< Pytanie biblijne z Nowego Testamentu

Pytanie: Jeśli Jezus jest jedyną drogą do nieba, to dlaczego został ukrzyżowany tak długo po początku historii? Jeśli jest jedyną drogą, dlaczego nie został wysłany na ziemię po pierwszym grzechu, aby zostać ukrzyżowanym za grzechy świata?

Odp.: Zadajesz ważne pytanie, ale pozwól mi je nieco rozszerzyć. Dlaczego Jezus został wysłany właśnie w tym konkretnym czasie, a nie wcześniej ani później? List do Rzymian 5:6 mówi: „Oto bowiem w odpowiednim czasie... Chrystus umarł za bezbożnych”. Chociaż Biblia nie wyjaśnia, dlaczego był to najlepszy moment, możemy snuć domysły.

Nie za wcześnie: Ktoś kiedyś zapytał mnie: „Dlaczego Bóg po prostu nie zstąpi i nie objawi się wszystkim?”. Odpowiedziałem, że gdyby Bóg zstąpił w całej swojej chwale, zostalibyśmy zniszczeni. Ale Bóg jest Wszechmocny i mógłby zstąpić, zasłaniając wystarczającą część swojej chwały, aby Jego bezpośrednia obecność nas nie zniszczyła. Gdyby zstąpił w sposób, który zmusiłby nas do wiary, to skąd mielibyśmy wiarę lub wolną wolę, by podjąć decyzję niepodlegającą przymusowi? Gdyby jednak Bóg zstąpił w sposób, w którym część Jego chwały byłaby zasłonięta, i dał dowód na to, kim jest, ale nie w sposób tak oczywisty, że wszyscy musieliby wierzyć, czy tego chcą, czy nie, to ile razy Bóg musiałby to robić? A co, gdyby uczynił to tylko raz, 2000 lat temu?

90% ludności po Chrystusie: Szacujemy, że na Ziemi żyło dotychczas około 32 miliardów (+/- 6 miliardów) ludzi. Ponad 90% z nich żyło po czasach Chrystusa.

Sprawiedliwość wobec tych, którzy żyli wcześniej: Bóg ocenia ludzi na podstawie prawdy, jaką posiadają; grzech nie jest poczytany tam, gdzie nie ma prawa (Rzymian 4:15; 5:13). Tak więc ludzie, którzy żyli przed Chrystusem, tacy jak Abraham, Dawid itp., mogli zostać zbawieni przez Chrystusa, mimo że Chrystus jeszcze nie przyszedł.

Spokojniejszy okres: Czasy Chrystusa były okresem względnego spokoju w porównaniu z okresami wcześniejszymi, charakteryzującymi się podbojami rzymskimi, oraz późniejszymi, , w których toczyły się wojny rzymsko-partskie, a europejscy barbarzyńcy najeżdżali Cesarstwo Rzymskie. Więcej informacji na temat wojen z tamtych czasów można znaleźć na stronie www.BibleQuery.org/History/Calamities/Wars.html, jeśli ktoś jest tym zainteresowany.

Najlepszy czas na ekspansję: Rzymianie zbudowali rozległą sieć dróg, a gdyby Jezus przyszedł przed tym okresem, szerzenie Ewangelii na różne tereny byłoby znacznie trudniejsze.

Zachowanie materiałów: Gdyby miało to miejsce znacznie wcześniej, moglibyśmy dysponować znacznie mniejszą liczbą rękopisów potwierdzających wiarygodność Nowego Testamentu. Gdyby miało to miejsce o kilka stuleci później, moglibyśmy mieć ich więcej, ale i tak dysponujemy ponad 10 000 greckich rękopisów i fragmentów Nowego Testamentu. Najstarszym z nich jest zresztą papirus Johna Rylandsa, datowany na lata 110–138 n.e. Oto inne rękopisy, które posiadamy.

Korzystając wyłącznie z zachowanych rękopisów, które powstały przed prześladowaniami za panowania Marka Aureliusza w 177 r. n.e., dysponujemy 97% Ewangelii św. Jana (855/878 wersetów) oraz 70% Listów Pawła i Listu do Hebrajczyków.

„Historia kościelna” Euzebiusza (318 r. n.e.), księga 1, rozdz. 2, str. 84, podaje inną, ale uzupełniającą odpowiedź. Autor stwierdza po prostu, że Ewangelia nie była wcześniej głoszona , ponieważ grzeszna ludzkość nie była jeszcze na to gotowa. Ojcowie nicejscy i postnicejscy, seria druga, tom 1, str. 84

Powiązane z tym pytanie brzmi: nawet jeśli ludzie żyli po Jezusie, to jeśli zmarli, nie słysząc ewangelii, to dla nich jest to tak samo, jakby żyli przed Jezusem. Co z nimi? Więcej na ten temat można znaleźć na stronie www.BibleQuery.org/Doctrine/NeverHeardTheGospel/WhatAboutThoseWhoDiedBeforeHearingTheGospel.html.

Pytanie: Jak Bóg mógł umrzeć?

Odp.: Jezus był w pełni człowiekiem i w pełni Bogiem. Jezus przyjął ludzką naturę, aby wypełnić swoją misję – umrzeć za nasze grzechy. To właśnie ludzka natura Jezusa została skazana na śmierć na krzyżu. Wiele zjawisk można wyjaśnić za pomocą analogii do natury, ale nie ma naturalnego odpowiednika wcielenia, kiedy to Bóg przyszedł na ziemię, aby żyć jako człowiek.

Historycznie rzecz biorąc, na ten zarzut, wysuwany przez pogan, odpowiedział Arnobiusz w dziele „Przeciw poganom” (297–303 r. n.e.), tom 1, rozdział 60, str. 430–431.

Pytanie: Przejrzałem twój artykuł pt. „Jezus jest Bogiem”. Trzeba przyznać, że nie znalazłem w nim niczego, co byłoby sprzeczne z jasną, wielokrotnie powtarzaną i oficjalną nauką mesjańską i apostolską, zgodnie z którą Jezus jest ontologicznie człowiekiem –

J 8,40, a teraz chcecie mnie zabić, człowieka [ἄνθρωπος], który powiedział wam prawdę, którą usłyszałem od Boga.

Dz 2,22–23  „Mężowie [Aνδρες] Izraela, wysłuchajcie tych słów: Jezus z Nazaretu, człowiek [ἄνδρα], którego Bóg wam potwierdził potężnymi dziełami, cudami i znakami, jakie Bóg uczynił przez Niego pośród was, jak sami wiecie – 23 tego Jezusa, wydanego zgodnie z określonym planem i przewidzeniem Bożym, wy ukrzyżowaliście i zabiliście rękami bezprawnych ludzi”

1 Kor 15:21 Bo jak przez [δι’] człowieka [ἄνθρωπος] przyszła śmierć, tak przez [δι’] człowieka [ἄνθρωπος] przyszło też zmartwychwstanie.

1 Tm 2:5 Jest bowiem jeden Bóg i jeden pośrednik między Bogiem a ludźmi, człowiek [ἄνθρωπος] Chrystus Jezus,

Mam pytanie, które moim zdaniem może dotrzeć do sedna sprawy –

Czy Jezus może w pełni, niezależnie funkcjonować BEZ wcielonego bóstwa (tak jak ty, ja i wszyscy ludzie)?

Odp.: Biblia nie mówi tego wprost, ale istnieją pewne ogólne koncepcje teologiczne, które kierują naszym myśleniem.

Jezus nie był w połowie człowiekiem, a w połowie Bogiem. Był raczej w 100% Bogiem i w 100% człowiekiem. List do Kolosan 1:19 wskazuje, że Jezus posiadał „pełnię” boskości. List do Hebrajczyków 4:15 naucza, że Jezus był człowiekiem, który mógł być kuszony pod każdym względem, i miał wszystko to, co my, z wyjątkiem tego, że był bez grzechu.

Z drugiej strony nie ma dwóch Jezusów: jednego ludzkiego i jednego boskiego. Jest tylko jeden Jezus.

Jeśli chodzi o wszystkie szczegóły dotyczące tego, jak to się odbyło, Bóg nam tego nie wyjawił; jest to część tajemnicy Wcielenia.

Pytanie: Kto dokładnie zabił Jezusa?

Odp.: Jeśli chodzi o to, kto zabił Jezusa, istnieją dwie odpowiedzi.

1. Jezusa zabili niektórzy rzymscy żołnierze pod dowództwem Poncjusza Piłata. We wszystkich grupach etnicznych są zarówno dobrzy, jak i źli ludzie, a sam fakt, że włoski namiestnik nakazał śmierć Jezusa, nie stanowi pretekstu do nienawiści wobec jakichkolwiek Włochów. Ponadto zły żydowski arcykapłan (mianowany przez Rzymian) kazał aresztować Jezusa i postawić go przed Sanhedrynem. To oni wydali Go Rzymianom. Nawiasem mówiąc, Paweł, Piotr, Jan, Mateusz, Juda i Jakub byli Żydami. Stwierdzenie, że pewna niewielka grupa Żydów była zła, nie jest bardziej antysemickie niż twierdzenie, że Hitler i jego poplecznicy byli źli, co jest antyniemieckie. (Jako pierwszy przyznam, że cały nazizm był niezwykle złym narzędziem szatana, a sam mam niemieckie korzenie. Chciałbym jednak również zaznaczyć, że wielu Amerykanów niemieckiego pochodzenia wstąpiło do wojska i walczyło przeciwko Hitlerowi.) Podobnie niektórzy Żydzi byli źli, ale inni, tacy jak Piotr i Paweł, byli dobrzy. Nawet niektórzy Żydzi, którzy nie zostali chrześcijanami, na przykład Józef Flawiusz, nadal darzyli szacunkiem Jezusa i Jego przyrodniego brata Jakuba.

2. Druga odpowiedź, równie ważna, brzmi: to ty, ja i wszyscy inni zabiliśmy Jezusa. Jezus wiedział, co się dzieje, i mógłby szybko uciec z Ogrodu Getsemani. Nikt by Jezusa nie zabił, ponieważ mógłby z łatwością uciec i zniknąć. Jednak Jezus świadomie postanowił pozostać i ponieść straszliwą śmierć na krzyżu jako ofiara za nasze grzechy. Jeśli więc chcesz kogoś obwiniać za okrutną, niesprawiedliwą śmierć, która dała nam cudowny dar życia wiecznego, obwiniaj Jezusa!

„Skierujmy nasze oczy na Jezusa, autora i doskonałego wyznawcę naszej wiary, który dla radości, która Go czekała, znosił krzyż, nie zważając na jego hańbę, i zasiadł po prawicy tronu Boga.” (List do Hebrajczyków 12:2 NIV)

P: Kiedy ludzie zaczęli datować wydarzenia według roku, w którym rzekomo urodził się Jezus?

Odp.: Wcześniej ludzie zazwyczaj datowali wydarzenia według roku panowania króla. Inni datowali je od rzekomego roku stworzenia Adama, czyli 1 września 5509 r. p.n.e.

W sceptycznym „Przewodniku po Biblii” Asimova (str. 786) napisano, że w czasach Jezusa Rzymianie liczyli lata według „A.U.C.”, czyli od założenia miasta [Rzymu]. Rzym został założony w 753 r. p.n.e. Na str. 787 Asimov pisze, że błędnie sądzono, iż Chrystus narodził się w 1 r. n.e., a pogląd ten wyznawał scytyjski mnich- astronom Dionizy Exiguus z Rzymu, który zmarł ok. 544 r. n.e. W książce „Manuscripts of the Greek Bible” (str. 49) napisano, że datowanie wydarzeń od czasu narodzin Chrystusa zostało wprowadzone przez Hipolita w III wieku. Nie zostało to powszechnie przyjęte, ponieważ niektórzy bizantyjscy skrybowie stosowali ten system dopiero od XIV wieku. Ponadto w „Pierwszej apologii” Justyna Męczennika, rozdz. 46, str. 178, choć nie jest to oficjalny system datowania, wspomniano, że Jezus urodził się 150 lat temu.

Pytanie: Skąd w Nowym Testamencie wzięły się terminy „Stary i Nowy Testament”?

Odp.: Najprawdopodobniej Tertulian jako pierwszy ukuł te słowa w języku łacińskim w 207 r. n.e. w swoim dziele „Przeciw Marcionowi”, księga 4, rozdział 6.

P: Jak mam bronić następującego stwierdzenia: Ewangelie zawierają pewną prawdę, jednak skrybowie z II wieku dodali do nich fragmenty, aby stworzyć wizerunek Jezusa, którego chrześcijanie z I wieku nigdy nie znali. Innymi słowy, fizyczne zmartwychwstanie oraz przedstawienie Jezusa jako „Syna Bożego” zostały dodane później, w znacznym odstępie od wydarzeń, które miały miejsce.

O: Pozwól, że najpierw przeformułuję twoje pytanie, a potem na nie odpowiem. Sceptycy często twierdzą, że autorzy nie napisali tego, co napisali, nawet jeśli nie ma ku temu żadnych podstaw. Jak więc obiektywna osoba mogłaby stwierdzić, czy wyrażenie „Syn Boży” było znane chrześcijanom z I wieku, czy też nie?

a) Po pierwsze, należy zdać sobie sprawę, że ciężar dowodu spoczywa na tych, którzy kwestionują autentyczność tekstu. Jeśli nie są w stanie przedstawić żadnych dowodów, możemy na tym zakończyć.

b) Po drugie, musieliby dodać wyrażenie „Syn Boży” w wielu miejscach, ponieważ jest ono powszechne w Nowym Testamencie. Oprócz Mk 1,1 pojawia się ono w następujących miejscach w samych tylko ewangeliach, w Apokalipsie oraz w listach niepaulińskich.

Mt 3,17; 17,5; Mk 1,11; Łk 9,35; 2 P 1,17 (Ojciec mówi: „To jest mój umiłowany Syn”)

Mt 4,3.6; 8,29; 14,33; 16,16; 26,63; 27,40.43.54

Mk 3:11; 5:7; 15:39

Łk 1:32,35; 4:3,9,41; 8:28; 22:70

J 1:18, 34, 49; 3:16, 17, 18, 35; 5:23 (domyślnie); 5:25; 6:69; 9:35; 10:36; 11:4, 27; 17:1 (domyślnie); 19:7; 20:31; 1 J 1:3,7; 2:22,23 (domyślnie); 3:8,23; 4:9,10,14,15; 5:5,9,10 (2 razy), 11,12,13 (2 razy), 20; 2 J 3,9; Ap 2:18.

c) Nie musimy jednak na tym poprzestać. Jakie dowody na to, że chrześcijanie wierzyli, iż Jezus był Synem Bożym, moglibyśmy posiadać, skoro kopie Biblii pojawiły się dopiero w 117 r. n.e.? Mamy pisarzy wczesnego Kościoła.

„Ale o swoim Synu Pan powiedział tak: Ty jesteś moim Synem, dzisiaj Cię zrodziłem”. 1 List Klemensa, rozdz. 36, str. 15. Klemens Rzymski pisał w latach 96–98 n.e., co do daty jesteśmy całkowicie pewni. Pierwszy wiek zakończył się pod koniec roku 100 n.e., więc to obala to twierdzenie.

Wzmianka o „Jego Synu, zgodnie z relacją/ekonomią istniejącą między nimi”. „Mathetes do Diognetusa”, rozdz. 8, str. 28 (ok. 130–200 r. n.e.)

„Oddał swojego Syna jako okup za nas…” Mathetes do Diognetusa, rozdz. 8, str. 28 (ok. 130–200 r. n.e.)

„Ten, który będąc odwieczny, jest dziś nazywany/uznawany za Syna” – „Mathetes do Diognetusa”, rozdz. 11, str. 29

„przez swego Jednorodzonego Syna Jezusa Chrystusa” Męczeństwo Polikarpa, rozdz. 20, str. 43

„Jezus Chrystus… będący zarówno Synem Człowieczym, jak i Synem Bożym” List Ignacego do Efezjan, rozdz. 20, str. 58 (Nie wiemy, kiedy Ignacy, uczeń apostoła Jana, napisał ten tekst, ale zmarł on albo w 107, albo w 116 r. n.e.)

Jezus ogłosił się Synem Bożym. List Barnaby, rozdz. 7, str. 141 (ok. 70–130 r. n.e.). Zob. również rozdz. 5, str. 139, 140; rozdz. 12, str. 145

„Bóg i Ojciec naszego Pana Jezusa Chrystusa oraz sam Jezus Chrystus, który jest Synem Bożym…” List Polikarpa do Filipian, rozdział 12, str. 35. Nie wiemy, kiedy Polikarp to napisał, ale poniósł śmierć męczeńską w 155 r. n.e. Ireneusz, piszący w latach 182–188 n.e., wspomina o Liście Polikarpa do Filipian w swoim dziele „Przeciw herezjom”, księga 3, rozdz. 3.4, str. 416.

„Chrystus, który przed wiekami był nazwany Synem Bożym, … aby mógł nas oczyścić swoją krwią, … przedstawiając nas jako czystych synów przed swoim Ojcem”. Ireneusz z Lyonu (182–188 r. n.e.) w Fragmencie 39, str. 575

Czy wierzyli, że Jezus był Bogiem?

Prawdziwą kwestią sporną jest to, czy pierwsi chrześcijanie postrzegali Jezusa jako Boga. Oto dowody na to, że tak właśnie było:

Ignacy (zm. 107 lub 116 r. n.e.) często pisał o Chrystusie jako o Bogu. Na przykład w rozdziale 1 swojego listu do Efezjan wspomniał o „krwi Boga”.

Mathetes do Diognetusa (ok. 130–200 r. n.e.), uczeń apostołów, w 7. rozdziale swojego dzieła „Mathetes do Diognetusa” pisał o Chrystusie posłanym jako Król, Bóg, człowiek i zbawiciel.

Justyn Męczennik (ok. 138–165 r. n.e.)

„Słowo Mądrości, które samo w sobie jest tym Bogiem zrodzonym przez Ojca wszystkich rzeczy, …” „Dialog z Tryfonem”, rozdz. 61. Zob. rozdz. 55, 56, 59, 62–64, 66, 74–78.

Melito z Sardes (zm. 180 r. n.e.) powiedział o ukrzyżowaniu, że „Bóg został zamordowany”.

Teofil, biskup Antiochii (168–181/188 r. n.e.): „Samo bowiem Pismo Święte uczy nas, że Adam powiedział, iż usłyszał głos. A czymże innym jest ten głos, jeśli nie Słowem Bożym, które jest również Jego Synem?”. List do Autolika, księga 2, rozdz. 22.

Ireneusz z Lyonu (182–188 r. n.e.) napisał w dziele „Przeciw herezjom”, księga 3, rozdz. 19.2, str. 449: „Jezus sam w sobie jest […] Bogiem i Panem […]”.

Nawet wrogowie chrześcijaństwa świadczą, że chrześcijanie czcili Jezusa jako Boga.

Pliniusz Młodszy (namiestnik i prześladowca chrześcijan w 112 r. n.e., pisząc do cesarza Trajana): „Mieli [chrześcijanie] zwyczaj gromadzić się w określonym dniu, jeszcze przed świtem, kiedy to śpiewali na przemian wersety hymnu ku czci Chrystusa, jakby był bogiem, i zobowiązali się uroczystą przysięgą, że nie będą popełniać żadnych niegodziwych czynów…”.

Lucjan (satyryk z II wieku): „Chrześcijanie, jak wiadomo, do dziś czczą człowieka – tę wybitną postać, która wprowadziła ich nowatorskie obrzędy i z tego powodu została ukrzyżowana… Widzicie, te zbłąkane istoty…” („Śmierć Peregryna”, 11)

Jest to istotne, ponieważ oficjalne rzymskie zapytanie stwierdza, że chrześcijanie czcili Chrystusa jako Boga już w 112 r. n.e.

Pytanie: „Krótko mówiąc, wraz z upływem czasu apokaliptyczna koncepcja zmartwychwstania ciała przekształciła się w doktrynę nieśmiertelności duszy. Powstaje wiara w niebo i piekło – wiara, której nie ma w naukach Jezusa ani Pawła, ale która została wymyślona w późniejszych czasach przez chrześcijan, którzy zdali sobie sprawę, że królestwo Boże nigdy nie nadejdzie na tę ziemię. Wiara ta stała się standardową nauką chrześcijańską, na wieki wieków”. *Jesus, Interrupted*, str. 266

Odp.: Ponownie przeczytałem fragmenty wokół tego cytatu, aby upewnić się, że dobrze zrozumiałem, iż Ehrman uważa, że pierwsi chrześcijanie nie wierzyli w niebo ani w piekło. Nie jest do końca jasne, czy Ehrman twierdzi również, że późniejsi chrześcijanie wymyślili również nieśmiertelność duszy, ale niezależnie od tego mówi on, że nie były one znane Jezusowi, Pawłowi ani – jak można przypuszczać – pierwszym chrześcijanom.

Być może nie powinienem był, ale byłem zszokowany pozorną niewiedzą tego rzekomego eksperta od Nowego Testamentu. Porozmawiajmy najpierw o nieśmiertelności duszy. Już na długo przed czasami Mojżesza Egipcjanie balsamowali swoje zwłoki, tworząc mumie, ponieważ wierzyli w nieśmiertelność duszy. Starożytni Sumerowie w swoim micie o Inannie i Dumuzim wykazywali powszechnie przyjęte przekonanie o nieśmiertelności duszy. Również sumeryjski poemat o Dilmunie, datowany na 2400 r. p.n.e., wspomina o miejscu zwanym Dilmun, gdzie przebywali bogowie oraz Ziusudra – człowiek, który osiągnął nieśmiertelność. Wiele pism żydowskich sprzed czasów Jezusa, w tym 2 Księga Machabejska 12:44 i 1 Księga Henocha, mówi o tym, że zmarli są świadomi. W Starym Testamencie, w Księdze Izajasza 53:8-9, cierpiący sługa został odcięty od żyjących i „przydzielono mu grób wśród bezbożnych”, jednak w wersecie 53:10 czytamy: „ujrzy potomstwo i przedłuży swoje dni”. Nawet 1 List do Koryntian, księga, co do której Ehrman przyznaje, że została napisana przez Pawła, zawiera cały rozdział poświęcony zmartwychwstaniu (rozdział 15). Paweł porusza również temat naszej nieśmiertelności w 2 Liście do Koryntian 5:1-8. Nawet – ulubieni przez Ehrmana gnostycy – wierzyli w transcendentne, niematerialne życie pozagrobowe dla ludzi duchowych.

Jeśli chodzi o niebo i piekło, Grecy i Rzymianie mieli pola elizejskie dla błogosławionych oraz Tartarus dla potępionych. Pisma żydowskie sprzed Chrystusa, takie jak 1 Księga Henocha, mówią o dwóch częściach Szeolu (grobu): więzieniu dla niegodziwych i raju dla sprawiedliwych. Jezus w ewangeliach faktycznie częściej mówił o piekle niż o niebie. Ciekawe jest to, że Jezus używa znanego terminu „raj” w rozmowie z złoczyńcą na krzyżu. 1 List Piotra 3:19 wspomina o duchach w więzieniu.

Podsumowując, wielu pogan wierzyło w nieśmiertelność duszy oraz w pewną formę nieba i piekła. Żydzi przed Chrystusem wierzyli w więzienie i raj. Wczesne listy Pawła nauczały o nieśmiertelności, niebie i piekle. Nawet gnostycy wierzyli w niematerialne życie pozagrobowe dla siebie samych. Jednak, co niewiarygodne, Ehrman twierdzi, że nieśmiertelność duszy oraz niematerialne niebo i piekło są „późniejszymi wymysłami” chrześcijan.

Pytanie: Jakie dowody, poza rękopisami biblijnymi, wskazują, że pierwsi chrześcijanie wierzyli, iż Jezus umarł jako okup za nasze grzechy?

Odp.: Chociaż ciężar dowodu spoczywa na tych, którzy zarzucają zafałszowanie tekstów i powinni przedstawić dowody na poparcie swoich zarzutów, oto dowody pochodzące od wczesnochrześcijańskich pisarzy, że pierwsi chrześcijanie wierzyli, iż Jezus umarł jako okup w celu odpokutowania za nasze grzechy.

„Jakże cenna jest dla Boga ta krew [Jezusa], która, przelana dla naszego zbawienia, objawiła łaskę pokuty przed całym światem”. 1 List Klemensa, rozdz. 7, str. 7 (96–98 r. n.e.)

„Dał swojego własnego Syna jako okup za nas…” Mathetes do Diognetusa, rozdz. 8, str. 28 (ok. 130–200 r. n.e.)

„…Panie Jezu Chryste, który za nasze grzechy cierpiałeś aż do śmierci, [ale] «którego Bóg wzbudził z martwych, rozluźniając więzy grobu»”. List Polikarpa do Filipian, rozdz. 1, str. 33 (Polikarp poniósł śmierć męczeńską ok. 155 r. n.e.)

Zobacz plik www.BibleQuery.org/History/ChurchHistory/WhatEarlyChristiansTaughtOnDoctrine.html (lub .docx), zawierający cytaty sprzed 325 r. n.e. autorstwa Melitona z Sardes (170–180 r. n.e.), Klemensa z Aleksandrii (193–217/220 r. n.e.), Tertuliana (198–220 r. n.e.), Hipolita (225–235/6 r. n.e.), Cypriana z Kartaginy (ok. 246–258 r. n.e.) oraz Atanazego (318 r. n.e.). Istnieją również inne cytaty dotyczące Jezusa cierpiącego za nas i umierającego za nas.

P: Jakie dowody, poza rękopisami biblijnymi, wskazują na to, że pierwsi chrześcijanie wierzyli w zmartwychwstanie Jezusa?

Odp.: Ciężar dowodu spoczywa na tych, którzy uważają, że były to dodatki do Biblii – to oni muszą przedstawić dowody na to, że zostały one dodane później. Oto jednak dowody pochodzące od wczesnochrześcijańskich pisarzy, świadczące o tym, że pierwsi chrześcijanie wierzyli, iż Jezus zmartwychwstał.

„Zastanówmy się, umiłowani, jak Pan nieustannie udowadnia nam, że nastąpi przyszłe zmartwychwstanie, którego pierwociną uczynił Pana Jezusa Chrystusa, wskrzeszając Go z martwych”. 1 List Klemensa, rozdz. 24, str. 11 (96–98 r. n.e.)

Jezus zmartwychwstał. List Barnaby, rozdz. 15, str. 147 (ok. 70–130 r. n.e.)

„…Pan Jezus Chrystus, który za nasze grzechy cierpiał aż do śmierci, [ale] «którego Bóg wzbudził z martwych, rozluźniając więzy grobu»”. List Polikarpa do Filipian, rozdz. 1, str. 33 (Polikarp poniósł śmierć męczeńską ok. 155 r. n.e.)

„Jezus Chrystus, … w swoim cierpieniu i zmartwychwstaniu”. List Ignacego do Efezjan, rozdz. 20, str. 57

Narodziny, męka i zmartwychwstanie Jezusa. List Ignacego do Magnezyjczyków, rozdz. 11, str. 64

Ireneusz, „Przeciw herezjom” 5:7:1. (182–188 r. n.e.) „Tak więc, podobnie jak Chrystus zmartwychwstał w ciele i pokazał swoim uczniom ślady gwoździ oraz ranę w boku (a są to znaki tego ciała, które zmartwychwstało), tak «On również», jak jest powiedziane, «wskrzesi nas swoją mocą»”.

Pytanie: Niektórzy liberalni krytycy uważają, że choć siedem listów Pawła zostało napisanych przez tego samego autora (Rz, 1 i 2 Kor, Ga, Flp, 1 Tes, Flm), to twierdzą oni, że pozostałe siedem listów pochodzi od różnych autorów (Ef, Kol, 2 Tes, 1 i 2 Tm, Tt oraz Hbr). Oczywiście List do Hebrajczyków nie twierdzi, że został napisany przez Pawła.

Odp.: Podają cztery powody, dla których wysuwają te twierdzenia. Żaden z tych powodów nie jest jednak przekonujący.

Długość długich zdań (List do Efezjan i List do Kolosan): Oryginalny grecki tekst Nowego Testamentu nie zawierał znaków interpunkcyjnych, więc oszacowanie długości zdań jest problematyczne. Zakładając jednak, że uczeni nie mają co do tego wątpliwości, fragmenty Listu do Efezjan 1:3–6, 1:7–10, 1:11–12 oraz 13–14 nie stanowią jednego, lecz cztery zdania, zgodnie z publikacją Alanda i in. „The Greek New Testament”, 4. poprawione wydanie (1998). To samo stwierdza „Novum Testamentum Graece” Nestle’a i Alanda (1993). Ehrman nigdy nie podał źródła, na podstawie którego z całą pewnością stwierdził, że był to tylko jeden zdanie. Jednak 23 lata wcześniej, w trzecim wydaniu „The Greek New Testament” autorstwa Alanda i innych z 1975 r., fragmenty te przedstawiono jako jedno zdanie, więc przypuszczam, że Ehrman korzystał ze znacznie starszej, nieaktualnej wersji. Z drugiej strony jednak oryginalny tekst grecki nie zawierał znaków interpunkcyjnych, więc opieranie argumentacji na tym, gdzie według ludzi z końca XX wieku powinny znajdować się kropki – zanim zmienili zdanie – jest w najlepszym razie wątpliwym argumentem.

Średnia długość zdania (List do Efezjan i List do Kolosan): Biorąc pod uwagę sposób, w jaki współcześni badacze próbują dzielić zdania, średnia długość zdania w Liście do Efezjan i Liście do Kolosan (odpowiednio 37,3 i 35,2 słów) jest dłuższa niż średnia długość zdania w innych księgach (25,8, 23,4, 26,0; 21,7; 26,7; 29; 31,7; 22,7; 23,2; 24,2 oraz 25,8) w pozostałych listach Pawła, w kolejności. Jednak średnia długość zdania wynosi odpowiednio 35,8, 35,6 i 32 słów w Liście do Rzymian 1–5, 1 Liście do Koryntian 1 oraz 2 Liście do Koryntian 6–10. Istnieje więc niewielka różnica między krótszymi, ale głębokimi księgami Listu do Efezjan i Listu do Kolosan a Listem do Rzymian 1–5, 1 Listem do Koryntian 1 i 2 Listem do Koryntian 6–10.

Różne słowa (2 Tes, 1, 2 Tm, Tt): Można by zapoznać się z moimi pismami na temat rękopisów Nowego Testamentu, kultów i relacji z Bogiem, a następnie zastosować tę samą metodę, by dojść do wniosku, że byłem trzema różnymi osobami. Ludzie używają różnych słów, omawiając różne tematy. Ma to znaczenie tylko wtedy, gdy istnieją różne możliwości wyboru słów na określenie tej samej rzeczy, a preferowane są różne warianty słowne. Na przykład we wcześniejszych listach skierowanych do całych zborów pojawia się więcej imion. Czy zatem imiona należy wykluczyć z liczenia? W listach pasterskich Paweł wspomina o matce i babce Tymoteusza, a także o Tymoteuszu i Tytusie mianujących starszych i diakonów – czy zatem te fragmenty należy pominąć? Po pewnym czasie trwania prześladowań Paweł w listach pasterskich częściej porusza temat opieki nad wdowami niż we wcześniejszych listach. Czy zatem należy to pominąć? – i tak dalej.

Opis wiary: Twierdzono, że w wcześniejszych listach Pawła wiara oznacza ufne przyjęcie śmierci Chrystusa, a w późniejszych listach – zbiór przekonań i idei dogmatycznych. W rzeczywistości oznacza ona jedno i drugie w obu zestawach listów. Oznacza zbiór przekonań i idei w Ga 1,23; Ef 4,5; Ef 4,13

Oznacza ona przyjęcie śmierci Chrystusa w 2 Tm 1,5; 2 Tm 3,15; Tt 3,15

Wiara oznaczająca przekonania doktrynalne we wcześniejszych listach Pawła

Gal 1,23: „Słyszeli tylko, że: «Ten, który niegdyś nas prześladował, teraz głosi wiarę, którą kiedyś starał się zniszczyć»”.

Ef 4,5: „jeden Pan, jedna wiara, jeden chrzest”

Ef 4:13 „aż wszyscy osiągniemy jedność w wierze i w poznaniu Syna Bożego oraz dojrzejemy”,

Wiara jako ufne przyjęcie w późniejszych listach Pawła

2 Tm 1,5: „Przypomina mi się twoja szczera wiara, która najpierw była w twojej babce Lois i w twojej matce Eunice, a jestem przekonany, że teraz jest też w tobie”.

2 Tm 3:15 „które mogą uczynić cię mądrym ku zbawieniu przez wiarę w Chrystusa Jezusa”.

Tyt 3:15 „Pozdrów tych, którzy nas miłują w wierze”.

Wiarę można rozumieć w jeden lub w oba sposoby

1 Kor 15:1-2,14,17 „A teraz, bracia, pragnę wam przypomnieć ewangelię, którą wam głosiłem, którą przyjęliście i na której się opieracie. Przez tę ewangelię jesteście zbawieni, jeśli tylko trwacie w słowie, które wam głosiłem. W przeciwnym razie uwierzyliście na próżno. (14) A jeśli Chrystus nie został wzbudzony z martwych, daremne jest nasze głoszenie, daremna jest też wasza wiara. Co więcej, okazujemy się wtedy fałszywymi świadkami o Bogu, ponieważ świadczyliśmy o Bogu, że wzbudził Chrystus a z martwych. … (17) A jeśli Chrystus nie został wzbudzony, wasza wiara jest daremna...” (Podkreśla to zarówno doktrynę zmartwychwstania Chrystusa, jak i Jego śmierci.)

Gal 3:7 „ci, którzy są z wiary”

Gal 3:12 „Prawo nie opiera się na wierze”

Gal 3:23 „przed nadejściem wiary”

Ef 1:15 „słysząc o waszej wierze w Pana Jezusa”

Ef 2:8 „Z łaski bowiem zostaliście zbawieni przez wiarę”

2 Tm 2:18 „odstąpili od prawdy. […] niszczą wiarę niektórych”

Tyt 1:4 „syn w naszej wspólnej wierze”

Autor nie próbował więc wykazać żadnych podstaw do rozdzielenia listów Pawła, poza odwołaniem się do krytycznych badaczy, którym nie udało się wykazać żadnych podstaw do rozróżnienia. Jednak samo wykazanie istnienia różnic nie byłoby wystarczające; należałoby raczej wykazać, że różnice te wykraczają poza to, czego można by się spodziewać, biorąc pod uwagę odmienną grupę odbiorców, różne tematy oraz późniejszy okres w życiu Pawła.

Pytanie: Na czym polega krytyka biblijna Ewangelii? Co oznacza krytyka tekstu? Jaka jest różnica między krytyką wyższą a krytyką niższą? Które z tych rodzajów są obecnie akceptowane?

Odp.: Istnieją dwie formy krytyki tekstu: tzw. niższa i wyższa. Najpierw przyjrzymy się, jak odnoszą się one do chrześcijaństwa i Biblii, a następnie zastosujemy te same zasady do islamu i Koranu.

Niższa krytyka tekstu Biblii uznaje istnienie wariantów rękopisów w Piśmie Świętym i dąży do ustalenia najdokładniejszej wersji, ponieważ nie dysponujemy oryginałami. Jesteśmy prawie pewni co do 97% każdego słowa Nowego Testamentu, a większość pozostałych to nieistotne różnice obejmujące jedno lub dwa słowa, które nie zmieniają znaczenia. Niepewności dotyczące rękopisów Nowego Testamentu można obejrzeć na stronie www.biblequery.org. Poszukaj sekcji „Pytania i odpowiedzi” przy każdej księdze, a na dole znajdziesz link do różnic między rękopisami. Na przykład warianty w Ewangelii Mateusza znajdują się pod adresem www.biblequery.org/Matthew Manuscripts.html (lub .doc).

Wyższa krytyka tekstu Biblii jest przeznaczona dla sceptyków, którzy kwestionują, jakie księgi lub fragmenty powinny znaleźć się w Piśmie Świętym. Chrześcijanie podchodzą do wariantów tekstu Pisma Świętego inaczej niż muzułmanie, ponieważ dla chrześcijan ważne jest znaczenie, a nie poszczególne słowa. Natomiast dla muzułmanów ważne są poszczególne słowa i spółgłoski.

W świecie muzułmańskim istnieje również niższa i wyższa krytyka tekstu.

Niższa krytyka tekstu Koranu polega na ustaleniu, czy wersja Warsha, czy Hafsa jest najbliższa arabskiemu językowi, jakim posługiwano się pierwotnie. Oto, jak wygląda „niższa krytyka tekstu ” w odniesieniu do Koranu. W Jemenie odkryto ponad 15 000 stron starożytnego tekstu Koranu. Według artykułu opublikowanego w magazynie „Atlantic Monthly” ze stycznia 1999 r. (str. 43–56): „Niektóre ze stron pergaminowych ze jemeńskiego zbioru wydawały się pochodzić z VII i VIII wieku n.e., czyli z pierwszych dwóch stuleci islamu – były to, innymi słowy, fragmenty prawdopodobnie najstarszych zachowanych egzemplarzy Koranu. Co więcej, niektóre z tych fragmentów ujawniły niewielkie, ale intrygujące odstępstwa od standardowego tekstu Koranu. Takie odstępstwa, choć nie są zaskoczeniem dla historyków tekstu, stoją w niepokojącej sprzeczności z ortodoksyjnym przekonaniem muzułmanów, że Koran w postaci, w jakiej dotarł do nas dzisiaj, jest po prostu doskonałym, ponadczasowym i niezmiennym Słowem Bożym”. Niektóre z tych różnic można obejrzeć na stronie www.QuranText.org

Wyższa krytyka tekstu Koranu: Oto dwa typowe przykłady oraz jeden dominujący.

‘Ubai bin Ka’b, jeden z sekretarzy Mahometa, posiada dodatkowe sury i pomija około 12 sur występujących w dzisiejszym Koranie (The Fihrist, str. 61, przypisy 43–48). Abu Musa z Basry również posiadał tekst identyczny z tekstem ‘Ubai’ego. (Suyuti, Itqan I, s. 65; Ibn Abi Dawud, Masahif, s. 180–181, a także Noeldeke, Geschichte des Quran’s, s. 33–38.)

W wersji Ibn Mas’uda brakuje sury 114 (The Fihrist, str. 57). Ibn Mas’ud był osobistym sekretarzem Mahometa. Mahomet polecił innym, aby uczyli się Koranu od Ibn Mas’uda i trzech innych osób (Bukhari, tom 6, nr 521). Pominięcie sur 113 i 114 nie było przypadkowe. Podaje się, że Ibn Mas’ud powiedział: „Te dwie sury-zaklęcia [113, 114] nie pochodzą z Księgi Boga!” [www.answering-islam.org/Quran/Text/distortion.html]

To, co muzułmanie nazywają „wersetami szatańskimi”, znajduje się w surze 53. Według poniższych źródeł Mahomet pierwotnie recytował surę 53:19–20 w następujący sposób: „Czy widzieliście Lat, i ‘Uzza, I jeszcze jedną, trzecią (boginię), Manat? To są wyniosłe żurawie (pośredniczki), na których wstawiennictwo należy liczyć.” (oryginał) w porównaniu z: „Czy widzieliście Lat, ‘Uzzę i jeszcze jedną, trzecią (boginię), Manat? Coż! Dla was płeć męska, a dla niego płeć żeńska? Oto byłby to rzeczywiście podział najbardziej niesprawiedliwy.”

Oto wcześni pisarze muzułmańscy, którzy to udokumentowali.

Al-Wahidi/Wakidi (zm. 207/823 r. n.e.) napisał dzieło „Asbab al-Nozul”.

Ibn Sa’ad/Sa’d (zm. 230/845 r. n.e.) znał dzieło al-Wahidiego, ale sam był biografem, który napisał 15-tomowe dzieło „Kitab al-Tabaqat al-Kabir”.

Ibn Isaq/Ishaq (zm. 145/767 lub 151/773 r. n.e.) był sunnitą należącym do szkoły szafiickiej, który później założył własną, krótkotrwałą szkołę. Napisał „Sirat Rasullallah” („Życie Proroka Allaha”)

Ibn Dżarir al-Tabari (zm. 923 r. n.e.) był sunnitą należącym do szkoły szafiickiej, który napisał 38-tomową „Historię świata islamu” sięgającą roku 915 n.e. Nadano mu tytuł „szejka komentatorów”. W tomie 6, na stronach 108–110, pisze on:

Abu Ma’shar z Chorasanu (787–885 r. n.e.)

Ibn Abi Hatim

Ibn al-Mundhir

Ibn Hajar z Asqalaanu (773–852 r. H.)

Ibn Mardauyah

Musa ibn ‘Uqba

Słynny komentarz Zamakhshariego do sury 22:52. (1070–1143 n.e.)

Pierwsze sześć pozycji pochodzi z książki „The Book of the Major Classes”, przetłumaczonej przez S. Moinula ‘Haqa.

Pytanie: Dlaczego krytyka biblijna [rzekomo] nie istniała we wczesnym Kościele? A może pojawiały się pytania i kwestie krytyczne, podobne do tych, z którymi mamy do czynienia w dzisiejszych czasach, ale miały one wówczas marginalne znaczenie?

Odp.: Nie było tak. Poniższa odpowiedź nie tylko wyjaśni tę kwestię, ale także pozwoli porównać ją z sytuacją w islamie. Odpowiedź na to pytanie składa się z trzech części. Jakie znaczenie przywiązywali pierwsi chrześcijanie do treści Pisma Świętego, jak bardzo dbali o jego dokładność oraz jakie były wówczas istotne kwestie krytyczne, różniące się od tych, z którymi mamy do czynienia dzisiaj?

1. Treść Pisma Świętego: Chrześcijanie w pełni uświadomili sobie znaczenie treści Pisma Świętego, gdy heretyk Marcion zaczął tworzyć własną Biblię. Marcion zmarł około 170 r. n.e. Oto, co na ten temat sądził Tertulian. Należy zauważyć, że do usuwania atramentu używano „gąbki”, podobnej do naszej współczesnej gumki do mazania.

Tertulian (205 r. n.e.) „Gdyż poprzez obraz trwałości ludzkiego przymierza bronił on boskiego testamentu. «Obietnice zostały dane Abrahamowi i jego potomstwu. Nie powiedział «potomstwu», jakby chodziło o wielu, ale jakby o jednego: «twojemu potomstwu», którym jest Chrystus». Hańba gąbce Marciona! Ale w rzeczywistości nie ma sensu rozwodzić się nad tym, co wymazał”. Pięć ksiąg przeciwko Marcionowi, księga 5, rozdz. 4, str. 435

2. Przekaz Pisma Świętego. Chrześcijanie troszczyli się również o dokładność Pisma Świętego. Musieli to robić, ponieważ niewierzący mogli (i faktycznie to robili) fałszować niektóre fragmenty. Oto kilka przykładów.

Justyn Męczennik (ok. 138–165 r. n.e.) twierdzi, że Żydzi błędnie zacytowali Psalm 96, ponieważ pominęli frazę „z lasu”. W rzeczywistości to Justyn popełnia tu błąd, a hebrajski tekst masorecki nie zawiera sformułowania „z lasu”. „Dialog z Tryfonem, Żydem”, rozdz. 73, str. 235

Justyn Męczennik (ok. 138–165 r. n.e.): „Przyjaciele moi, odwołuję się teraz do Pism Świętych zgodnie z interpretacją Siedemdziesiątych; gdy bowiem cytowałem je wcześniej tak, jak je posiadacie , sprawdzałem was [aby ustalić], jakie macie nastawienie”. „Dialog z Tryfonem, Żydem”, rozdz. 87, str. 268

Ireneusz z Lyonu (182–188 r. n.e.) „Ta interpretacja [Siedemdziesięciu] tych Pism powstała przed zstąpieniem naszego Pana [na ziemię] i pojawiła się, zanim pojawili się chrześcijanie – albowiem nasz Pan narodził się około czterdziestego pierwszego roku panowania Augusta; ale znacznie wcześniej żył Ptolemeusz, za którego panowania Pisma zostały zinterpretowane; –[skoro tak jest, mówię,] rzeczywiście okazuje się, że ci ludzie są bezczelni i zarozumiali, którzy teraz wykazują chęć tworzenia odmiennych tłumaczeń, podczas gdy my obalamy ich argumenty na podstawie tych Pism i skłaniamy ich do wiary w przyjście Syna Bożego”. Ireneusz, „Przeciw herezjom”, księga 3, rozdz. 21.3, str. 452

Kajus (190–217 r. n.e.) twierdzi, że heretycy bezczelnie fałszowali Pismo Święte. Rozdział 3, str. 602: „A co do tych ludzi, którzy nadużywają sztuki niewierzących, by ugruntować swoją heretycką doktrynę, i poprzez podstępy bezbożnych zniekształcają prostą wiarę Pisma Świętego, cóż trzeba dodawać, że nie są oni bliscy wierze? Z tego właśnie powodu bezczelnie sięgnęli po Pismo Święte, twierdząc, że je poprawili. A że nie twierdzę tego fałszywie, może to sprawdzić każdy, kto zechce. Gdyby bowiem ktoś zechciał zebrać i porównać wszystkie ich kopie, znalazłby między nimi wiele rozbieżności. Kopie Asklepiadesa, w każdym razie, okażą się niezgodne z kopiami Teodota. A takich kopii jest wiele, ponieważ ich uczniowie z wielką gorliwością wprowadzali tak zwane poprawki, czyli zniekształcenia wprowadzone przez każdego z nich. Ponadto kopie Hermofilusa nie zgadzają się z nimi; a jeśli chodzi o kopie Apolloniusza, to nie są one spójne nawet same w sobie. Można bowiem porównać te, które zostały przez nich przygotowane wcześniej, z tymi, które zostały później zniekształcone w konkretnym celu, i znajdzie się wiele rozbieżności. A co do wielkiej zuchwałości, jaką sugeruje to wykroczenie, jest mało prawdopodobne, by nawet oni sami nie byli tego świadomi. Albo bowiem nie wierzą, że Pisma Boże zostały podyktowane przez Ducha Świętego, i tym samym są niewiernymi; albo uważają się za mądrzejszych od Ducha Świętego, a kimże w takim razie są, jeśli nie opętanymi? Nie mogą też zaprzeczyć, że to oni są winowajcami, skoro kopie zostały spisane ich własnoręcznie; nie otrzymali też takich kopii Pism od tych, którzy jako pierwsi wprowadzili ich w wiarę, i nie są w stanie przedstawić oryginałów, z których zostały one przepisane. Niektórzy z nich nawet nie uznali za warte zachodu, by je zafałszować; po prostu zaprzeczając Prawu i Prorokom ze względu na swoją bezprawną i bezbożną doktrynę, pod pretekstem łaski, pogrążyli się w najgłębszej otchłani zatracenia”.

Tertulian (198–220 r. n.e.) twierdzi, że heretycy zafałszowali Pismo Święte. W dziele „Przepis przeciwko heretykom”, rozdz. 17, s. 251.

Orygenes (235–245 r. n.e.) omawia warianty rękopisów w „Homiliach o Jeremiaszu”, homilia 14, rozdz. 3.1, str. 137 oraz homilia 16, rozdz. 10.1, str. 177

Orygenes (235–245 r. n.e.) omawia wariant w Septuagincie dotyczący Jeremiasza 16:17. „Homilie o Jeremiaszu”, homilia 16, rozdz. 5.2, s. 172

Orygenes (ok. 227–240 r. n.e.) cytuje Księgę Estery 4:22 (Septuaginta) jako „w Księdze Estery z Septuaginty”. Komentarz Orygenesa do Ewangelii św. Jana, księga 2, rozdz. 7, s. 330.

Metodiusz (270–311/312 r. n.e.) „Skoro więc jest jasne i wszyscy o tym świadczą, że ci, którzy urodzili się z cudzołóstwa, osiągają doskonałość, nie wolno nam wyobrażać sobie, że Duch pouczał o poczęciach i narodzinach, ale raczej – być może – o tych, którzy fałszują prawdę, którzy, wypaczając Pismo Święte fałszywymi doktrynami, rodzą niedoskonałą i niedojrzałą mądrość, mieszając swój błąd z pobożnością”. „Uczta dziesięciu dziewic”, rozważanie 2, rozdz. 3, s. 314

3. Kwestie kluczowe: Wczesny Kościół borykał się z innymi problemami niż Kościół współczesny. Najważniejsze dla niego były: ochrona trzody przed surowymi prześladowaniami, odpowiadanie na argumenty różnych nurtów filozofii greckiej, odpowiadanie na zarzuty co najmniej trzydziestu różnych grup gnostyckich oraz wykazywanie fałszywości pogaństwa grecko-rzymskiego i innych form pogaństwa.

Sytuacja w islamie

W świecie muzułmańskim przyjrzyjmy się krytyce Koranu od najdawniejszych czasów, poprzez późniejszych uczonych, aż po dzień dzisiejszy.

Już od samego początku Aisza, jedna z żon Mahometa, miała obawy co do dokładności tekstu. Sura 2:238: Abu Yunus, wyzwolony niewolnik Aiszy, sporządził dla niej kopię Koranu. W surze 2:238 występowała pewna rozbieżność. „Abu Yunus, wyzwolony niewolnik Aiszy, powiedział: Aisza (niech Allah będzie z niej zadowolony) poleciła mi sporządzić dla niej kopię Koranu i powiedziała: «Gdy dojdziesz do tego wersetu: „Dbajcie o modlitwy i modlitwę w południe” (2:238), poinformuj mnie o tym»; więc gdy do niego dotarłem, poinformowałem ją, a ona podyktowała mi (w ten sposób): „Dbajcie o modlitwę, modlitwę w południe i modlitwę popołudniową oraz stójcie w prawdziwym posłuszeństwie wobec Allaha”. Aisza (niech Allah będzie z niej zadowolony) powiedziała: „Tak właśnie usłyszałam od Posłańca Allaha (niech spoczywa w pokoju i niech Allah go błogosławi)”. Sunan Nasa’i, tom 1, nr 475, str. 340

Bukhari, tom 6, księga 60, rozdział 9, nr 8, str. 10 „‘Umar powiedział: «Naszym najlepszym recytatorem Koranu jest Ubai, a naszym najlepszym sędzią jest ‘Ali; mimo to pomijamy niektóre wypowiedzi Ubai, ponieważ Ubai mówi: „Nie pomijam niczego, co usłyszałem od Posłańca Allaha”, podczas gdy Allah powiedział: „Każdy werset (Objawienie), który uchylamy lub sprawiamy, że zostaje zapomniany, zastępujemy lepszym lub podobnym do niego” … (2:106)”.

W X-wiecznym kompendium literatury islamskiej zatytułowanym „Al-Fihrist” (str. 62) czytamy: „Zgodnie z wypowiedzią Ubayy ibn Ka’ba łączna liczba wersetów Koranu wynosi 6 210. Łączna liczba sur Koranu, zgodnie z wypowiedzią ‘Ata ibn Yasara, wynosi 114; zawiera on 6 170 wersetów, 77 439 słów ( ) oraz 323 015 liter. Według wypowiedzi ‘Asima al-Jahdariego istnieje 113 sur. Łączna liczba wersetów Koranu, jak podaje Yahya ibn al-Harith al-Dhamari, wynosi 6 226, a liczba liter – 321 530.” [W oryginalnym cytacie liczby zostały zapisane słownie.]

Obecnie Koran zawiera około 78 090 słów arabskich; więcej szczegółów można znaleźć na stronie www.isos.org. W porównaniu z liczbą 77 439 słów stanowi to różnicę co najmniej 651 słów.

‘Ubai bin Ka’b, jeden z sekretarzy Mahometa, posiada dodatkowe sury, a w dzisiejszym Koranie pomija około 12 sur (The Fihrist, str. 61, przypisy 43–48). Abu Musa z Basry również posiadał tekst identyczny z tekstem Ubai’a. (Suyuti, Itqan I, s. 65; Ibn Abi Dawud, Masahif, s. 180–181, a także Noeldeke, Geschichte des Quran’s, s. 33–38.)

Obecnie istnieją dwa standardowe teksty arabskie, zwane Warsh i Hafs, i wydaje się, że niewielkie różnice między nimi nie budzą już większego niepokoju. Jednak w przeszłości muzułmanie przywiązywali większą wagę do bardziej znaczących zmian w tekście.

Oto przykłady różnic między Warsh a Hafs.

Sura 2:119 „i nie pytajcie!” (wersja Warsha. Zatwierdzona przez Ministerstwo Spraw Religijnych i Funduszy Wierzytelnych Algierii) w porównaniu z „i nie jesteście pytani” (wersja Hafsa. Kompleks Króla Fahda… Arabia Saudyjska) (www.QuranText.org/qiraat.html)

Sura 3:83 „zostaliście sprowadzeni” (wersja Warsha. Zatwierdzona przez Ministerstwo Spraw Religijnych i Funduszy Wierzytelnych Algierii) w porównaniu z „zostali sprowadzeni” (wersja Hafsa. Kompleks Króla Fahda… Arabia Saudyjska) (www.QuranText.org/qiraat.html)

Jednak dla chrześcijan ważne jest przesłanie, a nie dokładne sformułowanie. Tak więc, na przykład, jeśli armia zdobywa miasto i bierze do niewoli wiele kobiet, powinni oni zadawać sobie pytanie: „w jaki sposób Bóg chce, abym był święty i podobał się Mu”, a nie: „czy istnieje jakakolwiek niepewność co do spółgłosek”.

Pytanie: Dlaczego w Nowym Testamencie powinniśmy wierzyć w Trójcę Świętą, skoro tego słowa nie ma w Biblii?

Odp.: Słowa „Stary Testament”, „Nowy Testament”, „odkupienie” i „Wieczerza Pańska” również nie występują w Biblii, ale wierzymy również w te pojęcia. Najlepiej nie spierać się o słowa, ale przyjrzeć się temu, czego się naucza. Jeśli koncepcja Trójcy Świętej jest nauczana w Biblii, powinniśmy w nią wierzyć. Jeśli koncepcja Trójcy Świętej jest sprzeczna z Biblią, nie powinniśmy w nią wierzyć. Zgadzacie się?

Aby dowiedzieć się, na czym polega koncepcja Trójcy Świętej, zapoznaj się z omówieniem fragmentu z Ewangelii Mateusza 28:19.

Na marginesie dla mormonów: termin „wieczny postęp” nie występuje w Księdze Mormona.

Na marginesie dla muzułmanów: choć w Koranie występują terminy oznaczające jedność (wahed, wihdanea, ahd, fard, wahdo), to słowo „tawhid” (jedność), będące centralną zasadą teologiczną islamu, również nie występuje w samym Koranie. Jednak tak samo jak nie można wykorzystać tego faktu do udowodnienia lub obalenia Tawhidu przed muzułmanami, tak samo nie można wykorzystać braku specjalistycznego terminu teologicznego w Biblii jako dowodu na istnienie lub nieistnienie Trójcy Świętej. Inne muzułmańskie pojęcia, których nie ma w Koranie, to:

Koran nigdy nie mówi, że Ismael został niemal złożony w ofierze przez Abrahama. Wspomina natomiast o nienazwanym synu.

Współczesna muzułmańska koncepcja, że Mahomet był bezgrzeszny, nie występuje w Koranie.

Dla sunnitów cała koncepcja sunny oraz przestrzeganie uznanych hadisów, z których część muzułmanie uznają za sprzeczne, nie występuje w Koranie.

Koncepcja, że niemuzułmanie powinni zostać zabici, jeśli przybędą do Mekki, nie występuje w Koranie.

Pogląd, że Żydzi powinni zostać wygnani z Mekki / Arabii Saudyjskiej, nie występuje w Koranie.

Dla szyitów cała koncepcja imamów oraz przekonanie, że wystarczy po prostu być posłusznym imamowi, by być posłusznym Bogu, nie występuje w Koranie. Oczywiście męczeństwo Alego i Husajna nie jest opisane w Koranie.

Ani w Biblii, ani w Koranie nie ma terminu „monoteizm”, ale brak tego słowa z pewnością nie dowodzi, że monoteizm jest błędny.

Pytanie: Skąd w Nowym Testamencie wzięło się pojęcie „Trójcy Świętej”?

Odp.: Pierwszą znaną nam osobą, która użyła terminu „Trójca” (po grecku „Trias”), był biskup Teofil z Antiochii (168–181/188 r. n.e.) w swoim „Liście do Autolykusa”, tom 2, rozdział 15, str. 101.

Klemens Aleksandryjski również wspomniał o „Świętej Trójcy” w dziele „Stromata” (193–202 r. n.e.), księga 5, rozdział 14, str. 468.

Tertulian (ok. 213 r. n.e.) był drugą znaną nam osobą, która użyła terminu „Trójca” (po łacinie „Trinitas”) w swoim liście „Przeciw Praksjasowi”.

Hipolit (225–235/6 r. n.e.) w dziele „Przeciw herezji Noetusa” pisze: „W ten sposób pokazał, że każdy, kto pominął którąkolwiek z nich, nie zdołał w pełni uwielbić Boga. Albowiem to właśnie poprzez tę Trójcę Ojciec jest uwielbiony”.

Orygenes (225–254 r. n.e.) wspomina o Trójcy Świętej w „Komentarzu do Ewangelii św. Jana”, księga 6, rozdz. 17, str. 366.

Novatian (250/254–256/7 n.e.) z Rzymu napisał 32-rozdziałową książkę „Traktat o Trójcy Świętej”.

Cyprian z Kartaginy (256 r. n.e.) po zacytowaniu słów Jezusa z Ewangelii według św. Mateusza 28:18-19 mówi: „On [Jezus] wskazuje na Trójcę Świętą, w której sakramencie miały być ochrzczone narody”. Listy Cypriana, list 72, rozdz. 5, str. 380.

Firmilian z Cezarei w Kapadocji w liście do Cypriana z Kartaginy (256 r. n.e.) wspomina o Trójcy Świętej. Listy Cypriana, list 74, rozdz. 11, str. 393

Biskup Munnulus z Girby wspomina o Trójcy Świętej i cytuje Ewangelię według św. Mateusza 28:19: „…w imię Ojca, Syna i Ducha Świętego”. Siódmy Sobór Kartagiński (258 r. n.e.), str. 567

Euchratius, biskup Thenae, cytuje Ewangelię według św. Mateusza 28:19: „…w imię Ojca, Syna i Ducha Świętego”. Siódmy Sobór Kartagiński (258 r. n.e.), str. 568

Grzegorz Cudotwórca (240–265 r. n.e.) w „Deklaracji wiary”, str. 7, wspomina o Ojcu i Synu, a także trzykrotnie używa terminu „Trójca”.

„Częściowe wyznanie wiary” (ok. 240–265 r. n.e.) (prawdopodobnie autorstwa Grzegorza Cudotwórcy, choć nie jest to wyraźnie zaznaczone) wspomina o Trójcy Świętej w rozdz. 5, str. 41; rozdz. 7, str. 42; rozdz. 18, str. 45; rozdz. 20, str. 45

Dionizy z Aleksandrii (246–265 r. n.e.) dwukrotnie wymienia Trójcę Świętą z nazwy w „Liście 4”, rozdz. 8, str. 93.

Dionizy, biskup Rzymu (259–269 r. n.e.): „Ci [prawdziwi uczniowie] bowiem słusznie wiedzą, że Trójca Święta jest ogłoszona w Piśmie Świętym, ale nauka, że istnieją trzej bogowie, nie jest nauczana ani w Starym, ani w Nowym Testamencie”. Dionizy z Rzymu, Przeciw sabellianom (ANF, tom 7), rozdział 1, str. 365

Metodiusz (270–311/312 r. n.e.) „Królestwo Ojca, Syna i Ducha Świętego jest bowiem jedno, tak jak jedna jest ich istota i jedna ich władza. Stąd też jednym i tym samym uwielbieniem czcimy jedynego Boga w trzech Osobach, istniejącego bez początku, nie stworzonego, bez końca i nie mającego następcy. Albowiem ani Ojciec nigdy nie przestanie być Ojcem, ani Syn nie przestanie być Synem i Królem, ani Duch Święty nie przestanie być tym, czym jest w istocie i osobowości. Nic bowiem z Trójcy nie ulegnie zmniejszeniu, ani pod względem wieczności, ani wspólnoty, ani władzy”. Mowa o Psalmach, rozdz. 5, s. 397. (Zob. również „Uczta dziesięciu panien”, rozważanie 8, rozdz. 10, s. 338 i rozdz. 11, s. 339)

Aleksander z Aleksandrii (313–326 r. n.e.) twierdzi, że trzeciego dnia po swojej śmierci Jezus zmartwychwstał, przekazując nam wiedzę o Trójcy Świętej. Listy o herezji ariańskiej, List 5, s. 302

Prawie trafna wzmianka u Justyna Męczennika (w jego Pierwszej Apologii, 147–151 r. n.e.): „…i słusznie oddajemy Mu [Jezusowi] cześć, dowiedziawszy się, że jest On Synem samego prawdziwego Boga, i stawiając Go na drugim miejscu, a Ducha Prorockiego na trzecim, co udowodnimy”. Pierwsza Apologia Justyna Męczennika, rozdz. 13, str. 166–167

Prawie trafna wzmianka u Atenagorasa (177 r. n.e.): „Kto więc nie byłby zdumiony, słysząc, że ludzie, którzy mówią o Bogu Ojcu, o Bogu Synu i o Duchu Świętym, i którzy głoszą zarówno ich wspólną moc, jak i rozróżnienie w kolejności, nazywani są ateistami? Nasza nauka dotycząca boskiej natury nie ogranicza się do tych punktów; uznajemy bowiem również mnóstwo aniołów i sług…” „Apologia chrześcijan”, rozdz. 10, s. 133

Prawie trafiony przykład u Piotra z Aleksandrii (306,285–311 r. n.e.) (fragment): „Stwórca i Pan wszelkiego stworzenia widzialnego i niewidzialnego, Jednorodzony Syn oraz Słowo współwieczne z Ojcem i Duchem Świętym, a także tej samej istoty co oni, zgodnie ze swoją boską naturą, nasz Pan i Bóg, Jezus Chrystus…”, fragment 5, str. 282

Wniosek: Te wzmianki, pochodzące z Antiochii, Rzymu, Aleksandrii i innych miejsc, pokazują, że termin „Trójca Święta” był powszechnie używany ponad sto lat przed Soborem Nicejskim w 325 r. n.e.

Na marginesie warto zauważyć, że choć Ignacy (zm. w 107 lub 116 r. n.e.), uczeń apostoła Jana, nie używa terminu „Trójca”, to często nazywa Jezusa Bogiem. W Drugim Liście Ignacego do Efezjan, w rozdziale 9, pisze on: „A wy jesteście przygotowani do budowania Boga Ojca i zostajecie wyniesieni w górę dzięki narzędziu Jezusa Chrystusa, którym jest krzyż; i jesteście ciągnięci liną, którą jest Duch Święty; a waszym bloczkiem jest wasza wiara, a wasza miłość jest drogą, która prowadzi w górę do Boga” (Ante-Nicene Fathers, str. 101)

Justyn Męczennik (ok. 138–165 r. n.e.) w swoim „Dialog z Tryfonem Żydem”, w rozdziałach 57–65, również przedstawia bardzo dobre wyjaśnienie Trójcy Świętej oraz tego, dlaczego powinniśmy czcić Jezusa, nie używając przy tym słowa „Trójca”.

Pytanie: Sceptyk Bart Ehrman mówi: „W czasach Jezusa żyło wielu świętych mężów, takich jak Hanina ben Dosa i Honi, rysownik okręgów. Byli też pogańscy święci mężowie, tacy jak Apolloniusz z Tyany, filozof, który rzekomo potrafił uzdrawiać chorych, wypędzać demony i wskrzeszać umarłych. Podobno narodził się w sposób nadprzyrodzony, a pod koniec życia rzekomo wstąpił do nieba. Brzmi znajomo? Byli też pogańscy półbogowie, tacy jak Herkules, którzy również potrafili przywracać zmarłych do życia” (Jesus, Interrupted, str. 172)

Odp.: Nie znam żadnego starożytnego źródła, które twierdziłoby, że Herkules potrafił przywracać zmarłych do życia. Nie było „wielu świętych mężów”, tylko Hanina, Honi i Apolloniusz z Tyany. Mahomet pojawił się 600 lat później i dla większości muzułmanów nie byłoby to właściwe, gdyby Jezus dokonywał cudów, a Mahomet nie. Pozostają więc tylko Hanina, Honi i Apolloniusz.

Jedyne, co zrobił Honi, to modlił się o deszcz, narysował okrąg i powiedział Bogu, że nie wyjdzie poza ten okrąg, dopóki nie zacznie padać. W końcu spadł deszcz.

Oto lista cudów Haniny. Chociaż nie da się zweryfikować tych cudów, to nawet gdyby były prawdziwe, w żaden sposób nie dorównują cudom Jezusa.

1) Hanina modlił się za dwie chore osoby, z których jedna miała gorączkę, i obie wyzdrowiały.

2) Pewnego razu Hanina modlił się, by deszcz ustał, i natychmiast przestał padać. Kiedy wrócił do domu, modlił się, by deszcz powrócił, i znów zaczęło padać.

3) Hanina i jego żona nie mieli chleba, więc mimo to włączyli piekarnik, żeby sąsiedzi się nie dowiedzieli. Kiedy przyszedł sąsiad, w piekarniku w cudowny sposób znalazł się chleb.

4) Żona Haniny namówiła go, by poprosił teraz o część swojej wiecznej nagrody, więc Bóg zesłał złotą nogę stołu. Żona miała potem sen, w którym ludzie w niebie jedli przy stołach trójnożnych, a stół Haniny miał tylko dwie nogi, więc modliła się, by Bóg zabrał tę nogę, a Bóg sprawił, że zniknęła.

5) Stół oddalał się od Haniny, dopóki nie oddał dziesięciny z przypraw zawartych w potrawie.

6) Osioł Haniny nie chciał nawet jeść potraw, z których nie oddano dziesięciny.

7) Hanina chciał zanieść do Jerozolimy duży, wypolerowany kamień. W tajemniczy sposób pojawiło się pięciu robotników, którzy za pięć monet zgodzili się go z nim nieść. Natychmiast przenieśli go do Jerozolimy, a potem zniknęli.

Co istotne w przypadku Haniny, cuda te miały rzekomo miejsce w I wieku n.e. Mogły one zostać wymyślone przez Żydów, aby przeciwstawić się cudom Jezusa.

O Apolloniuszu z Tyany nie wiemy prawie nic poza tym, co napisał jego biograf, Flawiusz Filostrat (ok. 170–ok. 247 r. n.e.). Został on zlecony do napisania tej biografii przez żonę cesarza, który próbował stłumić chrześcijaństwo. Oto krótkie streszczenie rzekomych cudów Apolloniusza.

Apolloniusz widzi łańcuchy Prometeusza i przepędza chochlika. Później w Efezie wybucha zaraza. Apolloniusz rozpoznaje starego żebraka jako demona zarazy i nakazuje mieszkańcom miasta ukamienować go na śmierć. Rozmawia z duchem Achillesa, wypędza demona, przepowiada przyszłe wydarzenia i ratuje mężczyznę przed wampirzycą. Za panowania Nerona zwój zawierający listę zarzutów przeciwko Apolloniuszowi zostaje w tajemniczy sposób wymazany. Później pokonuje on etiopskiego satyra. Uzdrawia mężczyznę z miłości do posągu Afrodyty. Później, przebywając w więzieniu za panowania Domicjana, Apolloniusz w cudowny sposób zrzuca kajdany. Po uniewinnieniu Apolloniusz udaje się do Azji Mniejszej, gdzie w cudowny sposób jest świadkiem zabójstwa Domicjana. Opuszcza tę ziemię, wznosząc się z świątyni na Krecie. Następnie ukazuje się mężczyźnie we śnie, pokazując, że dusze są nieśmiertelne.

Chrześcijanie byli prześladowani za panowania cesarza Septymusa Sewera w 202 r. n.e. Pierwsi znani brytyjscy męczennicy chrześcijańscy zostali zabici w 209 r. n.e. Filostrat był członkiem rzymskiego dworu cesarskiego Septymusa Sewera po 202 r. n.e. i udał się wraz z cesarzem i jego żoną do Brytanii, gdzie cesarz walczył z Piktami aż do swojej śmierci w 211 r. n.e. Żona Septymusa Sewera, Julia Domna, była jego patronką aż do swojej śmierci w 217 r. n.e. To właśnie ona zleciła Filostratowi napisanie biografii Apolloniusza z Tyany, który żył 150 lat wcześniej. Jest bardzo prawdopodobne, że dzieło to powstało w celu przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się chrześcijaństwa. Cała historia jest opowiedziana poprzez zapiski Damisa, ucznia i stałego towarzysza Apolloniusza. Wszyscy są zgodni, że ten „Damis” był postacią całkowicie fikcyjną. A zatem: biografia wymyślona w celu przeciwdziałania chrześcijaństwu, opowiedziana ustami uznanego za fikcyjnego ucznia – fakty te zostały nieodpowiedzialnie pominięte przez Ehrmana, gdy próbował on wzbudzić wątpliwości co do cudów Jezusa.

Jeśli chodzi o rękopiśmienne dowody tej fikcyjnej relacji, zachowało się zaledwie 25 rękopisów. Najwcześniejszy pochodzi z XI wieku, kolejny z XII, a pozostałe z okresu od XIV do XVI wieku, zgodnie z informacją zawartą w książce „The Resurrection of Jesus” (str. 178).

P: Którzy pisarze wczesnego Kościoła cytowali fragmenty z poszczególnych ksiąg Nowego Testamentu?

Odp.: Oto lista tego, co udało mi się znaleźć.

Pierwsi chrześcijanie mówią, kto napisał Nowy Testament

Cr 1 List Klemensa (z Rzymu) (16 stron) 96–98 r. n.e.

Ig Ignacy (21 stron) ok. 110–117 r. n.e.

Ba List Barnaby (13 stron) ok. 70–130 r. n.e.

Pa Papiasz, uczeń Jana (2 strony) 95–110 r. n.e.

– napisał 6 tomów, które zaginęły

Di Didache (Nauki dwunastu uczniów) (6 stron) 60–120 r. n.e.

Dg List Mathetesa do Diognetusa (6 stron) ok. 130–200 r. n.e.

Po Polikarp, uczeń Jana (4 strony) ok. 150 r. n.e.

Jm Justyn Męczennik (119 stron) ok. 138–165 r. n.e.

He Pasterz Hermasa (47 stron) 115–155 r. n.e.

Th Teofil [z Antiochii] (33 strony) 168–181/188 r. n.e.

– jego harmonizacja/komentarz do Ewangelii zaginął

Ae Atenagoras (34 strony) ok. 177 r. n.e.

Mu Kanony Muratoriusza autorstwa Kajusa (3 strony) 170–217 r. n.e.

Ir Ireneusz z Lyonu (264 strony) 182–188 r. n.e.

Te Tertulian [Rzym] (830 stron) 198–220 r. n.e.

Te5 5 ksiąg w odpowiedzi na Marciona (24 strony) ok. 207 r. n.e.

Ca Klemens Aleksandryjski (424 strony) 193–217/220 r. n.e.

Hi Hipolit (233 strony) 225–235/6 r. n.e.

Lub Orygenes (ponad 622 stron) 225–254 r. n.e.

Nv Nowacjan (39 stron) 250–257 r. n.e.

an Traktat przeciwko Nowacjanowi (7 stron) ok. 255 r. n.e.

oraz Traktat o ponownym chrzcie (11 stron)

Por. Cyprian i jego zwolennicy (270 stron) ok. 246–258 r. n.e.

Nie uwzględniono Melitona z Sardes (zm. 177/180) [Mk, Łk, 1 Kor, 1 Tes, Hbr] oraz Juliusza Afrykańskiego (232–245 r. n.e.).

W = Księgi i cytaty wymienione z nazwy lub według autora

J = Księgi wymienione wyłącznie jako słowa Jezusa / Zbawiciela

S = Wspomniane jako Pismo Święte lub przez apostoła(-ów).

Q = cytat z jednego lub więcej wersetów. ½ = cytat z połowy wersetu

A = Aluzja. 4G = Wzmianka o 4 ewangeliach, - = brak odniesienia

Pytanie: Czy istnieją jakieś pisma, które uważa się za pochodzące od samego Jezusa? Wydaje mi się, że słyszałem o niektórych, które Kościół potępił.

Odp.: Księga Objawienia jest „Objawieniem Jezusa Chrystusa”, więc niektórzy uważają, że Jezus rzekomo (ustnie) ją przekazał, choć oczywiście to apostoł Jan ją spisał. Musimy zgodzić się z Listem do Efezjan 2:20, który mówi: „Kościół jest zbudowany na fundamencie apostołów i proroków, a kamieniem węgielnym jest Jezus”. Chrześcijaństwo „opiera się na nauczaniu Jezusa” przekazywanym przez proroków i apostołów (w tym Pawła), których wybrał Jezus.

Poza Apokalipsą, w ramach moich badań nie znam żadnych starożytnych pism, które twierdziłyby, że zostały napisane przez samego Jezusa. Istnieją pewne współczesne pisma, które twierdzą, że są zaginionymi dziełami Jezusa, ale oczywiście wczesny Kościół nigdy ich nie potępił, ponieważ nie zostały one jeszcze napisane.

Być może masz na myśli szereg dzieł, które podawały się za autorstwa różnych apostołów i innych osób, a które były fałszerstwami. W szczególności gnostycy posługiwali się Ewangelią Tomasza, choć istniały jej różne wersje. Ponadto poniżej znajduje się częściowa lista innych ksiąg, które były fałszerstwami i zostały odrzucone przez Kościół:

Ewangelia Pseudo-Mateusza (jej współczesna nazwa)

Historia Józefa Cieśli

Arabska Ewangelia o dzieciństwie Zbawiciela

Ewangelia Nikodema

Ewangelia Tomasza (gnostycka) (140–200 r. n.e.)

Raport Poncjusza Piłata

Poddanie się Poncjusza Piłata

Dzieje świętych apostołów Piotra i Pawła

Dzieje Pawła i Tekli

List Poncjusza Piłata dotyczący naszego Pana Jezusa Chrystusa = Dzieje Poncjusza Piłata (nie zachowały się do dziś, ale wspominają o nich Justyn Męczennik (ok. 138–165 r. n.e.) i Tertulian (198–220 r. n.e.))

Dzieje Barnaby (nie mylić ze średniowiecznym fałszerstwem, jakim jest Ewangelia Barnaby)

Dzieje Filipa

Dzieje Andrzeja i Macieja

Dzieje Piotra i Andrzeja

Księga Jana o zasypianiu Marii

Odejście Marii

Jednym z moich „ulubionych” tekstów są Dzieje Piotra. O ile dobrze pamiętam, Piotr udał się do gospody, a w jego pokoju było mnóstwo pluskiew, które uniemożliwiały mu sen, a następnego dnia musiał wygłosić kazanie. Nakazał więc pluskwom opuścić pokój, a one posłuchały. Następnego ranka otworzył drzwi i zobaczył kolejkę pluskiew czekających, by wrócić do pokoju. Piotr nakazał im wrócić do łóżka, a one to zrobiły.

Jednym z powodów, dla których możemy być pewni autentyczności pism, a także nauk i charakteru Jezusa, poza samą Biblią, są pierwsi chrześcijanie.

Klemens Rzymski napisał list do Koryntian w latach 96–98 n.e. Jego podstawowe przesłanie brzmiało: „dlaczego nie robicie tego, co Paweł nakazał wam 50 lat temu?”. List Klemensa jest bardzo wnikliwy i tak dobry, że kilku chrześcijan błędnie uznało, iż powinien stanowić część Pisma Świętego. Nie znalazłem w tym liście żadnych fałszywych treści, z wyjątkiem jednej kwestii. Klemens najwyraźniej wierzy, że legenda o arabskim feniksie, który żyje tysiąc lat, a następnie spala się na śmierć, by potem powstać z popiołów, jest prawdziwa. Ignacy również pisał obszernie, a był on uczniem apostoła Jana. Papiasz był kolejnym uczniem apostoła Jana, który napisał wiele tomów; niestety wszystkie one zaginęły. Dysponujemy jedynie fragmentami zachowanymi przez Euzebiusza z Cezarei (działalny ok. 325 r. n.e.). Męczennik Polikarp, biskup Smyrny, był kolejnym uczniem apostoła Jana, a jego uczniem był Ireneusz z Lyonu (182–188 r. n.e.), który napisał dzieło „Przeciw herezjom”, dokumentujące ponad 30 różnych szkół gnostyckich. Zacytował on około 1800 fragmentów i odniesień z każdej księgi Nowego Testamentu (z wyjątkiem Listu do Filemona i 3 Listu Jana), a jego pisma wskazują, że księgi w jego Nowym Testamencie były takie same jak te, które znamy dzisiaj.

Mamy trzecią kategorię literatury, a są to nowsze dzieła, które w oczach niektórych zdołały uchodzić za autentyczne. Jednym z takich zbiorów dzieł są tzw. „Fałszywe Dekretale”. Zostały one napisane w IX wieku, prawdopodobnie w królestwie Franków. Zawierały one twierdzenia, że Piotr przekazał klucze do nieba swojemu następcy, „papieżowi”. Innym dziełem jest „Ewangelia Barnaby”, napisana przez osobę, którą uważano za niezadowolonego mnicha, który przeszedł na islam. Nie uwzględnia ona faktu, że kultura czasów Jezusa nie była kulturą średniowiecznych Włoch, z rycerzami, sznurowadłami i tym podobnymi elementami. Co więcej, choć zawiera nauki, które chrześcijanie uznają za herezję, zawiera również nauk , którą ortodoksyjny islam również uznałby za herezję. Niemniej jednak, ponieważ Jezus przepowiada w niej nadejście Mahometa po nim, słyszałem, że jest to najlepiej sprzedająca się książka religijna w niektórych krajach muzułmańskich.

Chociaż wczesny Kościół poapostolski nie „spisał” Pisma Świętego, jesteśmy mu wdzięczni za to, że rozpoznał dla nas, co stanowi Pismo Święte. Każda z ksiąg Nowego Testamentu była przywoływana przez pisarzy wczesnego Kościoła przed rokiem 150 n.e., z możliwym wyjątkiem dwóch bardzo krótkich ksiąg: Listu do Filemona i 3 Listu Jana.

Ireneusz w dziele „Przeciw herezjom”, str. 428, rozdział 11, werset 8 (napisanym w latach 182–188 n.e.) stwierdza, że podobnie jak cztery strefy świata i cztery główne wiatry, nie ma ani mniej, ani więcej niż cztery ewangelie. W innych miejscach wymienia je jako Ewangelię Mateusza, Marka, Łukasza i Jana.

Więcej informacji można znaleźć w książkach „Ogólne wprowadzenie do Biblii” oraz „Pochodzenie Biblii”.

Pytanie: Sceptyk Bart Ehrman wysuwa niepoparte dowodami twierdzenie, że „gdyby Mateusz, który pisał jakieś dwadzieścia pięć lub trzydzieści lat po Pawle, kiedykolwiek przeczytał którykolwiek z listów Pawła, z pewnością nie uznałby ich za inspirujące, a tym bardziej za natchnione”. „Jesus, Interrupted”, str. 89: „Paweł uważał, że naśladowcy Jezusa, którzy starali się przestrzegać Prawa, narażali się na utratę zbawienia. Mateusz uważał, że naśladowcy Jezusa, którzy nie przestrzegali Prawa – i to nawet lepiej niż najbardziej religijni Żydzi – nigdy nie osiągną zbawienia”. „Jesus, Interrupted”, str. 90

Odp.: Mateusz w swojej Ewangelii Jezusa Chrystusa nie pisał o Pawle, ponieważ jego tematem był Jezus Chrystus. Można by również wysunąć równie nieprzekonujący argument, że Łukasz w swojej Ewangelii również nic nie wiedział o Pawle – ale tylko wtedy, gdybyśmy nie wiedzieli nic o Dziejach Apostolskich.

Pytanie: Sceptyk Bart Ehrman pisze: „Dla niektórych czytelników zaskakujące jest odkrycie, że tego rodzaju antysemityzm nie istniał w świecie rzymskim, greckim ani żadnym innym przed nadejściem chrześcijaństwa i jest zatem chrześcijańskim wymysłem. Oczywiście, niektórzy autorzy rzymscy i greccy oczerniali Żydów za to, co wydawało się dziwacznymi zwyczajami… Ale autorzy rzymscy i greccy oczerniali każdego, kto nie był Grekiem ani Rzymianinem, a Żydzi nie byli traktowani w sposób szczególny. Aż do pojawienia się chrześcijaństwa.” (Jesus, Interrupted, str. 244)

Odp.: To stwierdzenie, wygłoszone przez osobę uznawaną za uczonego, jest rzeczywiście dość zaskakujące. Z pewnością byłoby to zaskoczeniem dla Żydów zabitych przez Antiocha IV Epifanesa z dynastii Seleucydów, dla Żydów, którzy widzieli, jak rzymski Pompejusz zbezcześcił Miejsce Najświętsze w 63 r. p.n.e. To właśnie Żydzi zostali wygnani z Rzymu za panowania Klaudiusza.

Ehrman myli się tutaj pod tak wieloma względami, że nie mogę pojąć, dlaczego popełnia tak poważną pomyłkę, a mimo to nadal uważa się go za znawcę starożytnej historii Żydów.

a) Chrześcijanie nie byli bardziej antysemiccy niż byli „antywłoscy” czy „antygrecki”. Stwierdzenie, że dana religia jest błędna, nie oznacza wrogości wobec ludzi. Na przykład było 17 przednicejskich pisarzy chrześcijańskich, którzy pisali, że judaizm jest błędny. (Nie licząc Klemensa Aleksandryjskiego, który ostrzegał wyłącznie przed faryzeuszami.) Było jednak 19 pisarzy chrześcijańskich sprzed soboru nicejskiego, którzy pisali, że bogowie grecko-rzymscy są błędni. Stwierdzenie, że niektórzy ludzie wierzą w coś, co jest błędne, nie oznacza, że się ich nienawidzi lub ma wobec nich uprzedzenia. Ehrman twierdzi, że konserwatywni chrześcijanie są w błędzie. Ale czy krytyka konserwatywnych chrześcijan automatycznie oznacza, że ktoś musi nas nienawidzić? Gdyby zaprzeczył temu, nie można by używać argumentu, że Żydzi wierzyli w coś błędnego, aby nazwać to uprzedzeniem.

b) Nie ma żadnych przykładów prześladowań Żydów przez chrześcijan sprzed soboru nicejskiego. Pierwszym przypadkiem prześladowań Żydów przez chrześcijan był cesarz Konstantyn, który w sposób pokojowy zamknął zarówno synagogi żydowskie, jak i świątynie pogańskie, aby zachęcić swoich poddanych do uczęszczania zamiast tego do kościołów. Najwyraźniej przyniosło to w znacznym stopniu oczekiwany skutek, a niektórzy twierdzą, że chrześcijaństwo od tamtej pory nie odzyskało w pełni swojej pozycji.

c) Paweł i inni kochali Żydów. Paweł mówi w Liście do Rzymian 10:1: „Bracia, pragnieniem mojego serca i modlitwą do Boga za Izrael jest, aby zostali zbawieni”. Jeszcze mocniej wyraża się jednak w Liście do Rzymian 9:1-4a: „Mówię prawdę w Chrystusie, nie kłamię, a moje sumienie również mi świadczy w Duchu Świętym, że mam wielki smutek i nieustanną boleść w sercu. Gdyż mógłbym sobie życzyć, abym sam był przeklęty i odłączony od Chrystusa za moich braci, moich rodaków według ciała, którzy są Izraelitami”. Swoim przykładem Paweł pokazuje nam miłość, jaką powinniśmy żywić wobec narodu żydowskiego. Jeśli chodzi o rzekomy „status drugiej kategorii” narodu żydowskiego, Paweł sprzeciwia się temu w Liście do Galatów 3:28: „Nie ma już Żyda ani Greka, nie ma niewolnika ani wolnego, nie ma mężczyzny ani kobiety; wszyscy bowiem jesteście jednym w Chrystusie Jezusie” (NKJV).

d) Antysemityzm istniał już przed Rzymianami.

Nie wiem, czy Bart Ehrman zna cesarza z dynastii Seleucydów o imieniu Antioch Epifanes. Antioch próbował brutalnie stłumić judaizm, a powstanie Machabeuszy było reakcją Żydów na te działania. Księga Estery opowiada o antysemickim Hamanie i Persach, którzy zgodzili się zabić Żydów.

e) Antysemityzm istniał już przed chrześcijaństwem. Poncjusz Piłat objął swoje stanowisko dzięki wpływom swojego mentora, antysemity Sejana. Sejan został stracony przez Tyberiusza 9 października 31 r. n.e. Piłat, który sprawował rządy w latach 26–36 n.e., był piątym rzymskim namiestnikiem Judei od 6 r. n.e., zgodnie z „Evangelical Commentary on the Bible”, str. 874.

f) Antysemityzm występował również wśród niechrześcijan. Grek o imieniu Apion napisał książkę „Przeciw Żydom”, a „Historia” Józefa Flawiusza była po części odpowiedzią na tę książkę.

Pytanie: Ehrman pisze: „Dla Pawła wiara oznaczała pełną zaufania akceptację śmierci Chrystusa w celu osiągnięcia właściwej relacji z Bogiem. Jest to termin relacyjny, oznaczający coś w rodzaju «zaufania». W Listach Pasterskich słowo to ma inne znaczenie; odnosi się do zbioru wierzeń i idei, które składają się na religię chrześcijańską (Tytus 1:13). Nie jest to termin relacyjny, lecz termin określający zbiór nauk chrześcijańskich, treść tego, w co należy wierzyć – i właśnie w ten sposób termin ten zaczął być używany w późniejszych kontekstach chrześcijańskich. Jest to zatem przykład tego, jak Listy Pasterskie wydają się wywodzić z późniejszego, niepawłowego kontekstu” (Jesus, Interrupted, s. 130).

Odp.: List do Galatów 1:23; List do Efezjan 4:13 i inne wersety dowodzą, że Ehrman nie wie, o czym mówi, z jednej strony, a 2 List do Tymoteusza 1:5; 2 List do Tymoteusza 3:15 oraz List do Tytusa 3:15 dowodzą, że Ehrman myli się z drugiej strony. Paweł ukazuje oba aspekty wiary zarówno w swoich wcześniejszych listach (listach apostolskich), jak i w późniejszych listach pasterskich.

A. Wiara jako przekonania doktrynalne:

A1. Wcześniejsze listy Pawła (w przeciwieństwie do tego, co twierdzi Ehrman)

Gal 1:23 „Słyszeli tylko, że: «Ten, który niegdyś nas prześladował, teraz głosi wiarę, którą kiedyś starał się zniszczyć»”.

Ef 4:5 „jeden Pan, jedna wiara, jeden chrzest”

(Ehrman zgadza się, że poniższe księgi nauczają, iż wiara jest zbiorem przekonań doktrynalnych)

Ef 4:13 „aż wszyscy osiągniemy jedność w wierze i w poznaniu Syna Bożego oraz dojrzejemy”,

A2. Listy pasterskie Pawła (Ehrman zgodziłby się z tym)

1 Tm 4:6 „…prawdy wiary”

Tyt 1:13 „Dlatego grom ich surowo, aby byli zdrowi w wierze i nie zwracali uwagi na żydowskie mity ani na nakazy tych, którzy odrzucają prawdę”.

Tyt 2:2 „pewni w wierze”

Wniosek: Zarówno we wczesnych listach Pawła, jak i w listach pasterskich znajdują się wersety, w których wiara oznacza prawdę lub doktrynę.

B. Wiara w znaczeniu ogólnym jako zaufanie

B1. Wcześniejsze listy Pawła (Ehrman zgodziłby się z tym)

Rz 1:17 „będą żyć z wiary”

Rz 3:25 „wiara w Jego [Jezusa] krew”

Rz 4: Abraham usprawiedliwiony przez wiarę

Ga 2,16: „usprawiedliwieni przez wiarę w Chrystusa”

Ga 3,2b: „nauka o wierze”

Gal 3:8 „usprawiedliwić narody przez wiarę”

Gal 3:9 „ludzie wiary”

Gal 3:11 „sprawiedliwy z wiary będzie żył”

Gal 3:22 „obietnica przez wiarę w Jezusa Chrystusa”

Gal 3:24 „usprawiedliwieni przez wiarę”

Gal 3:25 „ale wiara, która ma nadejść”

Gal 3:26 „przez wiarę w Jezusa Chrystusa”

Gal 5:5 „nadzieja na sprawiedliwość z wiary”

Ef 1:1 „wierni w Chrystusie Jezusie”

Ef 1:15 „wasza wiara w Pana Jezusa”

Ef 3:17 „aby Chrystus zamieszkał w waszych sercach przez wiarę”

B2. Listy pasterskie Pawła (w przeciwieństwie do Ehrmana)

2 Tm 1:5 „Przypomina mi się twoja szczera wiara, która najpierw była w twojej babce Lois i w twojej matce Eunice, a jestem przekonany, że teraz jest też w tobie”.

2 Tm 3:15 „które mogą uczynić cię mądrym ku zbawieniu przez wiarę w Chrystusa Jezusa”.

Tyt 3:15 „Pozdrów tych, którzy nas miłują w wierze”.

C. Wiara może być rozumiana w jeden lub w oba sposoby

C1. Wcześniejsze listy Pawła

1 Kor 15:1-2,14,17 „A teraz, bracia, pragnę wam przypomnieć ewangelię, którą wam głosiłem, którą przyjęliście i na której się opieracie. Przez tę ewangelię jesteście zbawieni, jeśli tylko trwacie w słowie, które wam głosiłem. W przeciwnym razie na próżno uwierzyliście. (14) A jeśli Chrystus nie został wzbudzony z martwych, daremne jest nasze głoszenie, daremna też jest wasza wiara. Co więcej, okazujemy się wtedy fałszywymi świadkami o Bogu, ponieważ świadczyliśmy o Bogu, że wzbudził Chrystusa z martwych. … (17) A jeśli Chrystus nie został wzbudzony, wasza wiara jest daremna...” (Podkreśla to doktryny zmartwychwstania Chrystusa, a także Jego śmierci.)

Gal 3:7 „ludzie wiary”

Gal 3:12 „Prawo nie pochodzi z wiary”

Gal 3:23 „przed nadejściem wiary”

Ef 1:15 „słysząc o waszej wierze w Pana Jezusa”

Ef 2:8 „z łaski bowiem zostaliście zbawieni przez wiarę”

C2. Listy pasterskie Pawła (można je interpretować w obu kierunkach)

2 Tm 2:18 „odstąpili od prawdy. […] niszczą wiarę niektórych”

Tyt 1:4 „syn w naszej wspólnej wierze”

Pytanie: Skoro Bóg nie ma fizycznego ciała, w jaki sposób Jezus może być Synem Bożym? Muzułmanie twierdzą, że jest to kluczowy błąd chrześcijaństwa.

Odp.: Chrześcijanie NIE wierzą, że Jezus był Synem Bożym w prymitywnym sensie fizycznym czy seksualnym. Termin ten jest raczej wyrazem głębokiego znaczenia tego, czym Jezus różni się od każdej stworzonej istoty. Muzułmanie szyiccy mają nieco podobną koncepcję. Kiedy mówią, że Ali jest palcem Boga, nie wierzą, że Bóg ma dziesięć palców, tak jak ludzie. Jest to dla nich raczej wyrażenie o głębszym znaczeniu.

Pytanie: Niepokoi mnie odpowiedź, którą udzieliłeś w sekcji „Pytania biblijne”, w której twierdzisz, że Jezus jest Bogiem, a to po prostu nieprawda. Jezus nigdy nie twierdził, że jest Bogiem. Jest Synem Bożym, Mesjaszem. Nie powinieneś wprowadzać innych w błąd, ponieważ narażasz ich zbawienie. Proszę, przeczytaj poniższe fragmenty Pisma Świętego i zmień swoją odpowiedź.

W J 14,1-4 widać różnicę między Ojcem a Synem.

W Łk 18:19 Jezus sam mówi, że nikt nie jest dobry, tylko sam Bóg, gdy ktoś nazywa Go dobrym. Ponownie oddzielił się od Boga.

W Mk 13:32 i Mt 24:36 sam Chrystus mówi, że nikt nie wie, kiedy nadejdzie koniec, tylko Bóg, a nawet On sam tego nie wie.

W Mt 23:8-10 sam Chrystus wyraźnie rozróżnia nauczyciela, przywódcę i Ojca.

Mt 5,16 mówi, że Ojciec jest w niebie.

W Dz 4,12 czytamy, że zbawienie jest przez Chrystusa, ale to Bóg dał nam Chrystusa.

W Hbr 13:21, 1 P 2:19-25, 1 J 2:2-6 i 1 J 2:23 wyraźnie rozróżnia się Boga i Chrystusa. Bóg jest Ojcem, Dawcą, Stwórcą. Chrystus jest Mesjaszem, Ofiarą, Synem.

W Księdze Wyjścia 20:3, Księdze Powtórzonego Prawa 6:4-5 oraz Księdze Powtórzonego Prawa 32:39 Bóg mówi, że nie wolno ci mieć innych bogów poza Nim. Grzechem jest czynienie Chrystusa Bogiem lub nazywanie Chrystusa Bogiem. Bóg jest jedynym Bogiem, a Chrystus jest Mesjaszem. On jest Barankiem Bożym. Jest Synem Bożym, który został stworzony, aby dać przykład tego, jaka powinna być doskonała osoba. Ludzkość potrzebowała cielesnego przykładu doskonałości i miłości. Jezus jest tym przykładem. Był doskonałym człowiekiem obdarzonym boską wiedzą, a Bóg mieszkał w nim. Kiedy powiedział, że Ojciec i Ja jesteśmy jednym, miał na myśli to, że On przebywał w Bogu, a Bóg przebywał w nas. Był w doskonałej jedności z Bogiem i został do nas posłany, abyśmy wiedzieli, że my również możemy być w doskonałej jedności z Bogiem. Nigdy nie twierdził, że jest Ojcem Niebieskim, a wprowadzanie innych w błąd, by tak sądzili, jest wielkim grzechem. Istnieje wiele fragmentów Pisma Świętego, które wyraźnie oddzielają Boga od Chrystusa, jednak nie przypominam sobie, abym gdziekolwiek przeczytał, że Chrystus powiedział, iż jest Bogiem.

O: Doceniam twoją szczerą wiadomość. Z pewnością nie chcę wprowadzać innych w błąd co do ich zbawienia. Mam nadzieję, że będziemy „niepokojeni” tam, gdzie tkwimy w fałszu, i znajdziemy ukojenie, gdy zgodzimy się co do prawdy. Poruszyłeś tak wiele kwestii w swojej krótkiej wiadomości na stronie . Chciałbym omówić twoje 11 punktów po kolei, abyśmy mogli zobaczyć, w jakich kwestiach się zgadzamy, a w jakich nie.

1. Nie wolno nam mieć innych bogów, jak wspomniałeś, zgodnie z nakazem z Księgi Wyjścia 20:3; Księgi Powtórzonego Prawa 6:4-5; 32:39. List do Rzymian 1:23,25 mówi, że jednym z grzechów ludzi bezbożnych było to, że czcili i służyli rzeczom stworzonym zamiast Stwórcy. Nie powinniśmy czcić ani służyć jako Bogu żadnemu aniołowi ani innej istocie stworzonej. Zakładając, że Jezus nie był Bogiem, a ktoś nazwałby Jezusa Bogiem, czy zgadzasz się, że byłby to bardzo poważny grzech?

2. Uczeń Tomasz nazwał Jezusa Bogiem w Ewangelii św. Jana 20:28. Tomasz poszedł nawet o krok dalej. W Ewangelii św. Jana 20:28 czytamy, że Tomasz rzekł do Jezusa: „Pan mój i Bóg mój!”. Jezus odpowiedział Tomaszowi: „Ponieważ mnie ujrzałeś, uwierzyłeś; błogosławieni są ci, którzy nie widzieli, a uwierzyli”. W słowach Jezusa nie ma ani cienia nagany wobec Tomasza. W rzeczywistości jedyną choćby w najmniejszym stopniu negatywną rzeczą, jaką powiedział Jezus, jest stwierdzenie, że ci, którzy nie widzieli Jezusa osobiście, a wierzą (w to, co dotyczy Jezusa), są bardziej błogosławieni niż ci, którzy widzieli Jezusa i wierzą w to. Teraz albo

a) Tomasz się mylił i zgrzeszył, nazywając Jezusa Bogiem, a być może Jezus zgrzeszył, akceptując to i nie upominając Tomasza, albo

b) Tomasz miał rację, a Jezus słusznie potwierdził to, co powiedział Tomasz.

Czy zgadzasz się, że Tomasz musiał mieć w tej kwestii rację?

3. Odróżnialne, ale nie oddzielne: Niektóre rzeczy mogą być oddzielne, nie mając ze sobą nic wspólnego. Niektóre rzeczy mogą być odrębne, przy czym niektóre cechy je różnią, a inne łączą. Na przykład trzy listki koniczyny są odrębne, ponieważ stanowią trzy płaty. Nie są jednak oddzielne, ponieważ są połączone w środku. (Ta ilustracja pochodzi pierwotnie od Patryka z Irlandii, naprawdę wzorowego wierzącego, który żył około 400 r. n.e.) W każdym razie, zgadzam się, że wiele z przytoczonych przez ciebie wersetów rzeczywiście wskazuje na różnicę między Ojcem a Synem. Udowodnienie, że Ojciec i Syn są dwiema odrębnymi osobami, nie oznacza, że są całkowicie oddzieleni. Przynajmniej dzielą jedno imię, ponieważ zgodnie z Ewangelią Mateusza 28:19 jesteśmy chrzczeni w imię (a nie imiona) Ojca, Syna i Ducha Świętego.

Chrześcijański pisarz Ambroży z Mediolanu (378–381 r. n.e.) w swoim dziele „O Duchu Świętym”, tom 1, rozdział 13, napisał więcej na temat wspólnego używania imion boskich. Więcej informacji można znaleźć w „The Nicene and Post-Nicene Fathers”, seria II, str. 110–111.

a) Mają tę samą naturę (List do Filipian 2:6)

b) Należy im się ten sam zaszczyt (Ewangelia według św. Jana 5:23)

c) Ojciec i Jezus „posiadają” wszystko wspólnie. Ew. Jana 16:15; 17:10.

d) Na ziemi Ojciec mieszkał w Jezusie. Ewangelia św. Jana 10:38; 14:10–11.

e) Na ziemi Jezus był w Ojcu. Ew. Jana 10:38; 14:11

f) Jeśli naprawdę znasz Jezusa, to znasz Ojca i widziałeś Ojca. Ewangelia Jana 14:7-9

g) Nikt nie przychodzi do Ojca inaczej jak tylko przez Jezusa. Ew. Jana 14:6; 6:45; ~8:24; Dz. Ap. 4:12

h) Obaj są słusznie czczeni (List do Hebrajczyków 1:6)

i) Obaj słusznie nazywani są Bogiem (J 1,1; 20,28; Hbr 1,8-9)

j) Do obu kieruje się modlitwy (Dzieje Apostolskie 7:59-60)

k) Wszystko na świecie zostało stworzone przez nich obu (J 1,3.10; Kol 1,16)

l) W Jezusie jest pełnia boskości (List do Kolosan 1:19).

m) Są jednością w duchu, miłości i celu. Prawdziwe posłuszeństwo jednemu z nich oznacza posłuszeństwo drugiemu.

Czy zgadzasz się zatem, że są oni odrębni, ale mają pewne cechy wspólne, w których nie są oddzieleni?

4. Pentekostalizm jednościowy jest błędny: Poprzedni punkt jest ważny, ponieważ istnieje herezja zwana modalizmem, której pentekostalizm jednościowy jest jedną ze współczesnych form, nauczająca, że Ojciec, Syn (Chrystus) i Duch Święty są pod każdym względem tym samym. Wersety dotyczące chrztu Jezusa, a także te, które przytoczyłeś (J 14,1-4; Mt 5,16; 1 J 2,23 itp.), dowodzą, że pentekostalizm jednościowy jest błędny. Myślę, że możemy się co do tego zgodzić.

5. Chrystus, nasz Nauczyciel, nie podważa dogmatu Trójcy Świętej: Nie do końca zgadzam się z twoim wnioskiem dotyczącym Mt 23,8-10, ponieważ skoro Chrystus jest naszym Nauczycielem, czy oznacza to, że mamy odmawiać uczenia się czegokolwiek od Ducha Świętego lub tego, co Bóg Ojciec objawił w naturze lub w Słowie Bożym? Oczywiście możemy się zgodzić, że tak nie jest. Uważam jednak, że starałeś się wzmocnić swój argument, iż istnieje różnica między Ojcem a Synem, a ja już się z tym zgadzam.

6. Zbawienie jest dziełem Boga! Nawiasem mówiąc, czy na podstawie Dziejów Apostolskich 4:12 i 1 Listu Jana 2:2-6 nasze zbawienie jest dziełem człowieka, czy dziełem Boga? Nasze zbawienie jest darem od Boga. Gdyby Jezus był jedynie człowiekiem, byłoby to dzieło człowieka, ponieważ Jezus był człowiekiem.

7. Jezus i Bóg: Myślę, że wystarczająco wykazałem, iż choć Ojciec i Jezus są różni, nie stanowi to problemu. Nie odpowiada to jednak jeszcze na kwestię rozróżnienia między Jezusem a Bogiem, które wskazują List do Hebrajczyków 13:20-21 i inne wersety. (Nie sądzę, by 1 List Piotra 2:19-25 to pokazywał, ale inne wersety tak, więc jest to kwestia sporna.) Pamiętajmy, że termin „elohim” (Bóg/bóg) ma w Biblii co najmniej cztery różne znaczenia. Jezus potwierdził, że istnieje więcej niż jedno znaczenie w Ewangelii Jana 10:34-39, gdzie cytuje Psalm 82:6. Oto znaczenia tego terminu w Biblii:

Ci, których nazywa się bogami, a nawet bożkami. 1 List do Koryntian 8:5-6; Księga Rodzaju 31:30, 33

Ojciec. List do Galatów 1:1, List do Efezjan 1:2-3,17, List do Hebrajczyków 1:9 (2. wystąpienie) itp.

Jezus. List do Hebrajczyków 1:9 (pierwsze wystąpienie); Ewangelia według św. Jana 1:1,18; Księga Ozeasza 1:7; Księga Izajasza 7:14; 1 List św. Jana 5:11,12 w porównaniu z wersetem 21; List do Kolosan 2:9 oraz Ewangelia według św. Mateusza 1:23

Duch Święty. List do Rzymian 8:9-16; Ewangelia Łukasza 1:35; 1 List Jana 4:12, 13, 15-16; 1 List do Koryntian 3:16 w porównaniu z 1 Listem do Koryntian 6:19; Dzieje Apostolskie 5:4

8. Wersety wskazujące, że Jezus jest Bogiem: Twierdzisz, że nie pamiętasz ani jednego fragmentu Pisma Świętego, w którym Jezus powiedziałby, że jest Bogiem. Oprócz słów Tomasza w Ewangelii Jana 20:28, autor Listu do Hebrajczyków stwierdza to w Liście do Hebrajczyków 1:8,9, a apostoł Jan nazywa Jezusa Bogiem na końcu Ewangelii Jana 1:1. Sam Jezus oświadczył, że jest Bogiem w Ewangelii Jana 8:58. Jezus odpowiedział: „Zanim Abraham się narodził, Ja jestem!”.. Słowo „Ja jestem” było boskim imieniem Boga. Żydzi albo zrozumieli słowa Jezusa poprawnie, kiedy podnieśli kamienie, by Go ukamienować, albo też źle je zinterpretowali. Czy zgadzasz się z tym?

9. Tylko Bóg jest dobry: W Ewangelii Łukasza 18:19, ponieważ mężczyzna tak swobodnie posługiwał się słowem „dobry” i nie uznał Jezusa za Boga, Jezus zapytał go, dlaczego tak swobodnie używa tego słowa „dobry”. W Ewangelii Jana 10:11 Jezus nazwał siebie Dobrym Pasterzem. Sam wspomniałeś, że Jezus był przykładem doskonałości i miłości oraz doskonałym człowiekiem. Skoro Jezus był dobry, a fragment z Ewangelii Łukasza 18:19 nie stanowił zaprzeczenia tego, że Jezus był dobry, to nie stanowił on również zaprzeczenia tego, że Jezus był Bogiem. Zgadzasz się?

10. Jezus, będąc na ziemi, nie wiedział, kiedy powróci. W Ewangelii Marka 13:32 i Ewangelii Mateusza 24:36 zauważasz, że nawet Jezus nie znał czasu swojego powrotu. Dotyczy to Jezusa – na ziemi. List do Filipian 2:7-8 mówi, że Jezus dobrowolnie ogołocił samego siebie, gdy przyszedł na ziemię. Na ziemi Jezus nie korzystał ze swojej własnej mocy ani wiedzy, lecz polegał na Bogu Ojcu. W Ewangelii Jana 17:5 Jezus modlił się nawet o to, by przywrócono Mu chwałę.

11. Pierwsi chrześcijanie nauczali, że Jezus był również Bogiem. Błędem jest wprowadzanie innych w błąd co do prawdy (lub fałszu) dotyczącej boskości Jezusa. Można by pomyśleć, że apostołowie wyjaśniliby tak ważną kwestię. To, że Jezus jest Bogiem, nie jest tylko „jakąś nowinką”, którą wymyślili współcześni ludzie. Ignacy, uczeń apostoła Jana, w swoim liście do Polikarpa (rozdz. 3) pisze o powtórnym przyjściu Pana: „Szukajcie Tego, który jest ponad czasem, Tego, który nie ma czasu, Tego, który jest niewidzialny, Tego, który dla naszego dobra stał się widzialny, Tego, który jest nieuchwytny [poza zasięgiem dotyku], Tego, który jest niepodatny na cierpienie [poza zasięgiem namiętności], Tego, który dla naszego dobra cierpiał, Tego, który dla naszego dobra znosił wszystko w każdej postaci”. Ignacy rozumiał więc, że Bóg Syn był widzialnym, doczesnym przejawem niewidzialnego, ponadczasowego Boga Ojca. W Liście do Efezjan 7 Ignacy mówi o Chrystusie jako o Bogu Wcielonym. Dalej stwierdza, że Jezus „zrodził się zarówno z Marii, jak i z Boga, najpierw poddany cierpieniu, a potem ponad nim”

Podobnie pisał o tym Hipolit (225–235/6 r. n.e.). Oto, co powiedział w dziele „Przeciw herezji Noetusa”, rozdział 14, str. 228: „Jeśli więc Słowo było u Boga i było również Bogiem, co z tego wynika? Nie będę wprawdzie mówił o dwóch Bogach, lecz o jednym; o dwóch Osobach jednak i o trzeciej ekonomii (disposition), mianowicie o łasce Ducha Świętego. Ojciec bowiem jest jeden, ale są dwie Osoby, ponieważ jest też Syn; a potem jest trzeci – Duch Święty”.

Czy zgadzasz się, że poza Biblią nauka, iż Jezus jest Bogiem, była głoszona już przez uczniów apostołów?

Na koniec, o ile się nie mylę, wydaje mi się, że odpowiedziałem na każdy z poruszonych przez ciebie punktów. Daj mi znać, jeśli coś pominąłem lub jeśli uważasz, że w jakichś kwestiach moja logika była błędna. Zgadzam się z tobą, że grzechem byłoby nazywanie Chrystusa Bogiem, gdyby Chrystus w rzeczywistości nie był Bogiem. Czy jednak zgadzasz się, że grzechem byłoby twierdzenie, iż Chrystus nie jest Bogiem, gdyby w rzeczywistości Chrystus był Bogiem?

Pytanie: Jak to możliwe, że Ojciec, Syn i Duch Święty są wszyscy Bogiem, skoro Stary Testament tak mocno podkreślał, że istnieje tylko jeden Bóg?

Odp.: Po pierwsze, pełny opis relacji między Ojcem, Synem i Duchem Świętym to nie tylko coś, czego Bóg nam jeszcze nie objawił, ale nawet gdyby objawił to w pełni, prawdopodobnie przekraczałoby to nasze pojmowanie. Wyobraź sobie przez chwilę, że istnieją istoty żyjące w świecie dwuwymiarowym i że możesz się z nimi porozumiewać. Jak opisałbyś siebie? Na początek mógłbyś powiedzieć, że jesteś czymś, co one potrafią zrozumieć, ale nie do końca. Na przykład wsunąłbyś cztery palce do ich świata i powiedział, że te cztery koła, które widzą, są w rzeczywistości połączone. Sceptycy w tym dwuwymiarowym świecie mogliby obejść każde z tych czterech kół i, ponieważ palce nie łączyły się zgodnie z ich rozumieniem, doszliby do wniosku, że kłamiesz. Z drugiej strony inni mogliby powiedzieć, że skoro są połączone, odrębność czterech palców jest iluzją i tak naprawdę nie masz żadnych odrębnych palców. Inni mogliby chcieć mieć twój wizerunek, więc rysowaliby dziwne rysunki czterech okręgów albo czterech połączonych okręgów. Powiedziałbyś im, żeby nie zawracali sobie głowy tymi rysunkami, ponieważ nie byłyby one nawet zbliżone do adekwatnego przedstawienia ciebie.

Być może nie jesteśmy w stanie pojąć wszystkiego na temat Trójjedynego Boga, ale na szczęście nie musimy nawet próbować. Musimy jedynie nauczyć się tego, co objawił Pan: istnieje tylko jeden Bóg i mamy czcić, wielbić oraz modlić się wyłącznie do Niego, a nie do jakichkolwiek stworzeń, które Bóg stworzył. Jednak Biblia pokazuje, że zarówno aniołowie, jak i ludzie czczą, wielbią i modlą się do Jezusa, a Jezus jest czczony w właściwy sposób.

Oto schemat, który może pomóc. Narysuj okrąg w środku i opisz go jako „Bóg”. Narysuj trzy okręgi wokół tego okręgu, opisując górny jako „Ojciec”, a po bokach „Syn” i „Duch Święty”. Połącz każdy z zewnętrznych okręgów z okręgiem środkowym za pomocą trzech linii. Opisz każdą linię jako „jest”. Połącz każdy zewnętrzny okrąg z pozostałymi zewnętrznymi okręgami i opisz te trzy linie jako „nie jest”.

Jak wspomniałem w moim poprzednim e-mailu, czasami, gdy w Biblii pojawia się słowo „Bóg”, odnosi się ono do Boga Ojca. Jak słusznie zauważasz, kiedy Jezus modlił się do Boga, na przykład w Ogrodzie Getsemani, NIE modlił się do samego siebie. Uważam za nieco zabawne, że właśnie teraz czytam Twój list na ten temat, ponieważ zaledwie dwa dni temu pisałem krótki artykuł, w którym wspomniałem o fałszywej nauce pentekostalizmu jednościowego, w którym przedstawiam dokładnie ten sam argument, co Ty. Słowo „Bóg” rzeczywiście oznacza „Boga Ojca” w wielu miejscach Biblii, w tym w wyrażeniu „twój Bóg” z Listu do Hebrajczyków 1:9, a także w wyrażeniu „gdy Bóg” z Listu do Hebrajczyków 1:6.

Jednak słowo „Bóg” w wielu miejscach oznacza również „Boga Syna”. Przyjrzyjmy się ponownie Listowi do Hebrajczyków 1:8-9. W Liście do Hebrajczyków 1:8 czytamy: „O Synu zaś mówi: «Twój tron, o Boże, […]»”.

Nie sądzę, by ludzie zaczęli czcić Chrystusa z powodu jakiegoś błędu, ponieważ sami bezgrzeszni aniołowie oddawali cześć Barankowi (Jezusowi) w Apokalipsie św. Jana 5:12, mówiąc: „Godny jest Baranek, który został zabity, aby otrzymać moc, bogactwo, mądrość, siłę, cześć, chwałę i uwielbienie!”. Ponadto apostoł Jan miał ucznia, Ignacego. Ignacy pozostawił po sobie kilka pism i najwyraźniej podkreślał to, czego go nauczono, a mianowicie, że Jezus był Bogiem.

W swoim poprzednim liście stwierdziłeś, że Księga Wyjścia 20:3; Księga Powtórzonego Prawa 6:4-5, 32:39 dowodzą, że nie powinniśmy czcić żadnych innych bogów. W swoim najnowszym liście masz trudności z pogodzeniem się z tym, że w Starym Testamencie mowa jest o tym, iż istnieje tylko jeden Bóg. Cóż, proszę, nie rezygnuj z tego. Trzymaj się tej prawdy! Jednak nawet Stary Testament sugeruje, że to nie jest koniec historii. Psalm 110:1 (werset ze Starego Testamentu najczęściej cytowany w Nowym Testamencie) mówi: „Pan rzekł do mojego Pana: «Zasiądź po mojej prawicy, aż położę twoich wrogów jako podnóżek dla twoich stóp»” (NIV). Kim jest ten „Syn”, ten „drugi”, którego również powinniśmy nazywać Panem? Oczywiście jest to Jezus.

Podejrzewam, że punkt, w którym pojawia się twoje zamieszanie, jest następujący: kiedy w Biblii używa się słów „Bóg” i „Pan” w odniesieniu do Prawdziwego Boga i prawdziwego Pana, czy Biblia zawsze używa ich w ten sam sposób, czy też są to słowa podobne do „sędzia” i „doskonały”, które mają kilka różnych znaczeń w zależności od kontekstu. Dopóki będziesz uważać, że „Bóg” (gdy nie odnosi się do bożków) zawsze ma to samo znaczenie, a „Pan” zawsze ma to samo znaczenie, będziesz czuł się zdezorientowany podczas czytania niektórych wersetów. Sugeruję, że „Bóg” i „Pan” mają różne znaczenia w zależności od wersetu.

Teraz dochodzimy do paradoksu. Skoro istnieje tylko Jeden Bóg, któremu należy oddawać cześć, a aniołowie i ludzie właściwie oddawali cześć Jezusowi, jak to możliwe? Jedyną odpowiedzią, która wyjaśnia wszystkie „wersety gloryfikujące Jezusa”, jest to, że Jezus jest Jedynym Prawdziwym Bogiem godnym czci.

Kwestią ściśle z tym związaną jest biblijne stwierdzenie, że dla nas istnieje tylko jeden Pan (Efezjan 4:5). Czy jednak naszym Panem jest Jezus Chrystus (Rzymian 10:9; 1 Koryntian 8:6; 12:3; Jana 20:25,28), czy też naszym Panem jest Duch (2 Koryntian 3:17), a może naszym Panem jest Ojciec (Hebrajczyków 7:21, 1 Piotra 1:25 itp.)?

1 List do Koryntian 7:35 mówi, że mamy być całkowicie oddani Panu. Czy to oznacza, że mamy być oddani Jezusowi i zapomnieć o Bogu Ojcu? – Oczywiście, że nie. Jedyną odpowiedzią jest to, że Bóg Ojciec jest naszym „Jedynym Panem”, ale Jezus Chrystus i Duch Święty również są częścią naszego „Jedynego Pana”.

Oto kolejny paradoks w Biblii. Skoro Jezus jest Jedynym Prawdziwym Bogiem, a jednak modlił się do „Swojego Boga”, to który Bóg jest godny naszego uwielbienia? Istnieją cztery możliwości:

Tylko Ojciec. To nie może być poprawne, bo w przeciwnym razie aniołowie popełnili błąd, wielbiąc Jezusa, Szczepan popełnił błąd, modląc się do Jezusa, Tomasz popełnił błąd, nazywając Jezusa „Panem moim i Bogiem moim”, a Jezus popełnił błąd, nie poprawiając go.

Tylko Jezus. To nie może być poprawne, bo inaczej Jezus modlący się do Boga [Ojca] i nazywający Go Bogiem byłby w błędzie.

Obaj są Bogiem i istnieje co najmniej dwóch bogów. To nie może być poprawne, ponieważ Bóg zamierzył, by Stary Testament podkreślał nam, że istnieje tylko Jeden Prawdziwy Bóg.

Oboje są Bogiem, a istnieje tylko Jeden Prawdziwy Bóg. Ta odpowiedź jest najtrudniejsza do zaakceptowania, ponieważ nie ma na ziemi żadnej dokładnej analogii. Twoja analogia dotycząca ciebie i twoich rodziców jest w porządku do pewnego stopnia, ale nie podoba mi się ona, ponieważ sprawia, że „Bóg” staje się czymś w rodzaju nazwiska rodowego, a ja wierzę, że Trójca Święta jest Jednością w znacznie ściślejszym sensie niż to. Jednak brak doskonałej analogii do Boga na ziemi nie dyskwalifikuje tej odpowiedzi jako poprawnej. W rzeczywistości żadna inna odpowiedź, z jaką się spotkałem, nie wykracza poza „wyjaśnianie wszystkich wersetów biblijnych”; ta natomiast uwzględnia wszystkie wersety biblijne. Koncepcja Trójcy Świętej podkreśla odrębność Trójcy, podkreśla również jej nierozerwalność, a jednocześnie podkreśla, że istnieje tylko jeden Bóg.

Jest jedna rzecz, którą można powiedzieć o bożkach. Ci „małostkowi”, udający bogów z drobnymi kaprysami i zbyt ludzkimi słabościami, są dla człowieka cielesnego o wiele łatwiejsi do zrozumienia niż Święty, Wszechmocny Bóg, który wypełnia niebiosa i ziemię. Uważam, że z biegiem czasu wielu ludzi odeszło od tego, co Bóg objawił o Sobie w Biblii. Oto kolejny schemat dla was. Narysuj trójkąt i opisz trzy wierzchołki jako „Jeden Bóg”, „Trzy Osoby”, „Równa natura”. Teraz poza trójkątem, na linii naprzeciwko „Jeden Bóg”, napisz przeciwną herezję „politeizm”. Podobnie, poza trójkątem, na linii naprzeciwko „Trzy Osoby”, napisz „herezje jedności”. Na koniec na linii naprzeciwko „równej natury” napiszcie „ebionici”. Ebionici byli wczesną herezją, która próbowała połączyć żydowskie zwyczaje z chrześcijaństwem. Uznawali Jezusa za Mesjasza, ale nie uznawali Go za Boga.

Teraz należy poruszyć następującą kwestię: biorąc pod uwagę, że są one w pewnym sensie nierozerwalne, a w innym – odrębne, w jaki sposób są nierozerwalne i w jaki sposób są odrębne?

Są jednością w miłości, celu i posłuszeństwie. Innymi słowy, nie można być posłusznym jednemu, a nieposłusznym drugiemu.

Są jednością w imieniu, jak już wspomnieliśmy.

Są jednością w naturze. Ani Ojciec, ani Syn, ani Duch Święty nie są istotami stworzonymi. Podobnie jak ja mogę tworzyć przedmioty, ale moje dzieci pochodzą ode mnie i mojej żony, tak Syn został zrodzony przez Ojca, a nie stworzony przez Niego.

Czy Ojciec jest większy od Syna? Musimy odpowiedzieć na to pytanie w trzech różnych kontekstach.

Natura i cześć: Ojciec i Syn są równi sobie. List do Filipian 2:6 pokazuje, że mają tę samą naturę. Ewangelia Jana 5:23: „aby wszyscy czcili Syna tak, jak czczą Ojca. Kto nie czci Syna, nie czci Ojca, który Go posłał”.

Na ziemi Jezus był mniejszy od Ojca. Jezus dobrowolnie pozbawił się znacznej części swojej chwały (List do Filipian 2:7; Ewangelia według św. Jana 17:5). Jezus nauczył się posłuszeństwa (List do Hebrajczyków 5:8), odczuwał zmęczenie (Ewangelia według św. Jana 4:6), nie wiedział wszystkiego, na przykład o godzinie swojego powrotu (Ewangelia według św. Mateusza 24:36; Ewangelia według św. Marka 13:32) itp.

Nawet w Niebie Ojciec pełni ważniejszą rolę niż Syn. Na przykład w małżeństwie mąż i żona są równi i mają taką samą wartość, ale pełnią różne role, a mąż pełni rolę przywódcy, któremu żona powinna być posłuszna. Również w rodzinie rodzic pełni inną rolę niż dziecko. Tak więc nawet w Niebie, tak jak ojciec jest głową syna, tak Bóg jest głową Chrystusa. (Tak, Bóg w tym kontekście odnosi się do Boga Ojca). (1 List do Koryntian 11:3) Bóg Ojciec jest również nazywany Bogiem naszego Pana Jezusa Chrystusa w Liście do Efezjan 1:17. Jak dotąd niewiele mówiliśmy o Duchu Świętym, ale Duch Święty pełni rolę orędownika przed Ojcem w naszym imieniu (List do Rzymian 8:26-27), a nie Ojciec jest orędownikiem przed Duchem.

Nawiasem mówiąc, ktoś kiedyś zapytał, czy Trójca Boża jest tylko czymś tymczasowym. Czy po wrzuceniu szatana do jeziora ognia zniknie rozróżnienie między Ojcem, Synem i Duchem? Odpowiedź brzmi: rozróżnienia w Trójcy są trwałe, ponieważ List do Hebrajczyków 13:8 mówi: „Jezus Chrystus jest ten sam wczoraj, dziś i na wieki” (NIV).

Teraz czuję, że to, co Bóg objawił na temat Trójcy Świętej, jest dla mnie jasne, ale chodzi o to, aby było jasne również dla ciebie. Pomocne może być upewnienie się, że praktykujesz znaną ci prawdę. Skoro aniołowie śpiewali i wielbili Jezusa w Objawieniu 5:9,10; 5:12; 7:10; 11:15, poświęć czas na śpiewanie Jezusowi i wielbienie Go. Skoro aniołowie oddawali cześć Jezusowi w Liście do Hebrajczyków 1:6, mędrcy oddali Mu cześć w Ewangelii Mateusza 2:11, uczniowie oddali Mu cześć w Ewangelii Mateusza 14:33, kobiety oddawały Mu cześć w Ewangelii Mateusza 28:9, a niewidomy oddawał Mu cześć w Ewangelii Mateusza Ewangelii Jana 9:38, to i wy powinniście oddawać Mu cześć. Czcij więc Jezusa tak, jak czynią to aniołowie i inni, wielbij Go w pieśniach, módl się do Jezusa (tak uczynił Szczepan w Dziejach Apostolskich 7:59) i proś Boga, aby pomógł ci dostrzec i zrozumieć wszystko, co Bóg objawił w swoim cudownym Słowie.

P: Jakie są różnice między kulturą grecką a rzymską?

Odp.: Greccy sportowcy rywalizowali nago, byli bardzo tolerancyjni wobec zachowań homoseksualnych i mieli długą historię kulturową Aten oraz innych miast. Często walczyli między sobą i nigdy tak naprawdę nie zdołali się zjednoczyć, dopóki (technicznie rzecz biorąc) niegreckie Macedończycy nie podbili ich wszystkich. Z drugiej strony Rzymianie częściej stosowali tortury, mniej dbali o sprawiedliwość i podziwiali kulturę grecką, mimo że podbili Greków. Obie cywilizacje miały dzielnych żołnierzy, ale Rzymianie byli bardziej skłonni do asymilacji otaczających ich ludów i tworzenia zjednoczonego imperium.

P: Ile wersetów i słów zawiera Nowy Testament?

Odp.: Według Wicka Allisona w książce „That’s In the Bible? – The Ultimate Learn-As-You-Play Bible Quiz Book” (Dell Trade 1994), str. 18, Nowy Testament w wersji Króla Jakuba zawiera 7 959 wersetów i 198 000 słów w języku angielskim. Należy zauważyć, że wersja Króla Jakuba zawiera kilka wersetów, których nie ma w większości greckich rękopisów.

P: Jakie są rękopisowe dowody potwierdzające autentyczność Nowego Testamentu?

Odp.: Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie poświęconej rękopisom Nowego Testamentu: http://www.BibleQuery.org/NewTestamentManuscripts.html.

P: Którzy z wczesnych pisarzy określali Nowy Testament mianem „Nowego Testamentu”?

O: Oto lista. Jeśli pisarz wspomina o Starym Testamencie, ale nie o Nowym, oznacza to, że ma na myśli Nowy Testament. Jeśli jest to tylko domniemanie, nazwa nie jest pogrubiona, a obok widnieje adnotacja „Domniemane”.

Justyn Męczennik (ok. 138–165 r. n.e.) wspomina o tym, „jak Nowy Testament, który Bóg wcześniej zapowiedział” – „Dialog z Tryfonem Żydem”, rozdz. 51, str. 221.

Melito z Sardes (170–180 r. n.e.) (domniemany) wspomina o „Starym Testamencie”. Sugeruje to istnienie Nowego Testamentu. fragment 4 z „Księgi wyciągu”, tom 8, str. 759

Ireneusz z Lyonu (182–188 r. n.e.) wspomina o Nowym Testamencie i Starym Testamencie w dziele „Przeciw herezjom”, księga 5, rozdz. 34.1, str. 563. Wspomina o tym również na str. 564.

Kanony Muratoriusza (ok. 170 r. n.e.), rozdział 3, str. 603, wspominają o Starym Testamencie, co sugeruje istnienie Nowego Testamentu.

Klemens Aleksandryjski (193–202 r. n.e.): „Albowiem Bóg jest źródłem wszelkiego dobra, a niektórych rzeczy w szczególności, jak na przykład Starego i Nowego Testamentu”; *Stromata*, księga 1, rozdz. 5, str. 305

Tertulian (ok. 213 r. n.e.): „Jest On nam jasno przedstawiony we wszystkich Pismach – w Starym Testamencie jako Chrystus Boży, w Nowym Testamencie jako Syn Boży”. *Przeciw Praxeasowi*, rozdz. 24, str. 620

Tertulian (198–220 r. n.e.) wspomina o Nowym Testamencie w dziele „Pięć ksiąg przeciwko Marcionowi”, księga 4, rozdz. 1, s. 346.

Hipolit (225–235/6 r. n.e.) odwołuje się do Nowego Testamentu w „Fragmentach z komentarzy” – Komentarz do Księgi Rodzaju 49:11, s. 165

Asteriusz Urbanus (ok. 232 r. n.e.) „obawiając się, by komukolwiek nie wydawało się, że dodaję jakieś nowe słowo lub przykazanie do doktryny Ewangelii Nowego Testamentu”, *Exordium*, tom 7, rozdz. 1, s. 335

Kommodian (ok. 240 r. n.e.) (domyślnie): „Pierwsze prawo Boże jest fundamentem kolejnych praw. To właśnie ono nakazało ci wierzyć w drugie prawo. Nie groźby pochodzące od Niego samego, lecz z niego płynące mają nad tobą moc. Teraz, pełen zdumienia, przysięgnij, że będziesz wierzył w Chrystusa; albowiem Stary Testament głosi o Nim: Wystarczy bowiem wierzyć w Tego, który umarł, aby móc zmartwychwstać i żyć na wieki”. „Instrukcje Commodianusa”, rozdz. 25, s. 207

Orygenes (225–254 r. n.e.) mówił o Nowym Testamencie i stwierdził, że istnieją tylko cztery ewangelie. Komentarz Orygenesa do Ewangelii św. Jana (225–231 r. n.e.), tom 1, rozdz. 1, str. 299.

Orygenes (240 r. n.e.) odnosi się do Nowego Testamentu. Komentarz do Pieśni nad Pieśniami, prolog, str. 56

Novatian (250–257 r. n.e.) wspomina o Starym i Nowym Testamencie w „Traktacie o Trójcy Świętej” Novatiana, rozdz. 7, str. 617. Wspomina również o prawdziwości zarówno Starego, jak i Nowego Testamentu w rozdz. 17, str. 627.

W „Traktacie o ponownym chrzcie” (250/4–256/7 r. n.e.), rozdz. 3, s. 668, wspomina o Nowym Testamencie.

Cyprian z Kartaginy (ok. 246–258 r. n.e.) w wielu miejscach wspomina o Starym Testamencie, odnosząc się do niego w sposób, jaki my byśmy to rozumieli. Mówi on: „Obiecano, że pojawi się inny prorok, podobny do Mojżesza, a mianowicie taki, który da nowe przymierze i którego należy raczej słuchać”. Następnie cytuje Księgę Powtórzonego Prawa 18:18,19 jako „Księgę Powtórzonego Prawa”. Traktaty Cypriana, Traktat 12, 18, s. 512

Dionizy z Rzymu (259–269 r. n.e.) twierdzi, że Trójca Święta występuje w Piśmie Świętym, ale doktryna o „trzech bogach nie jest nauczana ani w Starym, ani w Nowym Testamencie”. Przeciw sabellianom, rozdz. 1, tom 7, str. 365

Wiktorin z Petau (męczennik, zm. 304 r. n.e.) wspomina o Starym i Nowym Testamencie w swoim Komentarzu do Apokalipsy błogosławionego Jana, str. 345. Wymienił listy Pawła: do Rzymian, do Koryntian, do Galatów, do Efezjan, do Tesaloniczan, do Filipian, do Kolosan i do Tymoteusza, a także cytuje 1 List do Tymoteusza 3:15 w rozdz. 16, str. 345. Następnie cytuje 1 List do Koryntian 15:53 na str. 346.

Metodiusz (270–311/312 r. n.e.) (domniemanie) „Przedstawię wam, o dziewice, z Starego Testamentu zapisane proroctwo z Księgi Sędziów, aby pokazać, że mówię prawdę”, „Uczta dziesięciu dziewic”, Rozprawa 10, rozdz. 2, s. 348

Aleksander z Aleksandrii (313–326 r. n.e.) „Oprócz pobożnej wiary w Ojca i Syna wyznajemy jednego Ducha Świętego, jak nauczają nas Pisma Boże; który natchnął zarówno świętych mężów Starego Testamentu, jak i boskich nauczycieli tego, co nazywamy Nowym Testamentem”. Listy o herezji ariańskiej, List 1, rozdz. 12, str. 296

Laktancjusz (ok. 303–325 r. n.e.) „i uregulował wszystko, co dotyczyło ustanowień Nowego Testamentu; a gdy to się dokonało, otoczyła Go chmura i trąba powietrzna i zabrała Go z oczu ludzi do nieba”. Sposób, w jaki zginęli prześladowcy, rozdz. 2, str. 311

Euzebiusz (318–339/340 r. n.e.)

Po soborze nicejskim

Hegemoniusz (IV w.) wspomina, że nie ma ani dwóch Starych Testamentów, ani dwóch Nowych Testamentów. (Mówi chrześcijański Diodor) „Spór z Manesem”, rozdz. 45, s. 220

Anatoliusz z Aleksandrii (270–280 r. n.e.) (domyślnie) odnosi się do „Starego Testamentu”, co sugeruje istnienie Nowego. Kanon wielkanocny Anatoliusza z Aleksandrii, rozdz. 8, str. 148

Atanazy (367 r. n.e.) wspomina o „Nowym Testamencie” w „Liście świątecznym” Atanazego nr 39, rozdz. 5, s. 552

Kanony z Cheltenham (= Katalog Mommsena) (ok. 360–370 r. n.e.)

Efraim/Efrem (350–378 r. n.e.)

Bazyli z Kapadocji (357–379 r. n.e.) odnosi się do Nowego Testamentu w Liście 42, rozdz. 3, str. 144–145.

Cyryl z Jerozolimy (ok. 349–386 r. n.e.) wspomina o Starym i Nowym Testamencie w wykładzie 2.4, str. 8 oraz 3.6, str. 15.

Synod w Laodycei (we Frygii) (343–381 [lub 363] r. n.e.), kanon 59, str. 158, wspomina o Starym i Nowym Testamencie.

Synod w Laodycei (we Frygii) (343–381 r. n.e.) w kanonie 60, str. 159, wymienia księgi Starego i Nowego Testamentu. Kanon 59, str. 158, stanowi, że w kościele można czytać wyłącznie księgi kanoniczne Starego i Nowego Testamentu.

Grzegorz z Nyssy (382–383 r. n.e.) (domyślnie) wspomina o Starym Testamencie w dziele „Przeciw Eunomiuszowi”, tom 11, rozdz. 5, str. 238.

Ambroży z Mediolanu (370–390 r. n.e.) wspomina o Starym i Nowym Testamencie w dziele „O wierze chrześcijańskiej”, tom 1, rozdział 8.57, str. 210.

Grzegorz z Nazjanzu (330–391 n.e.)

Pacian z Barcelony (342–379/392 r. n.e.) wspomina o Nowym Testamencie w dziele „O pokutnikach”, rozdz. 4.1, s. 74

Didymus Ślepy (398 r. n.e.) odnosi się do Starego i Nowego Testamentu. Komentarz do Księgi Zachariasza 8, str. 201

Syryjska „Księga stopni” (Liber Graduum) (350–400 r. n.e.)

Epifaniusz z Salaminy (360–403 r. n.e.) wspomina o Starym i Nowym Testamencie. „Panarion”, sekcja 3, scholion 1 i 5, str. 334

Komentarz Rufinusa do Credo Apostolskiego (374–406 r. n.e.)

Jan Chryzostom (męczennik, 407 r. n.e.)

Sobór Kartagiński (393–419 r. n.e.)

Hieronim (417–420 r. n.e.) wspomina o Nowym Testamencie w liście 53.9 (394 r. n.e.), str. 101.

Augustyn z Hippony (388–430 n.e.) wspomina o Nowym Testamencie w dziele „O państwie Bożym”, księga 17, rozdział 4, str. 341; księga 17, rozdział 6, str. 344

Augustyn z Hippony (388–430 r. n.e.) wspomina o Nowym Testamencie w „Komentarzu do Psalmów”, str. 405, 521, 531, 681

Jan Kasjan (419–430 r. n.e.) – Nowy Testament wymieniony z nazwy w dziele „Instytucje Jana Kasjana”, księga 1.1, str. 201 oraz w „Rozmowach opata Pafnutego”, rozdz. 15, str. 327

Wincenty z Lerins (ok. 434 r. n.e.)

Sokrates (ok. 400–439 r. n.e.) „Historia kościelna” Sokratesa

Teodoret z Cyru (423–458 r. n.e.)

Sobór w Chalcedonie (451 r. n.e.)

Papież Leon I z Rzymu (440–461 r. n.e.)

Wśród heretyków i fałszywych ksiąg

Marinus (ok. 300 r. n.e.) (domniemany) bardesanita, w sporze z Adamantiusem powołał się na „Stary Testament” i określił Dawida mianem proroka. „Dialog o prawdziwej wierze”, rozdz. 862a 20, s. 173

Teodor z Mopsuestii (392–423/429 r. n.e.) wspomina z nazwy Nowy Testament, cytując Mt 28,2–3. Komentarz do Księgi Zachariasza, rozdz. 1, s. 331