, pocieszając go z powodu wszelkiego zła, jakie Bóg na niego sprowadził. I każdy dał mu owcę (samicę owcy), a każdy złoty pierścień. Puste miejsce. I Bóg pobłogosławił H[io]ba na [końcu…]”

Należy zauważyć, że w tekście masoreckim zamiast owcy pojawia się kawałek srebra.

Pytanie: Jakie są różnice w tłumaczeniu Księgi Hioba między tekstem hebrajskim a grecką Septuagintą?

Ogólnie rzecz biorąc, tekst grecki wydaje się zbliżony do hebrajskiego. Głównym wyjątkiem jest to, że najstarszy egzemplarz Księgi Hioba z Septuaginty jest o jedną szóstą krótszy. Oto kilka różnic w tłumaczeniu z rozdziału 1. Pierwsze zdanie to tłumaczenie hebrajskie, drugie to tłumaczenie z Septuaginty.

Księga Hioba 1:3 „większy niż wszyscy synowie Wschodu” vs. „szlachta Wschodu”

Księga Hioba 1:6 „synowie Boży” vs. „aniołowie”

Księga Hioba 1:6, 7, 12: „Szatan” kontra „diabeł” (cztery razy)

Księga Hioba 1:10 „a jego majątek wzrósł w tej ziemi” vs. „pomnożył swoje stada na tej ziemi”

Księga Hioba 1:11 „nie przeklinać” a „błogosławić”

Księga Hioba 1:13 „jedzenie i picie” a „picie”

Księga Hioba 1:15 „Sabejczycy” a „rabusie”

Księga Hioba 1:16 „Ogień Boży spadł” kontra „Ogień spadł z nieba” (w obu przypadkach chodzi o błyskawicę)

Księga Hioba 1:16 „młodzieńcy” kontra „pasterze”

Księga Hioba 1:17 „Chaldejczycy” kontra „jeźdźcy”

Księga Hioba 1:18 „picie wina” a „picie”

Księga Hioba 1:19 „z drugiej strony pustyni” kontra „z pustyni”

Księga Hioba 1:19 „młodzi ludzie” a „twoje dzieci”

Księga Hioba 1:22 „obwiniać niesłusznie” kontra „przypisywać głupotę”

Księga Hioba 2:11 „Elifaz, król Temanitów, Baldad, władca Suchitów, Sofar, król Minaeitów”

Księga Hioba 3:4 „dzień” (hebrajski i Aleksandryjski) kontra „noc” (Septuaginta)

Księga Hioba 3:6 „radować się” a „dołączyć” (Septuaginta, syryjski, targumy, Wulgata)

Księga Hioba 5:5 „Zabierając je nawet z cierni, a sidło porywa ich majątek” (tekst masorecki) kontra „Nie zostaną zabrani przez złych ludzi. Potęga ich odciągnie” (Septuaginta) kontra „A uzbrojony człowiek zabierze go siłą. A spragnieni wypiją ich bogactwa” (Akwila, Symmachus, syryjski, Wulgata)

Księga Hioba 7:20 „Jestem ciężarem dla samego siebie” (tekst masorecki, Targumy, Wulgata) vs. „Czy jestem dla ciebie ciężarem?” (W tym przypadku Septuaginta najprawdopodobniej zachowuje najwcześniejszy odczyt, a tekst masorecki został zmieniony w celu usunięcia tego, co uznano za bluźniercze. Wiemy o tym dzięki zachowanej notatce skryby, czyli Tiqqune sopherim.)

Księga Hioba 8:14a „To, na czym on polega, jest kruche” (MT) vs. „Bo jego dom będzie niezamieszkany” (Septuaginta) vs. „Którego ufność zostanie odcięta” (syryjski)

Księga Hioba 9:19 „mnie” vs. „jego” (Septuaginta, syryjski, Wulgata)

Księga Hioba 10:8 „wszyscy wokół; a jednak Ty mnie niszczysz” vs. „potem zmieniłeś się i uderzyłeś mnie” (Septuaginta, syryjski)

Księga Hioba 10:20 „Czyż moje dni nie są nieliczne? Przestań więc i” w porównaniu z „Czyż dni mojego życia nie są nieliczne?” (Septuaginta, syryjski)

Job 13:14 (pytanie) a (stwierdzenie)

Księga Hioba 14:3 „Ty go przyprowadzisz” a „Czy go przyprowadzisz?” (Septuaginta, Wulgata, syryjski)

Księga Hioba 14:10 „gdzie on jest?” a „już go nie ma”

Księga Hioba 14:16 „liczba” vs. „policzony” (Septuaginta) vs. „nie policzony” (syryjski)

Księga Hioba 15:23a „pokarm dla sępów” (‘ayyay) (MT) a „gdzie (‘ayyeh) to jest” (Septuaginta) a „Ucieka z powodu groźby sądu” (syryjski)

Księga Hioba 16:3 „Czy puste słowa mają koniec? Albo co cię prowokuje, że odpowiadasz?” a „Co! Czy jest jakiś sens w próżnych słowach? Albo co powstrzyma cię przed odpowiedzią?”

Księga Hioba 17:10 „wszyscy oni” (wiele tekstów masoreckich, targumów) a „wszyscy wy” (niektóre teksty masoreckie, Septuaginta, syryjski, Wulgata)

Księga Hioba 18:3 „Jak długo będziecie zastępować słowa przewrotnością?” vs. „Jak długo będziecie to kontynuować?”

Księga Hioba 19:20 „we mnie” (większość tekstów masoreckich) a „w nim” (wiele tekstów masoreckich, Septuaginta i Wulgata)

Księga Hioba 19:28 „we mnie” (wiele tekstów masoreckich) a „w nim” (niektóre teksty masoreckie, Septuaginta, Theodotion, Wulgata)

Księga Hioba 21:24 „wiadra” kontra „wnętrzności” (Septuaginta, Wulgata) kontra „boki” (syryjski) kontra „piersi” (targumy) (Najwyraźniej nie tylko współcześni uczeni mieli trudności z tym słowem!)

Księga Hioba 21:28 „namiot, miejsce zamieszkania” (masoretycki) a „osłona przybytków” (Septuaginta) a „miejsce zamieszkania” (Wulgata)

Księga Hioba 22:8 (brak) a „A ty mówisz” (targum Księgi Hioba ze zwojów znad Morza Martwego)

Księga Hioba 22:8 „tak ciemno” vs. „światło”

Księga Hioba 22:9 „zostali zmiażdżeni” kontra „zmiażdżyłeś” (Septuaginta, syryjski, targumy, Wulgata)

Księga Hioba 22:17 „im” vs. „nam” (Septuaginta, syryjski, Targum z Zwojów znad Morza Martwego)

Księga Hioba 22:30 „ten, który nie jest niewinny” kontra „niewinni”

Księga Hioba 23:2 „buntowniczy” (tekst masorecki) kontra „poza moim zasięgiem” (Septuaginta) kontra „gorzki” (syryjski, targumy, Wulgata)

Księga Hioba 23:2 „ręka na mnie” (tekst masorecki, targumy, Wulgata) a „jego ręka” (Septuaginta i syryjski)

Księga Hioba 23:9 „on się odwraca” a „ja się odwracam” (Septuaginta, syryjski)

Księga Hioba 23:12 „skarbem z” kontra „skarbem w” (Septuaginta, Wulgata)

Księga Hioba 24:2 „oni [niegodziwcy]” w porównaniu z „niegodziwcy”

Księga Hioba 24:21 „On źle traktuje” a „nie traktował … dobrze”

Księga Hioba 24:24 „jak wszyscy inni” a „jak malwa”

Księga Hioba 25:3 „jego światło” a „jego sidło/zasadzka” (Być może tłumacze Septuaginty odczytali hebrajskie słowo „orebo” zamiast słowa „orehu”).

Księga Hioba 26:5 „duchy, które odeszły” a „giganci”

Księga Hioba 27:19 „już go nie ma” (tekst masorecki, targumy) a „ale nie doda” (Septuaginta, syryjski) a „ale niczego nie zabieraj” (Wulgata)

Księga Hioba 28:11 „spiętrza/wiąże” a „bada/wykrywa” (Septuaginta, Aquila i Wulgata)

Księga Hioba 28:13 „jego cena” a „droga do niego”

Księga Hioba 29:6 „gniew” a „skała” (niektóre teksty masoreckie)

Księga Hioba 30:11 „moja cięciwa” (tekst masorecki, syryjski, Targum) a „Jego cięciwa” (Septuaginta, Wulgata)

Księga Hioba 30:18 „moja szata jest zniszczona” (tekst masorecki, dosłowne tłumaczenie Greena) a „staje się dla mnie jak odzienie” (tekst masorecki), a „chwyta moją szatę / chwyta moje odzienie” (Septuaginta)

Księga Hioba 31:32 „na drogę” (tekst masorecki) a „dla podróżnego” (Septuaginta, syryjski, Targum, Wulgata)

Księga Hioba 32:1 „w jego własnych oczach” a „w ich oczach” (Septuaginta, Symmachus i syryjski)

Księga Hioba 32:3 „potępił go” w porównaniu z „potępił Hioba, a tym samym potępił Boga” (starożytna tradycja hebrajskich skrybów)

Księga Hioba 32:9 „wielu” a „stary” (Septuaginta, syryjski, Wulgata)

Księga Hioba 33:30 „aby zostać oświeconym światłem życia” kontra „aby moje życie chwaliło Go w świetle” (Septuaginta w tłumaczeniu Lancelota) kontra „aby ujrzeli światło życia” (Septuaginta)

Księga Hioba 34:6 „Uważają mnie za kłamcę” kontra „On [Bóg] kłamie”

Księga Hioba 39:13 „struś” a „z zachwyconych (=paw)” (W pozostałych fragmentach Księgi Hioba Septuaginta wszędzie używa słowa „struś”).

Księga Hioba 39:19 „z grzywą” kontra „z przerażeniem”

Księga Hioba 39:21 „kopią” kontra „drapie” (Septuaginta, syryjski, Wulgata)

Księga Hioba 41:6 „kupcy” kontra „Fenicjanie”

Księga Hioba 41:7 „Czy potrafisz wypełnić jego skórę kolczastymi żelazami [harpunami] lub jego głowę włóczniami rybackimi?” a „A wszystkie statki zebrane razem nie byłyby w stanie unieść samej skóry jego ogona; nie przeniosą też jego głowy w łodziach rybackich”

Księga Hioba 41:9 „jeden zostaje powalony / pokonany” a „bogowie zostali pokonani” (Symmachus, syryjski)

Księga Hioba 41:9 „Jakakolwiek nadzieja na pokonanie go” kontra „wasza nadzieja” (jeden tekst masorecki)

Księga Hioba 41:11 „że odpłacę” kontra „i będę bezpieczny”

Księga Hioba 41:22 „osłabienie lub przerażenie” (badacze nie są pewni znaczenia hebrajskiego słowa) a „zniszczenie”

Księga Hioba 42:11 „srebrnik” (teksty masoreckie i Symmachus) kontra „baranek” (Septuaginta) (W tłumaczeniu Septuaginty autorstwa Lancelota znajduje się przypis, że może to być moneta z wybitym wizerunkiem baranka.) (Rabin Akiba i Qimchi twierdzą, że odnosi się to do pieniędzy.)

Księga Hioba 42:16 „140 lat” (tekst masorecki) a „240 lat” (Septuaginta) a „248 lat” (manuskrypt Aleksandryjski)

Księga Hioba 42:17 „pełen dni” (wersja masorecka i wersja Akwili (126 r. n.e.)) a „pełen dni: i jest napisane, że zmartwychwstanie wraz z tymi, których Pan wskrzesza” (Septuaginta i Teodocjon)

Księga Hioba 42:17+ (brak) a „W księdze syryjskiej ten człowiek jest opisany jako mieszkający w krainie Ausis, na granicy Idumei i Arabii; a imię jego dawniej brzmiało Jobab; po poślubieniu arabskiej żony spłodził syna, którego imię brzmiało Ennon. A on sam był synem swojego ojca Zare, jednego z synów Ezawa, oraz swojej matki Bosorry, tak że był piątym potomkiem Abrahama. A oto królowie, którzy panowali w Edomie, nad którym on również sprawował władzę: najpierw Balak, syn Beora (Semphor w rękopisie aleksandryjskim), a imię jego miasta brzmiało Dennaba; po Balaku panował Jobab, zwany Jobem; po nim Asom, który sprawował władzę nad krajem Taeman; a po nim Adad, syn Barada, który zniszczył Madiam na równinie Moabu; a miasto jego nazywało się Gethaim. A jego przyjaciele, którzy do niego przybyli, to Elifaz z potomków Ezawa, król Temanitów, Baldad, władca Sauchaean, oraz Sofar, król Minaean.”

Bibliografia dotycząca tego pytania: tłumaczenie hebrajskie pochodzi z „Literal Translation” Jaya P. Greena, a tłumaczenie Septuaginty – z przekładu Sir Lancelota C.L. Brentona pt. „The Septuagint: Greek and English”. Wykorzystano również „The Expositor’s Bible Commentary” oraz przypisy w Bibliach NASB 1995, NIV 1985, NKJV i NRSV.