< Maswali ya Biblia kutoka Ezekieli

S: Katika Ezek, kwa nini ni muhimu kuwa na kitabu cha Ezekieli katika Biblia?

J: Kitabu cha Ezekieli si unabii tu, wala ushairi, historia, au mafundisho peke yake; ni yote hayo pamoja, kinajumuisha aina nyingi za maandiko ya Biblia. Ezekieli anatumia neno Bwana Mwenyezi (adonai YHWH) mara zaidi ya 200, na kitabu hiki kinaonyesha jinsi utawala wa Mungu unavyoweza kufanya kazi, wakati mzuri na wakati mbaya.

   Mungu hakuwasahau Wayahudi, wala hakuwa amemaliza kazi yake nao. Ezekieli na Yeremia wote waliendelea kuwaambia watu kwamba Mungu hakuwasahau wakati wa uhamisho pia. Ndiyo, Wayahudi wengi wangesahau Mungu na kuunganika na mataifa yaliyowazunguka, lakini mabaki wangerudi kwa Mungu na kurudi nchini. Leo hii, ikiwa Mkristo au kikundi cha Wakristo wamekosea na kumwacha Mungu, Mungu hawajasahau pia. Ingawa labda kuna 'njia ya kufuata' kwa Wakristo wasiotii, Mungu bado anaweza kuwatumia kwa utukufu wake.

   Aidha, Ezekieli anatupa mwanga wa utukufu wa mbinguni, Hekalu la siku zijazo, na moyo wa Mungu. Tunaweza kujifunza mambo fulani katika Ezekieli kuhusu haki ya kweli, kama Mungu anavyoielezea, na kuona kwamba kila kinachotokea duniani si lazima kiwe cha haki.

S: Muhtasari wa Ezekieli ni upi?

J: Hapa kuna muhtasari mmoja.

1-3 Utume wa Ezekieli

   1. Maono ya Mungu

   2-3:3. Gombo la ujumbe wa Ezekieli kwa nyumba ya waasi

   3:4-27. Msukumo wa Mlinzi

4-24 Onyo la Mungu kwa Israeli

   4-7 Mifano ya onyo

   8-10 Maono ya utukufu wa Mungu ukiondoka polepole

   12-17 Hakuna tumaini kwa waovu

   18 Tumaini kwa wenye toba, lakini nafsi inayotenda dhambi itakufa

   19-24 Maombolezo, hasira, na kifo cha uhusiano na wasiotaka kutubu

25-32 Onyo la Mungu kwa mataifa mengine

   25 Mashariki na kusini: Amoni, Moabu, Edomu, na Ufilisti

   26-28 Tiro, mfalme wake, na Sidoni

   29-32 Misri na Farao

33-39 Mlinzi hutoa ujumbe sita wa utukufu na baraka kwa Israeli

40-48 Utukufu wa Hekalu la Milenia

S: Katika Ezek 1, Ezek 8, na Ufu 4, kwa kuwa Mungu hana kikwazo cha mwili wa kimwili, Ezekieli aliona nini?

J: Kifungu hiki kinajaa misemo kama vile mfano, unaokaribiana na, ulioonekana kama, na muonekano. Kuna mambo matatu ya kuzingatia katika jibu.

1. Katika maono, Mungu anaweza kuonekana jinsi anavyotaka.

2. Hata hivyo, Mungu ana mfano wa kimwili, yaani Yesu Kristo, kama Wakolosai 1:15 inavyoonyesha.

3. Aidha, Wakristo wengine wanatafsiri yule aliyeketi kwenye kiti cha enzi katika Ufunuo 4 kama Mungu Baba, ambayo huenda ingefanya maono ya Ezekieli kuwa ya Mungu Baba pia.

S: Katika Ezek 1, mtazamo wetu wa Mungu unapaswa kuwa upi?

J: Mungu ana majukumu tofauti, kwa hivyo hakuna jibu moja sahihi. Wengine wanaona Mungu kama rafiki—kama vile Ibrahimu alivyofanya. Wengine wanaona Mungu hasa kama Baba, kama inavyoanza katika sala ya Bwana. Wengine wanaona Mungu kwa uogofumivu na tofauti sana nasi, kama Ezekieli anavyoona hapa na Isaya katika Isaya 6. Sifa nyingi za Mungu zinaweza kugawanywa katika makundi mawili: utukufu wa mbali (transcendence) na ukaribu (imminence). Mungu ni wa mbali kiutukufu, kwa kuwa anajaza ulimwengu wote, anajua kila kitu, ana nguvu zote, na si tu mkubwa kuliko tunavyoweza kufikiria, bali mkubwa kuliko hata tunaweza kufikiria. Popote ulipo mbali, Mungu yuko huko. Lakini Mungu pia yu karibu, kwa kuwa hakuna anayetukaribia zaidi ya Mungu. Anawapenda, na hata anajua idadi ya nywele za kichwa chetu.

   Wakati mwingine Wakristo wanaweza kwa makosa kuzingatia sifa moja ya Mungu sana, hadi kushindwa kutoa fikira sahihi kwa sifa nyingine. Ezekieli 1 ni ukumbusho kwamba ingawa ni vizuri kuzingatia sifa za upendo na ukaribu wa Mungu, tunapaswa pia kukumbuka sifa zake za utukufu wa mbali.

S: Katika Ezek 1:1, 'katika mwaka wa thelathini' maana yake ni nini?

J: Labda inarejelea umri wa Ezekieli, na inaongeza kwamba miaka thelathini ilikuwa umri ambapo kuhani angeanza kutumikia Bwana.

   Ezekieli alitoka familia ya makuhani. Ingawa haikuwa na umri maalum wa kuanza kazi ya makuhani, mwaka wa thelathini ndio Walawi walipoanza majukumu yao ya kutunza hekalu, kulingana na Hesabu 4:3,23,29. Bila shaka huduma za makuhani na Walawi hazikuhitajika wakati huo. Labda Ezekieli alikuwa na huzuni kwa sababu, kwa dhambi za Israeli, hakuwa na chochote cha kufanya katika jukumu lake la urithi. Lakini Mungu alikuwa na kusudi maalum zaidi kwa Ezekieli.

S: Katika Ezek 1:3 na Ezek 10:20, Mto wa Kebari (au Kebari) ulikuwa wapi?

J: Hii ilikuwa mfereji (mto uliotengenezwa na binadamu) ambao ulitiririka kwenye Mto Frati kusini mwa Babeli. Ilikuwa moja ya mifereji mikubwa zaidi, na jina lake la asili la Akkadi lilikuwa nar Kabari, maana yake Mfereji Mkubwa.

S: Katika Ezek 1:4, ni nini umuhimu wa tufani inayokuja kutoka kaskazini?

J: Kwa sababu ya mifumo ya hali ya hewa, dhoruba kwa kawaida zilikuja kutoka kaskazini au kaskazini-magharibi. Kwa sababu ya jiografia, uvamizi kutoka kwa Falme nyingine isipokuwa Misri ulikuja daima kutoka kaskazini. Kama tufani, hii ilikuwa mwelekeo ambapo mtu angeweza kutazamia hukumu ya Mungu kukuja, kwa kuwa Waashuru na Wababeli walivamiwa kutoka mwelekeo huo.

S: Je, Ezek 1:5-28 inaonyesha chombo cha angani kisichojulikana (UFO)?

J: Si kwa maana inayoeleweka kawaida. Malaika wa Mungu walikuwa vitu vinavyoruka, na Mungu mmoja wa kweli wa Biblia hajulikani na watu wengi. Ni wazi kwamba hii inarejelea Mungu na makerubi.

   Hata hivyo, kwa mtazamo wa kisaikolojia wa kibinadamu, ni jambo la kuvutia kwamba watu wengi wanaona ni rahisi zaidi kuhusisha chochote kisicho cha kawaida na viumbe vya nje ya dunia kuliko kuamini katika kiumbe muhimu zaidi cha nje ya dunia: Muumba.

S: Katika Ezek 1:5-28, njia sahihi ya kutafsiri maono kama haya ni ipi?

J: Maono yaliandikwa kwa maneno ambayo mwandishi wa kibinadamu na hadhira ya mara moja wangeelewa. Maoni bora ya maandiko ni maandiko yenyewe. Wakati kuna kifungu au dhana inayofanana, mfano huo kwa kawaida si bahati tu. Yanapaswa kuchukuliwa kuwa labda ni sawa isipokuwa kuna sababu ya muktadha (si tu upendeleo wa kimafundisho) ya kuyaona kwa njia tofauti.

   Ingawa hatufahamu kila kitu kuhusu maono haya, tunaweza kutoa uchunguzi unaowezekana (lakini si wa uhakika) kuhusu maono haya kwa kuyahusisha na kilichofunuliwa mahali pengine katika Maandiko.

S: Katika Ezek 1:5-28, maono haya yana maana gani?

J: Maono haya si hasa ya kuwasilisha dhana au ufafanuzi, bali ni picha. Ezekieli aliona maono ya Mungu akiketi kwenye kiti cha enzi. Baadaye, maono yanayofanana sana yataonyesha utukufu wa Mungu ukiondoka Hekalu lake huko Yerusalemu. Kuhusu kutafsiri maelezo ya maono haya, mtu anahitaji tu kuyalinganisha na Isaya 6 na Ufunuo 4 na 5.

S: Katika Ezek 1:22, sakafu ya kioo ni nini?

J: Hii huenda ni bahari ya kioo, iliyo wazi kama kioo, iliyotajwa katika Ufunuo 4:6.

S: Katika Ezek 1:26, lapis lazuli (inayotafsiriwa pia kama yakuti samawi) ni nini?

J: Hii ni jiwe gumu, la bluu lenye thamani. Yalikuwa na thamani kubwa; ni jambo la kuvutia kwamba karibu mwaka 800 B.K., wakati watawa wa Kiayalandi walipotengeneza Kitabu cha Kells, nakala iliyopamwa ya Biblia, baadhi ya vifaa vyao vilikuwa lapis lazuli, iliyochimbwa kutoka Afghanistan.

S: Katika Ezek 1:28, utukufu wa Bwana hapa ni nini?

J: Hii pia inaitwa 'utukufu wa Shekinah', na ilidhihirishwa na muonekano wa kung'aa na heshima ya jumla iliyozunguka kiti cha enzi cha Mungu.

S: Katika Ezek 2:1 na sehemu nyingine, kwa nini Mungu anaita Ezekieli mara kwa mara 'mwana wa mtu'?

J: Labda kusisitiza 'utofauti' wa Mungu. Ezekieli alikuwa binadamu, akihudumia wanadamu, na ujumbe kutoka kwa asiye binadamu, aliyekuwa mkubwa kuliko wanadamu wangeweza hata kufikiria.

S: Katika Ezek 2:1, je, mkao wetu wa kimwili ni muhimu tunapoomba au kusikia Mungu?

J: Mkao fulani maalum hauhitajiki ili Mungu asikia maombi yetu; mgonjwa amelala kitandani, au mwizi msalabani, wote wanaweza kumlilia Mungu. Lakini wakati mwingine mkao wetu ni muhimu kwetu sisi wenyewe. Iwe tunasujudu, au kulala kifudifudi, tunaweza kufanya hivyo kuonyesha heshima yetu kwa Mungu na kutostahili kwetu kuwepo mbele yake, bila Kristo. Tunapoinua mikono kuomba, na kutazama juu, tunaweza kufanya hivyo kumwomba Mungu atukaribie. Watu wanaweza kuwasiliana na watu wengine kwa mkao wa mwili, bila lugha ya ishara rasmi, na tunaweza kuwasiliana na Mungu kwa njia kama hizo.

S: Katika Ezek 2:2; 3:24, ni roho gani iliyomwingia Ezekieli hapa?

J: Hii ni Roho Mtakatifu. Roho Mtakatifu hana kikwazo cha kuwepo mahali pamoja kwa wakati mmoja.

S: Katika Ezek 2:3-10, neno linalohusiana na 'uasi' linatumika mara sita. Ni njia angalau tatu gani ambazo watu, hata watu wa Mungu, wanaweza kumwasi Mungu?

J: Kuna njia angalau tatu za kuona uasi.

Wazi dhidi ya Wa Siri: Watu wanaweza kuasi kwa dharau, kama vile kusema 'Ninakataa kufanya hivyo.' Watu wanaweza kuasi kwa utulivu na kwa njia ya siri, kwa kutofanya tu, au kufanya kwa nusu moyo, au kuchelewa kufanya, au kufanya kwa njia ambayo itashindwa.

Kuacha kabisa dhidi ya Kuchanganya Imani: Ufalme wa kaskazini uliasi kwa kutokuwa waaminifu kwa Mungu. Walisimama kuabudu Mungu na wakaabudu ng'ombe wa dhahabu, pamoja na Mabaali na Masterothe. Yuda uliasi kwa kutokuwa mwaminifu kwa Mungu. Waliendelea kuabudu Mungu wa kweli, lakini pia hawakutaka kuacha kuabudu sanamu za Mabaali na Astarte pia.

Kwa Siri dhidi ya Kuchukua Wengine Pamoja Nawe: Baada ya Shetani kuasi, na laana yake ilipotiwa muhuri, alitaka kuchukua wengine wengi iwezekanavyo pamoja naye.

S: Katika Ezek 2:4, watu kwa mwisho ni wasioelewa kwa sababu ya asili yao iliyoanguka. Lakini ni aina gani tofauti za ukaidi, na ni nini kinachofanya baadhi ya watu kuwa wasioelewa zaidi na wakaidi?

J: Aina moja ya ukaidi ni kujaribu jambo lile lile tena na tena, kupata matokeo yale yale, na kutumainia utapata matokeo tofauti mara ijayo.

Aina nyingine ni kushindwa kujifunza kutoka kwa makosa yako au ya wengine.

   Aina mbaya zaidi ya ukaidi ni kutojali tena hata matokeo; utafanya unachohisi unalazimika kufanya bila kujali. Wakati mwingine nidhamu na matokeo mabaya yanaweza kusaidia kutibu aina fulani za ukaidi, lakini wakati mwingine hata hilo halisaidii. Mithali 22:15 inasema kwamba upumbavu umefungwa moyoni mwa mtoto, lakini fimbo ya nidhamu itauondoa.

S: Katika Ezek 2:5, kuna maana gani ya kutuma nabii kwa watu wenye shingo ngumu, kwa kuwa Mungu tayari alijua kwamba wengi wao hawangekubali maneno yake kupitia Ezekieli?

J: Mungu hakuwa na wajibu wa kuwapa watu waliomkataa fursa nyingine ya kutubu. Hata hivyo, Mungu alikuwa na rehema ya kutosha kutuma manabii kwa watu wenye shingo ngumu, hata huku akijua kwamba wachache tu wao wangerudi na kutubu.

S: Katika Ezek 2:6, kwa nini watu wa uasi walilinganishwa na nge?

J: Nge ni wanyama wa ajabu. Hawakimbi wala kuonyesha woga wowote. Wanangoja mawindo, na mikia yao inafaa sana dhidi ya wadudu wengine wengi. Kuamini bila hofu nguvu za mikia yao kunaonekana kipuuzi wanapolingana na kiatu au sepeto cha mtu.

   Kuna hadithi ya kufundisha inayosimuliwa nchini Mexico, ambayo inarudi nyuma hadi kwa hadithi ya mwandishi wa kale wa Kigiriki Esopo. Ni hadithi kuhusu nge, chura, na mto uliotumiwa. Wakati mafuriko yalipokuja, nge alimwomba chura ambaye alimchukua nge mgongoni mwake kuvuka mto. Chura awali alisema hapana, kwa sababu aliogopa nge atamng'ata na atakufa. Nge aliahidi asifanye hivyo, kwa hivyo chura alikubaliana. Katikati ya mto, nge alimng'ata chura. Miguu ya chura ilipokuwa ikigandamizwa na kufa ganzi, chura aluuliza kwa nini nge amfanyia hivyo, kwani sasa wote wawili wangekufa. Nge alisema hakuweza kujizuia; ilikuwa ni asili yake tu. Hivyo ndivyo baadhi ya watu wanavyo. Hata hivyo, sisi sote tuna asili ya uovu, na Mungu yuko katika biashara ya kutubadilisha tuwe wema na watakatifu kama Kristo.

S: Katika Ezek 2:7, kwa nini Ezekieli aendelee kusema kwa kundi la watu baada ya kutofaa kwao kwa sababu walikataa kusikiliza? Kwa nini sisi tunapaswa kufanya hivyo?

J: Kuna sababu mbili tofauti. Ingawa watu wengi hawangeisikiliza, wengine wangeisikiliza. Ingawa wengi wa waliohamishwa na watoto wao hawakurudi Nchi ya Ahadi, wachache, karibu watu 50,000, walirejea. Ezekieli, kama sisi, asingejua ni nani atamsikiliza na ni nani hatamsikiliza; kwa hivyo aliwaambia wote. Kila mtu alikuwa na fursa ya kusikiliza maonyo ya Mungu kupitia Ezekieli, lakini wangehukumiwa kwa chaguo lao.

   Pili, Ezekieli alifanywa mlinzi, na damu yao ingekuwa mikononi mwake ikiwa angeshindwa kuwaarifu. Angepoteza thawabu ikiwa angepuuza jukumu lake, kama Ezekieli 3:17-21 inavyosema.

S: Katika Ezek 2:9-33 na Ufu 10:8-11, gombo hapa linawakilisha nini hasa?

J: Linawakilisha Neno la Mungu ambalo lilikuwa kwa watu wapate kusikia. Lilikuwa na ladha nzuri kwa sababu lilikuwa la kweli, takatifu, na kutoka kwa Mungu. Hata hivyo, gombo katika maono ya Ufunuo 10:8-11 lilimpa Yohana tumbo chungu, kwa sababu lilikuwa na unabii wa mambo ya uharibifu mkubwa.

S: Katika Ezek 2:9-33 na Ufu 10:8-11, katika maono haya, kwa nini Mungu alimwambia mtumishi wake kula na kumeza kitabu?

J: Katika maono haya, Ezekieli na Yohana mtume, wote walipaswa kutoa ujumbe, na mfano huu ulionyesha kwamba ujumbe ulikuja moja kwa moja kutoka kwa Mungu. Sisi pia tunapaswa 'kumeng'enya' Neno la Mungu na kulisema nje. Ukweli wa Neno la Mungu pia unalinganishwa na maziwa na nyama katika Waebrania 6.

S: Katika Ezek 2:9-33 je, unafikiria ujumbe wa Mungu ungeweza kuwa 'wenye uchungu' kwa Ezekieli kwa kiasi fulani, kama ulivyompa Yohana tumbo chungu? Tunatangaza tunachohitaji kutangaza vipi, wakati ujumbe wetu, ingawa ni mtamu kwa njia moja, unaweza kuleta tumbo chungu kwa njia nyingine?

J: Ungeweza kuwa na uchungu kwa njia mbili tofauti. Kwanza, ungeweza kuwa na uchungu kwa sababu Ezekieli alipenda watu wake na adhabu waliyokuwa nayo. Pili, mwitikio ambao Ezekieli alijua watu wengi wangeupata kwa maneno yake, na kwake yeye mwenyewe, Ezekieli angeweza kuuona ukija na ungeumiza. Wakati mwingine tutaepuka mambo ambayo tunajua yatakuwa ya uchungu. Lakini ikiwa Mungu anataka tufanye hivyo hata hivyo, hatupaswi kuepuka tu kwa sababu ni ya uchungu.

S: Ni njia gani tofauti ambazo mtu anaweza kuwa mjumbe, na Ezekieli alikuwa mjumbe vipi? Sisi tunapaswa kuwa wajumbe vipi?

J: Ufafanuzi mmoja wa mjumbe ni mtu wa nasibu tu ambaye hutoa ujumbe mara moja. Hilo si aina ya mjumbe aliyokuwa Ezekieli. Ujumbe wa Mungu ulikuwa chakula chake. Alimeza gombo kwa mfano kwa sababu maisha yake yangekuwa kusema maneno yake. Ezekieli hakuwaambia waliohamishwa ujumbe wake mara moja tu kisha kusema, 'Nimemaliza nao.' Hapana, alitoa maonyo mara kwa mara, kwa sababu walihitaji kuyasikia mara kwa mara kabla ya baadhi yao kutubu na kurudi kwa Mungu.

   Vivyo hivyo, sisi pia tunapaswa kuwa wajumbe wanaofanana na Ezekieli. Ingawa hatuna wito mkubwa wa kuwa nabii na kusema maneno ya maandiko kwa mara ya kwanza, tunapaswa kuwa barua kutoka kwa Mungu kwa wengine (2 Wakorintho 3:2-3), mabalozi wa Kristo (2 Wakorintho 5:20), kusema maneno ya Mungu (1 Petro 4:11). Ujumbe wa Mungu unapaswa kuwa maisha yetu. Tunapaswa kuumeng'enya kwa kustudy Neno la Mungu, na kuishi mbele ya ulimwengu.

S: Katika Ezek 3:9, jiwe gumu (almasi katika NIV) ni nini? Baadhi ya watu ni kama hivyo vipi?

J: Kuna utata fulani kuhusu madini gani magumu yanakusudiwa. NIV inatafsiri hii tu kama jiwe gumu zaidi, na NET inasema 'almasi'. Neno la Kiebrania linaonyesha ugumu na makali. Baadhi ya watu wana mioyo migumu sana dhidi ya Mungu. Hata hivyo, Ezekieli katika Ezekieli 3:9 na Yeremia katika Yeremia 1:18 wote walitiwa ugumu kwa njia nzuri na Mungu. Walihitaji si tu kuwa na ngozi nene, kwa dharau, kejeli, na maneno ya kuvunjisha moyo ambayo watu wangewaambiana, bali pia walipaswa kuwa waaminifu na kudumu hata katika mateso ya kimwili.

S: Katika Ezek 3:15, Tel-Abib iko wapi?

J: Hii ilikuwa mji kusini mwa Babeli kwenye Mto Kebari (mfereji kwa kweli). Mji wa kisasa wa Israeli wa Tel-Aviv umepewa jina baada ya Tel-abib huko Babeli.

S: Katika Ezek 3:17-21, je, hii inaonyesha kwamba watu wanaweza kupoteza wokovu wao?

J: Wakristo wana maoni mbalimbali:

1. Waamini wa kweli, hata katika wakati wa Agano la Kale, hawawezi kupoteza wokovu wao.

2. Waamini wa kweli, katika wakati wa Agano Jipya, hawawezi kupoteza wokovu wao.

3. Waamini wa kweli wanaweza kupoteza wokovu wao.

Tazama mjadala katika Waebrania 3:6 na Waebrania 3:14 kwa jibu.

Wengine (si wote) wa Kanisa la Kristo wanaamini Wakristo hupoteza wokovu wao kila wakati wanapotenda dhambi, lakini wanaweza kuurudisha mara kwa mara. Kanisa Katoliki limefundisha kwamba watu hupoteza wokovu wao kwa dhambi nzito zaidi (zinazoitwa dhambi za mauti), lakini si kwa dhambi nyepesi zaidi (zinazoitwa dhambi nyepesi).

S: Katika Ezek 3:17-21 na Ezek 33:2-7, mlinzi ana umuhimu gani?

J: Mlinzi alisimama ukutani wa mji akimwangalia adui. Ikiwa walindzi wote wangelala au kuiacha nafasi yao, mji ungekuwa bila ulinzi kwa kweli, kwa kuwa walinzi wangekuwa wamelala. Ikiwa mlinzi mmoja angekuwa macho, na kupiga kengele adui alipofika, jeshi lote lingeweza kuamka na kupigana nao.

   Leo hii, ikiwa walindzi wote katika kanisa wangelala, Shetani angekuwa na wakati rahisi. Kinachoonekana leo katika sehemu fulani ni kwamba walindzi wako macho, lakini baadhi ya viongozi wa Kipentekosti na wa karismatiki wanawadharau kama 'wawindaji wa uzushi'. Kuangalia dhidi ya uzushi ni huduma ya zamani, inayorudi nyuma hadi kwa mitume Yohana na Paulo. Ikiwa mtu hataki kuzingatia vitabu vinavyoonya dhidi ya uzushi, angetaka kutupa Wagalatia, Wakolosai, 2 Petro, 1 Yohana, na Yuda.

S: Katika Ezek 3:17-21, sisi tunapaswa kuwa walindzi vipi leo?

J: Kama mabalozi wa Kristo, tuna wajibu wa kufanya kazi yetu na kuwaambia wengine Neno la Mungu. Mungu anahukumu huduma yetu si tu kwa watu wangapi wameokolewa kupitia maneno yetu, bali kwa wangapi tumewaambia.

S: Katika Ezek 3:18,20, kwa nini Ezekieli angekuwa na jukumu la kifo cha mwovu ambaye hakumwonya?

J: Mungu alimpa Ezekieli jukumu la kuwaarifu wengine, na Ezekieli angehesabiwa kwa kushindwa kutekeleza majukumu yake. Paulo alionekana kuhisi wajibu kama huo katika Warumi 1:14.

S: Katika Ezek 3:20, mtu mwenye haki anapomwacha Mungu, kwa nini Mungu hakumbuki mambo ya haki aliyoyafanya mtu huyo?

J: Ikiwa mtu angeamini katika wokovu kwa matendo, angeweza kwa makosa kuhitimisha kwamba Mungu namna fulani 'anakadiria wastani' wa matendo mazuri na mabaya ambayo kila mtu amefanya. Hata hivyo, Ezekieli 3:20 inakinzana na wazo hili potofu. Kuwa katika uhusiano mzuri na Mungu, au kumwacha, ni muhimu zaidi kuliko idadi ya matendo mazuri au mabaya. Hata idadi kubwa zaidi ya matendo yetu mazuri zaidi hayatoshi kutustahilisha wokovu.

S: Katika Ezek 3:20, je, Mungu husahau mambo fulani?

J: Inategemea ufafanuzi wako wa kusahau.

Hapana, Mungu hasahau, kwa maana kwamba anapoteza taarifa, au hakujua kilichoendelea katika yaliyopita, ya sasa, au yajayo yetu. Mungu anajua kila kitu, na Zaburi 139:16 inasema kwamba siku zote zilizowekwa kwa ajili yetu ziliandikwa katika kitabu chake.

Ndiyo, Mungu husahau, hapa na mahali pengine, kwa maana kwamba hakuhukumu kitu fulani au kukihesabu kama kilichotokea. Kwa mfano, kwa sababu ya kifo cha dhabihu cha Kristo msalabani, Mungu husahau udhalimu wetu.

S: Katika Ezek 3:20, kwa nini Mungu huweka kizuizi mbele ya mtu anayeacha haki yake?

J: Tunaweza kuona sababu angalau tatu.

Jaribio la kuona kilichoko moyoni mwa mtu kufanya.

Adhabu, kuleta matokeo mabaya na ya uchungu kusaidia kumshawishi mtu arudi kwa Mungu.

Hatimaye, kifo cha mwamini asiyetii kinaweza kumzuia asiharibu zaidi maisha yake, na maisha ya wengine.

S: Katika Ezek 3:21, Ezekieli kumwonya mtu kunaokoa nafsi ya Ezekieli vipi?

J: Aya hii haizungumzi kuhusu wokovu wa Ezekieli au kwenda Mbinguni, bali hesabu atakalowajibika nayo atakapokaa mbele ya Mungu. Waamini watapokea thawabu kubwa au ndogo Mbinguni, kulingana na matendo yao, kulingana na 1 Wakorintho 3:12-15.

S: Katika Ezek 3:21, Mungu mwenyewe alifanyaje ulimi wa Ezekieli kushindwa kusema?

J: Ezekieli alikuwa mtu wa kimungu, lakini bila shaka angesema mambo ambayo Mungu asingetaka aseme, angalau si wakati huo. Waamini watiifu leo bado wanahitaji kuangalia wanachosema, hasa wanaokuwa na hasira, kama Yakobo 1:19-20 unavyoonyesha. Wakati mwingine unaweza kusema mambo ambayo ni sahihi lakini si ya manufaa kwa Mungu. Wakati mwingine unaweza kutaka kusema mambo mazuri ya kusema, lakini wakati wako si ule Mungu anautaka.

S: Katika Ezek 3:26, kwa nini Mungu mwenyewe aliweka kizuizi hata kwa mwamini mtiifu aliyesema Neno la Mungu?

J: Jibu linaweza kuonekana katika Ezekieli 3:27. Mungu hakutaka Ezekieli aseme maneno 'mazuri' tu, alitaka Ezekieli aseme maneno 'bora' tu, yaani, maneno yanayokuja moja kwa moja kutoka kwa Mungu. Alitaka Ezekieli azungumze na watu Mungu aliowataka, wakati Mungu aliotaka. Paulo alikuwa katika hali kama hiyo katika Matendo 16:6-7, ambapo Roho Mtakatifu alimzuia Paulo kuzungumza katika jimbo la Kirumi la Asia na Bithinia wakati huo.

S: Katika Ezek 4:4-6, Ezekieli aliwezaje kutokusogea wakati wote huu?

J: Ezekieli hakuwa katika mkao huu masaa 24 kwa siku, kwa sababu katika Ezekieli 4:8-12, bado alipaswa kupika chakula, kula na kunywa.

S: Katika Ezek 4:4-6, siku hizi ziliwakilisha miaka ya wakati uliopita na wa sasa, au wa siku zijazo?

J: Ingawa watu wachache wamefikiri zinawakilisha miaka ya siku zijazo, lazima ziwe miaka iliyopita, hadi wakati wa sasa kwa sababu zifuatazo.

1. Hizi ziliwakilisha miaka ya dhambi yao, si miaka ya adhabu yao.

2. Ikiwa ingekuwa ya siku zijazo, ingekuwa ya ajabu kwa Mungu kuwakaripia kwa dhambi ambazo bado hawajatenda na kutosema kuhusu dhambi ambazo walizitenda tayari.

S: Katika Ezek 4-5, kwa nini Ezekieli alitoa unabii kupitia matendo ya mchezo wa mwigizaji badala ya kutumia maneno tu?

J: Mungu anaweza kutumia njia yoyote anayotaka. Ingawa maandiko hayasemi, tunaweza kuona sababu nzuri. Mungu alikuwa amewatumia manabii wengine kwa watu, na watu wengi bado hawakurudi kwa Mungu. Wakati huu, haikuwa kwamba watu walihitaji kufundishwa taarifa mpya, bali walihitaji kukaripiwa kwa kutofuata ukweli waliojua tayari. Mbali na kuwaambia watu wazi wazi, Mungu alitumia michezo hii ya mwigizaji kuwaonyesha watu kwa mfano wa kielelezo matokeo ya karibu ya kuendelea kutenda dhambi.

   Leo hii, ni vizuri kutumia njia mbalimbali za mawasiliano kwa wengine.

S: Katika Ezek 4:4-5,9, umuhimu wa siku 390 zinazowakilisha miaka 390 ya dhambi ya Israeli ni nini?

J: Ingawa Septuagint inasema siku 190, nakala zote za Kiebrania zinasema siku 390. Kwa kuwa walikuwa na mwaka wa siku 360, hii ingekwenda nyuma hadi 1106 K.K.

   Hii inamaanisha kwamba dhambi ambayo Mungu anahukumu ilirudi hadi wakati wa Sauli. Hata wakati wa Mfalme Daudi, wengi katika Israeli na Yuda bado walikuwa wakifanya ibada ya sanamu.

   Ibada ya sanamu ya Waisraeli ilihukumiwa ndani ya kizazi kimoja wakati wa mahakimu. Baada ya kuwa na mfalme, ibada ya sanamu haikuhukumiwa, lakini iliongezeka. Leo hii, dhambi fulani zinapata hukumu mara moja, na nyingine hazipati, lakini hukumu inajengeka. Mfano mmoja ni maji mengi sana ya ghadhabu ya Mungu yakikusanyika nyuma ya bwawa la rehema ya Mungu, hadi bwawa hatimaye livunjike.

S: Katika Ezek 4:6, umuhimu wa kulala chini kwa mwaka mmoja, siku moja kwa kila mwaka, kwa dhambi za Yuda ni nini?

J: Kwa kuwa walikuwa na mwaka wa siku 360, hii ingekuwa miaka 355 yetu. Ama:

a) Dhambi ziliendelea hadi wakati wa sasa, ambayo ingemaanisha kwamba dhambi ya Israeli ilianza karibu miaka 30 kabla ya ya Yuda.

b) Kipindi cha dhambi kubwa ya Yuda kilianza baadaye sana, na kwa hivyo hukumu ilikuja baadaye.

S: Katika Ezek 4:6, Waisraeli waliiba wakati wa Mungu vipi? Sisi tunaiba wakati wa Mungu vipi?

J: Aina fulani za dhambi, kama vile mauaji, wizi, au uasherati, ni dhambi za kawaida zinazohukumiwa ambazo zinaathiri watu wengine. Lakini kuvunja Sabato kulikuwa tofauti, kwa kuwa ilikuwa ni kuvunja ahadi ya wakati wao kwa Mungu. Mungu aliomba wakati wote huo kurudi—kwa kutumia uhamisho.

   Leo hii ni muhimu kutomua, wala kuiba, wala kufanya uasherati pia. Lakini ingawa hatuhitaji tena kuzingatia Sabato na 'vivuli' vingine vya ukweli wa Kristo (Wakolosai 2:16-17), bado tunapaswa kumpa Mungu wakati wetu. Je, unatumia muda mwingi kufanya mambo ambayo hayakusaidii wewe mwenyewe, bali yanamsaidia tu Mungu na kazi yake?

S: Katika Ezek 4:9-13, baada ya hili, labda hakuna aliyemwomba Ezekieli kuwa mpishi wao! Ikiwa Mungu angekuomba kufanya huduma ambapo chakula ni cha kawaida, kazi ni ya kuchosha, au mazingira si ya kusisimua, bado ungefurahi kufanya mapenzi ya Mungu? Kwa nini au kwa nini si?

J: Hutakuwa na shauku ikiwa utaelekeza macho yako mbali na lengo. Lengo si kile tunachofanya kila siku, bali kutumia kile tunachofanya kila siku kumtukufu Mungu na kuleta ujumbe wa uzima wa milele kwa wengine. Hadithi inasema kwamba wafanyakazi watatu wa matofali katika eneo la kazi waliulizwa wanachofanya. Wa kwanza alisema 'Ninaweka matofali'. Wa pili alisema, 'Ninajenga ukuta'. Wa tatu alisema, 'Ninaunda kanisa kuu.' Kwa kweli, wote walifanya kitu kimoja, lakini walikuwa na maoni tofauti sana ya wanachofanya.

S: Katika Ezek 4:12, kwa nini Ezekieli aliombwa kutengeneza mikate ya shayiri, akitumia kinyesi cha binadamu kama mafuta?

J: Hii ilionyesha wazi jinsi Wayahudi walivyopunguzwa kuchemsha chakula chao. Ngano ni moja ya nafaka bora, lakini mtama kwa kawaida huliwa na wanyama na maskini.

S: Katika Ezek 4:12-15, kwa nini Mungu alibadilisha amri yake mara Ezekieli alipopinga?

J: Mungu tayari alijua Ezekieli angeibua pingamizi hili. Mungu angeweza kuwasiliana hili kwa njia tatu.

1. Kulazimisha Ezekieli kutumia kinyesi cha binadamu. Wengine wangeweza kumkosoa Ezekieli kwa kuvunja sheria za usafi wa Torati.

2. Kumwambia awali Ezekieli kutumia kinyesi cha wanyama. Hii ingeacha taswira potofu kwamba wangetumia kinyesi cha wanyama tu, na ingepunguza uzito wa onyo.

3. Bora zaidi, kumwambia awali Ezekieli kutumia kinyesi cha binadamu. Ezekieli alipopinga, kama Myahudi yeyote angefanya, Mungu alisema atarudi na kuruhusu kinyesi cha wanyama badala yake. Hii inaonyesha kwamba kinyesi cha binadamu kingetumika, lakini Ezekieli alihitajika kutumia kinyesi cha binadamu. Hii ndiyo Mungu alifanya, akitarajia mwitikio wa Ezekieli.

S: Katika Ezek 5:1, ratiba ya mwanzo wa uhamisho ni ipi?

J: Hapa kuna ratiba ya Yerusalemu na mwanzo wa uhamisho.

609 - Yoahazi alitawala kwa miezi 3 tu. 2 Fal 23:31; 2 Nyak 36:2

609-598 - Yehoyakimu alitawala kwa miezi 11. 2 Fal 23:36; 2 Nyak 36:5

598-597 - Yehoyakini alitawala kwa miezi 3, siku 10. 2 Fal 24:8; 2 Nyak 36:9

Machi 16, 597 - Yerusalemu linatekwa; watu 10,000 wanahamishwa. 2 Fal 24:10-16

597-587/586 - Gavana Sedekia kwa miaka 11. 2 Fal 24:18; 2 Nyak 36:11; Yer 52:1-11

589-587 - Wayahudi wanaasi dhidi ya Wababeli.

Julai 18, 587/586 - Yerusalemu na hekalu vinaharibiwa. Wengi wanahamishwa. 2 Fal 25; 2 Nyak 36:17-21

581 - Wababeli wanahamisha watu zaidi kutoka Yuda. Yer 52:27-30

538 - Koreshi wa Uajemi anawapa ruhusa waliohamishwa kurudi. 2 Nyak 36:22-23

S: Katika Ezek 5:1-2, ni nini kilikiuka kiburi kuhusu kunyoa kichwa chako namna hiyo?

J: Kulikuwa na mambo kadhaa.

a) Ikiwa kuhani wa Kiisraeli angennyoa kichwa chake, angekuwa amechafuliwa kulingana na Mambo ya Walawi 21:5.

b) Watu walipokata nywele zao au ndevu zao, wangeweza kutumia kisu kinachofanana na nyembe ya leo. Upanga ungefanya kazi ya jumla, isiyo ya usahihi, ambayo haingeleta umuhimu ikiwa ungemnyoa kichwa cha mtumwa. Ilikuwa ishara ya kudhalilishwa kama 2 Samweli 10:4 unavyoonyesha.

S: Katika Ezek 5:1-4, nywele za Ezekieli za kunyolewa na kuziondoa kwa njia tatu ziliashiria nini?

J: Hii iliashiria hatma ya wakazi wa Yerusalemu. Theluthi moja ingeharibiwa na moto, theluthi moja kuuawa kwa upanga, na theluthi moja 'kutawanywa kwa upepo' katika uhamisho. Huko wengine wangeuawa; wengi wangeungana na watu wanaowazunguka na wachache tu wangebaki kama Wayahudi. Mabaki tu, vinyele vichache, vingehifadhiwa.

S: Katika Ezek 5:6, watu wa Mungu walibadilisha haki ya Mungu kuwa kitu kibaya zaidi kuliko mataifa yaliyowazunguka vipi?

J: Hukumu katika mambo ya kiraia na ya jinai, kwa njia ya haki, inapendeza Mungu. Hata hivyo, waovu wanapoweza kwenda huru na wenye haki wanapatikana maumivu bila haki, hiyo inabadilisha 'haki', ambayo ingestahili kupendeza Mungu, kuwa kitu kibaya.

S: Katika Ezek 5:6-7, kwa nini watu waliomjua Mungu wangekuwa waovu zaidi kuliko wale wasioujua Mungu?

J: Ujuzi wa Mungu peke yake haukumkaribishia mtu karibu na Mungu. Inategemea unachofanya na ujuzi huo. Hata mashetani wanaamini katika Mungu, na kutetemeka (Yakobo 3:12:19), kwa sababu haukuwasaidia.

Kihukumu, wale wanaojua ukweli na kwa makusudi wanaupinga wana hatia kubwa zaidi kuliko wale wasioujua sana. Tazama 2 Petro 2:20-22, Warumi 4:15 na 5:13.

Kwa uzoefu, yule asiyemheshimu Mungu kwa unyenyekevu, na kwa makusudi anafanya uasi, anabora katika anachofanya mazoezi yake.

S: Katika Ezek 5:10, Yer 19:9; Mao 4:10, aya hizi zinazungumza kuhusu ulaji wa nyama ya binadamu wa kweli?

J: Ndiyo, ni hivyo. Hii si amri ya Mungu, wala haitamanikiwi na Mungu. Badala yake, Mungu anatumia Ezekieli kutabiri kwa huzuni, lakini kwa usahihi, watu wa Mungu wasiotii watakachofanya, kwa sababu ya dhambi zao na ukali wa hukumu yao.

   Dhana ya kujifunza hapa ni kwamba dhambi mara nyingi inakumlazimisha utende dhambi zaidi, moja kwa moja, na kama katika kesi hii, kwa njia isiyo ya moja kwa moja kupitia kujificha na matokeo yake.

S: Katika Ezek 5:11, walivyolichafua patakatifu pa Mungu na picha chafu ni vipi?

J: Waliweka picha mahali patakatifu pa Mungu ambazo hazikustahili kuwepo huko. Hisia za Mungu kuhusu ibada hii ya sanamu katika hekalu lake zilikuwa kali sana, hadi katika Ezekieli 6:5, Mungu 'aliahidi' kuweka miili yao miofu mbele ya sanamu zao zilizokufa. Taswira hii ya ajabu inaonyesha jinsi Mungu anavyochukia sanamu.

S: Katika Ezek 5:12, theluthi moja ya Yerusalemu ingeua kwa tauni na njaa, theluthi moja kuuawa kwa upanga, na theluthi moja kutawanywa—hii ilitokea lini?

J: Hili lilitokea Wababeli walipoliteka Yerusalemu baada ya kuasi mwaka 587/586 K.K.

S: Katika Ezek 5:16, Mungu hupiga risasi kuonya na kuumiza lini, na kupiga risasi kuangamiza lini?

J: Mungu anaweza kufanya anavyotaka. Lakini mara nyingi, kama baba wa binadamu au mtawala, Mungu anaweza kuonya kabla ya kuleta matokeo mabaya. Kisha anaweza kuadhibu ili mtu, au watu, wamrudie. Lakini katika kesi hii, kwa watu wengi, Mungu alikuwa hayuko tayari kufanya lolote kati ya hivi. Walitaka kabisa kumwacha Mungu, kwa hivyo Aliwafanya watolewe nchini milele.

S: Katika Ezek 5:17, 'wanyama waovu' hapa ni nani?

J: Ingawa wengine wangeweza kuchukulia simba wa porini na dubu kama 'waovu', kwa sababu ya madhara wanayoweza kusababisha kwa watu, hilo si la ambalo aya hii inazungumza. Hawa ni wanyama waovu wa kweli kwa maana ya kimaadili. Labda ni nzige wa Shimo la Kuzimu waliokuwaja katika Ufunuo 9:3-11.

S: Katika Ezek 6:1-4 na Ezek 36:1, kwa nini Mungu anamwambia Ezekieli atoe unabii dhidi ya milima isiyoishi ya Israeli?

J: Milima haikuwa mibaya yenyewe. Mtu angeweza kufikiria vibaya, kwa kuwa sehemu kubwa ya dini ya Wakanaani ilizingatia mahali pa ibada ya milimani. Milima ni ufafanuzi wa watu wa Yuda, kwa hivyo Mungu alikuwa anazungumza kwa watu kwa kweli. Sababu mbili ambazo Mungu angeweza kutaka kutumia ufafanuzi huu ni kwamba watu mara nyingi waliiabudu katika maeneo ya juu ya Wakanaani, ambayo mara nyingi yalikuwa milimani, na watu waliamini ngome za milima kwa ulinzi dhidi ya wavamizi. Hata hivyo, Mungu anaahidi kwamba Waisraeli watarejea na kukaa milimani.

S: Katika Ezek 6:1-4, 5:1,12, kwa nini Mungu anashughulikia moja kwa moja tatizo lao la msingi la ibada ya sanamu badala ya kutaja dhambi ndogo kwa kwa hatua ndogo ndogo na hatimaye kuzifika?

J: Dhambi inakua, kwa hivyo kushughulikia tabaka la nje la dhambi tu haikufanya mzuri bila kufikia msingi. Ikiwa msingi unaoza basi tofaa ni baya. Kushughulikia mambo ya nje tu kungeweza kufanana kidogo na kumwambia mwizi na muuaji mzito kwamba anapaswa kuruka dessert chache.

   Wakati mwingine kushughulikia masuala madogo hakufanyi vizuri mpaka uchaguzi wa 'kubadilisha mwelekeo' utokee kwanza. Baada ya mtu kutubu na kumweka Mungu kwanza, ndipo wakati wa kusafisha mambo mengi mengine pia.

S: Katika Ezek 6:1-4, 5:1,12, kwa kuwa watu walitaka kwenda mahali pa juu kuabudu, kwa nini usiiabudu tena mahali pa juu kumwabudu Mungu wa kweli badala ya sanamu za Wakanaani? Baada ya yote, wapagani walifanya upya hekalu huko Yerusalemu kwa ibada ya sanamu?

J: Gharama na urahisi wa mahali si wasiwasi mkuu wa Mungu; moyo wa ibada ya watu ndio. Kwanza kabisa, Mungu aliamrisha wasiaabudu katika maeneo ya juu, na hiyo peke yake inatosha. Lakini zaidi ya hayo, kufanya upya maeneo ya juu kungeleta mkanganyiko kuhusu nani anaabudiwa huko. Ingeweza kusababisha uchanganyiko wa imani, imani potofu kwamba sanamu na Mungu wa kweli kwa msingi walikuwa sawa, au angalau wanaolandana. Mungu alihisi nguvu sana kuhusu hilo.

S: Katika Ezek 6:1-7, watu wanapoanguka mbali na Mungu, je, unafikiria kwa kawaida ni hasa kwa sababu ya kitu kimoja, au mambo kadhaa?

J: Kwa watu wengine inaweza kutoka kwa ushawishi mwingi, lakini mara nyingi ni kitu kimoja kikuu. Inaweza kuwa kitu 'cha kufanya kazi' kama vile hofu ya mateso, dhambi zinazomshinda kama pombe au madawa ya kulevya, matarajio yasiyotimizwa waliyokuwa nayo ya Mungu. Inaweza kuwa kumwamini mtu, na kisha kukatishwa tamaa na maisha ya mtu huyo, badala ya kumwamini Mungu. Inaweza kuwa kutegemea Mungu kukidhi masharti fulani, na kukatishwa tamaa Mungu asipoyakidhi. Au inaweza kuwa kitu 'cha kupita' kama vile kuporomoka taratibu kwenye mambo ya kimwili, au uvivu tu wa kutembea na Mungu.

S: Katika Ezek 6:8-10, katika nyakati za Agano la Kale, au leo, ni nini kinachoweza kusababisha mtu mkaidi arudi kukumbuka Mungu, kujichukia mwenyewe kwa uovu wake, na kutaka kurudi kwa Mungu?

J: Wakati mwingine wanaweza kuamka na kuona matunda ya kutotii kwao hapo awali, wakijua kwamba ingeweza kuwa tofauti. Dhambi ya mtu inaweza pia kuathiri watu wanaomzunguka, kwa hivyo inaweza si tu matokeo mabaya wanayoyaona katika maisha yao wenyewe, bali jinsi ilivyoathiri wengine. Au inaweza kuwa kuona angamizi lao linalokuja, ambalo linasababisha macho yao kufunguka. Mithali 22:15 inasema kwamba upumbavu umefungwa moyoni mwa mtoto, lakini fimbo ya nidhamu itauondoa. Katika Zekaria 12:10-14 watu wa Israeli watamlilia yule waliyemchoma.

S: Katika Ezek 6:9, watu wa ibada ya sanamu wanawezaje 'kutamani' sanamu zao?

J: Hawakufuata sanamu zao kwa hisia ya wajibu au hofu tu, bali kwa shauku wilitafuta furaha katika uzoefu na sanamu zao. Wangeweza kuweka imani yao katika sanamu hiyo, wakifikiriwa usalama, heshima, au upendo unaowezekana kutoka kwa sanamu hiyo, hawaamini kwamba ni uongo wote. Kama watu wanavyoweza kutamani ngono, pesa, au vitu vya kimwili, walitamani uzoefu wa kidini na sanamu zao. Mithali 23:7 inasema kwamba kama mtu anavyofikiria moyoni, ndivyo alivyo.

S: Katika Ezek 6:9, je, ni vizuri kwa mtu 'kujichukia' mwenyewe? Je, kuhusu umuhimu wa picha chanya ya nafsi?

J: Kinyume na tamaduni fulani za kisasa, inaweza kuwa vizuri kuchukia mabaya tuliyofanya. Kujichukia kunamaanisha kuchukia wewe ulivyo au ulichofanya. Ingawa ukikumbuka kwamba tumeumbwa kwa mfano wa Mungu, na waliochaguliwa ni wa thamani kwa Mungu, wakati mwingine ni vizuri kwa mtu kuchukia alichofanya.

S: Katika Ezek 6:10, je, Mungu hufanya uovu hapa?

J: Uovu unaweza kumaanisha madhara ya kimwili, na unaweza pia kumaanisha uovu wa kimaadili. Mungu husababisha madhara ya kimwili mara nyingi, lakini Mungu hafanyi uovu wa kimaadili.

S: Katika Ezek 6:11, kwa nini Ezekieli aliitwa kupiga mikono yake pamoja na kusema 'ole' wakati maadui wa Israeli walikosolewa kwa kufanya karibu kitu kile kile katika Ezek 25:6?

J: Ni sawa kusifua Mungu kwa haki yake, lakini tunapaswa pia kuwa na moyo kwa waliopotea. Hatupaswi kufurahi faida yetu kutoka kwa msiba wa wengine.

   Kulikuwa na hadithi ya mtu aliyeuliza Baptisti kuhusu mchungaji wao, na Baptisti alisema walikuwa wamemfuta, kwa sababu alisema waliopotea walikwenda Jehanamu. Mtu huyo alistaajabiwa na kuuliza mchungaji mpya alifundisha nini. Alisema mchungaji mpya pia alifundisha kwamba waliopotea walikwenda Jehanamu. 'Tofauti ilikuwa nini?' mtu aliuliza. Baptisti alisema mchungaji wa kwanza alisema hilo kwa furaha sauti yake, na mchungaji wa pili alisema hilo kwa machozi machoni pake.

   Katika Ufunuo 19:1-4 waamini mbinguni watafurahi juu ya anguko la kahaba anayeitwa Babeli.

S: Katika Ezek 6:14, Diblah/Ribla iko wapi, na kwa nini Mungu angeleta ukiwa kutoka jangwani hadi huko?

J: Jangwa litarejelea Negevi katika sehemu ya kusini kabisa ya Yuda. Nakala nyingi za Kiebrania zina 'Diblah', lakini chache zina 'Ribla'. Usomaji sahihi ni Ribla karibu sana kwa sababu mbili.

   Hakuna mji unaojulikana katika Yuda unaoitwa Diblah. Kulikuwa na mji huko Moabu unaoitwa 'Beth Diblathaim' katika Yeremia 48:22, na hatuoni sababu ya kwamba mji huo ungekuwepo katika kuonekana. Hatimaye, Ribla, mji kaskazini mwa Dameski kwenye Mto Oronte, ulikuwa muhimu sana.

   Huko Ribla kwenye Mto Oronte, mfalme wa Misri alimfunga Yoahazi mwaka 608 K.K. Pia huko Ribla mfalme wa Babeli alimhukumu Sedekia.

S: Katika Ezek 6 na Ezek 7:9, kwa nini Mungu anazungumza wazi na kwa hasi kwa watu wake?

J: Kwa njia moja, Mungu ni kama mshauri 'anayewapiga kelele' ili wachague kukimbia hukumu yake. Hata hivyo, hapa Mungu anawaonea madhara makubwa ya kitakachotokea hukumu yake itakapokuja. Hii ni zaidi ya mama anayempiga kelele mtoto wake asikimbie barabarani iliyo na magari mengi. Ezekieli 7:9 haswa inasema ni Mungu atakayepiga pigo.

   Mungu ana upendo na ghadhabu. Kutoa mfano usio kamili, wakati wa Mapinduzi ya Marekani rafiki wa karibu wa George Washington alitiwa hatiani kwa ujasusi kwa Waingereza. Washington labda angeweza kutumia ushawishi wake kuokoa rafiki yake wa karibu. Lakini mtu alikuwa na hatia, kwa hivyo Washington hakufanya chochote, na mtu huyo alitekelezwa.

S: Katika Ezek 7:1-4, je, kuna kikomo cha uvumilivu wa Mungu?

J: Maandiko yanasema ndiyo katika 1 Wathesalonike 2:16. Katika Mwanzo 15:16b, Waamori walikuwa wabaya, lakini 'dhambi yao haikufikia kipimo chake kamili bado'. Ezekieli 7 inazungumza kuhusu angamizi, mwisho usioweza kugeuzwa, wa maafa. Kama ufalme wa kaskazini wa Israeli haungekuwepo tena, maisha kama walivyoyajua yangeisha milele katika ufalme wa kusini pia. Katika Mathayo 22:1-14 Yesu anaeleza mfano wa karamu ya arusi. Wengi wanaalikwa, lakini wachache wanachaguliwa.

S: Katika Ezek 7:2 (mara mbili), 7:3; 7:6 (mara mbili), Amosi 8:2, 'mwisho umefika' unamaanisha nini?

J: Hii inamaanisha angamizi lao limefika. Labda mambo yalionekana kuwa ya mashaka kabla ya wakati huu, na Mungu aliwapa kipindi cha kutubu, lakini kipindi hicho kimepita, na angamizi lao lipo hapa, na hakuna muda zaidi kwao. Ni mwisho wa ustawi wao, usalama wao, na sehemu kubwa ya udhalimu wao. Ingekuwa mwisho wa maisha yao kama walivyoyajua.

S: Katika Ezek 7:4, kwa nini Mungu hana huruma hapa?

J: Mungu ana huruma kwa yote aliyoyaumba kulingana na Zaburi 145:13,17. Mungu huchelewa kulingana na 2 Petro 3:9, kwa sababu hataki mtu yeyote apotee—yule ambaye atatubu. Hata hivyo, wakati unafika mtu atakapokuwa hatatubu kamwe. Vivyo hivyo, uvumilivu wa Mungu una mipaka (1 Wathesalonike 2:16; Mwanzo 15:16; Ufunuo 10:6; Zaburi 2:5,12; Warumi 2:5).

S: Katika Ezek 7:10-11, inamaanisha nini kwamba angamizi limezuka, fimbo imechipua, na kiburi kimechanua, na jeuri imekua kuwa fimbo?

J: Mungu huchelewa kuleta angamizi kuwapa watu muda wa kutubu. Hata hivyo, mambo yanaweza kuwa mabaya zaidi na kucheleweshwa. Kama mmea unavyokua, dhambi pia hukua. Dhambi inapochanua, kama gugu la dandelion, ndipo Mungu anashughulikia. Dhambi, kama saratani mbaya, haibaki tuli; inakua. Dhambi huzaa dhambi zaidi, na haitosheki kamwe. Yakobo 1:15 inasema kwamba tamaa huzaa dhambi, na dhambi, ikiwa imekua, huleta kifo.

S: Katika Ezek 7:14, ni mifano gani ya leo ya kupiga tarumbeta ya vita na hakuna anayekuja?

J: Katika Vita vya Pili vya Dunia, Wamarekani walijua Wajapani walikuwa wakituma nguvu kubwa ya meli na askari kuteka Ufilipino. Lakini ndege za Kimarekani zilikuwa tayari kwao, zimepakiwa na torpido zinazoweza kuzamisha meli. Isipokuwa haikuwa na wakati wa kujaribu torpido, na inabainika kwamba hazikufanya kazi. Kukaliwa kwa Ufilipino na Wajapani kwa ujumla, ikiwa ni pamoja na kambi maarufu za magereza, huenda hakukutokea ikiwa torpido zingeifanya kazi.

S: Katika Ezek 7:15, ndani kulikuwa na tauni na njaa. Ukuta wa mji, uliojengwa kwa ajili ya ulinzi dhidi ya nje, unaweza kutumika kama gereza kuwafunga watu ndani, na kuwa angamizi lao vipi?

J: Upanga ulikuwa nje; njaa na tauni zilikuwa ndani. Ukuta wa mji ulijengwa kwa ajili ya ulinzi adui alipokuja. Hata hivyo, watu wanashindwa kukimbia majaribu na dhambi, kwa sababu wanadhani ukuta ni mzito wa kutosha kuwakinga na kugunduliwa, au mara nyingi zaidi, mzito wa kutosha kuwalinda na matokeo mengi. Kisha ukuta ukawa njia ya kuwafunga ndani na kuzuia kutoroka kwao. Tunapotenda dhambi na kujenga ukuta wa kujilinda na matokeo ya dhambi yetu, wakati mwingine ukuta huo unaweza kuwa gereza kwetu pia.

S: Katika Ezek 7:17, magoti kama maji dhaifu yanamaanisha nini?

J: Kwa muonekano, watu wangeweza karibu kushindwa kusimama kwa sababu ya hofu. Hata hivyo, Ezekieli hakuwa mmoja wa kutumia maneno laini. Watafasiri wa Septuagint walitafsiri hii kama hofu kubwa kiasi kwamba wanashindwa kuzuia mkojo wao.

S: Katika Ezek 7:19-22, kwa nini Mungu hangehusika na vitu vizuri vya hekalu tena?

J: Wakati mwingine Jeshi la Wokovu hupata michango ya ajabu, ikiwa ni pamoja na pete za almasi za thamani. Kama mtu akimpa mwanamke pete ya thamani ya uchumba, na baadaye yeye akakataa uchumba na kuirudisha pete, mtu huyo anapaswa kufanya nini nayo? Wengine wangeweza kuihifadhi kwa msichana mwingine, lakini wengine, wakiona kwamba ilikataliwa, hawaitaki tena na wanaitoa kwa Jeshi la Wokovu ili iuzwe na pesa ziende kwa maskini. Mungu anaweza kuangalia majengo mazuri ya kidini kwa njia kama hiyo.

   Watu wangeweza kuona uzuri wa nje wa vifaa vya hekalu, Mungu bila shaka angeweza kuona uzuri wa watu waliokuwa wamejitoa na kutoa kwa ajili ya hivyo vitu. Lakini vilipochafuliwa na kutolewa kwa wengine (sanamu), Mungu alipoteza nia nazo.

S: Katika Ezek 7:22, kunaweza kuwa na nini kinahusika wakati Mungu anageuza uso wake mbali na mahali au watu?

J: Kama tutakavyojifunza baadaye katika Ezekieli, hawana tena kibali cha Mungu. Wakati mwingine hawana usalama, na wakati mwingine hawana ustawi. Lakini wakati mwingine wana vyote viwili, lakini hawawezi kuvifurahia.

S: Katika Ezek 7:23, kwa nini waliamriwa kutengeneza minyororo?

J: Ezekieli anaelezea kwa undani kidogo ili kuthibitisha jambo kubwa. Jeshi la uvamizi lingehitaji kujitahidi kutengeneza minyororo ya idadi kubwa, kwa sababu wangehitaji minyororo mingi kwa Waisraeli wote wangeowafanya watumwa.

S: Katika Ezek 7:26, kwa nini mafundisho ya sheria na maono ya nabii yatapotezwa, kwa kuwa Mungu anataka watu wasikie ujumbe wake?

J: Isaya anasema kwamba Neno la Mungu laendelea milele katika Isaya 40:8. Kwa hivyo bila shaka halingepotea mbinguni, wala halingekuwepo kabisa duniani. Lakini haipatikani kwa watu wengi. Hii pia ilikuwa kweli kwa watu wa kawaida huko Ulaya katika Zama za Kati. Inasikika kwa ajabu kwamba Mungu angeliruhusu maneno yake yasipatakanane.

   Lakini Mungu anahitaji tushike neno lake kuwa takatifu. Si kwa maana tu kwamba watu wa Mungu wanaitwa kuwa watakatifu, bali kwamba Neno la Mungu, ingawa limeandikwa na waandishi wa kibinadamu, ni takatifu zaidi ya maandishi yote ya wanadamu tu. Kama watu hawataki kulishika kuwa takatifu, na kama hawataki kutii kilichomo ndani yake, basi kwa nini wapate heshima hata ya kuona Neno hilo.

S: Katika Ezek 7:27, ni mfalme gani wa Kiyahudi ambaye angehuzunika hapa?

J: Mtawala wa Yuda chini ya Wababeli alikuwa gavana Sedekia. Mfalme wa mwisho, Yehoyakini, alikuwa bado hai, lakini katika minyororo huko Babeli. Ezekieli anamrejelea Yehoyakini anaporejelea mfalme, kama katika Ezekieli 1:2. Yeye hutumia neno mkuu anapomrejelea Sedekia katika Ezekieli 12:10,12; 21:25.

S: Katika Ezek 8-11, umuhimu wa tarehe ya maono haya ni nini?

J: Maono haya ya pili, tarehe ya Septemba 17, 592 K.K., yalikuwa miezi 14 hasa baada ya maono ya kwanza. Wakati wa maono haya Yerusalemu lilikuwa limetekwa, lakini halikuharibiwa. Lilikuwa limetekwa tarehe ya Machi 16, 597 K.K. Gedalia alitumikia kama gavana kwa miaka kumi. Yuda iliasi dhidi ya Babeli mwaka 589 K.K., na Yerusalemu lilikaliwa na kuharibiwa tarehe ya Julai 18, 587 au 586 K.K.

   Kuna sehemu nne za maono, sehemu moja kwa kila sura.

S: Katika Ezek 8:1-6, sehemu ya kwanza ya maono haya inamaanisha nini?

J: Hii ni picha ya utukufu na hata hivyo ya huzuni. Inaonyesha utukufu wa Mungu, ambao Hekalu liliwekwa duniani kuuwakilisha. Pia inaonyesha aina tatu za dhambi kubwa, ambazo hata viongozi wa Kiisraeli walikuwa wakizifanya. Yerusalemu iliyoonyeshwa katika maono ilikuwa Yerusalemu ya kidunia, na sanamu ndani yake. Madhumuni ya maono yamo katika aya ya 6, ambapo Mungu anataka Ezekieli aone wazi wazi, na kuwaambia wengine, kinachomfanya Mungu aende mbali na patakatifu pake huko Yerusalemu.

S: Katika Ezek 8:3,5, sanamu hii ilikuwa hekaluni wakati wa Ezekieli au kabla yake?

J: Labda ni kabla ya wakati wa nabii. Historia kwa ujumla, na Yeremia hasa, hawataji sanamu yoyote iliyopo, na Yeremia alitabiri wakati ule ule na Ezekieli. Lakini kabla ya hilo, Mfalme Manase aliweka sanamu hekaluni katika 2 Wafalme 21:7. Mfalme Yosia, aliyeishi kabla ya Ezekieli, aliiharibu katika 2 Wafalme 23:6. Kwa hivyo hata dhambi za zamani, ambazo hazifanyiki tena, bado ni machukizo kwa Mungu ikiwa hazijaombewa msamaha.

S: Katika Ezek 8:3,5, ni nini kilimfanya Mungu kuwa na wivu? Ni nini kinachomfanya Mungu awe na wivu leo?

J: Mtu anaweza kuwa na wivu mkubwa sana akiona mwenzi wake mahali pa kipekee, kitandani mwao, na mtu mwingine. Ana wivu kwa sababu alijali mwenzi wake, na kuhusu uhusiano huo. Ana hasira pia kwa sababu mwenzi wake haonekani kujali sana kuhusu hilo. Anaweza pia kuwa na wivu kwa sababu kabla ya hili alifikiri mwenzi wake alijali sana kuhusu uhusiano huo, lakini sasa inaonekana kuwa ni uongo wote. Upendo wote alioufikiri mwenzi wake alihisi kwake kabla, ulikuwa nini?

   Vivyo hivyo, Mungu alijali sana watu wake, na wakati mwingine, walionekana kumjali sana. Lakini, mahali pa kipekee, katika Hekalu, walikuwa wanainamia na kuonyesha utiifu wao kwa kile Mungu alijua kilikuwa kipande cha takataka. Ingawa watu walionekana vibaya wanaokiinamia, uhusiano wao na Mungu, na kumheshimu Mungu, ulionekana mbaya zaidi.

   Leo hii, wale wanaodai kuwa watu wa Mungu waabudupo wengine, iwe badala ya Mungu, au kama Wayahudi wengi, pamoja na Mungu, Mungu anahisi maumivu makubwa. Wengine hawana mungu wa sanamu, lakini wanaabudu sanamu ya pesa.

S: Katika Ezek 8:6,13, je, kuna viwango vya 'machukizo' au viwango vya dhambi?

J: Ndiyo, kama aya zifuatazo zinavyoonyesha.

Yohana 19:11, Yesu alimwambia Pilato kwamba wale waliomkabidhi Yesu kwa Pilato walikuwa 'na hatia ya dhambi kubwa zaidi'.

Kukufuru Roho Mtakatifu ni tofauti na dhambi nyingine kwa kuwa haiwezi kusamehewa (Mathayo 12:31,32; Marko 3:28-30; Luka 12:10-11).

1 Yohana 5:16-17 inazungumza kuhusu dhambi inayosababisha kifo (kukufuru Roho Mtakatifu) na dhambi nyingine ambazo hazisababishi.

Warumi 1:24-28 inazungumza kuhusu watu waovu wakiachwa waende kwenye uasi zaidi na zaidi.

Ezekieli 8:6,13 inaonyesha kwamba dhambi fulani ni machukizo zaidi kwa Mungu kuliko nyingine.

Katika Mathayo 23:14 Yesu anasema Mafarisayo watapata hukumu kubwa zaidi.

Mathayo 23:15 inasema kwamba baadhi ya wanafunzi wa Mafarisayo wangekuwa mara mbili zaidi watoto wa Jehanamu kuliko wao.

Katika Luka 10:12 Yesu alisema kwamba katika hukumu itakuwa ya kustahimili zaidi kwa Sodoma na Gomora kuliko wale waliomkataa Yesu.

Hata hivyo, hilo likisemwa, dhambi yote ni sawa kwa maana moja: hata dhambi moja inatosha kukuzuia usikuwa mkamilifu na kwenda Mbinguni, na hata kuvunja sheria moja inatosha kukushtaki kama mvunjaji wa sheria (Yakobo 2:8-11).

S: Katika Ezek 8:10, kwa nini wangeabudu wanyama na viumbe vingine vinavyotambaa?

J: Wamisri walikuwa maarufu kwa kuabudu wanyama, na miungu yenye vichwa vya wanyama. Taswira hii inaweza kufanana na Kitabu cha Wamisri cha Wafu. Nakala ya Kitabu cha Wamisri cha Wafu (katika moja ya toleo lake) ilitengenezwa na karani ili izikwe pamoja na mtu tajiri, ili maishani mwa akhera mtu tajiri angekuwa na 'ruhusa ya kupumua' na kuweza kuishi katika akhera.

   Kwa ujumla watu wanaweza kuwa wanaelekea kuabudu kitu kinachoweza kuwa hatari. Labda bila kujua, ikiwa wanaabudu kitu kinachoweza kuwa hatari, kama nyoka mwenye sumu, basi labda kitu hicho hatari kitaangalia ibada yao na kisiwaumize. Hii inafanana na Warumi 1:23, ambayo inasema kwamba watu walibadilisha utukufu wa Mungu asiye na mwisho kwa mifano ya watu, ndege, wanyama, na viumbe vinavyotambaa.

S: Katika Ezek 8:14, nini kilikuwa kibaya na kumlilia Tamuz?

J: Tamuz, anayeitwa pia Dumuzi, alikuwa sanamu ya Kisumeria, Kibabeli, na Kiashuru ya mazao ya rutuba. Katika hadithi za Kisumeria, mkewe, Inanna, alifanya apelekwe Jehanamu. (Ni hadithi ndefu ambayo hatuuhitaji kuingia hapa.) Hata hivyo, katika toleo fulani, anarudi duniani kila chemchemi na kuondoka kwenda Jehanamu kila vuli. Ibada ya kidini ilikuwa ya wanawake kuomboleza katika kipindi anachukuliwa alipofariki kidhana, na kufurahi alipohuishwa.

   Alikuwa sawa na sanamu ya Siria Adoni, ambayo huenda ndiyo ile inayopendwa na wanawake katika Danieli 11:37.

S: Katika Ezek 8:14, je, mazoea ya Kikristo ya Ijumaa Kuu na Jumapili ya Pasaka yana uhusiano na ibada ya Tamuz, kama Asimov's Guide to the Bible p.586 inayotiliwa shaka inadai?

J: Hapana, Asimov hana msingi wa dai hili. Yesu kwa hiari yake mwenyewe kuchagua mara moja na kwa wote kufa, na kufufuliwa kutoka kwa wafu, na kutokufa tena, ni tofauti sana na Tamuz kupelekwa Jehanamu bila ya ridhaa yake, na kurudia mchakato kila mwaka.

   Tamuz alikuwa sawa na sanamu ya Siria Adoni, ambayo huenda ndiyo ile inayopendwa na wanawake katika Danieli 11:37, kulingana na New International Bible Commentary uk.818.

S: Katika Ezek 8:17, 'kuweka tawi kwa pua yao' kunamaanisha nini?

J: Kiebrania tulicho nacho leo kinasema 'tawi kwa pua zao'. Hata hivyo, watafasiri wengine wa Kiyahudi walisema hii ilikuwa 'harufu mbaya', na pia 'yao' inapaswa kuwa 'yangu'. Kwa hivyo inaweza kuwa 'kuweka harufu mbaya kwa pua zao' au 'kuweka harufu mbaya kwa pua zangu [za Mungu]'.

S: Katika Ezek 8:8-18, kwa nini Mungu aliruhusu udhalimu huu wote kuendelea kwa muda mrefu hivyo?

J: Hatufahamu kwa nini Mungu ana uvumilivu kama anavyo, au jinsi anavyochagua mipaka ya uvumilivu wake. Tunaweza kuona kwamba kwa upande mmoja, kama hakukuwa na taifa la Israeli au Yuda, watu wa Mungu hawangestawi au kukua. Ingekuwa vigumu zaidi kuwafundisha watoto wao na kuwa rahisi zaidi kuungana na tamaduni za kipagani zinazowazunguka. Mtu anaweza kuona sababu nzuri za Mungu kutotaka kuwahamisha watu wake.

   Kwa upande mwingine, ibada ya sanamu haikuwa ya kawaida tu, ilikuwa pia ya pande zote. Wakati wa Malkia Yezebeli (labda alitamkwa Itobal na Watiro), kulikuwa na watu 7,000 tu ambao hawakuupiga goti kwa Baali (1 Wafalme 19:18). Ibada ya sanamu ilijumuisha dhabihu za watoto na ukahaba wa kidini. Ibada ya sanamu ilipokuwa ya pande zote hivyo, mbaya, imejengwa katika taasisi, na ikizidi, basi labda uhamisho na kukusanya mabaki ulifikiriwa kuwa bora kuliko kuruhusu hali hii iendelee.

S: Katika Ezek 8:8-18, kwa nini Mungu hatawasikiliza bila huruma, hata wakimlia kwa Mungu?

J: Walipomkataa Mungu na kuziba masikio yao kwa amri zake, Mungu hakuwa na wajibu wa kuwasikiliza pia. Hata hivyo, Mungu angewasikiliza [angejibu maombi yao] kama wangetubu dhambi zao zote. Lakini Mungu hajibu maombi ya watu wanaoziba masikio yao wenyewe kwa maskini (Mithali 21:13), wanaopendezwa na dhambi (Zaburi 66:18), ni waovu (Mithali 15:29; Isaya 59:1-3), au wanakataa kumsikiliza Mungu (Zekaria 7:11-14).

S: Katika Ezekieli 8:16, kwa nini watu wangevutiwa kuabudu jua au miili mingine ya angani?

J: Mungu aliwaonya wasimbudu jua, mwezi, au nyota katika Kumbukumbu la Torati 4:19. Hata hivyo waligeuka mgongo kwa Mungu (2 Nyakati 29:5-7) na Yosia alisimamisha ibada ya jua, mwezi, na nyota (2 Wafalme 23:5,11).

   Jua, mwezi, na nyota ni vizuri, vya ajabu, vya mbali, na havihitaji chochote kutoka kwa waabudu wao. Vinatoa utaratibu, na ushawishi wa jua una nguvu. Hata hivyo, waabudu wa jua wasingekuwa na wasiwasi wowote kuhusu kuabudu vitu vingine pamoja na jua. Wakati mwingine watu wangependa kuabudu kitu chenye nguvu, lakini kisichoweka mahitaji yoyote kwao, badala ya Kiumbe chenye nguvu zaidi, kinachoweka mahitaji katika maisha yetu na tabia yetu.

S: Katika Ezek 9:2, lango la juu ni nini?

J: Hili lilikuwa lango la kaskazini la Hekalu huko Yerusalemu. Inawezekana kwamba hili pia linawakilisha lango kati ya Mbinguni na duniani. Vitisho kwa Israeli kwa ujumla vilikuja kutoka kaskazini, na hii bila shaka ilikuwa jambo la kutisha.

S: Katika Ezek 9:2, kwa nini Mungu angeliwa na malaika wa kuangamiza katika patakatifu pake?

J: Mungu kwa dhahiri alitaka wapotovu wa kidini, na wapotovu wenye maarifa zaidi, waharibiwe kwanza.

S: Katika Ezek 9:3, mambo mawili yanayowezekana yanayoashiriwa na Mungu katika utukufu wake ukihamia kutoka patakatifu hadi kwenye kizingiti cha hekalu ni yapi?

J: Mungu alionyesha polepole kwamba mahali ambapo watu wake walimuabudu, na kuwacha yeye na wao, mpaka mwisho wanaostahili. Mungu alikuwa akiondoka, na utukufu wake, uwepo wake, na ulinzi wake ungeenda. Hii ilikuwa kusimama kwa mwisho, kwa muda mfupi wa kukumbuka, kabla Mungu kuondoka hekaluni mwake milele.

S: Katika Ezek 9:4, alama ilikuwa nini?

J: Kiebrania kinaeleza 'alama' hii kama herufi 'Tau', ambayo herufi yetu 'T' ilitoka kwake. Tau ilikuwa herufi ya mwisho ya alfabeti ya Kiebrania, labda ikionyesha ukamilifu. Ilikuwa herufi ya kwanza ya neno la Kiebrania 'Torah'. Wengine wanaona hii kama mfano wa mwanzo wa 144,000 katika Ufunuo 7:3-4.

S: Katika Ezek 9:6-7, kihistoria, ni nani aliyefanya mauaji hasa?

J: Askari wa Kibabeli ndio waliofanya mauaji mengi. Hata hivyo, walionekana kuwa na washirika wengine kutoka kwa Wafilisti na Waedomu. Hata hivyo, Mungu si tu alikuruhusu hilo, bali Mungu alichagua wazi kutumia Wababeli kama fimbo ya hukumu yake. Sheba (katika Yemen ya kisasa) na mataifa mengine hawakuwa sehemu ya vita dhidi ya Israeli, lakini walifaidika na uharibifu.

S: Katika Ezek 9:8-10, kwa nini Mungu angeliruhusu mauaji haya kutokea?

J: Wayahudi, waliojua zaidi kuhusu Mungu, na walipaswa kuwa karibu na Mungu, walikuwa wamemwacha Mungu na walikuwa mabaya kama mataifa yaliyowazunguka, ambayo yalijua kidogo kuhusu Mungu. Mungu alichoka na watu wanaoitwa kwa jina lake wakiwa na mwonekano wa kumfuata, lakini wakimgeukia mgongo kabisa, wakitegemea kwamba watakuwa sawa mradi walikuwa na Hekalu lake. Mungu hakuacha Hekalu lake lishikwe 'mateka' hivyo. Watu wa Mungu walipomwasi, basi Mungu aliwapata wakistahiwa na Yeremia 12:8 ilisema kwamba kwa hivyo Mungu aliwachukia.

S: Katika Ezek 9:9, ni mambo matatu gani yaliyoorodheshwa ambayo yalichochea hasira kubwa hivyo ya Mungu?

J: Mambo matatu yanakumbushiwa. 1) Nchi imejaa umwagaji damu, 2) Mji umejaa udhalimu, na 3) Wanasema Mungu amewaacha, (yaani, Mungu hana wasiwasi tena na wanachofanya).

Ni jambo la kuvutia kuzingatia kwamba jambo la tatu husababisha la pili, na la pili husababisha la kwanza.

S: Katika Ezek 9:9, watu wanamchochea Mungu kwa njia hizi tatu vipi leo?

J: Watu wanaishi wakitenda dhambi kadri wanavyotaka, kana kwamba hakuna uwajibikaji. Hata watu wa kidini wanaweza kuwa wanaoitwa 'waatheisti wa vitendo'. Ingawa wanaweza kuamini katika Mungu, tabia yao inaonyesha kwamba wanatenda kana kwamba hakuna Mungu.

   Lakini ikiwa mtu anaishi kana kwamba hakuna Mungu, nini kinachomzuia kutokutenda mabaya, wakati hakuna anayeangalia? Nini kinachomzuia kutoa fursa ya wengine ikiwa anaweza kupita bila kuonekana?

   Ikiwa mtu anahisi ni haki yake kuchukua fursa ya wengine, na mtu mwingine anaingia njiani mwake, nini kingemzuia kumdhuru au kumuua mtu huyo, ikiwa angefikiri angeweza kupita bila kuonekana?

S: Katika Ezek 10:2-5, madhumuni ya kutawanya makaa ya moto juu ya mji yalikuwa yapi?

J: Haisemi makaa yalimuumiza mtu yeyote au kuleta matatizo yoyote. Pia haisemi makaa yalinufaisha mtu yeyote. Labda makaa yalikusudiwa kusababisha moshi na kuficha ukweli kwamba utukufu wa Mungu ulikuwa ukiondoka mahali hapo.

S: Katika Ezek 10:6, moto unaweza kuwakilisha nini?

J: Kaa inaweza kuwa joto la aina mbalimbali. Isipokuwa ni ya moto sana, huwezi kujua kwa kuiangalia. Kinyume chake, moto ni moto wazi wazi. Hii inaweza kuwakilisha hukumu ya Mungu. Inahitaji moto kiasi gani kuwasha mwaka au mji? Inachukua cheche tu.

S: Katika Ezek 10:9-17, ungaelezea kwa ujumla maono hapa vipi?

J: Makerubi na magurudumu ni mazuri, magumu, na yanaweza kusogea katika mwelekeo wowote, hayakuwa na mipaka tuliyonayo sisi, kama vile mvuto wa dunia, na yanaweza kusogea haraka. Makerubi yalikuwa na sifa chache za kibinadamu, kama vile mikono kama ya mtu, na moja wa nyuso zao ilikuwa kama ya mtu. Hata hivyo, kwa ujumla walionekana zaidi wasio wanadamu kuliko wanadamu.

S: Katika Ezek 10:14, uso wa kerubi unaonekanaje?

J: Ikiwa hizi zilikuwa viumbe sawa vilivyotajwa katika Ufunuo 4:7, maelezo ya nyuso nne ni sawa, isipokuwa kwamba Ufunuo inasema 'ndama' badala ya 'kerubi'.

S: Katika Ezek 10:15-19, kwa nini uwepo wa Mungu uliondoka Yerusalemu, kwa kuwa Zab 132:13-14 inasema itakuwa mahali pa kupumzika kwake milele?

J: Zaburi 132:13-14 inasema kwamba itakuwa mahali pa kupumzika pa Mungu milele. Mambo mawili ya kuzingatia katika jibu.

1. Ingawa uwepo wa Mungu uliondoka Hekaluni huko Yerusalemu, Mungu bila shaka bado alijua kilichoendelea huko Yerusalemu. Kuondoka kwake kwa uwepo huko Yerusalemu si lazima kusawa na tena kuwa mahali pa kupumzika kwake.

2. Hata kama haikuwa mahali pa kupumzika pa Mungu wakati huo, Yerusalemu Jipya bado itakuwa mahali pa kupumzika pa Mungu. Zaburi 132:13-14 inasema kwamba Mungu atakaa hapa milele; haitaja lini siku zijazo mahali pa kupumzika pa Mungu patakuwepo huko na kutokuondoka kamwe.

S: Katika Ezek 10:19b, umuhimu wa kusimama kwao kwenye lango la mashariki ni nini?

J: Walikuwa juu ya lango la kaskazini, ambapo makaa na moto vilitolewa, kisha walifanya robo ya mzunguko kwenda kwenye lango la mashariki. Walisimama kwenye lango la mashariki kabla ya kuondoka hekaluni mwake milele. Utukufu ulipoliondoka hekaluni mwake, lilianguka, na halikutumika tena.

S: Katika Ezek 10, unafikiri lini katika historia utukufu wa Mungu uliondoka kanisa au harakati? Kwa nini?

J: Kuna nyakati kadhaa.

Kanisa baada ya Konstantino: Mwaka 324 B.K. Konstantino akawa Mfalme pekee wa Dola la Kirumi. Baada ya kuhalalisisha Ukristo, na baadaye kuufanya dini rasmi, aliwatesa kwa upole Wayahudi na waabudu wa miungu ya kipagani kwa kufunga masinagogi na mahekalu ya kipagani. Walihimizwa kwenda kanisani badala yake, na wengi walifanya hivyo. Wengine wanasema Ukristo haujapona kikamilifu tangu wakati huo. Maaskofu walipoanza kuzungumza kuhusu 'viti vyao vya enzi' na Wakristo walipoanza kuwatesa wengine, utukufu wa Mungu ulikuwa ukiondoka.

Kanisa Katoliki la Roma baada ya mwaka 1000 B.K.: Mapapa wakawa na ufisadi mkubwa sana huko Roma. Je, baadhi ya Mapapa walikuwa wabaya kiasi gani? Kulingana na Topical History of Christianity ya Austin, uk.148, 'Kisha ukaanza unaoitwa ufisadi, ambapo Theodora na binti zake wawili, Theodora Mdogo na Marozia, walidhibiti Roma na kanisa lenyewe... Mapapa wengi walihusika katika upotovu mkubwa na ufisadi.'

Kanisa Katoliki la Roma kabla ya Matengenezo ya Kanisa: Baraza la Constance mwaka 1415 lilikuwa kusuluhisha madai ya mapapa watatu wa wakati mmoja waliokuwepo. Mtengenezo wa kanisa Jan Huss alialikwa kuja na kujadili maoni yake, na Mfalme alimpa ahadi ya usalama. Alipofika Huss, alitiwa hatiani kwa udanganyifu na kuchomwa moto.

Kanisa nchini Ufaransa kabla ya Mapinduzi ya Ufaransa: Kanisa likawa tajiri, lenye nguvu, na jeuri. Walikuwa na mamlaka ya uhai na kifo juu ya watu.

Shule ya Kiteolojia ya Tübingen ya Ujerumani: iliunda uhakiki wa juu uliowaondolea watu wengi imani katika Biblia.

Maseminary mengi ya Kimarekani ya kisasa: Vyuo vikuu vingi maarufu vilitumika kama maseminary mazuri, kama Yale na Princeton. Tangu wakati huo, wamepotoka mbali na kuamini Neno la Mungu.

S: Katika Ezek 11:1-4, uongozi unapobaya katika kanisa au serikali, matokeo yake ni yapi?

J: Awali, kiongozi anaweza kufanya maamuzi mabaya, ikiwa ni pamoja na kupoteza au kuiba pesa, badala ya kutumia pesa inapohitajika. Kisha, mfano wao unaweza kuenea kwa wanachama zaidi na zaidi. Hatimaye, kiongozi na wanachama wanaweza wote kuwa watendaji wa uovu, na wakikubali uovu.

S: Katika Ezek 11:1-4, unatofautianaje wakati uongozi ni mbaya, dhidi ya usio kamili tu?

J: Hakuna kiongozi duniani ambaye ni mkamilifu bila dhambi. Kila mtu ana maeneo ya upofu wa maarifa au tabia. Lakini je, kiongozi anajaribu kweli kweli kumtii Mungu kwanza, au kuna kitu kingine kilicho juu zaidi katika ajenda yao? Ikiwa mtu hakaribishani na Mungu, anahusika katika dhambi inayomshinda, au anawaongoza wengine vibaya, hawapaswi kuwa viongozi.

S: Katika Ezek 11:1-4, tunapaswa kutenda vipi, au kujibu vipi, wakati uongozi unabaya, katika kanisa au serikali?

J: Uongozi kamwe si kamili, na hatua ya kwanza ni kuzungumza nao mmoja kwa mmoja, kujaribu kurekebisha tatizo. Lakini ikiwa hatua hiyo ya msingi haina matunda, basi waletee wengine kujaribu. Hatimaye fanya tatizo liwe la hadharani, na ama kumfanya kiongozi mbaya aondoke, au wewe mwenyewe ondoka. Mathayo 18:15-17 inatoa mchakato ikiwa mtu anakukosea. Kwanza zungumza naye faraghani, na ikiwa akikusikiliza basi vizuri. La, basi mletee wengine mmoja au wawili, mkaye naye. Ikiwa bado hakusikilizi, basi lifanye kuwa la hadharani kanisani.

S: Katika Ezek 11:3;11, maana ya viongozi waovu wakisema mji ni sufuria na wao ni nyama ilikuwa nini? (Yeremia 39:1-5; 52:1-7; 42:1-12 zinaweza kutoa vidokezo.)

J: Kuna uwezekano mbili.

Bata wao amepikwa: Mji wenye ukuta ulikuwa kama sufuria inayochemka, na wao walikuwa karibu kupikwa ndani yake. Walikuwa zawadi ya mji, na walitaka kutoroka.

Siku zijazo zilikuwa mkali hadi walihitaji glasi za jua: Mji ulikuwa chakula kitamu cha starehe, na wakiwa ni sehemu bora, angalau akilini mwao wenyewe. Au wengine walidhani walikuwa na uwezo bora zaidi wa kunufaika nacho na kupata sehemu yenye thamani zaidi.

   Ingawa maoni yote mawili yanaweza kuwa ya kweli, katika maoni yote mawili walikuwa wakijinufaishia wenyewe, na wakiwaona watu wengine kama njia tu.

S: Katika Ezek 11:3,11-13, viongozi leo wanaweza kuwa na mitazamo kama hiyo vipi?

J: Kuna mitazamo miwili mibaya inayowezekana hapa. Baadhi ya viongozi wana vyote viwili wakati mmoja.

Wana ubora kwa sababu ni viongozi: Viongozi wanaweza kufikiri wana upendeleo na malipo ya pekee ama kwa sababu ya wanachokifanya kusaidia wengine au kwa sababu wanafikiri wanastahili kwa kuwa ni bora.

Ni viongozi kwa sababu ni bora: Viongozi wanaweza kuwa na mtazamo wa ubora wa daraja, wakifikiri watu wanawapo kwa ajili yao, badala ya kwamba wao wako kwa ajili ya watu. Walithamini nafsi zao zaidi ya watu wengine, na walipaswa kupata sehemu bora zaidi.

S: Katika Ezek 11:13, je, Ezekieli alipaswa kuomboleza Peletia mwana wa Benaya alipofariki? Kwa nini unafikiri Mungu alimuua, na kwa nini si wote wao?

J: Ezekieli hakusema kile Mungu alitaka kwa umadhali, bali kile Mungu alifanya kwa haki. Labda Ezekieli alihuzunika kwamba nabii huyu wa uongo alifika mwishowe alivyofanya bila kutubu. Hii inafanana na Yesu akizungumza kuhusu wakati Mnara wa Siloa ulipoanguka katika Luka 13:4.

   Mungu alitoa onyo kwa wao wote alipouawa Peletia peke yake. Mungu alitaka kwamba wao wote wasingaliharibiwa, bali wangetubu na kuishi.

S: Katika Ezek 11:13-25, katikati ya unabii huu mkali, kwa nini Mungu angetabiri hapa? (Yeremia 31:1-7 ina sababu kama hiyo.)

J: Katikati ya Ezekieli 11, Mungu bado anatoa tumaini kwa mabaki. Yeremia 31-32 pia hutoa tumaini la siku zijazo, kwa mabaki. Ilikuwa juu ya watoto wa Waisraeli, iwe wangeenda na kuwa mabaki waliorejea, au kubaki waliopo.

S: Katika Ezek 11:19 na Ezek 36:26, Mungu atawapa moyo mpya wa nyama lini na vipi?

J: Nyama hapa inamaanisha moyo ulio hai, kinyume na moyo uliokufa wa jiwe. Tangu Siku ya Pentekoste, Roho Mtakatifu huingia moyoni mwa kila mwamini. Kumbuka kwamba nyama si daima ishara ya udhambi katika Biblia.

S: Katika Ezek 12:2, watu wasijue na wasikie wanachoweza kuona na kusikia vipi?

J: Watu wengine wanachagua kupuuza ukweli ambao hawakubaliani nao, na kwa makusudi na kwa nia wanakataa kukiri wanaona kilichoko mbele ya macho yao. Lakini mara nyingi kuna zaidi ya hilo. Kutofautiana kwa mawazo ni neno linaloelezea uchujaji mkubwa wa kujitegemea wa fahamu au kisicho cha fahamu cha kile kinachochukuliwa kama 'kelele' tu kwa sababu hakifiti na mtazamo wao wa ukweli.

S: Katika Ezek 12:3, kwa nini watu walipaswa kufunga mifuko yao? Kwa nini Mungu alimfanya Ezekieli afunge mifuko yake?

J: Watu wangelazimishwa kwa nguvu kuacha nyumba zao dhidi ya mapenzi yao. Wangekuwa wakifunga vizuri vichache vya kibinafsi, lakini vya kidogo na wangechukua vitu vichache tu pamoja nao. Walipewa baraka za nchi na Mungu, na hawakuwa na sababu ya kushikilia baraka hiyo, kama wamechagua kutotii Mungu. Baada ya Utumwa wa Babeli Mungu aliwaeleza haswa wanyenyeke chini ya kongwa la Babeli, na badala yake waliasi dhidi ya hilo. Hii haikuwa tu kipuuzi kwa kiroho, bali kidunia pia ilikuwa kipuuzi.

S: Katika Ezek 12:7-14, Ezekieli anatoa unabii gani hapa?

J: Ezekieli anatoa unabii wa uhamishaji wa ufalme wa kusini wa Yuda. Waisraeli wa ufalme wa kaskazini walikuwa wamehamishwa tayari, ufalme wa kusini haukuhamishwa bado, hadi katikati ya huduma ya Ezekieli.

S: Katika Ezek 12:12-13, umuhimu wa kutaja mkuu wao ni nini?

J: Sedekia alikuwa wa damu ya kifalme, lakini alikuwa gavana na baadaye mwaasi, si mfalme. Alifanywa gavana na Wababeli, na alijaribu kuwa taifa huru tena, kinyume na kile Mungu alichowaagiza kupitia Yeremia.

S: Katika Ezek 12:13, mkuu (Sedekia) angewezaje kwenda Babeli na hata hivyo asione?

J: Yeremia 39:4-7 inaeleza kwamba walipoanza safari kurudi Babeli, waliua watoto wa Sedekia mbele yake, kisha wakachomoa macho yake.

S: Katika Ezek 12:17-20, tofauti kati ya wasiwasi/kutetemeka na kukata tamaa ni nini?

J: Wasiwasi ni kuogopa kitu kibaya kinachokuja kinachoweza kukuumiza wewe au wapendwa wako. Kukata tamaa si kwa sababu ya shaka, bali unapokuwa na uhakika wa kitakachotokea, na kwamba hutaweza kupona kamwe. Wayahudi walifikia hatua ambapo hawakuwa na wasiwasi—walipata tu kukata tamaa.

   Wasiwasi ni hofu ya mambo mabaya ambayo yanaweza kutokea. Kukata tamaa ni ujuzi karibu wa uhakika wa angamizi au hasara inayokuja.

S: Katika Ezek 12:21-23, watu wengine wanafuata methali hiyo vipi leo? Kwa nini?

J: Methali, siku zinaendelea na kila maono hayana maana, inamaanisha kwamba hakuna cha unabii kitakachotokea kamwe. Ilitumika kutoa hisia ya utulivu na uhakika wa uongo kwamba unabii dhidi ya Yerusalemu haungeleta matunda.

S: Katika Ezek 12:26, hii ni toleo lililobadilishwa la methali ya awali vipi?

J: Kwa sababu walidhani mambo hayo yalikuwa mbali, walidhani hawakuhitaji kutubu sasa. Mchungaji mmoja alisema kwamba mojawapo ya maneno ya huzuni zaidi aliyoyasikia ni 'kesho'. Kwa sababu mtu anapoombwa kutubu na kumkubali Kristo, wanasema si leo lakini labda kesho.

S: Katika Ezek 12:26, mambo fulani katika Biblia kwa kweli yalikuwa mbali nao. Basi ni nini kilikuwa kibaya na mtazamo wao wa kusema mambo yalikuwa mbali?

J: Walihisi hawakuhitaji kutii sasa, kwani matokeo yoyote yalikuwa mbali. Hawakuhitaji kurekebisha uhusiano na Mungu sasa, kwani wanaweza kufanya hivyo baadaye. Mkristo mmoja wa Mashariki alichelewa kubatizwa hadi mama yake alipofariki, kwa sababu mama yake hakukubaliana nazo. Vinginevyo watu wengine wanataka kutenda dhambi sasa, kwa hivyo wanataka kuchelewesha toba hadi kesho.

S: Katika Ezek 12:26, watu wanachelewesha kurekebisha uhusiano na Mungu vipi leo? Kwa nini?

J: Kama mwanafunzi mmoja wa chuo alivyosema, walitaka kuwa Wakristo siku moja, lakini si sasa hivi kwa sababu walikuwa wakifurahia sana. Lakini ikiwa hilo ni tatizo, Mungu anaweza kutatua tatizo lako.

S: Katika Ezek 13:1-5, wakati wa Ezekieli kulikuwa na manabii wa uongo pamoja na wa kweli; vivyo hivyo leo. Ni mifano angalau minne gani ya manabii wa uongo?

J: Hapa kuna aina nne tofauti.

Walimu wa uongo wa Kikristo ndani ya kanisa: Wanasema ni Wakristo lakini wanahubiri injili tofauti. Wanaweza kuwa ndani ya kanisa au wanzishe kanisa lao wenyewe. Kama Jim Jones wanaweza awali kuwa katika kanisa, na kushiriki angalau sehemu ya injili ya kweli, lakini baadaye wanzishe kanisa lao wenyewe na kufundisha mambo mabaya sana ya kimungu.

Walimu wa dini nyingine: Wanawaongoza watu kwenda mahali pa mwisho tofauti.

Waatheisti wanaosema kwa uhakika hakuna Mungu: Wanaweza kuwa na imani zaidi kwamba hakuna Mungu kuliko baadhi wanaodai kuamini katika Mungu.

Watu wasio wa kidini wanaodai kuweka maadili yao wenyewe: Tatizo ni kwamba, isipokuwa mtu ana imani katika Mungu fulani, hawana msingi wa maadili. Ikiwa mtu hana thamani zaidi ya mbu, basi kwa nini kumuua mtu ingekuwa mbaya zaidi ya kumuua mbu?

S: Katika Ezek 13:4-5, ni aina gani za manabii wa uongo wanaofanana na mbweha, na kwa nini?

J: Ukuta ukiwa na mapengo, mbweha wanaweza kupita humo, lakini ni kwa ajili ya mapango na mahali pa kujificha kuwinda mawindo, na si kujenga ukuta. Wengine si tu wanakataa kusaidia kujenga tena magofu, bali wanafaidika kutoka kwa magofu. Wengine wanaweza kuwa 'waadhia wa kimaadili wa matibabu ya dini'. Wanaamini kwamba Ukristo, au dini kwa ujumla, ni TU kusaidia uwe mwenye maadili zaidi, kusaidia matatizo yako, kwa ajili ya Mungu asiyefanya chochote.

S: Katika Ezek 13:4-6, hasa viongozi walikuwa wakifanya nini vibaya?

J: Walikuwa wakifanya mambo mawili vibaya. Hawakurekebisha nyufa na maperomoko katika maisha ya kiroho ya mataifa, na walisema Bwana alisema mambo ambayo Bwana hakuyasema. Kwa bahati mbaya, tangu wakati huo, viongozi wengi wengine wa kidini hawakushughulikia nyufa katika silaha za kiroho za waparishiani wao, na wameongeza mambo mengi kama sehemu ya mila ambayo Mungu hakuisema.

S: Katika Ezek 13:5 na Ezek 22:31, 'kusimama katika pengo' kunamaanisha nini?

J: Vitani, adui alipofanya shimo katika ukuta wa mji, walinzi wangesimama katika pengo hilo. Wangechukua nafasi ya ukuta na walinzi wasingeingia mpaka walinzi waliostaafu au waliouawa. Vivyo hivyo katika vita vya kiroho, Mungu hutafuta waamini ambao watasimama katika pengo, kulinda dhidi ya mitego ya Shetani kuwaokoa watu.

S: Katika Ezek 13:6-7, Ezekieli anarejelea hasa aina gani ya manabii wa uongo?

J: Kuna aina angalau mbili za manabii wa uongo.

1) Watu wa dini nyingine, ambao hawadai kuwa Wakristo, au wnadai kwamba Ukristo, au kuwa na uhusiano wa kibinafsi na Kristo, ni mbaya.

2) Wale wanaodai kuwa waamini, lakini wanahubiri injili tofauti. Katika aya hii, walikuwa wanawake na wanaume wote waliodai kuwa manabii wa Mungu Mmoja wa Kweli.

S: Katika Ezek 13:10,16 na Yer 6:14; 8:11, watu wanasemaje 'amani, amani wakati hakuna amani'?

J: Kuna njia angalau nne tofauti.

a) Inaweza kuwa matumaini ya uongo, wakitumainia kutakuwa na amani wakiitamani hivyo.

b) Mara nyingi zaidi, inaweza kuwa udanganyifu wa nafsi, kupuuza ushahidi unaopingana, na si makini kuhusu jinsi mambo yanavyo ya jeuri.

c) Inaweza kutengana, kusema kuna amani kwangu sasa hivi, na sijali kuhusu ulimwengu wote.

d) Hatimaye, inaweza kuwa hakuna ya hapo juu, na udanganyifu pekee unaohusika ni udanganyifu wa makusudi wa wengine.

S: Katika Ezek 13:10-15, 22:28; Mt 23:27, na Matendo 23:3, viongozi wa uongo ni kama wale wanaopaka rangi ukuta vipi? Je, kuna njia ambazo tunaweza bila kukusudia kupaka rangi ukuta?

J: Viongozi wanaweza kuwa upakaji wa rangi tu wanapokuhalalisisha wazi wazi au kwa njia isiyo ya moja kwa moja au kuthibitisha kwamba dhambi ni sawa. Upakaji wa rangi unaonyesha uso wa nje usiodumu. Ukuta unaonekana mzuri nje, lakini mvua inayofuata yote, rangi ya nje itaondoka. Vivyo hivyo, viongozi na mashirika fulani yanaonekana mazuri na safi nje, lakini yanafunika tu matatizo mengi ya isiyopendeza ndani.

S: Katika Ezek 13:10-14, neno la Kiebrania la 'kupaka rangi' linafanana na neno la 'mambo yasiyotosheleza'. Ni mambo gani ambayo, ingawa hayatoshelezi, yanafuatwa kwa hamu?

J: Mtu mmoja aliwahi kufafanua wazimu kama kupata matokeo yale yale kutoka kwa kufanya mambo yale yale tena na tena, na kutegemea matokeo tofauti mara ijayo, kila wakati.

Vitu vinavyoingizwa mwilini, kama vile madawa ya kulevya, pombe, sigara, au kuvuta pumzi, hatimaye si vya kutosheleza.

Mazoezo, kama vile ngono, msisimko, au mambo mengine.

Vitu vya kimwili, kama vile pesa na sanaa ya bei ghali, n.k.

Mamlaka na udhibiti juu ya wengine.

S: Katika Ezek 13:18, wanawake hawa walinda nafsi vipi?

J: Walitafuta watu wa kuuzia hirizi za uchawi. Hii inaweza kuonekana kama kazi isiyo na madhara, lakini kwa kila hirizi waliouza, mtu aliyenunua alitenda dhambi dhidi ya Mungu.

S: Katika Ezek 13:19, kwa kuwa Mungu uko mamlakani, kwa nini watu wanaouawa ambao hawapaswi kufa, na wengine wanaishi ambao hawapaswi kuishi?

J: Ulimwengu huu uko katika hali ya uasi dhidi ya Mungu (1 Yohana 5:19), na Mungu amekuruhusu hili kwa kipindi cha wakati. Mambo mengi yanayotokea hapa ni ya udhalimu, mabaya, na yanasimba moyo wa Mungu (Mathayo 23:37; Luka 19:41; Yeremia 4:19-22; 9:1). Hata hivyo, hukumu itakuja wakati Mungu atakaweka yote sawa.

S: Katika Ezek 13:22, nabii wa uongo (mwanaume au mwanamke) anaweza kuvunjisha moyo wa wenye haki vipi kwa uongo wao?

J: Wanaweza kusema mambo ya uongo kuhusu siku zijazo. Wanaweza kujaribu kuongeza 'hofu, kutokuwa na uhakika, na shaka' kwa kitu ambacho ni wazi kabisa.

   Nabii wa uongo akijifanya mwalimu wa kweli kutoka kwa Mungu anaweza kuwafanya watu wa kimungu wawaze mambo sahihi ya kufanya. Wanaweza kuwafanya watu wawaamini badala ya kile Mungu kweli alisema. Lakini mara nyingi zaidi, wanaweza kuwafanya watu wasikuwe na uhakika wa chochote, hata ikiwa watu hawana uhakika kwamba wanawaamini manabii wa uongo. Wanaweza kuwaongoza watu watende uovu, au kuwatesa Wakristo.

S: Katika Ezek 13:23, kwa kuwa walikuwa manabii wa uongo, je, wowote kati yao walikuwa wakiona maono kweli kweli au la?

J: Wangeweza kuunda kila kitu, na kutokuona chochote kabisa. Kwa upande mwingine, Shetani angeweza kuwatumia baadhi yao maono ya uongo na udanganyifu.

S: Katika Ezek 14:1-3 na Ezek 33:32, kwa nini wazee wa Israeli (huko Kebari) wangekuja kukaa mbele ya Ezekieli wakiwa wameweka vizuizi?

J: Kuna sababu mbili zinazowezekana, na zote mbili zinaweza kuwa za kweli kwa viongozi tofauti.

a) Kwanza, hata kama hawakumwamini Ezekieli kama nabii, walijua watu wengi walimwamini, na walitaka kuonekana vizuri mbele ya watu.

b) Pili, labda walimwamini Ezekieli kama nabii wa kweli wa Mungu. Lakini pia walitaka kufuata sanamu. Watu wengine wanataka 'bima ya moto' kwa kuabudu miungu yote. Hawakuwa dhidi ya Mungu, lakini watu wengine leo wanataka kuwa 'Wakristo na'. Yaani, Wakristo na kitu kingine pia.

S: Katika Ezek 14:1-3, kwa nini Mungu wakati mwingine angekimya watu wanaomuuliza?

J: Mungu anapenda kujibu maombi ya watu wake, lakini Mungu hana wajibu wa kujibu mtu yeyote asiyemtafuta kwa kweli kumfuata. Inaweza pia kuwa kitendo cha rehema wakati Mungu hajibu, kwa sababu waliopotea watahukumiwa kulingana na wanachojua, kama Warumi 4:15 na 5:13b inavyoonyesha.

S: Katika Ezek 14:1-4 na Yeremia 42:2-22, ni lini si vizuri kutafuta shauri la Mungu?

J: Si vizuri kutafuta shauri la Mungu ikiwa haukutaka kulifuata isipokuwa ni jibu ulilolitaka. Warumi 4:15 na 5:12 zinaonyesha kwamba watu huhukumiwa kulingana na wanachojua. Ikiwa hufuati Mungu bila masharti, basi kwa ujumla ukweli mdogo unaoujua ni bora zaidi kwako katika Hukumu.

S: Katika Ezek 14:3,7, kizuizi hasa ni nini?

J: Kizuizi kinaweza kuwa kipande cha mstatili, lakini kinaweza kuwa kitu cha karibu kila umbo kinachofanya watu wajikwamue, hasa wanapoona. Ni tatizo maalum kwa wazee sana, wadogo sana, wagonjwa, na wadhaifu. Kukwaa, au kuanguka, kunaweza kuwa kizuri sana. Watu wengine hufa kutokana na kuanguka kwenye jiwe au saruji. Kizuizi si hatari sana ukikiona, na ukikumbuka kiko wapi. Pia si hatari ikiwa hupangi kusogea.

   Warumi 14:13 inawaonye Wakristo wasiweke vizuizi mbele ya Wakristo wengine.

S: Katika Ezek 14:4-6, Mungu angejibu vipi kulingana na ibada yao ya sanamu?

J: Mungu angeweza kujibu kulingana na ibada yao ya sanamu kwa kutotoa mwongozo wowote. Hata hivyo, mara nyingi, ikiwa ni pamoja na hapa, Mungu hafanyi hivyo, bali anawajibu watu kulingana na wanachohitaji kujua. Mara nyingi tunapomuuliza Mungu kuhusu kitu, Anajibu si lazima swali tulilouliza, bali muhimu zaidi tunachohitaji kusikia.

S: Katika Ezek 14:5, watu wanajitenga na Mungu vipi?

J: Taifa la Israeli lilijitenga na Mungu kwa kukataa kusimamisha kuabudu sanamu zao. Kuamini dhambi nyingine zinazomshinda kunaweza pia kuleta matokeo kwamba Mungu achagua kutokusikia maombi yetu, kulingana na Zaburi 66:18.

S: Katika Ezek 14:9, je, Mungu aliwadanganya manabii wa uongo, na kisha akawaharibu kwa kuwa manabii wa uongo?

J: Mungu kamwe hakubadilisha nabii mzuri kuwa mbaya. Badala yake, Mungu alirsuhuhu manabii wabaya washawishiwe kutoa unabii, ambao mwishowe wote wangeuona kuwa ulikuwa wa uongo.

   Kwa ujumla, ikiwa mtu anataka kutenda uovu, Mungu 'anamkaza kimahakama' katika mwelekeo anautaka kwenda, kama alivyofanya na Farao. Yesu hata alimwambia Yuda, 'unachokwenda kukifanya, kifanye haraka.'

S: Katika Ezek 14:9-10, kwa nini yule aliyekwenda kwa nabii wa uongo ana hatia sawa na yule aliyetoa unabii wa uongo?

J: Walijua alikuwa nabii wa uongo. Wangelipa kwa unabii wake. Walimpa uhalali.

S: Katika Ezek 14:10, kwa nini manabii wanasistizwa hasa hapa?

J: Mambo matatu ya kuzingatia katika jibu.

1. Manabii waliwahamasisha watu waliowakuja kuendelea katika dhambi zao.

2. Kwa hivyo, manabii wanapokea adhabu kwa dhambi za watu waliowaamini maneno yao na kuendelea katika dhambi.

3. Wakati huo na leo, ni jambo zito sana kwa kiongozi wa kidini kuwafanya watu wahisi raha zaidi katika dhambi zao.

S: Katika Ezek 14:12-13, 'nchi' inavyotenda dhambi vipi? Nchi hazina nafsi, wala hazendi Mbinguni au Jehanamu.

J: Watu wa nchi kwa kawaida ni utamaduni mmoja, kwa maana kwamba watu wengi washawishwa kufikiria na kufanya kile ambacho wengine katika nchi wanawaongoza kufanya. Watu binafsi waamuapo kuwa waovu, na watu wengi wengine katika nchi waamuapo, si lazima kuwa waovu, bali kufuata mfano mbaya, bado wanatenda dhambi pia.

S: Katika Ezek 14:12-19 na Ufu 6:8, njaa, wanyama, upanga, na tauni ni njia za kawaida zaidi za kifo vipi?

J: Watu wengi wamekufa kwa njaa. Hatujui hata idadi ya njaa nchini China, kwa sababu kumekuwa na nyingi sana. Hatujui watu wangapi wamekufa kwa njaa, lakini imekuwa zaidi ya milioni 100. Watu wengi wamekufa kwa 'wanyama', maarufu zaidi kati yao ni panya mwenye magonjwa. Kwa ugonjwa, katika karne ya ishirini peke yake, licha ya dawa zake za malaria, watu milioni zaidi ya moja kwa mwaka hufa kwa malaria. Lakini upanga umeuwa watu wengi kama ugonjwa. 'Upanga' ni neno pana zaidi ya 'vita', kwa sababu watu wengi zaidi wameuawa na serikali zao kuliko kupigana kati ya nchi.

S: Katika Ezek 14:14, kwa nini watu hawa watatu hawangeweza kuokoa mtu mwingine yeyote? Katika Mwanzo 18:10, Mungu alimwambia Ibrahimu kwamba Mungu hangeiangamiza Sodoma ikiwa watu kumi wenye haki wangepatikana ndani yake.

J: Kuna vipengele viwili vya jibu: cha kiroho na cha kawaida.

Kiroho, watu hao watatu, kadri walivyokuwa wenye haki, wasingeweza kuokoa mtu mwingine yeyote isipokuwa wao wenyewe. Kama Mkristo mmoja alivyosema, 'Mungu hana wajukuu'. Ama wewe ni mtoto wa Mungu, au si wewe; huwezi kushikamana na imani ya wazazi wako unapokaa mbele ya Mungu. Ama unamjua Mungu, au hujui. Huwezi kwenda Mbinguni kwa imani ya wengine.

Kawaida, Mungu angeweza kuiangamiza nchi ikiwa kila mtu amemwacha. Lakini Mungu angeweza kuiokoa nchi ikiwa idadi ya kutosha ya watu walikuwa wenye haki.

S: Katika Ezek 14:14 na Ezek 28:3, Daniel/Daneli hapa ni nani?

J: Kwanza kile ambacho si jibu na kisha jibu.

Sio jibu: Kulikuwa na mtu mwenye busara wa Kiaramu anayejulikana kama Danel/Daniel. Hata hivyo, tahajia ni tofauti na Danel katika hadithi za Ugariti, na Danel haukuwa na busara ya pekee.

Jibu: Huyu alikuwa nabii wa Kiebrania Danieli, aliyepelekwa Babeli akiwa kijana. Danieli alikuwa mzoefu wa wakati mmoja na Ezekieli, na cheo chake, umaarufu, na busara chini ya Wababeli vingeweza kujulikana sana.

   Shetani amekuwepo kwa muda mrefu. Anaelewa maandiko bora kuliko mtu yeyote mwenye maarifa zaidi duniani, amekuwa na uzoefu wa kuelewa na kumjaribu mtu kwa muda mrefu, mrefu sana. Anaweza kusema ukweli wa kutosha, na mambo ambayo watu hawayajui, kuwapata kuamini uongo mbaya ulichanganywa ndani yake. Kamwe nisingetaka kupigana akili na Shetani, au kusikiliza na kujaribu kujua ukweli kutoka kwa Shetani. Kwa bahati nzuri, hatuhitaji kamwe kufanya hivyo. Fuata Mungu tu.

S: Katika Ezek 15:1-4, mbao ya mzabibu si ya manufaa vipi?

J: Hakuna nguvu katika mbao ya mzabibu, kwa hivyo huwezi kutengeneza chochote cha manufaa nazo, hata mti wa kupiga msumari. Imepinda na si nzuri, kwa hivyo huwezi kutengeneza samani nzuri nayo. Mbao si ya kudumu, kwa hivyo chochote kilichotengenezwa nacho si cha kudumu. Mambo fulani na watu wanaweza kuonekana kuwa wa manufaa na wenye vipaji, lakini mwishowe ikiwa hawatoi chochote cha manufaa. Mithali 25:14 inasema kwamba kama mawingu bila mvua ni mtu anayejivunia zawadi asizotoa. Ikiwa mtu alikuwa na 'tabia nzuri', lakini tabia haikuwa na nguvu, wala ya kimungu hasa, wala ya kuendelea, itakuwa na manufaa gani tabia hiyo?

S: Katika Ezek 15:4, kwa nini mbao hii ni mbaya zaidi kuliko mbao ya kawaida ya mzabibu?

J: Mbaya zaidi bado, ikiwa mbao ya mzabibu inaharibiwa kwa sehemu kwenye moto, basi ni ya kutumikia zaidi kidogo. Kwa kiroho kuna 'moto' ambao unaweza kupunguza manufaa ya baadaye ya mambo na watu.

S: Katika Ezek 16, madhumuni ya sura hii ni yapi?

J: Mfano huu unaonyesha machukizo yao katika muktadha wa binti aliyeasiliwa asiyeshukuru. Hisia za mzazi wa kukataliwa katika hali hii huenda hazikuwa kubwa kama hisia za Mungu kuhusu watu wake wanaomkataa.

S: Katika Ezek 16:3,45, kwa nini Mungu alisema ukoo wao ulikuwa wa Waamori na Wahiti?

J: Waisraeli walikuwa karibu sana na Waamori.

1. Hata tangu mwanzo, Isaka na Yakobo walioa wake kutoka Syria ya kisasa.

2. Aidha, kulikuwa na ndoa za mchanganyiko na watu wengine, ikiwa ni pamoja na Wagibeoni, waliokuwa Wahiti. Kwa mfano, Uria, mume wa awali wa Bathsheba, alikuwa Mhiti.

3. Hatimaye, walioa na Waamori wa Kanaani, ambalo hawapaswi kufanya.

   Sababu Mungu aliileta hii iko katika Ezekieli 16:44, ambapo Anataja kujisalimisha kwao kwa mataifa mengine.

S: Katika Ezek 16:4-14, kwa nini Mungu analeta mfano huu?

J: Walikuwa katika hali mbaya wakati njaa ya Kanaani ilipowapiga na walikwenda Misri. Katika miaka ya mwisho ya maisha ya Yosefu, na kwa miaka 400 iliyofuata, walikuwa watumwa nchini Misri. Baada ya Mungu kuwaokoa kutoka yote hayo, bado hawakuwa waaminifu kwa Mungu.

S: Katika Ezek 16:15-21, kwa nini Yerusalemu (linalowakilisha ufalme wote wa kusini) lijishughulishe na 'ukahaba wa kiroho' kwa kuabudu miungu mingine?

J: Hawakutaka kumtii Mungu peke yake. Wangeweza kugeuka kabisa, kama ufalme wa kaskazini wa Israeli ulivyofanya, au bado wangeweza kufanya ibada na kutotii kama ufalme wa kusini wa Yuda ulivyofanya. Leo kama vile wakati huo, Mungu anachukulia wale wanaoitwa kwa jina lake waabudupo au kuheshimu miungu mingine, ukahaba wa kiroho.

S: Katika Ezek 16:15-21, kwa nini mtu, au watu, au taifa, linaacha kumtii Mungu?

J: Inaweza kuwa kwa sababu nyingi. Kwa kawaida kwa mtu kuna sababu moja kuu, lakini sababu nyingine zinaweza kusaidia, na sababu nyingine pia zinaweza kufanya wabaki mbali. Kwa wengine sababu zinaweza kuwa kutaka kutenda au kuhalalisha dhambi fulani, au sanamu fulani. Kwa wengine inaweza kuwa wanadhani wanajua njia bora. Kwa wengine inaweza kuwa kukatishwa tamaa, au kuumizwa na kile Mkristo fulani alichofanya. Wengine wanaweza kufanya hivyo kwa hofu, au kwa manufaa ya kifedha. Wengine hawana sababu kubwa yoyote, lakini wasiwasi wa ulimwengu yanakuwa muhimu zaidi katika mawazo yao.

S: Katika Ezek 16:20-21, waliwatoa dhabihu watoto wao vipi?

J: Wakanaani walitoa dhabihu watoto wao wadogo, kwa kuwapitisha kwenye moto, hadi umri wa miaka miwili. Kwa huzuni, Waisraeli wengi walipitisha desturi hii ya uovu na isiyo ya kimungu.

S: Katika Ezek 16:23-34, kwa nini kulikuwa na 'awamu ya II' ya uovu wao?

J: Dhambi, ikiachwa bila kudhibitiwa, inakua. Uovu ambao mtu au watu wangeweza kwa kusita kujaribu mara moja, basi unaweza kufanywa mara kwa mara zaidi. Kisha inaweza kuwa tabia. Kisha inapoteza raha yake na wanaangalia msisimko wa kubadilisha hilo na kitu kikubwa zaidi.

S: Katika Ezek 16:26-29, hasa jinsi gani Wayahudi walijisalimisha wenyewe kwa mataifa yaliyowazunguka?

J: Kuanzia na Solomoni, wafalme wa Yuda na Israeli walioa wake wasioamini. Hata kabla ya Solomoni, Waisraeli wengi hawakuwa waaminifu kwa Mungu na waliabudu sanamu. Inafikirika kwamba makabila ya Transjordan na Dan walikuwa wa kwanza kuacha kabisa Mungu.

S: Katika Ezek 16:35-47, adhabu ya Mungu ilifaa vipi?

J: Kwa kuwa watu wa Yuda waliangalia miungu hii na mataifa kwa msukumo, raha, na usalama, ilikuwa ni kupitia mataifa hayo hayo kwamba wangeadhibiwa na kuhamishwa. Wangewaangamiza kwa kweli, na mabaki tu wangerudi.

S: Katika Ezek 16:47, je, Israeli haikutembea katika njia za mataifa yaliyowazunguka, au walizidisha uasi zaidi kuliko mataifa yaliyowazunguka kama vile Ezek 5:7 na (labda) Ezek 16:47 zinavyosema?

J: Nusu ya kwanza ya Ezekieli 16:47 inasema kwa Kiebrania, 'Hata hivyo hukutembea katika njia zao'; nusu ya mwisho ya Ezekieli 16:47 inasema walikuwa mabaya zaidi. Ezekieli 5:7 pia inasema walikuwa mabaya zaidi.

   Katika Kiingereza cha kisasa ni kama kusema, 'hukuwa kama fulani na fulani, ulikuwa mbaya zaidi'.

S: Katika Ezek 16:48-58, kwa nini Yerusalemu lililinganishwa na Sodoma?

J: Sodoma ilikuwa ya jeuri, najisi, na mbaya, na mtu anayefikiri hili angeweza kujua ilikuwa ni kosa, lakini angalau Wasodoma hawakuwa na Neno la Mungu waliokuwa wakipinga. Yerusalemu pia lilikuwa la jeuri, najisi, na baya, lakini walikuwa na maarifa zaidi ya Wasodoma, na kwa hivyo hukumu zaidi (Warumi 4:15; 5:13).

S: Katika Ezek 16:49, je, dhambi ya Sodoma ilikuwa ubinafsi badala ya ushoga?

J: Hapana. Hilo ni kweli ikiwa unasoma aya ya 49 tu na kufunga macho yako na kuacha kusoma kabla ya aya ya 50. Aya ya 50 inasema walifanya mambo ya machukizo mbele ya Mungu. Ingekuwa ya ajabu ikiwa mtu angehoji kwamba kwa kuwa walikuwa na kiburi na hawakusaidia wengine pamoja na kufanya ushoga, hilo kwa namna fulani lingesamehe ushoga wao.

S: Katika Ezek 16:55, Sodoma itarudi katika hali yake ya awali lini?

J: Kwa kuwa mji wa Sodoma uliharibiwa, pamoja na kila mkazi mmoja isipokuwa Loti na binti zake, hauwezi kurudi katika hali yake ya awali mpaka watu wafufuliwe. Hili litatokea wakati wa Milenia.

S: Katika Ezek 17, madhumuni ya mfano huu wa mzabibu na tai wawili yalikuwa yapi?

J: Kwa watu waliojuana sana na kilimo, mfano huu wa mizabibu, wangeweza kuuona kila siku, ungekumbukwa. Mzabibu au mti unaobadilisha mara kwa mara mwelekeo wake wa kukua hauki wima au kwa nguvu. Vivyo hivyo, watu wanaobadilisha mara kwa mara utiifu wa kiroho hawakui nguvu kwa Bwana. Yakobo 1:7-8 inasema kwamba mtu mwenye mawazo mawili, asio imara katika njia zake zote, hatapokea chochote kutoka kwa Bwana. Hatimaye, taifa linalobadilisha mara kwa mara utiifu kati ya mafalme mawili, haliwezi kutazamia mojawapo ya mafalme kuyashika kama ya uaminifu au kuwapendelea.

S: Katika Ezek 17:7-10, kuna matokeo mabaya kwa mmea kueneza matawi yake upande mmoja, na kisha kueneza matawi na mizizi upande wa kinyume?

J: Sehemu ya mmea juu ya ardhi ingekuwa na matawi yanayoelekea huku na huku, badala ya kufikia lishe. Katika mfano huu, haukua vizuri, hautaanzishwa vizuri, na utakuwa rahisi kung'olewa.

S: Katika Ezek 17:11-15, hii inahusiana na ufalme wa Yuda vipi?

J: Hii inahusiana kwa njia mbili tofauti.

Kisiasa, baada ya Yuda kuwa chini ya Babeli alitafuta muungano na adui wa Babeli, Misri. Katika Yuda kulikuwa na upande wa kupigana kwa Babeli na maafisa wa kupigana kwa Babeli pia. Ilikuwa kama kujaribu kukua upande mmoja, kisha kubadilisha mwelekeo.

Kiroho, walikuwa na mwonekano wa kumfuata Mungu na Hekalu, lakini wengine walitaka kumfuata Mungu kwa moyo wote, wengine hawakutaka.

S: Katika Ezek 17:11-15, hii inahusiana na nchi za leo vipi?

J: Nchi au makampuni yanapotoa msaada kwa maadui wao, si tu yanapunguza sababu yao, bali pia wanaweza kupoteza uaminifu, msaada, na ari ya wale wanaofuata kinachoonekana kama uongozi wa unafiki, wa kujihudumia wenyewe.

S: Katika Ezek 17:11-19, kwa nini unafikiri Mungu hakutaka Sedekia avunje kiapo chake kwa Babeli?

J: Kulikuwa na matatizo angalau matatu ya kuvunja kiapo chake.

Kimaadili, Sedekia alikuwa msaliti kwa kuvunja kiapo chake.

Kwa sasa, matukio yangeonyesha hivi karibuni hilo lilikuwa kosa kubwa.

Muhimu zaidi, Mungu alipowaagiza watii Babeli, walimwasi Mungu.

S: Katika Ezek 17:1-24, matokeo ya mtu leo kuwa asiye mwaminifu kwa kampuni yake au watu wengine ni yapi?

J: Hosea angeweza kujua mengi kuhusu hili kupitia mke wake Gomeri. Daudi alithamini sana uaminifu wa bendi yake ya wapiganaji. Ilikuwa baya zaidi zaidi Daudi alipomua Uria kwa njia isiyo ya moja kwa moja, mpiganaji aliyekuwa mwaminifu sana kwake.

   Watu wanaweza kuona uasi wao na unafiki na wasiwapende. Si tu waathirika wa uasi wao hawangekuwa waaminifu, bali wala wangeweza kuaminiwa hata na wale waliojua walionufaika na uasi wao. Hata ikiwa mtu atatubu uasi wao, wengine huenda wasiwaamini kwa muda mrefu.

S: Katika Ezek 17:1-24, matokeo ya mtu leo kuwa asiye mwaminifu kwa Mungu ni yapi?

J: Kuna aina angalau tatu tofauti za matokeo.

Ukaribu na Mungu: Bila shaka ni dhambi dhidi ya Mungu. Hata unapotuba, bado kunaweza kuwa na matokeo ya dhambi ambayo lazima uishi nayo. Ikiwa ni waamini, watahitaji kujibu kwa hiyo katika mahakama ya hukumu ya bema. Pia, wanaweza kuporwa furaha ya ukaribu wa kuwepo katika uwepo wa Mungu sasa.

Wengine: Lakini dhambi yako inaweza kuwa ushuhuda mbaya kwa wengine, ambao husaidia kuwashawishi wasioamini wasimkaribie Kristo, na kuwavunjisha moyo wenzao waamini.

Nafsi yako mwenyewe: Uasi wako unaweza kuwa na matokeo mabaya mengine kwako mwenyewe. Unapotenda dhambi, mara nyingi utakuwa na udhaifu zaidi wa kutenda dhambi ile ile tena. Isipokuwa mtu ametubu kwa ukamilifu, nyakati ngumu zinapokuja anaweza kuwa na mwelekeo wa kurudi kwa dhambi ile ile ya kawaida.

S: Katika Ezek 17:22-24, Mungu anatoa ahadi nzuri gani kwa Israeli hapa? Kwa nini akaieleza kwa njia hii?

J: Mungu anaahidi kwamba kutakuwa na mmea wenye matawi ya wima. Lakini badala ya kujaribu kurekebisha mmea uliopo, Mungu ataanza tena na chipukizi jipya kutoka juu ya mwerezi.

S: Katika Ezek 17:23, unafikiri kuna umuhimu gani wa ndege wanaojenga viota katika matawi yake? (Tazama Marko 4:30-32)

J: Hii inaweza kumaanisha kwamba wengine wanaweza kumtegemea Israeli kwa usalama na ulinzi. Ingawa ndege wanawakilisha mashetani waovu katika mfano wa mpandaji mbegu, Yesu alisema Mungu anawaangalia ndege katika Mathayo 6:25-26 na Luka 12:6,24. Ndege wangeweza kujenga viota katika matawi ya mti wa haradali katika Luka 13:19. Ni jambo la kuvutia kwamba Waarabu Waislamu wanaoishi Israeli wanaishi mahali salama zaidi kuliko katika nchi kama Syria, Irak, Libya, Misri, Yemen, Afghanistan, na Pakistan.

S: Katika Ezek 17:24, madhumuni ya miti ni yapi?

J: Mungu analinganisha watu, wanaostawi, kueneza matawi, na kuharibiwa, na miti. Mfano huu ni wa ajabu kwa sababu unasisitiza kwamba 'Israeli haitarudi kutoka utumwani' bali 'chipukizi tu la Israeli litarudi'.

S: Je, Ezek 18 inaonyesha kwamba Mungu anahukumu watu kwa tabia zao, badala ya imani na si matendo?

J: Hapana, kwa sababu ni mtu 'mwenye haki' anayefanya mambo mazuri, na mtu 'mwovu' au 'mwana wa jeuri' anayefanya mambo mabaya. Mtu aliyesamehewa na kutangazwa mwenye haki na Mungu hufanya mambo ya haki; si kwamba kufanya mambo ya haki kumstahilisha mtu kuwa mwenye haki.

S: Katika Ezek 18, kwa nini Mungu hawaadhibu watoto kwa dhambi za baba zao, kwa kuwa Kutoka 20:5-6, Kumbukumbu 5:8, na Yer 32:18 zinamaanisha vinginevyo?

J: Hapa kuna aya zinazoonyesha matokeo ya dhambi.

Kutoka 20:6; Kumbukumbu 5:8 '…adhibu watoto kwa dhambi ya baba hadi kizazi cha tatu na cha nne…'

Kutoka 34:7 '…anaadhibu watoto na watoto wao kwa dhambi ya baba hadi kizazi cha tatu na cha nne.'

Isaya 14:21a 'Andalia watoto wake mahali pa mauaji kwa dhambi za baba zao;'

Yeremia 32:18 kuleta adhabu ya dhambi za baba mikononi mwa watoto wao ... unamlipa kila mmoja kulingana na mwenendo wake na kama matendo yake yanavyostahili.

Maombolezo 5:7 'Baba zetu walitenda dhambi na wametoweka, na sisi tunabeba adhabu yao.'

Mathayo 27:25 Wayahudi (si Mungu) walisema, Damu yake iwe juu yetu na juu ya watoto wetu.

Katika Hesabu 14:20-25, watoto pia walitangatanga miaka 40.

Mambo matano ya kuhitimisha

1. Watoto hawana hatia kwa dhambi za wazazi wao (=wazazi na mababu), hawateseki mauti ya milele, na Mungu hawawauwa kwa dhambi za wazazi wao (Ezekieli 18).

2. Hata hivyo, watoto wanaweza kuteseka matokeo ya kawaida, katika maisha haya, hata Mungu akiwaruhusu kufa kimwili, kwa dhambi za wazazi wao (Kutoka 20:6; Yeremia 32:18; Maombolezo 5:7). Mungu anaweza kuondoa ulinzi wake kwa watoto wa mzazi mwenye dhambi, na wengine kuwadhuru (Isaya 14:21a).

3. Aidha, kunaweza kuwa na laana maalum za kizazi kwa sababu ya dhambi ya mzazi (Mwanzo 3:14-19; Mwanzo 9:25; Hesabu 14:20-25; Kumbukumbu 23:2-3,8; 1 Samweli 2:31-33; 2 Wafalme 5:27; Yeremia 22:28-30).

4. Zaidi ya hayo, watoto wanapochagua kutembea katika dhambi ya wazazi wao, wanashiriki kweli katika hatia ya dhambi za wazazi wao kwa sababu nao wanafanya hivyo (Mathayo 23:29-32; 27:25).

5. Mtu anapotubu au kuchagua kumwamini Mungu, Mungu anaweza kuondoa laana wanayoipitia, au kuibadilisha kuwa baraka (Yona 3:10; Yoshua 9).

S: Katika Ezek 18, ni kosa gani linalojulikana kama 'uhalisi'?

J: Kosa hili linachanganya yafuatayo.

1. Dhana ya kweli kwamba baba hawapeleki hatia.

2. Dhana ya uongo kwamba tuna hatia kwa dhambi ya Adamu.

3. Kwa msingi wa mawazo haya, hitimisho potofu ni kwamba hii inathibitisha uwepo wa awali wa nafsi zetu katika Bustani ya Edeni.

S: Katika Ezek 18, Ezekieli anazungumza kuhusu hatia ya kibinafsi, hatia ya pamoja ya taifa, au vyote viwili?

J: Hatia ya kibinafsi na ya pamoja.

1. Hatia ya kitaifa inadhihirishwa na 'nchi ya Israeli' na maneno ya wingi (Ezekieli 18:1,2,25,29,30,31).

2. Hatia ya kibinafsi inadhihirishwa na ukosefu wa wingi (Ezekieli 18:4-24,26,28).

3. Vyote viwili, kwa sababu anatumia mfano wa kweli wa watu binafsi kutumia kibinafsi na kwa pamoja.

S: Katika Ezek 18:2, je, Ezekieli alisema methali hii?

J: Hapana. Kiwakilishi cha Kiebrania hapa ni wewe wingi, si umoja.

S: Katika Ezek 18:2, hasa nini kilikuwa kibaya na methali?

J: Yote yafuatayo:

Mungu haipendi. Ezekieli 18:2

Hatuna sababu ya kweli ya kuitumia. Ezekieli 18:3

Inamaanisha kwamba baadhi ya nafsi hazimilikiwi moja kwa moja na Mungu. Ezekieli 18:4

Inamaanisha kwamba nafsi isiyo ya ile inayotenda dhambi hufa. Ezekieli 18:4

Inamaanisha kwamba mwana mwovu/mzuri huhukumiwa kwa sehemu kulingana na wema/uovu wa baba yake. Ezekieli 18:5-13 / 18:14-18

Inamaanisha kwamba Mungu hupendezwa na kifo cha mwovu. Ezekieli 18:23,32

Inamaanisha kwamba kumuadhibu mwana kwa dhambi ya baba ni haki. Ezekieli 18:25

Inamaanisha Mungu si haki isipokuwa ataingiza hatia ya baba. Ezekieli 18:25

Inamaanisha Mungu hahukumu kila mtu kulingana na matendo yake mwenyewe. Ezekieli 18:30

Inamaanisha toba haingeleta mabadiliko, kwa sababu wangahukumiwa kwa dhambi za baba yao hata hivyo. Ezekieli 18:30-31

S: Katika Ezek 18:4, nafsi inayokufa inamaanisha kwamba hakuna Mbinguni au Jehanamu?

J: Bila shaka hapana. Neno la Kiebrania nephesh, linalotafsiriwa nafsi, linaweza kumaanisha maisha pamoja na nafsi. Hapa linamaanisha maisha, huku katika Mwanzo 35:18 na aya nyingine linamaanisha 'nafsi'.

S: Katika Ezek 18:4, maana ya neno 'kufa' hapa ni nini?

J: Walikufa si kwa njia moja tu bali tatu. Walikufa kwa kiroho siku hiyo, na walianza mwendo wa kufa kwao kwa kimwili. Walikuwa pia na hatia na wanaostahili kifo cha pili, cha milele, ambacho ikilinganishwa nacho, kifo cha kimwili ni jambo dogo.

S: Katika Ezek 18:6, kula katika mahali pa ibada ya mlimani ni kosa gani?

J: Kuabudu miungu ya Wakanaani kulitokea katika mahali pa ibada ya milimani.

S: Katika Ezek 18:7, watu wanawatesa wengine vipi?

J: Hii inaweza kutokea kupitia matawi matatu ya serikali.

Watunga sheria wanaweza kutenda dhambi kupitia sheria. Sheria zisizo za haki zilipitishwa dhidi ya watumwa weusi nchini Amerika, Wamarekani wa Kijapani katika Vita vya Pili vya Dunia, na baadhi dhidi ya Wakristo leo.

Mahakama zinaweza kutekeleza mifano mibaya. Kwa mfano, mwaka 1857, kulikuwa na kesi ya mahakama inayohusisha raia huru wa Kimarekani Mweusi aliyemiliki ardhi. Mahakama ilimua kwa sababu ilifuata mifano ya awali ya mahakama.

Kiongozi mkuu anaweza kufanya maamuzi yasiyo ya haki ya kiutendaji. Kwa mfano, Rais wa Marekani Andrew Jackson alipoamua kwamba Cherokee na Wahindi wengine wangehamishwa kwa nguvu hadi Oklahoma baada ya kuwa wamesaidia Great Britain katika Vita vya 1812, Mahakama Kuu ilimpinga, ikisema haikuwa ya kikatiba. Jackson aliwauliza wana jeshi gani, na Andrew Jackson alifanya hivyo hata hivyo.

S: Katika Ezek 18:13, unaweza kufafanua hasa riba na faida ya kupita kiasi?

J: Watu wengi wanafikiri ni haki kuongeza faida kwa gharama ya wengine, kadri inavyowezekana kisheria. Ezekieli 18:13 inaonyesha vinginevyo. Agano la Kale linasema hawakupaswa kutoza riba kwa mwenzao Mwisraeli. Kwa sababu kitu ni halali haimaanishi ni haki au ya kimaadili. Baada ya nyakati za Agano Jipya, kazi ya Kikristo Instructions ya Commodianus (k. 240 B.K.) sura 65 uk.216 inakumbuka uovu wa riba ya asilimia 24.

S: Katika Ezek 18:15b, Ezekieli wazi wazi anazungumza kuhusu uzinzi. Lakini kwa nini atumie neno 'kumtia unajisi mke wa jirani yake'?

J: Fikiria jinsi mume atakavyomwona mke wakati atakaporejeshwa kwake; fikiria jinsi uhusiano wao unavyoweza kuwa wa msongo wa mawazo. Chini ya sheria ya Agano la Kale (ambayo mara nyingi haikufuatwa wakati huo) angeweza kupigwa mawe hadi kufa. Ikiwa alishawishiwa kwa aibu, kupinga alichojua kulikuwa haki, angekuwa amechafuliwa mbele ya Mungu.

S: Katika Ezek 18:20, katika enzi hii ya neema, je, haki ya mtu mwenye haki inahesabiwa kwake leo?

J: Katika nyakati za Agano la Kale Mungu alisema kwamba hali ya haki ya mtu ingeweza kupotezwa kwa kugeukia uovu katika Ezekieli 18:24b. Katika nyakati za Agano Jipya, ingawa Korneli mkuu wa jeshi katika Matendo 10:4 hakuwa Myahudi wala Mkristo wakati huo, aliheshimu Uyahudi na kusaidia maskini. Sadaka zake zilifika mbele ya Mungu, na Mungu akambariki kwa kumpa fursa maalum ya kusikia injili.

S: Katika Ezek 18:23,32, Ezek 33:12-20, na 2 Pet 3:9, je, Mungu hataki kifo cha mwovu, au Mungu hufurahia msiba wa mwenye dhambi kama Mithali 1:26 na Zab 2:4 zinavyoonyesha?

J: Mungu ana upendo na hasira. Mungu angependa zaidi mtu atubu na kumwendea Mungu kuliko kupotea katika Jehanamu. Hata hivyo, kwa wale wanaokataa kutubu, Mungu ana hasira kuu dhidi yao.

When Critics Ask uk.286 inaeleza kwamba Mungu hucheka wakati wasio na hekima wajifunza upumbavu wa kutokutegemea hekima ya Mungu. 'Kucheka' kwa aina hii hakuna dalili yoyote ya kufurahi, hata hivyo.

S: Katika Ezek 18:25 na Rum 9:10-15, tofauti kati ya kuwa na haki na kuwa sawa ni nini?

J: Kuwa na haki ni kufanya ulichoahidi kufanya. Kuwa sawa ni kuwatendea watu wote kwa njia ile ile. Mungu huadhibu dhambi yote kwa usawa, lakini hawatendei watenda dhambi wote sawa. Kwa wale wanaomjia kwa toba dhambi zao zinasamehewa, na adhabu yao ililipwa na Yesu akifa msalabani.

S: Katika Ezek 18:30, kwa nini Mungu atawahukumu watu kulingana na njia zao, na si kulingana na njia za Mungu?

J: Hii inaweza kumaanisha kwamba Mungu atawahukumu watu kulingana na walichofanya. Lakini labda inamaanisha zaidi kwamba Mungu atawahukumu kulingana na dhamiri zao wenyewe. Mungu alipuuza baadhi ya ibada ya sanamu ya zamani kwa sababu ya ujinga katika Matendo 17:30. Kiwango cha Mungu ni huru kutoka kwetu; hata hivyo, Mungu kwa neema huweka nafasi kwa watu wanaotenda dhambi kwa ujinga wa kweli, kama Warumi 4:15 na 5:13 zinavyoonyesha. Wanaweza kuwa na mtazamo potofu wa kile Mungu anachosema ni cha haki. Lakini hata wameshindwa katika viwango vyao wenyewe vidogo zaidi vya kile wanachokiona wazi ni haki.

S: Katika Ezek 18:31, ikiwa tunaweza kuwa wenye haki tu kwa neema ya Mungu inayofanya kazi ndani yetu, kwa nini inasema, 'Jiondoleeni makosa yenu yote'?

J: Mungu anafanya kazi ndani yetu, na hii inamaanisha kazi inafanywa sasa hivi kutufanya tuishi kwa haki zaidi. Si Mungu anafanya kazi na sisi hatufanyi chochote, bali Mungu na sisi tunafanya kazi. Kwa maneno mengine, kwa nguvu za Mungu, tuna jukumu la kuishi maisha ya utakatifu zaidi sasa.

   Mungu anategemea kweli kwamba tufanye 'kazi ya ndani' ya kujiondolea dhambi. Haiwezekani kuikamilisha na kuwa wasio na dhambi katika maisha haya; kwa kweli, haiwezekani hata kufanya chochote cha hilo peke yetu katika maisha haya. Lakini ikiwa tu ni waamini wa kweli tuna nguvu ya Mungu inayofanya kazi ndani yetu kwa Roho wake, na tunaweza kupiga hatua katika kutimiza kazi hii. Wafilipi 2:12-13 pia inaonyesha vipengele vyote viwili vya Mungu anayefanya kazi na sisi tunafanya kazi.

S: Katika Ezek 19, tunawezaje kutumia wazo la kukumbuka mambo ya zamani katika ushuhuda wetu na katika maisha yetu?

J: Kwa kiwango cha kibinafsi, ni vizuri kwa mtu kukumbuka, na kushukuru, wema uliofanyiwa na wengine. Ni vizuri kuchunguza maisha yako, na kujifunza kutoka kwa mafanikio yako na makosa yako. Katika 2 Wakorintho 13:5 inasema tujichunguze kuona kama tuko katika imani. 1 Wathesalonike 5:21 inasema tujaribuji yote. Ukijifunza pia kutoka kwa mafanikio na makosa ya wengine ni bora zaidi. Ingawa si vizuri kukumbuka dhambi za zamani kwa kuzamika, ni vizuri kuomboleza dhambi za zamani.

Kama taifa, ni vizuri kujifunza kutoka kwa historia yetu.

S: Katika Ezek 19, maana ya mfano wa simba jike na watoto wake ni nini?

J: Wakristo wana tafsiri tatu.

Wa Pamoja: Matumizi ya neno 'Israeli' yalimaanisha ufalme uliounganika, na watoto wa simba walikuwa Israeli na Yuda.

Binafsi wa Kweli: Labda Israeli ilikuwa imeanguka tayari wakati huo, na watoto hawa wanarejelea wafalme binafsi wa Yuda, Yoahazi akiwa mfalme wa kwanza, aliyetawala miezi mitatu tu.

Binafsi Usio wa Kweli: Hata hivyo, mama ya Yehoyakini alikuwa Nehushta (2 Wafalme 24:8), na hii labda inarejelea Yehoyakini, kulingana na Ezekieli 19:5-9. Ezekieli harejelea umama wa kibiolojia, kwa sababu 'mama' ni taifa kulingana na Ezekieli 19:10-14.

S: Katika Ezek 19, ukiwa chini ya majaribu, kwa nini ni vizuri kufikiria kuhusu wakati wako uliopita, na kuhusu siku zijazo?

J: Watu wengine hawafikirii kuhusu wakati wao uliopita; hawajui ni nani; hawana hisia kubwa ya utambulisho, walikuwa wapi katika wakati wao uliopita, na jinsi walivyofikia hali yao ya utumwa. Hawafikirii kuhusu utambulisho wao na Mungu, wa siku zao zijazo. Labda hawatambui nafsi yao miaka 20 au 30 baadaye kama wao wenyewe.

   Fikiria ni nani wewe kweli kweli, na safari yako ya zamani na Mungu. Fikiria matokeo yanayowezekana ya dhambi yako, kwa wewe mwenyewe na wengine, na kwa uhusiano wako na Mungu.

S: Katika Ezek 19, tunawezaje kutumia wazo la kuomboleza kwa siku zijazo katika ushuhuda wetu?

J: Ushauri mdogo wa kidunia ni kwamba chochote ulichofanya, ishi bila majuto. Hii ni kinyume na Biblia. Ezekieli 19 ni sura nzima ya majuto kwa walichofanya, na kilichoweza kutokea. Maombolezo ni kitabu kizima cha majuto. Paulo mtume katika 1 Timotheo 1:13-15 anaonyesha majuto kwa alichofanya kabla ya kumkuja Kristo. Lakini ingawa tuna majuto, Mungu ametoa ahadi. Katika kitabu cha Yoeli Mungu alituma nzige kuwaadhibu watu wake wasiotii. Hata hivyo katika Yoeli 2:25a Mungu anasema Atarudisha miaka ambayo nzige wamekula.

S: Katika Ezek 19, ni jukumu gani sahihi la kuomboleza katika maisha ya Mkristo ambaye anapaswa kufurahi daima (Flp 3:1; 1 The 5:16)?

J: Paulo na waamini wengine waliomboleza katika 1 Wakorintho 5:2; 2 Wakorintho 2:1-5; 2 Wakorintho 7:8-9, 2 Wakorintho 11:28-29. Kuna wakati wa kuomboleza kwa dhambi zetu wenyewe, dhambi za wengine, na hasara kubwa ya wale wanaokataa Kristo.

S: Katika Ezek 19:4, 'ngome' hapa ni nini?

J: Kuna maoni manne.

1. Huenda ilikuwa ngome ya kweli hapa.

2. Hii ingeweza kuwa shimo.

3. Labda neno la ngome 'sugar', lilitoka kwa neno la Kia-ashuru sigaru, ambalo linamaanisha si ngome, bali kongwa la shingo.

4. Inaweza kuwa mchezo wa maneno kati ya 1 na 3.

S: Katika Ezek 19:10, unafikiri inapaswa kuwa 'katika damu yako' kama nakala nyingi za Kiebrania, au 'katika shamba lako la mizabibu' kama nakala mbili za Kiebrania?

J: 'Katika shamba lako la mizabibu' haimaanishi sana hapa.

S: Katika Ezek 19:10-14, sehemu hii ya maombolezo inatofautiana vipi na sehemu ya awali?

J: Sehemu ya awali ilikuwa kuhusu wakuu (simba) waliochukuliwa na kufungwa. Sehemu hii ni maombolezo kuhusu Yuda mwenyewe, na jinsi alivyokuwa kama mzabibu wenye nguvu, ambao uling'olewa na kuchomwa moto. Ni jambo la ajabu kwamba Mungu angelifanya hili kwa lake wenyewe kwa sababu ya kutotii kwao.

S: Katika Ezek 20:1-5, kwa upande mmoja watu walitaka kurudi kwa Mungu na kumsikiliza Ezekieli, lakini kwa upande mwingine watu hawakutaka kuacha kuwa na sanamu pia. Hawakuwa katika 'hali ya uasi kamili', lakini hawakuwa wakitii Mungu pia. Watu leo wanaweza kuwa hivyo vipi?

J: Wengine wangeweza kutaka tu kufunika misingi yote. Wengine wanaona Ukristo si zaidi ya 'bima ya moto.' Wengine wangeweza kweli kweli kutaka kumfuata Mungu, lakini kweli kweli wanataka pia kufuata kitu kingine pia. Watu wanataka lengo la muda mrefu la uzima wa milele na Mungu, lakini pia wanataka raha ya muda mfupi, msisimko, siri, au usalama wa kitu kingine pia. Mungu anazungumzia mtazamo huu wa dhambi kama uzinzi wa kiroho.

   Mtu anaweza kumwamini Mungu, lakini si mwaamini. Mtu asiyeokolewa anaweza kuamini mambo mengi ya kweli kuhusu Mungu, lakini kamwe hajaweka maisha yake kwake.

S: Katika Ezek 20:4-5, Mungu anaona hali hii ya kati vipi?

J: Hii inasikika kidogo kama kanisa la Laodikia katika Ufunuo 3. Kwa maneno ya kibinadamu tungeweza kuelewa hili na watu kama msichana mwenye marafiki wa kiume wengi wa upande. Labda mtu wa kiume mmoja hakujua kuhusu wengine au labda alijua. Fikiria msichana akimwambia rafiki yake wa kiume, 'Nakupenda kweli kweli... siku za Jumanne.'

S: Katika Ezek 20:8, kuna mvuto gani wa sanamu za Misri?

J: Watu wangepata kuvutia kuabudu miungu wa wanyama na nusu ya wanyama. Inaweza kuonekana ya kutisha, kuwa na miungu hawa wa nusu ya wanyama, na kwa mwonekano wa kipekee, maadamu hawaulizi swali, 'Unajua hii ni kweli vipi.' Bila shaka, wengine wangeweza kujibu swali hilo, 'Watu waliiabudu miungu hii kwa zaidi ya miaka 1,500, kwa hivyo lazima ni ya kweli kwa sababu ni mila.' Lakini tunaweza kujifunza kwamba mila yenyewe si mwongozo wa kile ni cha kweli. Pia kuabudu sanamu za Misri kungewafanya wapendeze Wamisri ili waweze kuwa na muungano wa kijeshi.

S: Katika Ezekieli 20:9,14,39,44, Mungu anasisitiza 'kwa ajili ya Jina Langu'. Kwa nini unafikiri ni muhimu?

J: Hii ni kisawe cha Mungu kufanya mambo kwa utukufu wake. Hatimaye Mungu alituumba kwa utukufu wake, na watu wa Mungu waliposimamisha kumtukufu, walisimamisha kuishi katika nchi.

S: Katika Ezek 20:11,13,21, je, sheria ilikuwa nzuri kwa watu, au la?

J: Sheria ya Mungu ilikuwa nzuri lakini ilikuwa na matokeo mabaya na mazuri.

Kimasomo, ilikuwa nzuri kuwajulisha ni nini kinachompendeza Mungu. Kufuata amri zake pia kulikuwa njia Mungu aliyotupa ya kumfurahisha.

Kwa nadharia, ilikuwa nzuri kumwambia mtu jinsi ya kwenda Mbinguni kwa kuishi bila dhambi yoyote. Hata hivyo, hakuna aliyekuwa bila dhambi na kwenda Mbinguni kwa njia hii.

Kwa ukweli, sheria ilikuwa mtumishi mkali, inaoonyesha jinsi tunavyo mbali na viwango vya Mungu. Zaidi ya hayo, watu walijua zaidi, wangekuwa na uwajibikaji zaidi, kuleta matokeo mabaya zaidi.

Hatimaye, sheria ilitumika kuwaelekeza watu mikononi mwa rehema ya Mungu. Ilieleza maana ya vipengele vya sherehe vya sheria ya Mungu, kwa nini tulihitaji dhabihu zote hizo, na kwa nini kulikuwa na umbali mkubwa kati ya mtu aliyeanguka na Utakatifu wa Mungu.

Hatimaye, Sheria ilitupa mwanga wa tumaini. Ikiwa kulikuwa na njia ya angalau kwa muda kufinika dhambi zetu kupitia dhabihu, basi Mungu alitujali, na Mungu angeweza kutoa suluhisho la kudumu zaidi... ambalo Alifanya katika Yesu Kristo.

S: Katika Ezek 20:12,16, 20, 21, kwa nini Mungu alitoa Sabato?

J: Mungu alitoa Sabato kama ishara kati yake na watu wake wa Agano, Wayahudi (Kutoka 31:12-13; Ezekieli 20:12, 20).

Neno la Mungu, sheria, na amri zilidhihirishwa kwa Israeli peke yake, si mtu mwingine yeyote (Zaburi 147:19-20).

Amri Kumi zilifanywa na Waisraeli chini ya Musa, si na baba zao (Kumbukumbu 5:3).

Sheria na Agano la Kale lilikuwa kwa Waisraeli peke yao (Warumi 9:4). Ibrahimu na wengine hawakuwa na Sabato.

Walidhihirishiwa Waisraeli sheria za Mungu na Masabato (Nehemia 9:13-14).

Sabato ilifanywa kwa ajili ya mtu, si mtu kwa Sabato (Marko 2:27).

S: Katika Ezek 20:15, Kanaani alikuwa utukufu wa nchi zote vipi?

J: Ingawa ni kweli kwamba Kanaani ingeweza kusaidia idadi ya watu kubwa zaidi kuliko nchi upande wa mashariki wa Mto Yordani, hilo si jambo la msingi. Nchi yoyote ambayo Mungu alichagua kwako na kukupa maalum itakuwa bila shaka utukufu wa nchi zote kwako. Zaidi ya hayo, nchi ya Kanaani, zamani nchi iliyolaaniwa kwa ibada ya sanamu na dhabihu za watoto, ikawa nchi ya watu waliochaguliwa na Mungu, Wayahudi, na mahali pa baraka kubwa zaidi kwa watu wote wa dunia.

S: Katika Ezek 20:15, kwa nini kwa ujumla watu husahau au kushindwa kuonyesha shukrani kwa mambo mazuri yaliyofanyiwa?

J: Watu kwa ubinafsi mara nyingi hawaoni faida ya kushukuru kwa mambo mazuri ambayo yametokea tayari. Katika biashara, mtazamo si 'umefanya nini kwa ajili yangu', bali 'umefanya nini kwa ajili yangu leo', kwa sababu mambo mazuri ya zamani walioyafanya hayako tena katika mwonekano. Watu kwa kawaida huelekea kuchukulia mambo kama yaliyopo, wakati Mungu anatuita tuishi maisha ya shukrani.

S: Katika Ezek 20:22, kwa nini Mungu alirudisha mkono wake, ili usichafuke machoni pa mataifa?

J: Kutoka 32:11-14 inatoa maelezo kamili ya hili. Baada ya Mungu kuwaokoa watu kutoka utumwani Misri, kama angewaangamiza ghafla jangwani, basi wengine wangeweza kusema kwamba Mungu aliwaokoa tu kuwaangamiza. Ezekieli 20:22 inarejelea hili kwa ufupi, ambalo Wayahudi wengi wangelijua.

S: Katika Ezek 20:25, je, baadhi ya sheria za Mungu hazikuwa nzuri kwa watu?

J: Watu hapa walikataa sheria za Mungu, ambazo zilikuwa kwa ajili yao (Ezekieli 20:19-21). Kwa hivyo, Mungu alirsuhuhu watawala wao kutengeneza sheria zisizo za haki na zisizo nzuri kwao. Watu wanaweza daima kulalamika kuhusu viongozi wao wa kisiasa, lakini mara nyingi watu hupata viongozi na sheria wanazostahili.

S: Katika Ezek 20:29, 'Bamah' inamaanisha nini?

J: Bamah labda ilikuwa mahali halisi. Kwa upande mwingine, neno Bamah lilimaanisha mahali pa juu, kwa hivyo ingeweza kuwa maelezo ya jumla ya mahali pa ibada ya Wakanaani. Hii kwa kweli ni mchezo wa maneno. 'Ni nini mahali pa juu' ni mah habamah, na 'mnakwenda' ni haba'im.

S: Katika Ezek 20:46,47, kwa nini Ezekieli alipaswa kutoa unabii kuelekea kusini?

J: Ezekieli alitoa unabii dhidi ya Israeli na Yuda wote. Hapa hata hivyo, Ezekieli hasa alipaswa kukabili Yerusalemu na ufalme wa kusini wa Yuda, kwa sababu unabii huu ulikuwa wazi wazi kwao na si ufalme wa kaskazini.

   Leo hii watu wanapokuwa na jirani wasio na ucha Mungu kuliko wao, ni rahisi kufikiri kwamba Mungu lazima amefurahi nao, kwa sababu wanaonekana kuwa wenye haki zaidi kwa kulinganishwa. Hata hivyo, kumbuka kwamba Israeli na Yuda wote waliAdhibiwa, ingawa adhabu ya Yuda ilikuja baadaye na haikuwa mbaya sana.

S: Katika Ezek 20:48, jinsi gani nyama yote iliona kwamba Mungu ndiye aliyewasha moto huu?

J: Labda unabii wa Ezekieli wenyewe ni sehemu ya jibu. Bila manabii, mtu angeweza kufikiri kwamba Israeli na Yuda ziliharibiwa kwa sababu Mungu aliwacha au kuwasahau watu wake. Hata hivyo, maonyo mengi aliyoyatoa Mungu kupitia manabii yanaonyesha kwamba uharibifu haukuruhusiwa na kutojali kwa Mungu, bali ulisababishwa na Mungu akikumbuka wao na kutotii kwao.

S: Katika Ezek 21:4, kwa nini wote wenye haki na waovu wanapata hukumu?

J: Pointi mbili ambazo si sehemu ya jibu, kisha jibu.

1. Ingawa wenye haki wanahukumiwa ili kupata thawabu Mbinguni, na waovu wanapata adhabu tofauti za kiwango, hii si maana ya aya hii.

2. Septuagint ilitafsiri hii kama "wadhalimu na waovu", lakini inaaminiwa kwamba maandishi ya Kimasoreti yana maandishi bora zaidi hapa.

Jibu: Hukumu hapa ni matokeo ya dhambi ya taifa. Ezekieli 21:3-4 inasema kwamba watu wote wenye haki na waovu walioishi Israeli wakati huo wangekatiliwa mbali, yaani, wauawe na/au wafukuzwe, na jeshi la wavamizi.

   Jinsi gani wote wenye haki na waovu wangeweza kupata hukumu, ikiwa Ezekieli 18 inasema kwamba waovu hawatakufa kwa ajili ya wenye haki? Katika Biblia yote, wenye haki hawapati hatia ya waovu. Hata hivyo, tangu wakati wa Habili, wenye haki wamepata matokeo kwa sababu ya udhalimu wa wengine. Angalia mjadala wa Ezekieli 18 kwa maelezo zaidi.

S: Katika Ezek 21:4, ni nini umuhimu wa "kutoka kusini hadi kaskazini"?

J: Kutoka kusini hadi kaskazini kunaonyesha kwamba hukumu itaanza kusini, katika Yuda. Neno "kusini" kwa Kiebrania ni Negev, ambalo pia ni jina la sehemu ya kusini ya Yuda.

S: Katika Ezek 21:10, fimbo hii ni nini?

J: Tafsiri ya neno kwa neno ya Jay P. Green inaonyesha kwamba neno hili la Kiebrania ni "fimbo", si "fimbo ya kifalme". Kuna maoni mawili ya maana yake:

Fimbo ya kifalme: Kwa kuwa Mungu aliahidi kwamba ukoo wa Daudi ungadumu milele, wangeweza kufikiri kwamba wafalme hawatashindwa kamwe.

Fimbo ya adhabu: Hata hivyo, "fimbo ya kifalme" ni tafsiri inayoonekana kuwa ya mbali na muktadha. Fimbo ya adhabu (Mithali 10:13; 13:24; 23:13; 2 Samweli 7:14; Ayubu 9:34; Ayubu 21:9) ndiyo maana iliyokusudiwa hapa.

   Bila shaka, maana zote mbili zinaweza kuunganishwa.

S: Katika Ezek 22:2; 24:9, unabii huu wa "mji wa damu" unaelekezwa dhidi ya mji gani?

J: Huu ni Yerusalemu.

S: Katika Ezek 22:9, wengine wanaeneza habari za uongo ili kumwaga damu vipi?

J: Hii inamaanisha mashtaka ya uongo na njia nyingine za kusema hadithi za uongo ambazo zinapelekea watu kuuawa.

S: Katika Ezek 22:9, ni nini kilikuwa kibaya kuhusu kula milimani?

J: Mahekalu ya Wakanaani kawaida yalikuwa milimani na vilimani, na "kula milimani" kawaida kulikuwa kwa kusudi la kushiriki katika karamu ya kidini ya Kikanaani.

S: Katika Ezek 22:25,27, manabii walivyula roho vipi?

J: Kwa ajili ya pesa na kwa ajili ya nafasi zao wenyewe, manabii hawa walijifanya kujali mahitaji ya kiroho ya watu na kuwalinda dhidi ya makosa. Kwa kweli, waliwaambia watu tu walichotaka kusikia.

   Katika Ukristo, ikiwa mafundisho si kitu kingine zaidi ya watu wanaotaka kusikia, basi viongozi wanapaswa kuwa waangalifu kwamba hawafuati nyayo za manabii hawa waliokula roho.

S: Katika Ezek 22:30-31, kusimama pengo kunamaanisha nini, na kwa nini mtu anayesimama pengo angelizuia ghadhabu ya Mungu?

J: Mfano huu ulikuwa na maana mbili.

Kimwili, kama wangalikuwa na askari wa kutosha, wangeweza kujaribu kupigana na jeshi la wavamizi, katika kesi hii, Wababeli.

Kiroho, kama kulikuwa na watu wa kutosha wa kimungu ili kufundisha neno la Mungu, kukataa makosa, na kuwahimiza watu kurudi kwa Mungu, basi wangeepuka adhabu ya Mungu, katika kesi hii jeshi la Babeli.

   Angalia mjadala wa Ezekieli 13:5 kwa maelezo zaidi.

S: Katika Ezek 22:30-31, tunawezaje kusimama pengo leo?

J: Watu wanaposema kwamba kitu fulani ni sawa, na tunajua kwamba hakimpendezi Mungu, lazima tusimame na kusema hivyo. Hata wakati Wakristo wengine wanasema kitu ni sawa, na tunajua ni kibaya, lazima tusimame. Satan anapowalaghai watu kwa dhambi au uzushi, iwe wasioamini au waamini, tunahitaji kusema na kujaribu kuwakinga watu hao dhidi ya hilo.

S: Katika Ezek 23, maana ya mfano wa binti wawili wasiofuata maadili ni nini?

J: Mfano huu wa picha unaonyesha kina cha chukizo la Mungu kwa Israeli na Yuda wote wawili.

S: Katika Ezek 23, mfano huu wa picha unaonyesha kina cha Mungu kuwacha kwa chukizo Israeli na Yuda wote wawili wakimdhihaki. Kwa nini unafikiria kuabudu sanamu kunalinganishwa na ukahaba?

J: Kwa watu wa Mungu kufanya hivyo haikuwa tu kuchukiza kwa Mungu, bali pia ilikuwa ya kukera, kwamba watu Wake wenyewe, wanaoitwa kwa jina Lake, wangefanya hivyo. Katika Agano Jipya kiroho sisi ni bibi arusi wa Kristo. Katika Agano la Kale Mungu anasema kwa mfano kwamba Yeye alikuwa mume wa Israeli. Lakini walipokuabudu sanamu pia, Mungu anaonyesha chukizo kwamba hawakuwa waaminifu, wakivunja agano lao na Mungu.

S: Katika Ezek 23:3, kwa nini Misri inakumbukwa?

J: Labda si kwa sababu Waisraeli walikaa Misri kwa miaka 430; hapakuwa na kitu kibaya katika hilo, na hawakupaswa kulaumiwa kwa kufanya hivyo. Bali, walivutiwa na miungu ya Misri, ambayo ilikuwa mtego kwao hata wakati huo, karibu miaka 900 baadaye.

S: Katika Ezek 23:3, 1 Kor 10:5-13, kwa nini watu wengine, baada ya kutenda dhambi, wanatubu na "kupona", na kamwe hawafanyi tena dhambi hiyo, wakati watu wengine, baada ya kutenda dhambi, na hata kujaribu kutubu, kamwe hawaponi?

J: Watu wengine ambao hawaponi dhambi wanadhani utambulisho wao umefungwa na dhambi hiyo. Wengine mara nyingi hukumbuka starehe, (Ezekieli 23:19), hata kuitamani dhambi (Ezekieli 23:21), na kusahau maumivu ya hatia na aibu ya kuchagua kunajisiwa.

   Mungu anawapa "ahadi", kwamba hawataangalia mambo hayo tena wala kuyatamani (Ezekieli 23:27). Mungu anawaahidia kwamba adhabu yao itakuwa kali ya kutosha kwamba hawatatamani tena dhambi hiyo.

Watu wengine wanahisi utambulisho wao umefungwa na dhambi. Wengine hukumbuka kwa furaha starehe yake. Wengine hukumbuka faida yake. Angalia ukurasa "Upotezaji Wetu katika Kristo" kwa maelezo zaidi ya kupita kwenye dhambi.

S: Katika Ezek 23:3-4, Oholah/Aholah na Oholibah/Aholibah zinamaanisha nini?

J: Oholah inamaanisha "ana hema lake mwenyewe" au "hema lake", ambayo ni kitu ambacho kahaba angeweza kuwa nacho. Oholibah inamaanisha "hema langu liko ndani yake". Hii ilikuwa inafaa kwa sababu hekalu la Mungu lilikuwa Yerusalemu katika Yuda. Ufalme wa kaskazini wa Israeli ulikuwa na "hema" lao wenyewe na dini yao ya ndama za dhahabu.

S: Katika Ezek 23:9-10,22, ni njia nyingine gani ambazo Mungu wakati mwingine huadhibu watu kwa dhambi kwa njia ya dhambi hiyo?

J: Njia moja ni ile inayoitwa katika uzazi "matokeo ya kimantiki". Wakati mwingine adhabu ya dhambi ni kuwa katika hali ya kurudia dhambi hiyo mara kwa mara. Watu waliaabudu sanamu. Baadaye, mnara wa Ashuru ulipatikana ukionyesha Yehu na watumishi wake wakiinamia mfalme wa Ashuru Shalmaneser III walipompa kodi. Baadaye Menahem alilipa kodi kwa Tiglath-Pilesar III katika miaka ya 700. Hoshea, mfalme wa mwisho wa Israeli, alifanya vivyo hivyo, ingawa mwishowe haikumsaidia. Kulipa kodi kulikujumuisha mfalme kuwasilisha kodi na kuabudu sanamu za Ashuru. Wale waliokuabudu sanamu za Ashuru hatimaye waliathiriwa na Washuri, au washindi wa Kibabeli.

S: Katika Ezek 23:11, inasemwa jinsi watu wengine wanavyoweza kujifunza kutokana na mafanikio na kushindwa kwa wengine, na wengine hawawezi. Unajifunzaje vizuri kutokana na makosa ya wengine?

J: Inasemwa kwamba uzoefu ndio mwalimu bora, lakini wa gharama zaidi. Watu wengine hawajifunzi hata kutokana na makosa yao wenyewe. Lakini ni busara kiasi gani zaidi kuweza kujifunza kutokana na makosa ya wengine. Basi, una hamu ya kuwa na busara kiasi gani? Ukiwa makini kuhusu kuwa na busara, mara ngapi umezingatia maneno ya Biblia kuhusu kupata hekima katika Yakobo 1, na Mithali, na Zaburi 139?

S: Katika Ezek 23:16,40, ni lini Yuda alituma wajumbe kwa Wakaldayo? Kwa nini hili lilikuwa baya sana? Hili linahusiana vipi na Bwana kumjaribu moyo wa Hezekia katika 2 Mambo ya Nyakati 32:30-31?

J: Mfalme Hezekia aliyekuwa mwema vinginevyo alifanya hivi katika 2 Wafalme 20:12-19; Isaya 39:1-8; na 2 Mambo ya Nyakati 32:30-31. Pia, mfalme mwema Yosia aliuawa akijaribu kusaidia Wababeli kwa kupigana dhidi ya Misri katika 2 Wafalme 23:29-30.

S: Katika Ezek 23:18, kwa nini Mungu angewacha kwa chukizo watu ambao wana uhusiano Naye?

J: Kifungu cha Kiebrania hapa, kikiwa kimetafsiriwa kwa neno kwa neno, ni "roho yangu iliachana naye". Tungeweza kuiita "ya kuumiza moyo" leo. Ni maumivu kwa mume au mke kuanzisha taratibu za talaka dhidi ya mwenzi asiye mwaminifu. Inasema hutampenda tena kama mwenzi.

S: Katika Ezek 23:31-34, kikombe hiki ni nini?

J: Ishara hii ya ghadhabu ya Mungu, iliyotajwa pia katika Yeremia na Ufunuo, ni ya kuvutia. Ni kitu ambacho watu wanakinywa, wanawapa wengine kunywa, na wakati mwingine wanalazimishwa kunywa. Mara nyingi kinalinganishwa na damu na divai, na kinaweza kuwachanganya watu. Maeneo mbalimbali ambapo kikombe kinatajwa ni Zaburi 75:8; Isaya 51:17-23; Yeremia 25:15-19; 51:7; Habakuki 2:16; na Ufunuo 17:3-4; 18:6. Kabla ya Zaburi, Wakanaani pia walitumia mfano wa kikombe. Kikombe kingeweza kuwa sehemu ya mtu maishani, kama katika Mithali 16:5.

S: Katika Ezek 23:36 Ezekieli aliamriwa kuhukumu na kukabiliana. Ni lini tunapaswa kuhukumu na kukabiliana?

J: Hatupaswa kuhukumu thamani ya watu, au ni wazuri kiasi gani. Lakini tunapaswa kuhukumu mambo, ikiwa ni pamoja na matendo ya haki na ya dhambi, na tunapaswa kutambua. Kama vile tunapaswa kutia moyo, kufariji, na kusahihisha kwa sababu ya utii kwa Mungu na upendo kwa wengine, tunapaswa kukabiliana kwa sababu hiyo hiyo. Tunapaswa kuwa waangalifu kwamba si kwa sababu ya kiburi, au kwa sababu ya kujisikia bora kuliko wengine.

   Hatupaswi kuhukumu au kukabiliana kwa sababu ya hukumu yetu ya kibinafsi, bali kwa sababu ya maandiko yanayosema nini. Paulo alishangazwa kwamba kanisa la Korintho halikumfukuza mtu fulani. Kanisa la Thiatira halikukaripiwa kwa sababu ya uasherati wa Yezebeli; kwa kweli walikaripiwa kwa kuvumilia mwanamke huyo mwenye uasherati wa wazi katika kanisa lao.

   Tunakabiliana ili kusaidia mtu tunayemkabili na wengine wanaosikia (au kusoma). Tunahitaji kuwaonyesha kwa nini njia wanayoifuata ni mbaya au ya uharibifu, ni njia gani bora zaidi, na kwa nini ni muhimu na ya haraka kwamba wabadilike sasa.

S: Katika Ezek 23:37, watoto wao walikuwa kama chakula kwa sanamu zao, kwani walitoa watoto wao kafara. Je, watoto leo kwa mfano ni "chakula" kwa dhambi za watu vipi?

J: Wanakuwa chakula kwa njia angalau mbili.

Kwa kutoa mimba, watoto wanatolelea tamaa ya mama. Imejulikana kwamba viungo vya watoto waliotolea kafara vinakusanywa kwa utafiti. Katika kesi moja, mtoto aliyetolewa kafara bado alikuwa na moyo unaopiga baada ya kuzaliwa. Watoa huduma wa utoaji mimba walichukua ubongo hata hivyo.

Kwa uharibifu, watoto wanafundishwa kuendeleza dhambi za walimu wao. Leo wanafundishwa katika shule nyingi kwamba ushoga ni mtindo wa maisha wa kimaadili na mbadala, ngono kabla ya ndoa ni sawa, na kama ni halali basi ni sawa.

S: Katika Ezek 23:38-39, wangetoa watoto wao kafara wakiabudu sanamu, na siku hiyo hiyo wengine walikwenda hekaluni kwa Mungu. Ni njia gani ambazo watu wanajaribu kutumia Mungu vibaya leo?

J: Wazo kwamba Mungu hapendezwi na maisha yao linaonekana halikuwapata. Wazo kwamba walikuwa wanaomba bure kwenda hekaluni la Mungu, kwa sababu Yeye hakuwa atakubali sadaka zao, halikuwapata. Hatimaye, wazo kwamba maarifa zaidi yanaletea uwajibikaji zaidi, na hukumu kali zaidi kwa wasiotii, linaonekana halikuwapata pia. Labda walidhani wangeweza "kufunika msingi wao wote" kwa kuabudu miungu tofauti. Labda walidhani kwamba Mungu angefurahi na sehemu yoyote ndogo waliyoamua kumpa. Lakini hata kama sadaka ya Kaini ilimgharimu matunda na mboga, Mungu hakukubali sadaka ya Kaini. Tangu wakati huo, Mungu hakubali sadaka za watenda mabaya pia.

S: Katika Ezek 24:1-12, ni nini tofauti kati ya mfano wa kwanza katika 24:1-5 na wa pili katika 24:6-12?

J: Katika picha ya kwanza watu wanachemshwa ndani ya sufuria ya Yerusalemu. Katika picha ya pili Yerusalemu yenyewe imejaa dhambi.

S: Katika Ezek 24:1-5, katika picha ya kwanza, watu "wanachemshwa" kwa sababu ya dhambi vipi?

J: Nyama inapoiva, inakuwa "imefanyika". Nguvu na ugumu wa nyuzi za misuli unapotea, na inakuwa rahisi zaidi kuliwa na kumezwa. Vivyo hivyo, watu wanapoiva kwa dhambi, nguvu na ugumu wao dhidi ya udhalimu unapotea, na wanakuwa rahisi zaidi kumezwa na Shetani. Lakini sifuni Mungu kwamba hata mtu aliyeiva kwa dhambi, Mungu anaweza kuzaliwa upya!

S: Katika Ezek 24:6-12, katika picha ya pili, ni njia angalau sita ambazo dhambi "inaganda" au "kutu"?

J: Labda kuna zaidi ya sita, lakini hizi hapa ni njia sita.

1. Kutenda dhambi kunaweza kumfanya mtu kuwa rahisi zaidi kuanguka kwa njia ile ile baadaye.

2. Kama sufuria iliyoganda inachukua muda mrefu zaidi kupasha moto, haiwezi kusafishwa kabisa, na ikiganda ndani inashikilia kidogo zaidi, vivyo hivyo dhambi inaweza kutufanya polepole zaidi kufuata mema, kutuzuia kuwa na maisha safi, na kushikilia kidogo zaidi ya kile Mungu anataka kutupa.

3. Kutenda dhambi kwa muda mrefu wa kutosha kunaweza kuua dhamiri ya mtu, ambapo hawahisi hatia yoyote wanapotenda dhambi hiyo.

4. Kutenda dhambi zaidi zaidi kunaweza kuzidi kuifunika akili ya mtu ambapo hawaoni kwamba ni kosa.

5. Kutenda dhambi hiyo, ambapo wengine wanaiona, huweka mfano kwa wengine kwamba dhambi ni sawa, au si mbaya sana, na ni sawa kwao kufanya hivyo pia.

6. Mbele ya Mungu wanajengea hatia zaidi na zaidi.

   Hata hivyo, habari njema ni kwamba haijalishi mtu ameganda kiasi gani, wakitubu na kumkabidhi maisha yao kwa Kristo, Yeye anaweza kuwafanya kung'aa na safi tena. Inawezekana bado wangeweza kuteseka matokeo duniani kwa dhambi zao, na kwa mwamini wangeweza kupoteza thawabu. Waamini na hata Paulo walikuwa na wasiwasi wa kuacha na kupoteza thawabu katika 1 Wakorintho 3:13-15 na 9:27. Lakini wanafanywa safi mbele ya Mungu na hawapaswi kuteseka matokeo Jehanamu.

S: Katika Ezek 24:15-19, kwa nini Mungu alimchukua mke wa Ezekieli? Sioni Ezekieli wala mke wake wakifanya kitu kibaya hapa, wala jinsi hii ingemfaidia mke wake.

J: Mungu alitumia hata njia hii ya nje kuwashawishi watu warudi Kwake. Ezekieli angemwona mke wake tena Mbinguni, lakini watu hawa hawangeona Mbinguni kamwe kama hawatubu.

   Kumbuka kwamba Biblia haisemi kama alikuwa na afya na alikufa ghafla, au kama alikuwa mgonjwa na ugonjwa wa muda mrefu. Maandiko pia hayasemi kama Mungu hasa alimfanya afe wakati huo, au kama Mungu alitumia kifo chake, lakini alimjulisha Ezekieli kwanza.

   Mkristo akitii Mungu, mtu angeweza kupenda kufikiri kwamba afya ya kimwili na maisha ya mtu huyo na familia yake ni kipaumbele cha juu cha Mungu. Kwa kweli, Ezekieli 24:16-18 inaonyesha kwamba hii si hivyo. Mtazamo wa Mungu, wa mamilioni ya miaka, unaweza kutofautiana na mtazamo mfupi. Kipaumbele chetu cha juu kinapaswa kuwa utukufu wa Mungu, si maisha yetu.

S: Katika Ezek 24:15-24, hili lilimsaidiaje Ezekieli kwa manufaa, kama Rum 8:28 inavyosema?

J: Kwanza mambo matatu ambayo si jibu, kisha jibu.

X Warumi 8:28 haikuandikwa bado, kwa hivyo ahadi ya Mungu katika Warumi 8:28 haikutolewa bado. Ingawa Warumi 8:28 iliandikwa zaidi ya miaka 500 baadaye, ninaamini hili bado lilifanya kazi vizuri.

X Thawabu kubwa zaidi mbinguni kwa kuvumilia mateso kwa uaminifu duniani. Ingawa hii pia ina uwezekano, tunaweza kuona jinsi hili lilifanya kazi vizuri duniani pia.

X Mambo mabaya zaidi yangeweza kutokea kama mke wa Ezekieli bado aliishi. Labda yeye, au Ezekieli angeacha Bwana, angepata ugonjwa wa muda mrefu, n.k. Hata hivyo, ingawa hatujui kwamba dhana hii ni kweli, tunaweza kuona matokeo mazuri katika kupoteza kwa Ezekieli bila kudai hivyo.

Jibu: Faraja ya Ezekieli haikuwa kipaumbele cha juu cha Mungu. Kupitia kupoteza kwa Ezekieli, watu wengine, ambao walikuwa wamepotea kiroho, wangeweza kuona jinsi mambo yalivyokuwa mazito, na labda watubu.

S: Katika Ezek 24:19-27, ni kiwango gani cha kutoa kafara, si kwa manufaa yetu ya mwisho, bali kwa manufaa ya mwisho ya wengine.

J: Kwanza kile ambacho si jibu, lakini bado ni kielimisho, kisha jibu.

X Mwandishi wa kanisa la mapema Origeni alikuwa na ushawishi mkubwa. Alifanya mambo mazuri, kama vile kuwashawishi baadhi ya Wagnostiki kuacha Ugnostiki na kuwa Wakristo wa kweli, lakini alikuwa na mafundisho mabaya pia. Hata hivyo, hakuna aliyesema hakuwa na ahadi ya kutosha. Akiwa kijana, alijua mwanamke tajiri aliyekuwa na vitabu na maandishi ya Maandiko ya thamani. Kwa hivyo, kwa idhini yake aliishi naye, - peke yake kwa ajili ya kustudy maandishi. Hili lingalipendeza leo kuonekana kama kashfa kanisani, kwa mfano wa kuonekana kama dhambi ya ngono. Hata wakati ule ingalikuwa vivyo hivyo. Lakini Origeni alitaka sana kupata maandishi hayo. Kwa hivyo Origeni alihakikisha kwa asilimia 100 kwamba hakukuwa na uwezekano wa kashfa - kwa kudumu. Baadaye viongozi wengine wa kanisa walilaumu Origeni kwa alichofanya. Lakini hakuna aliyetia shaka ahadi ya Origeni. Labda ingalikuwa vizuri kuuliza kama ahadi yake kwa maandishi hayo na maarifa ilikuwa kubwa zaidi kuliko ahadi yake ya kuweka mfano mzuri katika kumfuata Mungu.

Jibu: Je, ungekuwa tayari kupoteza mtu wa karibu nawe sana, kama si kwa sababu nyingine bali wengine wangeamka na kumjua Bwana kupitia kupoteza kwako? Paulo alijiachilia kila kitu kwa hiari katika Wafilipi 3:7-8, na hilo ni rahisi kwetu kusoma, lakini tunapaswa kusimama na kufikiri kama tuko tayari kufanya vivyo hivyo. Mungu kimsingi alimfanya mke wa Ezekieli afe kwa sababu ya dhambi ya watu, ili kuwasaidia. Vivyo hivyo, Paulo katika Wakolosai 1:24 anasema aliteseka kwa ajili ya Wakolosai. Bila shaka, Paulo alisema kamwe kwamba mateso yake yalikuwa fidia yoyote, kama mateso ya Yesu yalivyokuwa. Lakini kwa njia fulani Paulo bado alifuata mfano wa Yesu, katika Wafilipi 2:5-6, akijua kwamba Yeye angetukuzwa tena.

S: Katika Ezek 24:20-27, ni habari gani mpya muhimu ambayo Mungu alitoa watu kupitia kifo cha mke wa Ezekieli?

J: Maelezo yaliyotabiriwa kupitia Ezekieli yangetosha ishara kwamba hii ilitoka kwa Bwana. Hata hivyo, faida ya msingi kwa watu ya mke wa Ezekieli kufa labda haikuwa katika habari mpya. Hata hivyo, habari mpya ingeweza kuwasilishwa bila mke wa Ezekieli kufa. Bali, faida ya msingi haikuwa ujumbe ambao Mungu alisema, bali Mungu anasema "Niko makini hapa". Wakati mwingine tunapoushiriki injili, tatizo na wasikizaji si kwamba walichukua kwa uzito na kukataa, bali kwamba hawakuchukua maneno yetu kwa uzito kabisa. Kwa hivyo, ingawa ni muhimu kutoa ujumbe wa injili, ni muhimu vile vile kwa watu kuona, kwa maneno yako, maisha yako, na kwa majibu yako kwa kinachotokea maishani mwako, kwamba ujumbe wako unahitaji kuchukuliwa kwa uzito sana.

S: Katika Ezek 24:26, ni nini muhimu kuhusu mkimbizi kuwaeleza habari?

J: Mkimbizi angekuwa mtu aliyekimbia kutoka vitani. Kwa kawaida mtu hawezi kutegemea watu wanaokimbia kutoka vitani kuhakikisha unapata ujumbe. Ni ujumbe mbaya wa kilichotokea hapo awali. Pia inaweza kumaanisha kwamba nyakati mbaya zaidi, au jeshi, hayako mbali sana nyuma ya mjumbe.

S: Katika Ezek 25:1-7, Waamoni walifanya nini kibaya hasa?

J: Walifurahi juu ya maangamizo ya Yuda. Waamoni walikuwa maadui wa kudumu wa Waisraeli. Amoni walipigana na Israeli wakati wa Yeftha (Waamuzi 10:6-11:33), walipigana na Sauli kuhusu Yabesh-Gileadi katika 1 Samweli 11:1-11, na baada ya kuwaaibishu mabalozi wa Daudi, Daudi aliwashinda katika 1 Mambo ya Nyakati 19:1-20:3. Baada ya wakati wa Sulemani wakawa huru, na walijiunga na Wamoabu na Waedomu kushambulia Yuda katika 2 Mambo ya Nyakati 20:1-30. Walijaribu kuchukua eneo la Israeli katika Yeremia 49:1, na walisaidia Nebukadneza dhidi ya Yehoyakimu katika 2 Wafalme 24:1-2. Mji mkuu, Raba, uliachwa ukiwa magofu, ingawa baadaye eneo hilo likawa Amman, mji mkuu wa Yordani leo.

   Katika 593 K.K. Amoni ilijiunga na muungano na Yuda na Tiro dhidi ya Babeli.

S: Katika Ezek 25:6-8, ni nini kilikuwa kibaya na kufurahi juu ya maangamizo ya Yerusalemu?

J: Kulikuwa na mambo kadhaa mabaya.

7. Watu kamwe hawapaswi kufurahi juu ya maangamizo ya watu wa Mungu, hata kama walikuwa wasiotii. Ukigusa watu wa Mungu unagusa mboni ya jicho lake. Mungu aliwaahidia Waisraeli katika Mwanzo 12:1-3,15 kwamba wale wanaombariki wazao wa Ibrahimu watabarikiwa, na wale wanaomlaani wataalaaniwa.

8. Waamoni, Wamoabu, na Waedomu walikuwa na ugomvi wa miaka mingi na Waisraeli.

9. Kwa kuongezea, Yuda ikiwa mbali, Waamoni, Wamoabu, Waedomu wangeweza kufaidika kwa kuwa huru kupanuka upande wa magharibi.

S: Katika Ezek 25:8-11, Wamoabu walifanya nini kibaya hasa?

J: Aya ya 8 inasema tu kwamba walisema kwamba Yuda amekuwa kama mataifa mengine. Hii ingeweza kumaanisha walitambua kwamba Mungu wa Israeli hakuwepo tena nao, ingeweza pia kumaanisha kwamba Yuda ilikuwa wazi kwa shambulio. Hii pia ingeweza kuwa ya kudharau, ikimaanisha kwamba kiroho Yuda, na sifa ya Mungu wake, haikuwa bora kuliko mataifa mengine yoyote. Upande wa Moabu ulikuwa sehemu ya kaskazini, ambayo jeshi la Kibabeli lingeshambulia kwanza.

S: Katika Ezek 25:12-17, Waedomu na Wafilisti walifanya nini kibaya hasa?

J: Hizi zilikuwa sawa na za Waamoni na Wamoabu, lakini kuna msisitizo tofauti hapa. Katika Ezekieli 25:12,15 Edomu na Ufilisti walikaripiwa hasa kwa kulipiza kisasi. Kulingana na Zaburi 137:7; Yeremia 49:7-22, na Obadia 1-21 baada ya Yerusalemu kuharibiwa Waedomu walisubiri pembezoni mwa barabara kuua na kunyakua Wayahudi waliokimbia. Baadaye Nebukadneza alipa Wafilisti sehemu ya eneo la Yuda. Baada ya Waedomu na Wafilisti kulipiza kisasi kwa watu wa Mungu, Mungu aliahidi kwamba wangejua kisasi Chake. Hatimaye Waarabu wa Kinabatea walichukua nchi ya Edomu, na Waedomu wakakimbia kwenda Negev kusini mwa Yuda, ambapo mfalme wa Kiyahudi Yohana Hyrkanus (134-104 K.K.) aliwashinda.

S: Katika Ezek 25:16 na 26:3, ni nini mchezaji wa maneno hapa? Kwa nini Mungu angetumia mchezaji wa maneno?

J: Katika Ezekieli 25:16 Wakereti ni sawa na Wafilisti. Kusema Mungu atawakata Wafilisti ni uwezekano mkubwa mchezo wa maneno, kwa sababu "kukata" ni hikrati na "Wakereti" ni Keretim.

   Katika Ezekieli 26:3 neno la mji wa Tiro, sor, linamaanisha mwamba mgumu au kokoto. Mungu alisema atafuta majengo ya Tiro na kuifanya mwamba wazi.

   Mchezo wa maneno si lazima utani, bali njia ya kukumbuka unabii vizuri zaidi.

S: Katika Ezek 26:1-2, tarehe mpya hapa inaonyesha hii ni unabii tofauti. Wafoinike wa Tiro walifanya nini kibaya hasa?

J: Wafoinike walikuwa washirika wa jadi wa Israeli. Tofauti na Waedomu na Wafilisti, Wafilisti hawakutafuta kulipiza kisasi, lakini bado walifurahi sana kibiashara kwamba Yuda ilikuwa mbali, na wangeweza labda kupata biashara zaidi wenyewe. Kuwa mwangalifu, iwe unawekeza, au ukifanya chochote kingine, usifurahi juu ya msiba wa wengine.

S: Katika Ezek 26:3-14, je, unabii wa Ezekieli wa ushindi dhidi ya Tiro ulikinzana katika Ezek 29:17-20, kwa kuwa Nebukadneza hakushinda Tiro, kama Asimov's Guide to the Bible uk.587-588 inadai?

J: Hapana. Kwanza kumbuka kwamba wale waliomsikiliza Ezekieli hawakuona ugumu wowote, kwani miaka minne baadaye, Ezekieli 29:17-18 inasema kwamba Nebukadneza hakupata thawabu (yaani nyara) kutoka Tiro. Jibu kwanza linajadili muundo wa kifasihi, kilichotabiriwa, kisichotabiriwa, na hatimaye kilichotokea.

Muundo wa kifasihi:

Ezekieli 26:3-14 ina muundo wa chiasmus, na baadhi ya maeneo ya tofauti. Katika chiasmus kamili, kila wazo limewekwa sambamba katika muundo wa ulinganifu. Mabadiliko ya viwakilishi vya Kiebrania ni muhimu hapa.

Ezek 26:3 Mataifa mengi yatakuja dhidi ya Tiro

Ezek 26:4 Wataangamiza kuta na minara ya Tiro.

  Ezek 26:4,5 Mimi [Mungu] nitaifanya Tiro mwamba wazi, mahali pa kutandaza nyavu za samaki.

Ezek 26:6 Maeneo yake ya bara yatatekwa.

      Ezek 26:7 Nebukadneza wa Babeli, atakuja dhidi ya Tiro

    Ezek 26:8 Yeye [Nebukadneza] atateka maeneo yako ya bara.

  Ezek 26:8,9 Ataangamiza kuta na minara

  Ezek 26:10,11 Farasi wake wataingia malango ya Tiro na kuua baadhi ya watu.

Ezek 26:12 Watateka mali na nyara. Wataangusha kuta zako na kutupa vifusi baharini.

Ezek 26:13 Mimi [Mungu] nitamaliza nyimbo zao.

  Ezek 26:14 Mimi [Mungu] nitaifanya Tiro mwamba wazi, mahali pa kutandaza nyavu za samaki.

2. Kilichotabiriwa:

Kuna sehemu tatu za unabii: mataifa mengi (wao), Mungu (Mimi), na Nebukadneza (yeye).

Mataifa mengi yatakuja, kunyakua Tiro, kuangusha kuta za Tiro, na kutupa vifusi baharini.

Mungu atafanya Tiro kuwa mwamba wazi, mahali pa kutandaza nyavu za samaki, na kumaliza nyimbo zao (utamaduni wa Tiro).

Nebukadneza atakuja, kutekeleza mji wa bara, na kuangusha kuta na minara, na kuua baadhi ya watu.

3. Kisichotabiriwa:

Haijatajwa kamwe kwamba Nebukadneza atafanya chochote kwa kisiwa, au taifa gani Mungu atatumia kufanya kisiwa kuwa mahali pa kutandaza nyavu za samaki. Ilikuwa mataifa mengi "wao" waliopata nyara, wakati Nebukadneza alipata tu maeneo ya bara.

4. Kilichotokea:

Washuri, kabla ya unabii wa Ezekieli, walijaribu bila mafanikio kuteka mji wa bara katika 726/724 K.K. kwa miaka mitano. Walijaribu tena, na wakashindwa katika 664 K.K.

Nebukadneza Mfalme wa Babeli alizingira Tiro kwa miaka 13 kutoka 586/585 hadi 573 K.K. Waliangusha mji wa bara kwa mafanikio. Hata hivyo Watiro katika Tiro ya Zamani walihamia Tiro Mpya iliyokuwepo tayari kwenye kisiwa (mita 700-750 mbali) ng'ambo ya mji wa bara. Meli za Watiro zilizuia Wababeli kushambulia mji wa kisiwa.

Aleksanda wa Makedonia, baada ya Tiro kumuua mabalozi wake, aliteka mji wa bara. Alitumia vifusi kujenga daraja (daraja bandia la ardhi) lenye upana wa futi 200 (mita 60) na urefu wa nusu maili (mita 600-750) linalounganika kwenye mji wa kisiwa, na baada ya miezi saba, aliteka mji wa kisiwa katika 332 K.K. Encyclopedia Britannica inakiri kwamba katika kuteka Tiro alitumia meli kutoka mataifa mengi: Sidoni, Kupro, Rodi, Mallus, Soli, Lykia, na bila shaka, Makedonia. Jeshi la Aleksanda liliua watu 8,000 mwanzoni, wakasulubisha 2,000 baadaye, na kuuza watumwa 30,000 waliobaki.

S: Katika Ezek 26:3-21, ni nini historia ya Tiro?

J: Kwa wanaotaka kuona maelezo ya kihistoria, hii hapa ni historia ya Tiro.

2300 K.K. ndio wakati wataalamu wa akiolojia wanaofikiri wakimbizi kutoka Sidoni waliokuwa wakikimbia Wafilisti walianzisha Tiro, karibu maili 25 kusini. Hii ingekuwa miaka michache ya mamia kabla ya Ibrahimu. Maandishi ya Kimisri kutoka 1780-1750 K.K. yanakumbuka Tiro.

Inakumbuka pia kwamba kabla ya Hiramu I, mwana wa Abibali, (969-936 K.K.) "kisiwa" cha Tiro kilikuwa kweli visiwa viwili. Watu waliishi kwenye kisiwa kimoja, na kisiwa kingine kilikuwa na hekalu la Baali peke yake. Hiramu aliunganisha viwili kwa daraja kuunda kisiwa kimoja. Anchor Bible Dictionary juz.6 uk.686 inasema eneo la kisiwa kilichounganishwa lilikuwa hekta 57.6 takriban.

Hiramu I wa Tiro analazimisha Watitiani kulipa kodi.

936-929 K.K. Beleazaro, mwana wa Hiramu, anatawala Tiro

929-920 K.K. Abdastarto, mwana wa Beleazaro, anatawala Tiro. Anauawa na wana wanne wa mlezi wake.

Wafalme wanaofuata ni Astarto, Aserimu ndugu yake.

Felesi/Feles anauawa ndugu yake Aserimu na kutawala kwa miezi 8.

897/869-865/837 K.K. Ethibaali I (Josephus anamwita Ithobalus), kuhani wa Astarti, anamwondoa Felesi na kutawala kama mfalme wa Tiro

837-831 K.K. Baali-azori, mwana wa Ethibaali I anatawala

831-822 K.K. Matgeno, mwana wa Badezoro anatawala

822/820-775/774 K.K. Pigmalioni anatawala

815/814 K.K. Mji wa Karthage ulianzishwa na Watiro na dada ya Pigmalioni Dido.

Karne ya 9. Tiro inalipa Washuri ili wawaache. (Encyclopedia Britannica 1961 juz.22 uk.452)

Karne ya 9 Tiro inalipa Shalmaneser III kodi. (Encyclopedia Britannica 1961 juz.22 uk.452)

743 K.K. Washuri wanakamata Kashpuna, karibu na Tiro na Sidoni

?-739/738 K.K. Ethibaali II anatawala Tiro na Sidoni

738-730/729 K.K. Hiramu II anatawala Tiro

730/729 K.K. Mattani II analipa talanta 150 za dhahabu

Eloulaios wa Tiro anazima uasi Kupro

726/724 K.K. Shalmaneser V kwanza anajaribu kuteka Tiro kwa bahari.

726/724-722/720 K.K. Shalmaneser V na Washuri wanazingira Tiro kwa miaka mitano. Anakufa bado akijaribu.

karibu 720 K.K. Sargoni II wa Ashuru anashinda Tiro. (Encyclopedia Britannica 1961 juz.22 uk.452)

701 K.K. Senakeribu na Washuri wanateka mji wa Usse karibu na Tiro

701-~630 K.K. Ashuru hairuhusu biashara yoyote na Tiro.

680-669 K.K. Baali I anatawala Tiro na kuunda "Ligi ya Hatti" dhidi ya Ashuru.

669 K.K. Tiro inajisalimisha kwa Ashurbanipali. (Encyclopedia Britannica 1961 juz.22 uk.452)

664 K.K. Ashurbanipali na Washuri wanajaribu kuteka Tiro

586/585-573/572 K.K. Nebukadneza II na Wababeli wanazingira Tiro na Ethibaali II kwa miaka 13 na kuangusha mji wa bara.

karibu 572 K.K. Ushahidi unaonyesha mji wa kisiwa ulijisalimisha kwa Nebukadneza II.

karibu 572 K.K. Ethibaali II alihamishwa Babeli, na Baali II alitawala Tiro chini ya udhibiti wa Wababeli.

345 K.K. Tiro inajaribu kuasi dhidi ya Uajemi

332 K.K. Aleksanda anaangusha Tiro baada ya kuzingira kwa miezi 7

karibu 50 B.K. Mji wa Tiro ulikuwepo wakati wa Paulo (Matendo 12:20; 21:3,7)

638 B.K. Waislamu wanakamata Tiro, pamoja na Antiokia, Kaisaria, na Tripoli nchini Libano

1124 B.K. Wapiganaji wa msalaba wanakamata Tiro

1291 B.K. Waislamu wanaangusha Tiro

S: Katika Ezek 26:9, silaha za vita ni nini?

J: Hizi zilikuwa silaha za kuzingira, ikiwa ni pamoja na minara ambayo wapiga mishale wangeweza kupiga kutoka na kondoo wa kupiga kuta. Hizi ni bora dhidi ya miji iliyoimarishwa kwa ujumla, ikiwa ni pamoja na Tiro. Hata hivyo, hazingekuwa bora sana dhidi ya Yerusalemu, kwani ilikuwa juu ya mlima, na ingekuwa vigumu kupata mashine hizo huko juu, na kisha kuzitumia kwenye kilima.

S: Katika Ezek 26:14,19-21 Tiro isingewezaje kujengwa tena, kwa kuwa kijiji cha Sur (Tiro) kipo leo?

J: Swali hili linaweza kuitwa "swali la utambulisho uliokosewa". Mji wa kisasa wa Sur (au Tiro) si kwenye eneo la mji wa kale. Kwanza baadhi ya maelezo kuhusu Tiro, kisha maneno ya Biblia, na hatimaye hali leo.

Tiro awali ilikuwa tu mji wa bara uliojengwa na wakimbizi wa Kifoinike kutoka Sidoni. Hakuna aliyeushinda mji huu hadi 573 K.K., Nebukadneza na Wababeli walipoangusha mji wa bara baada ya kuzingira kwa miaka 13. Hata hivyo, katika miaka ile 13, Watiro wa Tiro ya Zamani walihamisha karibu kila kitu chenye thamani kwenda Tiro Mpya kwenye kisiwa nusu maili kutoka mji wa bara. Aleksanda alijenga daraja linalounganisha Tiro Mpya na Tiro ya Zamani. Mchanga ulikusanyika kando ya daraja, na sasa hakuna kisiwa, ni rasi tu.

Katika Biblia,

Ezekieli 26:14 haisemi kwamba hakuna mtu atakayeishi huko, bali kwamba mji huo haukujengwa tena.

Ezekieli 26:19 inasema mji utaharibiwa, kama miji isiyokuwa na watu. Kina kitafunika Tiro.

Ezekieli 26:21 inasema kwamba mji wa Tiro hautakuwepo tena, na hautapatikana tena.

Leo, kwa mabandari mawili ya mji wa kisiwa, bandari ya kusini imejaa mchanga. Kulingana na Encyclopedia Britannica (1972), mji wa kisasa wa Sur ulikuwa na watu 16,483 mnamo 1961. Ramani ya angani inaonyesha umejengwa sehemu ya kaskazini ya kile kilichokuwa mji wa kisiwa na sehemu ya daraja. Mji wa Tiro ya Zamani ni mwamba wazi, bila watu, mashariki mwa mji wa kisasa wa Sur.

S: Katika Ezek 27:1-11, unafikiri kwa kiasi gani nguvu za kiroho za udhalimu zipo nyuma ya mataifa, wakati ule na sasa?

J: Danieli 10:12-14 inaonyesha kwamba angalau mara nyingine zipo. Ukitazama baadhi ya mauaji bora zaidi ya historia, iwe ya Tamerlane, Jingis Khan, Hitler, Stalin, Khmer Rouge, n.k., ni vigumu hata kwa wengi wasioamini kuamini kwamba watu, peke yao, wangeweza kuwa wadhalimu kiasi hicho. Lakini kuua si chombo pekee cha Shetani. Kumwambia mtu wa kawaida katika miaka ya 1990 kwamba ushoga na ndoa za jinsia moja kusingekuwa suala muhimu sana katika miaka ya 2010 labda kungepokelewa kwa kutokuamini. Hata mtu anayeunga mkono ndoa za jinsia moja leo, kama Bill Clinton, alisema wazi kwamba ndoa ni muungano wa mwanaume na mwanamke, aliposaini kwa wasiwasi Sheria ya Ulinzi wa Ndoa mnamo 1996.

   Kwa ujumla, si tu kuhusu ushoga, Shetani anapuliza upepo atakavyo, na wengi hawakatai zaidi ya majani yaliyoanguka.

S: Katika Ezek 27:7, pwani za Elisha zilikuwa wapi?

J: Labda ilikuwa kaskazini mwa Afrika, ingawa inawezekana ilikuwa Kupro. Septuagint inaitafsiri kama Elisai. Hata hivyo, Kupro imetajwa tu, na walifanya biashara na Afrika Kaskazini. Kwa hivyo kwa nini watakumbuka Kupro mara mbili na Afrika Kaskazini si hata mara moja?

Afrika Kaskazini: Idadi kubwa ya watu kutoka Tiro walienda Afrika Kaskazini na kuanzisha Karthage katika Tunisia ya kisasa. Mwanzilishi wa Karthage alikuwa na jina la kiti cha enzi la "Dido", lakini jina lake la kweli lilikuwa Elissa, na kwa hivyo Karthage ilikuwa kwenye pwani ya "Elissa". Uhamiaji huu ulianza kutokea Washuri walipozingira Tiro.

Kupro: Wasomi wengine wanalinganisha na Alashia, jina la kale la Kupro.

Uwezekano mwingine ni sehemu za Ugiriki, Italia, au Syria, lakini hazifanyi maana, kwa sababu Wafoinike hawakwenda huko.

S: Katika Ezek 27:10-17, maeneo hayo yalikuwa wapi?

J: Ingawa Putu ingeweza kuwa kosa la mwandishi kwa "Punt", katika Afrika Mashariki, hiyo ni uwezekano mdogo. Labda inamaanisha Libya ya kaskazini mashariki ya kisasa, inayoitwa Put nyakati za kale.

   Arvadi ilikuwa mji wa pwani sehemu ya kaskazini ya Foinike. Leo, hakuna anayejua mahali pa Gammad.

S: Katika Ezek 27:32-34, 28:8, mji wa Tiro uliangamizwa vipi katikati ya bahari?

J: Unabii huu ungeonekana kuwa wa ajabu wakati ulipotolewa, kwa sababu Tiro ulikuwa mji wa pwani uliokuwa bara. Hata hivyo, baadaye Tiro ilipanuliwa ili pia kuchukua kisiwa nusu maili kutoka mji wa asili. Mji wa asili uliangamizwa, lakini mji wa kisiwa ulisalia hadi Aleksanda wa Makedonia.

S: Katika Ezek 27:36; 28:19, Tiro iliangamizwa milele vipi?

J: Kwa njia mbili.

Kimwili, mji haukuwepo tena. Aleksanda Mkuu alitumia matofali na vifusi vya mji wa bara wa Tiro kujenga daraja (daraja la ardhi) lenye upana wa futi 200 kwenye kisiwa ambapo watu wa Tiro walikuwa wamejenga mji mpya. Matofali halisi ya mji, kuta zake, na majengo ni sehemu ya ardhi.

Watu wa Tiro, iwe waliokuwa bara, au wale waliokimbia kwenye Kisiwa, wote waliuawa au kuuzwa utumwani na Aleksanda Mkuu. Takriban 8,000 waliuawa mji ulipotekwa, 2,000 waliuawa baadaye, na 30,000 waliuzwa utumwani.

S: Katika Ezek 28:1, Lusifa alianguka vipi na kuwa Shetani?

J: Ufunuo 12:7-9 unatupa ufahamu fulani kuhusu hali ya tukio hili la ajabu. Inaonekana Shetani alipoanguka, alipeleka roho 1/3 za malaika wa Mbinguni pamoja naye. Isaya 14:12-16 inatupa kidokezo cha kichocheo cha Lusifa. Alitaka kuwa kama Mungu.

S: Katika Ezek 28, je, hii inamaanisha Shetani, au mfalme wa Tiro?

J: Inamaanisha wote wawili. Hii inafaa, kwa sababu Wafoinike, pamoja na Wamisri, Wababeli, na wengine, waliamini kwamba mfalme wao alikuwa dhihirisho la mungu. Mfalme wa Tiro alidai kuwa dhihirisho la mungu Melkarti. Mungu alitofautisha kati ya mkuu wa Tiro, na bwana wake, mfalme wa Tiro. Yule aliyeitwa mkuu alikuwa mtu wa kufa, ambaye watu wengine wangedhania kuwa bwana wa Tiro. Mtawala wa kweli alikuwa Shetani, na anashughulikiwa katika Ezekieli 28:11 kuendelea. Hata hivyo, mkuu na mfalme wanashiriki sifa nyingi zinazofanana.

S: Katika Ezek 28:3, alikuwa na hekima zaidi ya Danieli vipi, na je, hii ingeweza kuwa "Danel" katika fasihi ya Ugariti?

J: Danieli alikuwa mtu wa wakati mmoja na Ezekieli, na nafasi yake, umaarufu, na hekima chini ya Wababeli ingejulikana sana. Tahajia ni sawa na katika kitabu cha Danieli isipokuwa kwa yod iliyokosekana, inayoonekana kama apostrofi. Tahajia ni tofauti na Danel katika hadithi za Ugariti, na Danel hakuwa na hekima hasa.

   Shetani amekuwa karibu kwa muda mrefu. Anafahamu maandiko vizuri kuliko mtu yeyote mwenye maarifa zaidi duniani, amekuwa na uzoefu wa kuelewa na kumjaribu binadamu kwa muda mrefu sana. Anaweza kusema ukweli wa kutosha, na mambo watu hawajui, ili kuwafanya waamini uongo mbaya uliomo ndani. Kamwe nisingetaka kushindana na Shetani kwa akili au kumsikiliza na kujaribu kutambua ukweli kutoka kwa Shetani. Kwa bahati nzuri, hatuhitaji kamwe kufanya hivyo. Fuata tu Mungu. Kama timu ya mpira wa kikapu au mpira wa miguu, tunapomtii Mungu Yeye, malaika wake, na watumishi wake wengine duniani wanaweza kukimbia "vizuizi" kwa ajili yetu, tunapopiga ushindi kwa utukufu wake.

S: Katika Ezek 28:8, je, hii ilikuwa unabii wa uongo, kama Asimov's Guide to the Bible uk.590 inavyodai?

J: Hapana. Asimov anadai hii kwa sababu mfalme wa Tiro, Ethibaali (Ithobaali) II alihamishwa kwenda Babeli na hakuuawa kwanza. Ingawa Ethibaali alihamishwa Babeli, Asimov anachanua hapa, kwa sababu historia hairekordi jinsi Ethibaali aliuawa.

S: Katika Ezek 28:10, kwa nini inakumbuka kwamba mfalme wa Tiro angekufa kifo cha wasiotahiriwa?

J: Kama Wamisri na Waebrania, Wafoinike walifanya tohara, tofauti na maadui wao, Wababeli na Wafilisti. Kwa upande mwingine, Wagiriki na watu wa Mesopotamia hawakufanya hivyo. Hii ina maana ya kufa kwa aibu.

S: Katika Ezek 28:10, ni nani wengine walifanya tohara?

J: Waebrania, Waarabu, Wamoabu, na Waamoni walifanya tohara. Katika Misri kaburi la Ti (karibu 2300 K.K.) huko Saqqarah linaonyesha operesheni kwa wavulana wa miaka 13. Josephus anaripoti kwamba Yohana Hyrkanus ilibidi alazimishe Waedomu kufanyiwa tohara. Kwa kuvutia, tohara haikuwa na kikwazo cha Mashariki ya Kati. Inasema pia kwamba Waaustralia na watu wengine nchini Amerika walifanya tohara pia. Tohara haikufanywa na Washuri, Wababeli, Wakanaani, Wagiriki, au Wafilisti.

   Kwa Waislamu, Qur'an haitaji hata tohara, lakini Waislamu wanaifanya kwa wavulana wa miaka 13, kwa kukubali kwamba Ibrahimu alitahiriwa.

S: Katika Ezek 28:12, Shetani angewezaje kuanguka, kwa kuwa alikuwa amejaa hekima?

J: Wazi, hekima peke yake haiwezi kuzuia mtu kuanguka. Kwa kweli, maarifa, hata maarifa ya Mungu, yanaweza kuinua kiburi, lakini upendo unajenga, kulingana na 1 Wakorintho 8:1.

S: Katika Ezek 29:11-13; 30:23-26, ni lini Misri haikuwa na watu kwa miaka arobaini na Wamisri kutawanywa na Wababeli?

J: Jibu hili ni nakala ya mjadala wa Yeremia 46:13-20.

   Wapinzani zamani walidhani kwamba Wababeli hawakushambulia Misri kamwe, kwa sababu wanahistoria wa Kigiriki hawakutaja uvamizi huu. Hata hivyo, si tu kwamba mwanahistoria wa Kiyahudi Josephus anakumbuka hili katika Antiquities of the Jews 10.9.5-7 (karibu 93-94 B.K.), kijembe cha Kronikali ya Kibabeli kutoka 567 K.K., pamoja na maandishi kwenye sanamu ya mazishi ya Nes-hori kusini mwa Misri, vinaunga mkono Josephus na Biblia. Kibao cha cuneiform cha Kibabeli kilichogunduliwa na Pinches kinaelezea uvamizi wa 569/568 K.K.

   Wababeli waliingia ndani ya Misri kwa kiasi gani? Uvamizi labda ulikuwa mfupi. Hata hivyo, sanamu ya mazishi ya Nes-hori inasema kwamba wakati fulani katika utawala wa Uah-ib-Ra, jeshi la kaskazini lilikwenda mbali kaskazini kiasi kwamba kulitishia mpaka wa Uhabeshi. Nes-hori alikuwa gavana wa kusini mwa Misri chini ya Farao Hofra. Kumbuka kwamba Ezekieli hakutabiri muda gani Wababeli wangebaki Misri, ni kwamba wangevamia Misri hadi mpaka wa Uhabeshi tu.

S: Katika Ezek 29:14; 30:14; nchi ya Pathros iko wapi?

J: Hili lilikuwa jina la kale la Misri ya juu. Misri ya juu ni sehemu ya kusini ya Misri.

S: Katika Ezek 29:18, kila kichwa kilisababishwa kipara katika jeshi la Kibabeli vipi?

J: Askari wakivaa kofia za kichwa kwa muda mrefu wa kutosha, nywele zao zingekataliwa. Askari wa Roma pia walilainishwa na hali hii katika karne zilizofuata. Haijulikani kama upara huu ulikuwa wa muda au wa kudumu. Kama nyongeza, kofia zao za kichwa zilikuwa za ngozi.

S: Katika Ezek 30:5, Chub/Cub iko wapi?

J: Inaaminiwa kuwa sehemu ya Libya ya kisasa.

S: Katika Ezek 30:15 na Nah 3:8, mji wa "No" uko wapi?

J: "No Amoni" lilikuwa jina lingine la Thebe, mji mkuu wa Misri. Pia watu wa Misri waliuita jina la utani "Mji". Neno la Kimisri la kijiji kilikuwa niwt, ambacho Waebrania walibadilisha kuwa No. Jina kamili la Kiebrania, No-Amoni, lilimaanisha mji/kijiji cha Amoni. Ulitegemea msaada kutoka Putu na Lubimu, lakini msaada haukuja, kulingana na Believer's Bible Commentary uk.1140. Nahumu anazungumzia No kama tayari imeangamizwa, na Thebe iliangamizwa mnamo 663 K.K. Mji wa Thebe ulijengwa tena mnamo 654 K.K.

S: Katika Ezek 30:15,16, Mungu alimwaga ghadhabu Yake juu ya Sini vipi?

J: Hii haimaanishi matendo ya dhambi, bali inamaanisha eneo linalojulikana kama Jangwa la Sini, pia linaloitwa Pelusium, lililoko kaskazini mashariki mwa Misri katika Rasi ya Sinai. Mfalme wa Kiajemi Kambisi aliposhinda Misri, kwanza alishinda jeshi la Kimisri huko Pelusium mnamo 525 K.K. Baada ya hapo kulikuwa na upinzani mdogo tu.

S: Katika Ezek 30:17, Aven na Pibeseti ziko wapi?

J: Aven ni mji wa Kimisri wa Avaris, uliokuwa na jina la Kigiriki la Heliopolisi. Pibeseti pia inaitwa Bubastisi.

S: Katika Ezek 31:13, katika mfano, ndege wa mbinguni na wanyama wa shambani ni nani?

J: "Ndege na wanyama wakikaa" inasikika vibaya. Wawakilisha ama mashetani, au watu ambao wangetumia wengine vibaya. Kumbukumbu 28:26 inasema miili yao ingekuwa chakula kwa ndege na wanyama.

S: Katika Ezek 31:15-18 na Ezek 32:2, kwa nini Mungu alisababisha maombolezo makubwa kwa Farao wa Misri?

J: Maandiko hayasemi, lakini tunaweza kudhanio. Kwa kuwa karibu sana na Waisraeli, Wamisri, kuliko watu wengine wengi, walikuwa na ufikiaji wa maarifa mengi kuhusu Mungu wa kweli. Dini ya Kimisri haikuwa na desturi nyingi za kuchukiza kama dini za Kikanaani na Kibabeli. Lakini fahari katika mambo ya Kimisri iliwafanya kuwa mbali zaidi kiroho kutoka Israeli kuliko Malkia wa Sheba na Towashi wa Uhabeshi.

S: Katika Ezek 32:13, katika mfano huu, wanyama wanaoangamizwa wanawakilisha nini?

J: Labda inamaanisha kwamba mifugo ilikuwa njia ya kupata utajiri.

S: Katika Ezek 32:21-32, maana ya picha hii kutoka kaburini ni nini?

J: Kuna pointi angalau tatu za picha hii ya wazi. Ni hakika kwamba Babeli itashuka. Matumizi ya kurudia yanasisitiza kwamba Babeli haitakuwa tofauti na Ashuru, Elamu, Mesheki, Tubali, na mataifa mengine. Hatimaye, kama ingekuwa ya kushangaza kuamini kwamba Washuri wangeangamizwa katika hali yao ya ustawi, inaonekana kuwa ya kushangaza pia kwamba Wababeli wangeangamizwa kamwe. Lakini hili bila shaka lingetokea.

S: Katika Ezek 32, ni lini fahari ya kitamaduni inafaa, na ni njia angalau saba ambazo inaweza kuwa mbaya?

J: Je, una furaha au utoshelevu na utamaduni uliozaliwa ndani yake? Hakuna ubaya katika hilo. Lakini fahari ya kitamaduni inaweza kuwa mbaya kwa njia kadhaa.

10. Je, unadhani una haki ya mambo fulani, kuliko watu wengine, kwa sababu ya utamaduni wako?

11. Je, unadhani ulizaliwa bora kuliko watu wengine kwa sababu ya utamaduni wako?

12. Je, unawadharau wengine kwa sababu ya utamaduni wako, kama Yona alivyowadharau Washuri wadhalimu? Unapoona mtu mbaya kabisa, kumbuka kwamba "kama si neema ya Mungu, ningekuwa mimi."

13. Je, unadhani una haki ya kutumia au kunyanyasa watu wengine kwa sababu ya utamaduni wako?

14. Kwa sababu ya utamaduni wako, je, unadhani "ulizaliwa kutawala"?

15. Je, unadhani Mungu anasamehe udhalimu kwako, lakini si kwa wengine wanaofanya kitu kimoja, kwa sababu ya utamaduni wako? "Nitawaunga mkono wakiwa sahihi au wakiwa makosa."

16. Je, unasamehe udhalimu wa wengine katika kikundi chako, wakati unalaumu mambo yale yale kwa wale wasio wa kikundi chako? "Wanaweza kuwa wabaya, lakini bado tunawaunga mkono kwa sababu ni wabaya wetu."

S: Katika Ezek 32, fahari ya kitamaduni inazuia injili vipi, na inazuia utii kwa Mungu vipi?

J: Njia iliyo wazi zaidi ni wakati utamaduni wako unasema kufanya kitu, na Mungu anasema kufanya kitu kingine. Au unajivunia kitu katika utamaduni wako, wakati Mungu anasema kilikuwa kibaya.

Njia isiyo wazi inayoonekana katika mfano wa Yona. Alijivunia vipengele vya kimungu vya utamaduni wake, na aliwadharau wasioamini wenye udhalimu. Tunapaswa kutambua dhambi kama dhambi, lakini hatupaswi kumdhihaki mtu yeyote.

S: Katika Ezek 32, watu wanaweza kuendeleza dhambi za kitamaduni vipi?

J: Kama babu au wazazi wako walitenda dhambi, na ukachagua kugeuka njia tofauti na kutofanya mambo hayo, basi huna hatia ya dhambi hizo. Lakini ukichagua kufuata dhambi za babu au wazazi wako, basi unashiriki katika dhambi zao. Watu wengi hawafanyi lolote kati ya hizi mbili; hawaamui kwa kweli chochote, wanafanya tu jinsi utamaduni wao unavyosema. Basi pia wanashiriki katika dhambi za utamaduni na babu zao.

   Kazi muhimu ya utamaduni, iwe nzuri au mbaya, ni kutoa hali ya kawaida kwa mitazamo, imani, na tabia. Kama hizi ni mbaya, na zinakinzana na neno la Mungu, kufuata utamaduni kunaweza kutoa hali ya uhalali wa uongo kwa udhalimu huo.

   Kusudi moja baya ambalo kusoma historia kunaweza kutumikia ni kuendeleza chuki. Kwa mfano, kulikuwa na mvulana mmoja Mwislamu alisema alichukia Wayahudi, ingawa hakuwahi kukutana na mmoja wao. Je, kama mambo aliyoambiwa kuhusu Wayahudi yalikuwa ya uongo?

S: Katika Ezek 33:1-6, ni mambo gani anayofanya mlinzi kwa mji? Kwa nini nchi haina mlinzi?

J: Kuwa mlinzi ni ahadi muhimu. Mlinzi anafanya angalau mambo manne.

17. Wanaendelea kulinda ili kupiga tarumbeta na kuonya idadi ya mji, hasa askari, kuhusu shambulio linalokaribika. Wanaangalia mbali ili kutoa onyo la mapema iwezekanavyo kuhusu shambulio.

18. Wanatoa mwelekeo wa shambulio, na ukubwa wa jeshi na maelezo mengine ya shambulio.

19. Mji ukiwa tayari ukishambuliwa, wanaweza kuwaeleza watu wanaposona uimarishaji wa kupigana na washambuliaji.

20. Wanawapa watu wa mji hisia ya usalama. Wanajua askari wao hawatalala kama mlinzi ni macho. Bila shaka, kama mlinzi mwenyewe analala, basi anawapa hisia ya uongo ya usalama.

S: Katika Ezek 33:1-6, kwa nini mlinzi wa mji ni muhimu sana? Nini kinaweza kutokea mlinzi anaposhindwa kufanya kazi yake?

J: Mlinzi ni mtu mmoja tu, au mtu mmoja kwa kila mwelekeo kwa mji mkubwa. Mlinzi mwenyewe hana nguvu za kurudisha wavamizi wowote. Lakini mlinzi ni muhimu kupiga kengele na kuwasha ulinzi unaolala ili kupigana.

   Mlinzi akilala kazini, usiku wa kawaida hakuna kitakachotokea, kama hakuna anayemkamata mlinzi. Lakini kama jeshi la wavamizi linaonekana, itakuwa ni kuchelewa kwa mji kama mlinzi analala. Kwa hivyo zaidi ya asilimia 99 ya wakati juhudi za mlinzi zinaonekana kama hazifanyi kitu. Lakini kwa asilimia 1 hiyo, kazi yake ni muhimu sana. Askari wa Roma waliokuwa wamelala wakiwa walinzi walichomwa moto pamoja na nguo zao.

   Katika Ireland karne nyingi zilizopita, mwanajeshi mmoja alimlinda ngome wakati wa amani. Afisa na msichana wake walikuwa wakitembea kuzunguka kuta za kambi, afisa alipodondosha kwa bahati mbaya ng'ambo ya ukuta pete aliyokuwa ataipa msichana wake. Kwa hivyo aliomba mwanajeshi aichukue, na mwanajeshi alisema angefanya hivyo kama afisa atamlinda badala yake. Walikubaliana. Mwanajeshi alirudi. Afisa alilala. Amiri jeshi la mwanajeshi alimwona mlinzi aliyelelewa na akamua.

S: Katika Ezek 33:7-11, ni mambo gani anayofanya mlinzi wa kiroho?

J: Mlinzi wa kiroho aonya kuhusu hatari zinazokaribia au uzushi ambao unaweza kuja lakini bado uko mbali. Yeye au yeye pia aonya kuhusu hatari zilizopo, au ambapo kuta zimevunjwa na zimo ndani ya mji wa Mungu. Pia wanaelekeza waamini mahali ambapo hatari ipo, na umuhimu wa kushughulikia hatari hizo.

S: Katika Ezek 33:7-11, mlinzi wa kiroho ni muhimu sana kiasi gani? Nini kinaweza kutokea mlinzi wa kiroho anaposhindwa kufanya kazi yake?

J: Kwanza na muhimu zaidi, Mungu alituamrisha kwamba tunapaswa kujichunguza, na kwamba tunapaswa kulinda kundi dhidi ya mbwa mwitu wa kiroho. Wakristo wanaweza kusalishwa kulala na uhakika wa uongo wa wengine kwamba wanashiriki imani ile ile. Wakristo wanaweza kukatishwa tamaa na kupoteza bidii yao.

S: Katika Ezek 33:7-11, ni njia gani tunaweza kuwa mlinzi wa kiroho leo?

J: Wakristo wenye vipawa vya maarifa na utambuzi wanaweza na wanapaswa kuwa walinzi wa kiroho kwa njia nne zinazoingiliana.

21. Tunaweza kufanya kazi na wengine kulinda kundi dhidi ya vitisho vya nje. Tunaweza kulinda dhidi ya dini za uongo ambazo hazidai kuwa za Kikristo, pamoja na dini za uongo ambazo zinadai hivyo.

22. Tunaweza kufanya kazi na wengine kulinda kundi dhidi ya ndugu wa uongo, dhidi ya mbwa mwitu wakali miongoni mwetu (Matendo 20:28-31).

23. Tunaweza kulinda dhidi ya dhambi, hasa kiongozi wa Kikristo anapokuza dhambi kama "sawa". Tunaweza kulinda ndoa zetu.

24. Tunaweza kulinda dhidi ya kukatishwa tamaa. Wakristo wanapoanza kufifia mwanga wao, wanaweza kuwakumbusha Wanaohudumiwa ni nani, lengo wanalolijaribu, na ubatili wa mambo ya ulimwengu huu.

    Ufanisi wa mlinzi unategemea jinsi anavyokuwa macho, na uaminifu wa watu wa kumsikiliza. Karibu kila mtu nchini Amerika anajua kuhusu safari maarufu ya Paul Revere, akionya kwamba Waingereza wanakuja kuchukua risasi zao. William Dawes pia alipanda, na alikuwa muhimu sawa. Revere alionya watu njiani, wakati Dawes alipanda moja kwa moja Lexington kuonya viongozi huko. Watu wote wawili hawakuwa maarufu sana maishani mwao, lakini Henry Wadsworth Longfellow alipoandika kuhusu safari ya usiku ya Paul Revere, alimkwepa kabisa Dawes. Baadhi ya walinzi wanakuwa maarufu, na wengine hawatakumbukwa, angalau hapa duniani.

S: Katika Ezek 33:7-11, ni njia gani zisizo sahihi za kuwa mlinzi, ambazo hatupaswi kufanya?

J: Hatupaswi kuita uzushi wa kuangamiza roho kile ambacho ni kosa tu. Hatupaswi kukabiliana na baadhi ya dhambi, wakati tunatulia au kukubali kwa kimya hata dhambi kubwa zaidi. Ingawa kuna nyakati tunapaswa kuwa wakali katika ujumbe wetu, tunapaswa kushiriki ukweli kwa upendo. Hatimaye, tunapaswa kutambua kwamba kuna aina tofauti za majibu kulingana na hali ya msikizaji. Kuna mafundisho, marekebisho ya upole, kuhamasisha, na hatimaye karipio kali, ambalo katika Biblia lilijumuisha mzaha, kutaja majina mabaya, na vitisho vya Jehanamu.

   Tunawezaje kujua ni nini kinafaa? Tunaweza kuangalia mifano katika Biblia. Paulo alipoonya makanisa yaliyokosea katika 1 na 2 Wakorintho, Wagalatia na Wakolosai, na alipotoa mawio kuhusu mawazo mabaya ya wachache katika barua yake kwa Wafilipi, tunaweza kuona njia moja ya kuwa mlinzi. Petro alipotushauri katika 2 Petro, tunaweza kuona njia ya pili ya kuwa mlinzi. Yohana alipoandika katika 1, 2, na 3 Yohana, tunaweza kuona njia ya tatu ya kuwa mlinzi. Yuda alipotushauri katika Kitabu cha Yuda, tunaweza kuona mtindo wa nne wa kuwa mlinzi. Hatimaye, mwandishi wa Waebrania, asipoonya dhidi ya uzushi, bali akionya waamini kuhusu umuhimu muhimu wa kuendelea katika imani yao, tunaona mtindo tofauti kabisa wa kuwa mlinzi.

S: Katika Ezek 33:12-21, Ezekieli alikuwa mlinzi kwa njia tofauti na mtu angetegemea vipi?

J: Watu hawakuja kwa Ezekieli wakiuliza, "tunapaswa kufanya nini?" au "je, hii ni sawa?". Bali hawakuja na kuuliza chochote hapa; walidhani wamekwisha kuelewa, lakini walikuwa wamekosea. Kusudi moja la mlinzi ni kuambia kuhusu madhara mapya yanayokaribia kabla ya uharibifu kufanyika. Kusudi la pili ni kuonyesha watu ambao tayari wana hakika ya wanachotegemea, kwamba wanachotegemea kilikuwa kibaya. Ni kupinga mambo ya uongo wanayodhania ni kweli, baada ya mafundisho ya uongo tayari yamefanya uharibifu wake.

S: Katika Ezek 33:24, ni nini hoja ya watu kuhusu Ibrahimu kuwa mmoja tu lakini wao ni wengi?

J: Hoja yao ilikuwa kwamba Ibrahimu alikuwa mtu mmoja tu, na alirithia nchi. Sasa sisi ni wengi zaidi kuliko Ibrahimu, kwa hivyo jipeni moyo kwa sababu tuna uwezo zaidi wa kushikilia nchi. Mungu analaumu mtazamo huu. Ibrahimu hakumiliki nchi bado. Ibrahimu hata hakupokea ahadi ya kumiliki nchi kwa sababu ya nguvu au stahili zake mwenyewe, bali kwa sababu ya neema ya Mungu tu. Lakini wao kuwa wengi hakuwapa stahili zaidi ya kumiliki nchi; kwa kweli wangekuwa na stahili ndogo zaidi kwa sababu ya sanamu na dhambi zao nyingine. Kama wangeona hivi karibuni, ingawa walikuwa wengi zaidi kuliko Ibrahimu bado hawakuwa na nguvu za kutosha, peke yao, kuzuia Wababeli. Walitegemea upanga wao wenyewe kulingana na Ezekieli 33:26. Na kama Mungu hakuwazuia Wababeli kwa ajili yao, ambalo Alisema hangetenda, basi walikuwa wanatumainia kitu ambacho haikustahili kuweka tumaini. Walipoteza kabisa kwamba ilikuwa neema na nguvu za Mungu, si nguvu au stahili za binadamu.

   Leo shirika au madhehebu linaweza kuanza vizuri, lakini kufanya vibaya watu wanapoanza kuliamini shirika, na kuhisi uaminifu zaidi kwa shirika au huduma kuliko kwa Mungu.

S: Katika Ezek 33:25, ni nini cha ajabu kuhusu maneno ya mashtaka hapa: "mnainua macho yenu kwa sanamu"?

J: Haisemi kwamba walizibudu sanamu hizo badala ya Mungu; labda wengine walitaka kuziabudu sanamu pamoja na Mungu, kwa maneno mengine, kuweka chaguo zote wazi kwa kujaribu kucheza upande wote. Haisemi waziwazi kwamba walizibudu sanamu hizo, ingawa hilo linadokezwa hapa. Kuinua macho yako ni ya ujumla zaidi; inamaanisha kujali au kuzingatia sanamu hata kidogo. Inamaanisha kuheshimu sanamu. Mara moja nilisikia mtetezi wa Kikristo kusema tunapaswa kuheshimu dini ya Kiislamu. Biblia haisemi kamwe tunapaswa kuheshimu dini za uongo; na tusingepaswa kuheshimu Uislamu, kama Waislamu na Wakristo wote wanavyoheshimu Uhindu au Ubuddha. Kwa upande mwingine, tunapaswa kuheshimu watu wa Kiislamu, kama tunavyopaswa kuheshimu watu wote, kwa kuwa wanadamu wote wameumbwa kwa mfano wa Mungu.

S: Katika Ezek 33:27-29, Mungu "ndiye anayefanya ukiwa" vipi?

J: Watu wanapogeuka mbali na Mungu, Mungu atatumia matukio yasiyopendeza kuonyesha kwamba wanaweza kutegemea nguvu zao peke yao. Nchini Amerika, kama mtu mmoja alisema miongo michache iliyopita, unapoondoa Biblia shuleni unaleta vichungi vya chuma. Watu wangeweza kudhani alikosea, lakini alikuwa amechelewa tu katika wakati wake.

S: Katika Ezek 3:30-33, Mungu alimwambia Ezekieli kwamba alikuwa amepata aina fulani ya umaarufu na maarufu. Je, Ezekieli apaswa kujali, na je, tunapaswa kujali kama tunakuwa maarufu kidogo au maarufu?

J: Kuna majibu mawili yanayoonekana kukinzana juu ya uso, lakini kwa kweli yanazingatiwa.

Hapana, hatupaswi kujali watu wengine wanafikiri nini; kama watumishi wa Mungu tunapaswa kujali tu Bwana wetu anafikiri nini kuhusu sisi. Hatupaswi kuruhusu umaarufu au sifa kupandisha kiburi chetu, na inaweza kupelekea kuanguka.

Ndio, tunapaswa kujali mambo hayo kama zana za kusambaza injili. Wakati mmoja mtu alikuwa asijulikane. Siku zijazo, labda kutakuwa na wakati ambapo hawatakuwa maarufu tena, au hawatasikilizwa tena. Hilo ni sawa. Lakini kwa wakati, na mahali ambapo mwamini ni maarufu au maarufu, mwamini anapaswa kutumia jukwaa hilo kuangaza kwa Kristo na kushiriki injili. Lakini usiruhusie kukuingia kichwani, kwa sababu hii pia itapita. Mungu hakusema hili ili kuvutia kiburi cha mtu, bali ili Ezekieli, na sisi tuweze kutumia umaarufu wa muda kwa utukufu wa Mungu.

S: Katika Ezek 33:31-33, kwa nini watu wengine ambao hawana nia ya kumfuata Mungu bado wanataka kwa bidii kusikia Maneno ya Mungu?

J: Wanataka kujisikia vizuri kwa kuwa karibu na Mungu, lakini pia wana ajenda nyingine. Hawaamui lazima kwa makusudi kwamba hawatafuata wanachosikia, lakini waamua kwa utulivu kwamba kutii amri za Mungu ni hiari. Charles Stanley alizungumza kuhusu watu ambao awali wangeweza kutii Bwana, na kisha "wakifikia labda".

S: Katika Ezek 34:1-4, 8-12, viongozi wengine wa kidini ni kama wachungaji hawa wasio na thamani vipi?

J: Si tu kwamba wachungaji wasio na thamani hawafanyi chochote, bali wanategemewa kufanya kazi, ambayo wanashindwa kufanya. Ni bora kutokuwa na mchungaji, kwa mwenye kujua kwamba hakuna mchungaji, na mwenye kuangalia kondoo mwenyewe kuliko kuwa na mchungaji asio na thamani wakati mtu alimdhani kuwa mchungaji mzuri.

   Vivyo hivyo, ni jambo zito kuwa kiongozi wa Wakristo na kushindwa kufanya kazi anayotegemewa kufanya.

S: Katika Ezek 34:1-6, ni tabia gani ambazo baadhi ya wachungaji wasio na thamani wanao?

J: Hapa kuna tabia nane ambazo angalau baadhi ya wachungaji wabaya wanao.

Ezekieli 34:2 Wanajali tu wenyewe

Ezekieli 34:2 Hawajali kundi

Ezekieli 34:3 Bado wanataka faida za kuongoza kundi, hata kwa dhabihu ya bora zaidi la kundi

Ezekieli 34:4 Hawajaribu kusaidia au kuleta tena walioumia kundi

Ezekieli 34:4 Walitawala kwa ukatili na bila huruma

Ezekieli 34:5 Kundi halisaidiwi na mchungaji kuliko kutokuwa na mchungaji

Ezekieli 34:5 Wachungaji waliokimbia hawakuwakinga dhidi ya kuwindwa na wengine

Ezekieli 34:6 Wachungaji waliokimbia hawakuwakinga dhidi ya kutawanyika na kugawanyika

S: Katika Ezek 34:1-4, 8-12, viongozi wengine wa kisiasa ni kama wachungaji hawa wasio na thamani vipi?

J: Hawafanyi kazi kwa ajili ya watu, ni kwa mshahara tu. Hawajali wale wanaopaswa kuwaongoza, isipokuwa kuwatumia. Wanajali wenyewe tu, na wanaona nafasi zao kama njia ya kufaidika.

S: Katika Ezekieli 34:7-10, ni nini Mungu anaahidi kufanya kwa wachungaji hawa wasio na thamani hapa?

J: Kuna angalau mambo matatu.

Ezekieli 34:10 Mungu atawajaribuishi

Ezekieli 34:10 Mungu atawaondoa kutoka kulinda kundi na kupata faida kutoka hilo.

Ezekieli 34:10 Mungu ataokoa kundi kutoka unyonyaji wao

Richard FitzRalph (1299-1360), na mafundisho yake ya utawala aliandika kwamba viongozi wasiomcha Mungu hawapaswi kupewa huduma yetu, uaminifu wetu, au pesa zetu.

S: Katika Ezekieli 34:11-16, ni nini Mungu anaahidi kufanya kwa kondoo Wake?

J: Wangeongozwa kwenye malisho ambapo wangelishwa na kustawi. Si tu kwamba wangelindwa dhidi ya wanyama wanaowinda, bali pia wangelindwa dhidi ya mazingira mabaya ya kondoo wengine wabaya.

S: Katika Ezek 34:17-24, Wakristo wengine wanaweza kuwa kondoo, lakini kondoo wabaya kwa kuchafulia maji kwa miguu vipi?

J: Wanaweza kuwa kondoo ambao hawajali kuchafulia maji, na kuwazuia kondoo wengine kunywa. Wanaweza kuwakatisha tamaa waamini wengine, na kuweka mfano mbaya. Wanaweza kuwazuia waamini wengine kupata wanachohitaji.

S: Katika Ezek 34:23 na 48:21, je, "Daudi" huyu anayetajwa ni Daudi kweli kweli, au Masihi?

J: Maandiko hayasemi, lakini kuna maoni mawili hapa. Ama huu ni Masihi, atakayetawala juu ya wote milele, au ni Daudi kweli kweli, ambaye wengine wanadhani atawala chini ya Kristo wakati wa Milenia.

S: Katika Ezek 34:25-31, ni nini Mungu anaahidi kwa kondoo wake?

J: Mungu anaahidi mahali pasipo na wanyama pori. Aliahidi mvua ya kawaida (na baraka). Anaahidi hakuna utumwa, njaa, au aibu.

S: Katika Ezek 34:25-31, je, hizi zitatimizwa kimwili au kiroho? Ni lini zitatimizwa?

J: Hii hatimaye itatimizwa wakati wa utawala wa Milenia, wakati wa "mtumishi wangu Daudi" katika Ezekieli 34:23-24. Ingawa Mungu anatuangalia sasa, usalama kamili katika nchi yao na kutakuwa kamwe mawindo ya mataifa.

S: Katika Ezek 34:31, kuwa mmoja wa kondoo wa Mungu kunamaanisha nini kwa mtu mmoja mmoja?

J: Unafuata mchungaji, ambaye Agano Jipya linaonyesha ni Kristo. Viongozi wa kanisa wa kimungu ni wachungaji wa chini, na tunapaswa kuwafuata pia, lakini tu wanapomfuata Kristo (Waebrania 13:7; 1 Petro 5:1-5).

S: Katika Ezek 34:31, kwa pamoja kuwa kondoo wa Mungu kunamaanisha nini?

J: Tunafuata Mchungaji, anayetuongoza na kutunzwa na Yeye. Tunamini kwamba njia Yake ndiyo njia bora. Tuko pamoja, kama kundi moja.

S: Katika Ezek 35:2-3,7, Gen 36:30; na 2 Nya 20:10; 25:11, Mlima Seiri uko wapi?

J: Huu ndio mlima mkuu zaidi Edomu, na unatumika hapa kama kisawe kinachowakilisha taifa la Edomu.

S: Katika Ezek 35:5, Edomu alilisha uadui wa zamani dhidi ya Israeli vipi?

J: Kwa bahati mbaya, wakati ule na sasa, historia moja imekuwa ikitumika ni kufundisha na kuimarisha chuki za zamani. Karibu 1900 K.K., katika Mwanzo 25:22-34; 27; 36:1 Esau, babu wa Waedomu, mara moja alitaka kumuua Yakobo, babu wa Israeli. Baadaye walipatana hata hivyo.

Karibu 1407 K.K., katika Hesabu 20:14-21; 24:15-19 Waedomu hawakuruhusu Waisraeli kupita katika nchi yao kuelekea Kanaani.

1 Samweli 14:47 Walipigana wakati wa Sauli

1 Wafalme 11:14-22 Waedomu chini ya Hadadi walipigana wakati wa Sulemani

2 Mambo ya Nyakati 20:1-23 Waedomu walifanya muungano na kupigana wakati wa Yehoshafati

2 Wafalme 8:21 Waedomu walipigana wakati wa Yehoramu

2 Mambo ya Nyakati 28:17 Waedomu walipigana wakati wa Ahazi

Zaburi 137:7; Maombolezo 4:21-22; Obadia 10-14 Waedomu walisaidia Wababeli dhidi ya Yuda.

Katika Ezekieli 25:12-17, baada ya Yerusalemu kuanguka, Waedomu walisubiri pembezoni mwa barabara kuua na kunyakua Wayahudi waliokuwa wakikimbia.

Malaki 1:2-5 karibu 433 K.K., baada ya kurudi kutoka uhamishoni, Waedomu walikuwa bado ni maadui.

   Kwa hivyo, Waedomu walikuwa maadui wa Israeli kwa karibu miaka elfu moja, bila kuhesabu Esau. Waedomu walifuga kondoo wengi, lakini vivyo hivyo Wamoabu, Waamoni, Waarabu, na Waisraeli. Kitu pekee ambacho Waedomu walikuwa nacho, mbali na kufuga kondoo, kilikuwa chuki yao ya Israeli.

S: Katika Ezek 35:5, uchungu ni nini, na ni awamu gani tofauti zake?

J: Wakati mwingine hisia mbaya zinaisha baada ya muda. Lakini wakati mwingine, watu huziimarisha ili zikue. Bila shaka, inaweza kudhuru uhusiano na mtu unayemchukia, lakini inaweza kudhuru uhusiano na wengine pia. Kwa uchungu wake mbaya zaidi, ni huzuni kama sababu yako pekee ya kuishi ni chuki yako.

S: Katika Ezek 36:1-12, je, ilikuwa vibaya kwa Waisraeli kujisikia wametiwa moyo hapa?

J: Hapana, kwa sababu Mungu aliahidi kuondoa adui ambaye angewinda kila wakati wa udhaifu wao.

S: Katika Ezek 36:13-21, ni tendo gani zuri la mizani la Mungu anafanya hapa?

J: Kwa upande mmoja, Mungu anatangaza kwamba Israeli wastahili adhabu yao. Kwa upande mwingine, Mungu alisema kwamba adhabu yao ingekwisha, na kwamba watabarikiwa. Mungu hakutaka wadhani kwamba dhambi yao ilikuwa sawa, lakini Mungu hakutaka wadhani kwamba wakishatenda dhambi kubwa hakuna kurudi.

S: Katika Ezek 36:13-21, tunaonyesha tendo zuri la mizani la Mungu leo vipi?

J: Mungu anawapa kila mtu uhuru fulani, lakini Mungu pia anawapa ulinzi walionyanyaswa wa kondoo Wake. Mungu atawacha baadhi ya kondoo kunyanyasa wengine. Vivyo hivyo, tunaweza kuwaachia watu kufanya watakavyo, lakini kutetea walionyanyaswa. Kama mtu mmoja alivyosema kwa mzaha, una uhuru wa kusongesha mikono yako, lakini uhuru wako wa kusongesha mikono yako unaishia pale pua yangu inapoanza.

S: Katika Ezek 36:18, ni nini cha ajabu kuhusu neno hili kwa sanamu?

J: Neno hili, gillulim, ni neno la kipendo cha Ezekieli kwa sanamu. Linaweza kutokana na neno gel, kwa kinyesi, na kwa hivyo Ezekieli anaziita sanamu "vitu vya kinyesi".

S: Katika Ezek 36:21-22,32, Mungu alifanya hivi kwa ajili ya jina Lake vipi?

J: Mungu angewarudisha Waisraeli, si kwa sababu walistahili, bali kwa sababu ya jina Lake. Walikuwa watu wa Mungu, na Mungu angewalinda kama Alivyoahidi Ibrahimu. Kutoka 32:9-14 inafundisha dhana ile ile.

S: Katika Ezek 36:25-26, maji safi yatafanyaje Waisraeli kuwa safi?

J: Kwa njia mbili.

Kwa mfano, kama maji yanasafisha uchafu, Mungu anasafisha kila mtu atakayemwendea. Bila kujali wakati watu wanapowendea Mungu, Mungu hufanya hivi kupitia kuhani mkuu aliyeainishwa, Yesu Kristo.

Kimwili, wakati ungekuja Watu wa Mungu wangefuata amri ya Kristo ya kubatizwa.

S: Ezekieli 36:25-30 imeitwa "Injili kulingana na Ezekieli". Mtu wa Kiyahudi wakati ule angefikiri vipi kuhusu ahadi hizi?

J: Ingeonekana ama ya kunyenyekeza, ya kuaibisha, au labda hata ya kukera kwamba Mungu asingeendelea kama mambo yalivyokuwa kabla. Mungu angeweza kuwapa moyo mpya. Kusema walikuwa na moyo wa jiwe haukuwa wa kusifu hasa.

S: Katika Ezek 36:31-32, hii ni sehemu ya toba ya kweli vipi?

J: Mtu anapofikiri kuhusu dhambi za zamani walizotenda, hawafikiri kwa matamanio ya uongo, au kwa furaha, bali kwa kuchukia kile walichofanya.

  Wengi wamesikia kuhusu vyura na athari ya jiko moto. Ukiweka chura hai kwenye maji yanayochemka, chura ataruka nje; anajua kuna hatari huko. Lakini ukiweka chura kwenye maji ya joto, na kisha polepole yachemshe hadi yanachemka, chura atakufa, bila kutambua kwamba alikuwa anapikwa hadi kufa. Vivyo hivyo, watu wanapozoea dhambi ndogo, wanaweza kushawishiwa kukubali dhambi nzito sana, kama mabadiliko yanakuwa ya polepole. Dawa ya hilo, baada ya toba, ni kuchukia mambo ya dhambi waliyofanya, makubwa na madogo.

S: Katika Ezek 37, maana ya maono ya bonde la mifupa ni nini?

J: Ingawa watu wangeweza kuja na mawazo ya aina yoyote ya kile mifupa inawakilisha, Ezekieli 37:11 inatoa jibu wazi. Mifupa inawakilisha Nyumba ya Israeli. Waisraeli karibu, lakini si kabisa, waliuawa au kufyonzwa wakati wa uhamishoni. Hata hivyo, Ezekieli 37 inaonyesha kwamba hata kama kila Mwisraeli mmoja angekufa, Mungu bado angeweza kulinda ahadi Yake kwa kuleta upya kwa uhai.

   Hii inawezekana inamaanisha kuanzishwa tena kwa Israeli kama taifa mnamo 1947.

   Hata kama hii inamaanisha ufufuo wa kimwili, Waislamu hawapaswi kuwa na tatizo kuamini muujiza huu. Mifupa kuundwa tena kwa muujiza ilifundishwa pia na Mohammed katika Sahih Muslim 4:7055-7057 uk.1527-1528

S: Katika Ezek 37:1-2, ni nini alama ya, si ya mifupa tu, bali mifupa iliyokuwa kavu sana?

J: Hakukuwa na uboho, damu, au chochote kilicho hai kilichobaki ndani yake. Ili kuwa kavu ilikuwa lazima imekufa kwa muda mrefu. Ilikuwa ya kupita matumaini, kwa kawaida, ya kuishi tena.

S: Katika Ezek 37:3, mtazamo wa Ezekieli katika jibu lake kwa Mungu ulikuwa gani?

J: Ezekieli alikuwa anafahamu kikamilifu hali ya asili. Lakini Ezekieli asingehesabu chochote kuwa nje ya uwezekano, na Mungu Mwenyezi. Huo unapaswa kuwa mtazamo wetu pia.

S: Katika Ezek 37:4, ni nini alama ya kuzungumza na mifupa, ambayo haingeweza kusikia au kuelewa chochote?

J: Kama mchungaji yeyote anayedhania kwamba mkutano wake haumsikia vizuri, New International Bible Commentary uk.838 kwa ucheshi inabainisha kwamba huu ulikuwa "mkutano usio na matumaini zaidi ambao mhubiri yeyote alihubiri". Alama ya maono haya haikuwa kufundisha mifupa chochote. Bali ilikuwa kutangaza neno la Mungu juu yao kwamba wangeishi. Wakati mwingine maneno yetu si kwa kusudi la kumfundisha Mungu anayejua yote, au hata watu wengine; wakati mwingine ni kutangaza neno la Bwana.

S: Katika Ezek 37:5-10, neno la Kiebrania ruah (pumzi/roho) linatokea mara kumi. Kwa nini Mungu angesisitiza sana kwamba ilikuwa kwa Roho Wake?

J: Maandiko hayasemi moja kwa moja, lakini tunaweza kudhanio. Katika Mwanzo 1 Mungu alisitiza kuumba kwa kusema Neno Lake, ingawa alitaja Roho mara moja pia. Maeneo mengine Mungu alisitiza kufanya kazi kwa mkono wake wa kulia, au kwa maneno mengine, Nguvu Zake. Lakini hapa Mungu si tu kufanya kazi ya kimwili, bali anaweka Roho ndani ya watu (yaani mifupa kavu).

S: Katika Ezek 37:7-10, katika maono haya ni nini alama ya kuwa na mchakato wa hatua mbili?

J: Mungu anaweza kubadilisha mambo kwa asili na kimwili, hata inapoonekana kuwa haiwezekani. Lakini Mungu hasimami hapo. Mungu anaweza kubadilisha roho ya mtu, na kutoa uhai wa kiroho, ambapo haukuwepo kabla.

S: Katika Ezek 37:11-14 ni nini matumizi ya moja kwa moja ya maono ambayo Mungu alimwonyesha Ezekieli?

J: Baada ya Yerusalemu kuangamizwa, hii ilikuwa wakati ambapo ilionekana kama Wayahudi kama taifa waliishia milele.

   Kulikuwa na falme nyingi za kale ambazo zilikuwa kubwa sana au zenye nguvu wakati wao; Waubaidiani, Urartu, Wahephthaliti, Wamitani, Waminoi, Watu wa Bahari, Walidi, Wahikosi, Wuyueh-Chih, Wacimmeria, na Wascythia. Watu wengi leo hawakuwahi kusikia kuwahusu, lakini walikuwa muhimu sana, kama wakati Walidi na Waajemi walipopigana na kufunga. Lakini hakuna athari yao tena. Hata milki uliyowahi kusikia, kama Washuri, Wahiti, na Wababeli yalifikia hatua ambapo uwezekano wao wa kurudi kamwe ulikuwa sifuri. Hii ilikuwa kweli kwa mataifa mengi, na kwa kawaida mtu anaweza kuhitimisha kwamba kama Wafilisti, wakati wa taifa la Kiyahudi ulikuwa umekuja na kwisha, milele. Hata hivyo, Mungu aliahidi vinginevyo.

S: Katika Ezek 37:15-17, ni nini alama ya kuunganisha fimbo mbili kuwa moja?

J: Watu wa ufalme wa kaskazini wa Israeli, na ufalme wa kusini wa Yuda, baada ya kuwa tofauti na hata kupigana mara nyingi, wangekuwa wa kutotenganishwa kama watu mmoja.

S: Katika Ezek 37:15-17, je, kutokuwa na umoja wa asili, au kugawanywa kwa fimbo, kulikuwa chanzo cha dhambi zilizofuata, kama baadhi ya kanisa la ndani la Witness Lee wangefikiri?

J: Hilo ni kosa lakini sehemu yake ni sahihi.

Kosa: Ilikuwa Mungu, si watu, ambaye awali alisababisha mgawanyiko wa ufalme ulioungana, kulingana na 1 Wafalme 11:11-13, na Mungu hakutenda dhambi. Ilikuwa kwa sababu ya dhambi za Sulemani na watu wakienda mbali na Mungu. Watu wa Yuda walikuwa tayari kusahihisha mgawanyiko huu, lakini Mungu alituma ujumbe kupitia nabii wake Shemaya asizuie Waisraeli kugawanyika, kwa sababu hii ilikuwa kazi ya Mungu, kulingana na 1 Wafalme 12:21-24.

Sahihi kwa sehemu: Mara baada ya kugawanyika kutokea, mfalme wa ufalme wa kaskazini wa Israeli aliwatia katika udhalimu zaidi kwa kuanzisha ibada ya ndama za dhahabu huko Betheli na Dani, kulingana na 1 Wafalme 12:25-33.

S: Katika Ezek 37:16-17, je, fimbo mbili zinaweza kuwa Biblia na Kitabu cha Mormoni, kama Wamormoni wanavyodai?

J: Hapana. Keith Meservy katika makala katika Jarida la Kimormoni The Ensign Septemba 1977 uk.22-27 alikuwa na makala akidai hivi. Alitambua kwamba neno maalum la Kiebrania kwa fimbo/kijiti, matteh, halitatumiwi katika Ezekieli 37:16-17; bali neno la Kiebrania 'ets ni neno la jumla kwa mti/mbao. Washuri na Wababeli walitumia "vikapu vya kuandikia" vya mbao, kwa hivyo anasema hii "inathibitisha usahihi" wa tafsiri ya Kimormoni. Hata hivyo, vikapu vya mbao vilichonjwa ndani ili viweze kujazwa nta, na nta iliandikwa juu yake. Kwa upande mmoja Meservy ameonyesha kwamba "fimbo" zinaweza kuwa vikapu vya kuandikia au fimbo. Kama hii ingekuwa muhimu kweli, hii ingesaidia Agano Jipya na Agano la Kale kama Biblia na Kitabu cha Mormoni. Hata hivyo hairejelea maandiko hapa. Wamormoni wanakwepa kabisa kwamba Ezekieli 37:18b-28 tayari inatuambia maana ya fimbo mbili hizi. Inamaanisha makundi mawili (si maandiko) yataungana kuwa moja. Walipaswa kukusanywa kutoka mataifa waliyotawanyiwa.

   Wakati huu kulikuwa na uadui mkubwa kati ya watu wa Israeli na Yuda. Fimbo moja iliwakilisha Israeli, na nyingine, Yuda. Hii ilitabiri kwamba makabila ya Israeli na Yuda yangekuwa watu mmoja baada ya Mungu kukusanya watu Wake kutoka mataifa. Fimbo mbili hazingeweza kuwa Biblia na Kitabu cha Mormoni kwa sababu zifuatazo.

25. Fimbo zinamaanisha makundi mawili, si vitabu katika Ezekieli 37:18b-20

26. Zinapoungwa pamoja, Daudi atatawala juu yao katika Ezekieli 37:24.

27. Zitaungwa pamoja watakapoishi nchini mwa babu zao katika Ezekieli 37:25.

28. Hatimaye, Kitabu cha Mormoni hakirejeliwi hapa, kwani kimejaa uongo, ikiwa ni pamoja na ustaarabu kamili wa Marekani ambao hakuna ushahidi wa akiolojia ulioopatikana. Kwa mfano, uulize mwanaakiolojia yeyote wa Kimormoni wa uaminifu mahali ambapo mji wowote uliostajwa katika Kitabu cha Mormoni ulipo, na watakuambia hawajauona bado. Miongo mingapi itapita, na miji mingapi ya Wainco, Wachimu, Waaztek, Wamaya, n.k. tutakayogundua kabla ya kuhitimisha kwamba miji katika Kitabu cha Mormoni haitapatikana kamwe, kwa sababu haikuwahi kuwepo?

S: Katika Ezek 38:2; 39:1,11, Gogi ni nani?

J: Wasomi wengine wanasema hii inamaanisha Urusi. Lakini wengine hawana uhakika.

Gogi ni neno sawa na Gyges/Gugu, mfalme wa Lydia katika Uturuki wa kisasa. Katika Agano la Kale neno hili linatumika hapa tu na katika 1 Mambo ya Nyakati 5:4

Uwezekano mwingine wa mbali kwa Gogi ni:

Gagu, mtawala wa nchi ya Sakhi kaskazini mwa Ashuru, katika Urusi ya kisasa, Azabajani, na/au Armenia.

Neno la Kisumeria la giza ni Gug.

   Gomeri, aliyetajwa katika Mwanzo 10:2 hivi karibuni kabla ya Magogu, alikuwa watu wenye nguvu ambao Washuri waliwaita Gimirai, ambao wanahistoria wa leo wanawajua kama Wacimmeria wa kusini mwa Urusi. Walishinda Armenia, walidhoofisha Mesheki na Tubali, na wakakaa kaskazini mwa Uturuki wa kisasa kulingana na Herodotus (4:12). Wascythia na Wacimmeria walishambulia Palestina mnamo 650 K.K. Wascythia waliivamia Umedi nchini Irani mnamo 653 K.K., kabla ya Wamedi kuwafukuza mnamo 625 K.K. Hata baadaye Wascythia walikuwa nguvu ya kuhesabu. Mnamo 130 K.K. Waparthi, Wascythia, Wasakas (Wakushan) na Watochari (=Watukharia = Wuyueh-Chih) waliungana kushinda Bactria na kusini mwa Urusi.

   Gogi na Magogu hawawezi kuwa Aleksanda Mkuu, kwa sababu Aleksanda na jeshi lake hawakuishia milimani katika Ezekieli 39:4.

S: Katika Ezek 38-39, ni nani Gogi na Magogu?

J: Magogu, Tubali, na Mesheki wametajwa kwanza katika Mwanzo 10:2. Ezekieli 38:1 labda inarejelea tukio lile lile na Gogi na Magogu katika Ufunuo 20:8. Hii ilikuwa Vita Kuu katika Bonde la Yehoshafati, mwishoni mwa Milenia.

S: Katika Ezek 38-39, kwa nini Mungu angepeleka Gogi na Magogu dhidi ya Israeli?

J: Ezekieli 38:16,23; 39:7 inasema hii itafanywa ili kuleta utukufu kwa Mungu. Mungu atawaacha watu hawa wadhalimu kuchagua kuvamia Israeli, na Mungu ataonyesha utukufu Wake anapolinda Israeli.

S: Katika Ezek 38:4 je, Mungu aliongoza Gogi na Magogu kuvamia Israeli, au Shetani aliwaongoza katika Ufu 20:7-8?

J: Pointi tatu za kuzingatia katika jibu.

29. Kutoka Ezekieli 38:10-11, Gogi na Magogu wangetengeneza mpango mbaya, kujiandaa, na inaonekana wangeamini wao wenyewe peke yao ndio waliaamua hili. Kwa kweli, waliitwa kufanya hivi (Ezekieli 38:8).

30. Inasema moja kwa moja kwamba Mungu atawaelekeza kutoka nyumbani kwao kaskazini kuja dhidi ya Israeli. Kisha Mungu atawaangamiza (Ezekieli 38:4; 39:2-3).

31. Mungu Mwenyewe haumjaribu mtu yeyote (Yakobo 1:13). Bali, njia ambayo Mungu atatumia ni kumruhusu Shetani kudanganya Gogi na Magogu, kulingana na Ufunuo 20:7-8.

4. Dhana hii, ya Mungu kutumia ubaya wa watu na Shetani kutimiza mambo ambayo ni sehemu ya mpango Wake, inaitwa mafundisho ya "ulinganifu" na wanatheolojia. Labda mfano ulio wazi zaidi wa ukweli huu ni Mwanzo 50:20, Yusufu alipozungumza na ndugu zake kuhusu kumuuza kwao kwa utumwa. Yusufu alisema, "Ingawa mlikusudia kunidhuru, Mungu alikusudia hilo kwa mema,...". Mfano mwingine wa ulinganifu ni Yuda kumsaliti Yesu; ilikuwa sehemu ya mpango na utabiri wa Mungu uliohakika (Matendo 2:23). Pia, Mungu alimtumia Shetani kuchochea Daudi kwa kiburi kuhesabu Israeli katika 2 Samweli 24:1 na 1 Mambo ya Nyakati 21:1.

S: Katika Ezek 38:4-6, 39:3,9, kwa nini inakumbuka farasi, ngao, na panga?

J: Katika unabii huu wa ishara wa siku zijazo, wasomaji wa wakati ule hawangeelewa magari ya vita na silaha zingine. Mtu angeweza kufikiri kuhusu hizi kama magari, silaha za kujikinga, na silaha.

S: Katika Ezek 38:6, eneo la Togarmah liko wapi?

J: Beth Togarmah inamaanisha Nyumba ya Togarmah. Togarmah ilikuwa ufalme maili 70 magharibi mwa Malatya. Wahiti waliuita Tegarama. Washuri waliuita Tilgarimanu, na wakaulshinda mnamo 695 K.K. Wagiriki waliuita Gauraena. Waarmenia wanadai walishuka kutoka kwa Haik, mwana wa Torgom. Uwezekano mwingine, wa mbali, ni kwamba Togarmah ni Watochari, pia wanaoitwa Watukharia, ambao walikuwa Wuyueh-Chih. Kuna dhanio fulani, lakini hakuna msaada zaidi ya ufanani wa majina, kwamba hii ni Tobolsk nchini Urusi. Ina idadi ya watu wa takriban 100,000 na ni mji mkuu wa Siberia.

S: Katika Ezek 38:16b,23; 39:7; 39:21; Kut 9:16; Rum 9:17, kuleta maadui dhidi ya Israeli kunaletaje utukufu kwa Mungu?

J: Watu hawa walikuwa tayari dhidi ya Mungu, na kuja kwao dhidi ya Israeli kungeleta hukumu kwao, na kuonyesha kwamba Mungu anawalinda.

S: Katika Ezek 38:22, mvua kubwa, mawe ya mvua, na kiberiti kinachowaka vinaweza kumaanisha nini?

J: Hii ingeweza kuwa mvua ya asili, mawe ya mvua, na kiberiti vilivyotumwa na Mungu, au picha hii inaweza kumaanisha vita vya siku zijazo, na makombora yakinyesha juu yao, makombora ya masafa mbalimbali, mabomu, na mvua ya risasi.

S: Katika Ezek 39:1-2,6, Magogu, Mesheki, na Tubali ni nani?

J: Magogu, Tubali, na Mesheki wametajwa kwanza kama wana wa Yafeti katika Mwanzo 10:2. Mesheki pia ni mwana wa Aramu, mwana wa Shemu katika Mwanzo 10:23. Mwanahistoria Josephus katika Antiquities of the Jews kitabu 1 sura 123.6.1 anasema kwamba Magogu walikuwa Wascythia, waliokuwa wakiishi Urusi. Madai, aliyoorodheshwa hivi karibuni kabla ya Magogu, ni Wamedi, ambao walijulikana kuwa wa karibu na Wascythia. Tubali, Mesheki, na Magogu hawahusuiani na Tobolsk na Moscow nchini Urusi, bali Tubali, Mesheki, na Magogu wote wametajwa katika maandishi ya Kiashuru. Magogu watu pia wametajwa katika 1 Mambo ya Nyakati 1:5; hata hivyo, Magogu ni mtu katika Ufunuo 20:8. Mesheki labda unatoka kwenye milima ya Moschian. Inasema kwamba Tirasi labda ni Thrakia.

S: Katika Ezek 39:1-6, vita hivi vitakuwa lini?

J: Ezekieli 38:1 labda inarejelea tukio lile lile na Gogi na Magogu katika Ufunuo 20:8. Hii ilikuwa Vita Kuu katika Bonde la Yehoshafati, mwishoni mwa Milenia. Wengine wanadhani kwamba vita vya Mungu hapa ni baada ya Israeli kurudi lakini kabla ya Milenia.

   Kwa kuvutia, ni muhimu hapa si tu kwamba adui ashindwe, bali hata mifupa iondolewe.

S: Katika Ezek 39:9-10, kwa nini inakumbuka kuchomwa, pinde, mishale, na silaha zingine kama kuni?

J: Pinde na mishale inaweza kutafsiriwa kama vizindua na makombora. Farasi katika Ezekieli 38:4 kwa neno la msingi inamaanisha "warukao"

S: Katika Ezek 39:16, unatamkaje "Hamonah"?

J: Inatamkwa kama "ha-MO-na" na nukta juu ya kila "a" na "o" ndefu, na mkazo juu ya silabi ya pili.

S: Katika Ezek 40, ni nini alama ya kupima yote haya?

J: Ingawa kitabu cha Ezekieli kina maonyo na makaripio mengi, hii ni sehemu ya tumaini la siku zijazo. Ni ya hakika na ya maalum sana. Vipimo hivi si vya maana, bali ni vipimo vya kimwili ukisisitizwa ukweli wa tumaini hili. Hii inarejelea hekalu la kimwili, lenye vipimo halisi vya kimwili, ambalo litakuwepo wakati wa Milenia.

S: Katika Ezek 40:1, mwanzo wa mwaka ulikuwa lini?

J: Tangu wakati wa Kutoka, mwaka wa Kiyahudi ulianza Nisani, ambayo ni Aprili au Mei yetu. Hata hivyo, karibu wakati huu mwezi wa saba wa Tishri (Oktoba-Novemba) ukawa mwezi wa kwanza wa kalenda ya kiraia. Kwa hivyo, ni katika Nisani au Tishri.

S: Katika Ezek 40, je, hekalu hili lingeweza kuwa moja ambalo limeshajengwa?

J: Hapana. Vipimo na muundo wa hekalu hili ni tofauti na hekalu la Sulemani, hekalu la Zerubabeli, na ujenzi upya wa Herode wa hekalu la Zerubabeli. Mahekalu hayo hayakuwa na mto wowote unaotoka ndani yake. Jiografia ya nchi iliyoahidiwa ingehitaji kubadilika ili kulingana na kile kilicho katika Ezekieli. Hata hivyo, hii si ishara tu pia, kwani kiwango cha juu cha maelezo kingekuwa bila maana kama ingekuwa ishara tu.

S: Katika Ezek 40-48 je, hili ni hekalu la Milenia?

J: Ndio. Sehemu hii yote bado haijatimizwa duniani. Wakristo wana tafsiri mbili tofauti sana.

Waamili wanaamini hakuna Milenia, na kipindi cha miaka elfu katika Ufunuo 20:1-7 kinalinganiwa kwao yote na kumaanisha Mbinguni. Wangesema kwamba hekalu hili linarejelea vipengele vya Mbinguni. Kama kumbuka, wengi wa kanisa la mapema walikuwa Waamili, ikiwa ni pamoja na Eusebius wa Kaisaria (aliyestawi 325 B.K.)

Wapremilenia wanasema kuna kipindi cha Milenia ya miaka 1,000 duniani, na hekalu hili litakuwepo wakati huo. Kama kumbuka, Eusebius anasema mmoja wa waandishi wa kwanza wa kanisa baada ya Agano Jipya aliyekuwa "chiliast" (anayeamini Milenia ya neno halisi ya miaka 1,000) alikuwa Papias, mwanafunzi wa Yohana mtume.

   Wengine wanadhani hili lingeweza kuwa hekalu lililojengwa katika Milenia, na kusalia baada ya Milenia. Wote wana milango kumi na miwili, na majina ya mababu kwenye milango, malaika mwenye fimbo ya kupimia, na maji yanayotiririka upande wa mashariki. Hata hivyo, kuna tofauti za vipimo. Katika Ezekieli 47:15-20 bahari ni mpaka, wakati katika Ufunuo 21:1 hakuna bahari tena. Kwa hivyo, ni salama kusema kwamba hekalu lililoorodheshwa hapa ni kwa Milenia, na haijulikani kama hekalu katika Ufunuo 21 ni hekalu hili lenye mabadiliko au hekalu jipya kabisa.

S: Katika Ezek 40:38,42, na Ezek 43:20-22, kwa nini hekalu la siku zijazo bado litakuwa na dhabihu za wanyama za agano la kale, kwa kuwa Ebr 10:12-18 inasema kwamba Yesu mara moja na kwa wote alifanya dhabihu kwa ajili ya dhambi, na hakuna tena sadaka yoyote kwa ajili ya dhambi?

J: Kwanza kabisa, swali hili si la Ezekieli tu, bali ni la mafundisho yote kwa ujumla katika Agano la Kale la dhabihu za damu baada ya Bwana kuja. Tutazingatia maneno ya aya, na kisha tutoa jibu.

Ingawa hekalu lilijengwa baada ya unabii huu Wayahudi waliporejea, na Herode alirejesha hekalu, muundo wa hekalu hapa unaonyesha kwamba unabii huu bado haujatimizwa.

Ezekieli 40:38-42 inakumbuka chumba ambapo sadaka za kuteketezwa zinasafishwa.

Ezekieli 42:13 inakumbuka vyumba ambapo makuhani watakula sadaka za nafaka, sadaka za dhambi na sadaka za hatia.

Ezekieli 43:20-22 inaambia kuhusu ng'ombe dume na mbuzi dume wa kuwekezwa kama sadaka za dhambi ili kufanya upatanisho kwa ajili ya madhabahu.

Isaya 56:7; 66:20 zinakumbuka kwamba watu wa mataifa mengine watakuja Yerusalemu kufanya dhabihu pia.

Katika Yeremia 33:18, Mungu aliahidi kwamba Walawi kamwe hawatacha kuwa na mtu wa kutoa sadaka za kuteketezwa.

Aya nyingine zinazojadiliwa baadaye ni pamoja na Isaya 66:21; Yeremia 33:18; Malaki 3:3-4; na Zekaria 14:16-19.

Watu wengi wanafanya hivi, na si Kristo anayefanya sadaka hizi, ambazo zinapendeza Mungu.

Wapremilenia ni vigumu kuchukulia hii kama "hekalu la kiroho" tu kwani sehemu hii ina maelezo maalum zaidi hata kuliko yale ya hekalu la kwanza katika 1 Wafalme 6-7. Hata hivyo, wanapaswa kueleza kwa nini dhabihu za wanyama zinatokea wakati Waebrania 10:18 inasema hakutakuwa na sadaka nyingine.

Hank Hanegraaff katika programu ya redio ya CRI's Bible Answer Man anaeleza kwamba baadhi ya Wapremilenia wanasema dhabihu ni kwa madhabahu tu, na si kwa watu, hii ingekataa utoshelevu na ukamilifu wa dhabihu ya Kristo katika Waebrania 7:24-25; 9:26; 10:10,12,18 na vifungu vingine.

Waamili hawana haja ya kueleza kwa nini kuna dhabihu za wanyama wakati wa Milenia. Bali, wanapaswa kueleza kwa nini kuna wanyama waliouchinjwa na dhabihu za damu kwa dhambi na hatia zinazofanyika Mbinguni. Hata hivyo, wanaweza kuangazia Yeremia 33:18, ambapo Mungu aliahidi kwamba hakutakuwa na makuhani na Walawi kamwe, kuweza kusimama mbele ya Mungu kutoa sadaka za kuteketezwa. Labda wale waliokuwa wakifanya mambo haya duniani, kabla ya Kristo, bado watafanya mambo haya Mbinguni.

   Ili kuelewa jibu, tunahitaji kuelewa wakati na maana ya dhabihu na ukumbusho kwa Kristo.

JIBU: Bila kujali kama wewe ni mpremilenia au mwaamili, hapa kuna jibu ambalo Wakristo wengi wanapaswa kuweza kukubaliana nacho.

Katika nyakati za Agano Jipya, tunaweza kushiriki katika Karamu ya Bwana, amri muhimu sana katika ukumbusho wa Yesu, bila kusema tunachukua mbali kwa njia yoyote ukamilifu wa dhabihu Yake (Waebrania 7:24-25, n.k.). Vivyo hivyo, kuwa na dhabihu ya Milenia hakujaribu kuchukua mbali kutoka dhabihu ya Kristo kama ni ukumbusho tu.

Katika nyakati za Agano la Kale, dhabihu hazikuwa ukumbusho, bali kufunika dhambi yao, ambazo hazikutoa msamaha wa dhambi (Waebrania 10:3,4). Hii pia haichukui mbali ukamilifu wa dhabihu ya Kristo, hata kwao.

Baada ya Kristo kuja, dhabihu hizi zitatokea (Malaki 3:3-4) na kuendelea milele (Yeremia 33:18).

Dhabihu hizi zitakuwa amri: Kwa kuwa tunasherehekea Karamu ya Bwana "hadi Atakapokuja" tu (1 Wakorintho 11:26), dhabihu hizi zitafanya kazi kama ushirikiano kama ushirika, na kuwa ukumbusho wa tendo la mwisho la Kristo la upatanisho. Dhabihu zikitazama mbele zilikuwa amri chini ya Agano la Kale, ushirika ni moja ya amri chini ya Agano Jipya, na dhabihu, zikitazama nyuma, zingeweza kuwa amri baada ya Kristo kuja. Baada ya Yesu kuja tena, kufanya dhabihu hizi kama nyakati zilizopita ndilo wazo la Malaki 3:3-4. Kama kumbuka, dhabihu zinaweza zisiwe amri pekee, na baadhi ya mambo ya zamani kwa Wayahudi yatakuwa kwa watu wote. Baadhi ya wasio Wayahudi watachaguliwa kuwa makuhani na Walawi (Isaya 66:21). Baada ya jeshi kubwa kuangamizwa mwishoni mwa nyakati, Misri na wote waliobaki walioishambulia Yerusalemu watahitaji kwenda Yerusalemu kusherehekea Sikukuu ya Vibanda katika Zekaria 14:16-19. Wanatakiwa kufanya hivi, kwa sababu Mungu hatatuma mvua kama hawatafanya (Zekaria 14:17). (Waamili wanaweza wasikubaliane na sehemu hii yote).

Kwa sababu yoyote, watu hawa wakati wa Milenia watafanya dhabihu na kusafiri hadi Yerusalemu kwa Sikukuu ya Vibanda.

S: Katika Ezek 42:4, njia hiyo ingewezaje kuwa na upana wa viganja kumi na urefu wa kibaba kimoja?

J: Kuna uwezekano mbili:

Kosa la mwandishi wa nakala: Ingawa maandishi ya Kiebrania yanasema 10 kwa 1, Septuagint na Kisyria vinasema upana wa viganja kumi na urefu wa viganja mia moja. Viganja mia moja ni urefu wa upande wa kaskazini wa jengo. Wengine wanafikiri uwiano ni 10 hadi 1, yaani futi 17.5 na futi 1.75.

Hatua, si kibaba: Neno la Kiebrania hapa, mahalak, linaweza kumaanisha hatua au kibaba. Kwa hivyo njia ingekuwa na hatua zenye upana wa viganja kumi na urefu wa kibaba kimoja.

S: Katika Ezek 43:5, kwa nini ni muhimu kwamba utukufu wa Bwana ulijaza nyumba?

J: Hii ndiyo sehemu muhimu zaidi ya Hekalu lote. Ukubwa na mapambo yote mazuri hayana maana kama Mungu hayupo huko. Vivyo hivyo, leo mapambo yote ya jengo la kidini hayana maana kama Mungu wa kweli si katikati ya ibada hapo.

S: Katika Ezek 43:9, ni nini maana ya miili ya wafu ya wafalme wao?

J: Kama watu wengi, watu wa Yuda waliheshimu wafalme wao kwa kuwazika katika makaburi ya kifalme. Mifano ya hili ni Rehoboamu (1 Wafalme 14:31), Asa (1 Wafalme 15:24), Yehoshafati (1 Wafalme 22:50), Yehoramu (2 Wafalme 8:24), Ahazia (2 Wafalme 9:28), Yoashi (2 Wafalme 12:21), Azaria (2 Wafalme 15:7), Yothamu (2 Wafalme 15:38), Ahazi (2 Wafalme 16:20), na kadhalika. Mstari huu unazungumza wazi kwamba wafalme hawa hawangepewa mazishi ya heshima.

S: Katika Ezek 43:17, kwa nini ngazi za madhabahu zinatajwa, kwa kuwa ngazi zilikatazwa katika Kut 20:26?

J: Hii ni madhabahu na hekalu tofauti. Sababu ya vitendo ya kukataza ngazi katika Hekalu wakati wa Agano la Kale ilikuwa aibu kama mtu anayebeba kitu angejikwaa na kuanguka. Hekalu hili la milenia liko katika kiwango kikubwa zaidi, na pengine watu hawatajikwaa wakati huo.

S: Katika Ezek 43:19-27, kwa nini kuna dhabihu ya dhambi? Je, watu wanafanya dhambi wakati wa Milenia?

J: Kwa wengine hapana, na kwa wengine ndiyo. Waumini wamefufuliwa wakati wa Milenia, na hawatafanya dhambi tena. Lakini baadhi ya watu watanusurika dhiki na kuingia katika milenia, na watu watazaliwa wakati wa milenia. Watu hawa wanaweza na watafanya dhambi.

S: Katika Ezek 44:3, mkuu huyu anaweza kuwa Masihi?

J: Hapana, kwa sababu katika Ezekieli 45:22, mkuu anatoa ng'ombe kama dhabihu ya dhambi kwa ajili yake mwenyewe na watu katika nchi. Pia anafanya dhabihu nyingine. Neno la Kiebrania hapa, nasi, linaweza kumaanisha mkuu au kiongozi tu. Mkuu huyu anakula mkate wa uwepo.

S: Katika Ezek 44:5-7, kwa nini utukufu wa Hekalu la Milenia ungepewa kama moyo wa kuwatia nguvu Waisraeli wasifanye dhambi leo?

J: Furaha yoyote ambayo dhambi inaweza kuonekana kutoa leo; ni ya muda tu. Watu watajilaumu dhambi zao baadaye, na wakati wa Milenia na mbinguni tutaomboleza kwamba hatukufanya mambo hayo. Wataaibika kwa uovu wote waliofanya, kulingana na Ezekieli 43:10-11.

S: Katika Ezek 44:7, chini ya hali gani hatupaswi kuruhusu watu kuingia makanisani mwetu?

J: Yesu alikuja kuokoa wapotovu, na isipokuwa hali chache, tunapaswa kuruhusu yeyote kuingia kanisani mwetu. Hali hizo isipokuwa ni pamoja na:

1. Wale wanaoweza kudhuru wengine kimwili kanisani

2. Wale wanaofanya kazi kikamilifu kuwaongoza wengine kwa njia ya kiroho kwenda jehanamu (watu wa madhehebu ya uzushi, n.k.)

3. Wakristo, hata Wakristo wa kweli, wanaokataa kwa ukaidi kutubu kile wanachojua kuwa ni dhambi (1 Wakorintho 5:9-13).

S: Katika Ezek 44:22, kwa nini makuhani hawa wasingeweza kuoa mjane au mwanamke aliyeachwa?

J: Walawi 21:7 inasema makuhani hawapaswi kuoa wanawake walioachwa, lakini wajane ni sawa. Walawi 21:13 inasema kwamba kuhani mkuu (na kulikuwa na mmoja tu kwa wakati mmoja) hangeweza kuoa mjane pia. Makuhani hawa (wengi) wote walifanya kazi kama makuhani wakuu, kwa sababu waliingia katika patakatifu pa patakatifu.

S: Katika Ezek 44:22, kwa nini makuhani hawa wangeweza kuoa mjane wa kuhani?

J: Maandiko hayasemi. Wakati wa Agano la Kale, makuhani wakuu hawangeweza kuoa wajane wowote, na makuhani wa kawaida wangeweza kuoa wajane. Wakati huu wa siku zijazo, wanaume hawa walifanya kazi kama makuhani pekee, pamoja na kufanana na makuhani wakuu.

S: Katika Ezek 45-48, hekalu hili lingeweza kuwa moja ambalo tayari limejengwa?

J: Hapana. Vipimo na mpangilio wa hekalu hili ni tofauti na hekalu la Solomoni, hekalu la Zerubabeli, na ujenzi upya wa Herode wa hekalu la Zerubabeli. Mahekalu hayo hayakuwa na mto wowote unaotoka ndani yake pia. Jiografia ya nchi ya ahadi ingehitaji kubadilika ili kulingana na kilichomo katika Ezekieli. Hata hivyo, hii si ishara tu, kwani kiwango cha juu cha undani kingekuwa bila maana kama ingekuwa ishara tu. Ingawa kuna Hekalu katika Ufunuo 11 na Ufunuo 15, hakutakuwa na haja ya hekalu katika Mbingu Mpya na Dunia Mpya katika Ufunuo 21:22.

   Pia, mila zilizopo hapa zinafanana sana na mila chini ya Sheria ya Musa, lakini kuna tofauti fulani kwa sababu ya kazi iliyokamilika ya Kristo msalabani.

S: Katika Ezek 45-48, kwa nini hili lote lingekuwepo kama ukumbusho?

J: Kama mtu anatembelea Bandari ya Mystic huko Mystic, Connecticut, au Williamsburg huko Virginia, wanaweza kufurahia sana kupitia uzoefu wa kuishi wakati huo. Lakini ingawa hii itakuwa ya kufurahisha kwa waumini pia, kusudi ni zaidi ya hilo. Mungu aliahidi kwamba Walawi hawatakosa kamwe kumhudumia mbele yake katika Yeremia 33:18.

S: Katika Ezek 45-48, ungejibuje kama mtu anasema Mungu anavutiwa tu na picha kubwa, kwa ujumla?

J: Unaweza kutazama si tu maelezo ya hema katika Walawi, bali maelezo yote hapa katika Ezekieli 40-48.

S: Katika Ezek 45:9, ni lini kufukuzwa / kunyang'anywa mali ni kosa?

J: Kufukuzwa huku kwa Waisraeli hakukufanywa na wageni, bali na wakuu wao wenyewe wa Israeli. Kufukuzwa mara nyingi hutokea wakati wapangaji hawalipi kodi yao, au mkuu, mahakama, au jeshi linaamua kwamba wamiliki wa ardhi kwa kweli hawamiliki ardhi yao. Kufukuzwa kwa wapangaji kunaweza kuwa dhuluma kama kodi zilikuwa juu mno kwa udhalimu, riba ilitozwa wakati haikupaswa, au ni juu sana kwa udhalimu.

S: Katika Ezek 46:1, kwa nini kuna Sabato, Mwezi Mipya, na sikukuu za Sheria ya Musa, wakati ambapo katika Kol 2:16 Paulo alisema hatuhitaji kusherehekea hizo?

J: Paulo hakusema kamwe kwamba hazitasherehekewa tena. Badala yake, Paulo alisema katika Wakolosai 2:16-17, "Basi mtu asiwahukumu ninyi katika chakula au kinywaji, au kwa habari ya sikukuu au mwezi mpya au Sabato, ambayo ni kivuli cha mambo yatakayokuja, lakini mwili ni wa Kristo." Kwa hivyo Paulo anasema hatuhitaji kusherehekea hizo sasa, ingawa Paulo hakutukataza kusherehekea sasa. Zitasherehekewa wakati wa Milenia kama ukumbusho.

S: Katika Ezek 46:9, kwa nini hakuna aliyeingia au kutoka kupitia malango ya mashariki na magharibi ya hekalu?

J: Kutoka Ezekieli 40:20-34, kulikuwa hakuna lango la magharibi. Ezekieli 40:6-7, 32-34; 43:4 inasema kulikuwa na njia ya mlango upande wa mashariki. Kulikuwa hakuna lango la magharibi. Na lango la mashariki lilifungwa, na mkuu peke yake angeweza kuwepo huko kulingana na Ezekieli 44:1-3. Lango la mashariki lilifungwa siku sita kwa juma, na siku ya saba tu lilifunguliwa, na mkuu peke yake angeweza kupitia, kulingana na Ezekieli 46:2.

S: Katika Ezek 46:9, kwa nini watu wanaoingia sehemu ya nje ya hekalu kutoka lango la kusini walipaswa kutoka kupitia lango la kaskazini, na kwa nini watu wanaoingia sehemu ya nje ya hekalu kutoka kaskazini walipaswa kutoka kupitia lango la kusini?

J: Mungu anahusika zaidi na uzoefu wa watu hekaluni kuliko ufanisi. Mtu angelazimika kupita urefu wote wa hekalu.

S: Katika Ezek 46:17, je bado kutakuwa na watumishi au watumwa wakati wa Hekalu hili?

J: Ndiyo. Daima kutakuwa na watumishi Mbinguni, pamoja na watumishi Hekaluni, kwa sababu waumini wote wamechagua kuwa watumwa na watumishi wa Mungu.

S: Katika Ezek 47:1, maji haya ni nini hapa?

J: Ingawa hatujaambiwa mengi kuhusu Hekalu hili la siku zijazo, hakuna kinachosema kwamba maji haya si maji ya kimwili.

S: Katika Ezek, ni zipi baadhi ya maandishi ya zamani zaidi ambayo bado yanapatikana leo?

J: Maandishi ya Bahari ya Chumvi: (takriban karne ya 1 K.K.) nakala 6 tofauti. 3Q1 ina Ezekieli 16:31-33.

1Q9 (=1QEzek) vipande viwili vya 4:16-5:1

3Q1 (=3QEzek) Ezekieli 16:31-33

4Q73 (=4QEzek) vipande vitano: Ezekieli 10:6-11:1; sehemu za 23:14-15; 23:17-18; 23:44-47; 41:3-6

4Q74 (=4QEzek(b)) ina Ezek 1:10-13,16-17,19-24

4Q75 (=4QEzek(c)) ina 24:2-3

11Q4 (=11QEzek) ina 4:3-6; 5:11-17; 7:9,11-12; 10:11; 13:17

Masada Mas1d (=MasEzek) ina vipande kutoka Ezekieli 31:11-37:15

Kwa ujumla, zilizohifadhiwa katika Maandishi ya Bahari ya Chumvi na Masada ni mistari ifuatayo kutoka Ezekieli: 1:10-13, 16-17, 19-24; 4:3-6,16-17; 5:1,11-17; 7:9,11-12; 10:6-22; 11:1-11; 13:17; 16:31,33; 23:14-18,44-47; 24:2-3; vipande vya 31:11-37:15; 41:3-6. Angalia The Meaning of the Dead Sea Scrolls kwa maelezo zaidi.

Papyrus ya Ezekieli ya Chester Beatty-Schiede inatoka katika nusu ya kwanza ya karne ya tatu B.K., kulingana na Maandishi ya Biblia ya Kigiriki ya Bruce Metzger uk.32.

Chester Beatty IX-X (Scheide Papyrii 1) ina Ezekieli, Danieli, na Esta. Imepangwa tarehe karne ya tatu B.K. Hapo awali ilikuwa na majani 118, ambayo 109 yanaendelea kuwepo leo.

Maandishi ya Kikristo ya Biblia, kutoka takriban 350 B.K., yana Agano la Kale, ikiwa ni pamoja na Ezekieli. Chester Beatty IX Papyrii (karne ya 2-4 B.K.) zina Ezekieli. Pia, chanzo kile kile kinasema Maandishi ya Biblia ya John H. Scheide yamepangwa katika karne ya 3 B.K. na yana Ezekieli 19:12-39:29.

Vaticanus (325-350 B.K.) ina Ezekieli yote.

Hakuna majani ya Ezekieli katika Sinaiticus.

Alexandrinus (takriban 450 B.K.) ina Ezekieli yote.

S: Ni waandishi wa mapema gani waliotaja Ezekieli?

J: Waandishi wa kabla ya Nikea waliotaja au kuelekeza kwa mistari katika Ezekieli ni:

Klementi wa Roma (96-98 B.K.) ananukuu Ezekieli 33:11 na 18:30. 1 Klementi sura ya 8 uk.7

Waraka wa Barnaba (takriban 70-130 B.K.) sura ya 6 uk.141 ananukuu Ezekieli 11:19; 36:26 kama "alisema [Bwana] na nabii mwingine."

Waraka wa Barnaba (takriban 70-130 B.K.) sura ya 11 uk.144 ananukuu Ezekieli 47:12.

2 Klementi (120-140 B.K.) juz.7 sura ya 6 uk.518 (pia juz.9 uk.252) "Kwa maana vivyo hivyo Maandiko yanasema katika Ezekieli, 'Kama Nuhu, Ayubu, na Danieli wangeamka, hawaokoi watoto wao katika utumwa.'"

Yustini Shahidi (takriban 138-165 B.K.) ananukuu Ezekieli 20:19-26 kama na Ezekieli katika Mazungumzo na Trypho Myahudi sura ya 21 uk.204-205

Yustini Shahidi (takriban 138-165 B.K.) ananukuu au kufupisha Ezekieli 3:17-19; 11:22; 14:18,20; 16:3; 18:20; 20:12; 20:19-26 (na Ezekieli), 33:11-20; 34:12; 37:7,8; 44:3

Meleto/Melito wa Saridi (170-177/180 B.K.) aliorodhesha Ezekieli miongoni mwa vitabu vya Agano la Kale katika barua yake kwa Onesimo. Kuhusu Pasaka uk.72. Imehifadhiwa katika Historia ya Kanisa ya Eusebio kitabu cha 4 sura ya 26.

Meleto/Melito wa Saridi (170-177/180 B.K.) "Katika nabii: 'Nitatembea ndani yao, nami nitakuwa Bwana wao.'" (rejeleo la Ezekieli 37:27) Kutoka The Key ANF juz.8 uk.762.

Wakristo wa Vienna na Lugdunum (Lyons) (177 B.K.) wanakuelekeza Ezekieli 18:23,32. juz.8 uk.782

Theofilo wa Antiokia (168-181/188 B.K.) "Na nabii mwingine, Ezekieli, anasema: 'Kama mtu mwovu atarudi mbali na dhambi zake zote alizozifanya, na kuzishika amri zangu zote, na kufanya lililo sawa mbele zangu, ataishi hakika, hatafariki.'" Theofilo kwa Autoliko kitabu cha 3 sura ya 11 uk.114

Ireneo wa Lyons (182-188 B.K.) ananukuu Ezekieli 20:24 kama na Ezekieli. Ireneo Dhidi ya Uzushi kitabu cha 4 sura ya 15.1 uk.479

Klementi wa Aleksandria (193-217/220 B.K.) anasema "Maandiko yanaonya" na ananukuu Yeremia 3:9, n.k.). Kisha Klementi anaandika, "Yeye [Mungu] hata hivyo anawahortamu kutubu, na kusema kwa Ezekieli," na ananukuu Ezekieli 2:6-7. Mwalimu kitabu cha 1 sura ya 9 uk.228

Klementi wa Aleksandria (193-217/220 B.K.) ananukuu Ezekieli 18:4-9 kama na Ezekieli. Mwalimu kitabu cha 1 sura ya 10 uk.233

Klementi wa Aleksandria (193-205 B.K.) "Yeremia na Ambakumu [Habakuki] walikuwa bado wakitabiri wakati wa Sedekia. Katika mwaka wa tano wa utawala wake Ezekieli alitabiri huko Babeli; baada yake Nahumu, kisha Danieli. Baada yake tena, Hagai na Zekaria walitabiri wakati wa Dario wa Kwanza kwa miaka miwili; na kisha malaika miongoni mwa wale kumi na wawili." Stromata kitabu cha 1 sura ya 21 uk.328

Tertulliano (198-220 B.K.) "Ezekieli anatangaza uharibifu wako unaokuja: na si tu katika nyakati hizi - uharibifu ambao tayari umekuja - bali katika 'siku ya malipizi,' ambayo itafuata. Kutoka kwenye uharibifu huu hakuna atakayeokoka ila yule aliyepigwa muhuri usoni na mateso ya Kristo ambaye mlimkataa." Jibu kwa Wayahudi sura ya 11 uk.167

Tertulliano (198-220 B.K.) ananukuu mfululizo Ezekieli 8:12-9:6a kama "Ezekieli anatangaza". Jibu kwa Wayahudi sura ya 11 uk.167-168.

Vitabu Vitano vya Tertulliano Dhidi ya Marcion (207/208 B.K.) kitabu cha 2 sura ya 10 uk.305-306 vyanukuu Ezekieli 28:11-16 kutoka Septuagint.

Hipolito (222-235/236 B.K.) "Ezekieli pia anasema kuhusu hilo kwa njia ile ile, kwa hivyo: 'Bwana Mungu anasema hivi, kwa sababu moyo wako umeinuliwa,'" Tasnifu kuhusu Kristo na Mpinga Kristo sura ya 18 uk.208

Hipolito (222-235/6 B.K.) kipande 3 ni maoni kuhusu Ezekieli. uk.176

Origeno (225-254 B.K.) "Na, kulinganisha historia na historia, ningesema kwa Myahudi, 'Hata Ezekieli wenu mwenyewe anaandika, akisema, Mbingu zilifunguliwa, nami nikaona maono ya Mungu.'" Origeno Dhidi ya Celsus kitabu cha 1 sura ya 43 uk.414

Novatiano (250/254-256/7 B.K.) anakuelekeza Ezekieli 1:10 na Ufunuo 4:7. Tasnifu Kuhusu Utatu sura ya 8 uk.617.

Tasnifu Dhidi ya Novatiano (250/4-256/7 B.K.) sura ya 14 uk.661 "kulingana na imani ya Maandiko ambayo yanasema, 'lakini kama mwovu atageuka mbali na dhambi zake zote alizozifanya, naye atafanya haki, ataishi katika uzima wa milele, wala hatafi katika uovu wake.'" (Ezekieli 18:21)

Tasnifu Dhidi ya Novatiano (250/4-256/7 B.K.) sura ya 10 uk.660 ananukuu Ezekieli 38:10,11 kama na Ezekieli.

Kiprian wa Karthago (takriban 246-258 B.K.) ananukuu kutoka "Ezekieli" katika Tasnifu 12 kitabu cha tatu 48.

Firmiliano wa Kaisaria kwa Kiprian (256 B.K.) "Kwa maana neema ya Mungu ni nguvu ya kuunganisha na kuungana katika kifungo cha upendo na umoja hata vitu ambavyo vinaonekana vimegawanywa na nafasi kubwa ya ardhi, kulingana na njia ambayo hapo zamali pia nguvu ya Mungu iliwaunganya katika kifungo cha umoja Ezekieli na Danieli, ingawa walikuwa wa baadaye katika umri wao, na waliotengwa nao kwa muda mrefu sana, na Ayubu na Nuhu, ambao walikuwa miongoni mwa wa kwanza; ili ingawa walitengwa kwa vipindi virefu, lakini kwa msukumo wa Mungu walihisi ukweli ule ule." Barua za Kiprian Barua ya 74.3 uk.390

Dionisio wa Aleksandria (246-256 B.K.) anakuelekeza Ezekieli 18:23,32. Barua ya 3 kwa Fabio askofu wa Antiokia sura ya 10 uk.100

Victorino wa Petau (aliyefariki shahidi 304 B.K.) "Nakumbuka, kwa kweli, kwamba hii inaitwa Babeli pia katika Apocalipsi, kwa sababu ya mkanganyiko; na pia katika Isaya; na Ezekieli aliiita Sodoma." Maoni kuhusu Apocalipsi kutoka Sura ya Kumi na Tano v.3 uk.357

Victorino wa Petau (aliyefariki shahidi 304 B.K.) anakuelekeza Ezekieli 35:6. Maoni kuhusu Apocalipsi kutoka Sura ya Kumi na Nne v.19,20 uk.357

Methodio wa Olympus na Patara (270-311/312 B.K.) anakuelekeza Ezekieli 17:3. Karamu ya Mabikira Kumi Hotuba ya 8 sura ya 12 uk.339

Lactantio (takriban 303-takriban 325 B.K.) anakuelekeza Ezekieli 41. "Kwa hivyo, wakati Mungu alipotaka kutuma duniani mtu ambaye angepima Hekalu lake, Hakupenda kumtuma kwa nguvu na utukufu wa mbinguni, ..." Kanuni za Kimungu kitabu cha 4 sura ya 11 uk.110

Baada ya Nikea

Athanasio (367 B.K.) anaorodhesha vitabu vya Agano la Kale katika Barua ya Pasaka 39 sura ya 4 uk.552.

Kirili wa Yerusalemu (takriban 349-386 B.K.) anakuelekeza Ezekieli 11:5 kama katika Ezekieli. Mihadhara ya Katekesi Hotuba ya 16.30 uk.123

Pacian wa Barasalona (342-379/392 B.K.) ananukuu Ezekieli 18:4 kama na Ezekieli. Barua ya 3 sura ya 3 uk.42

Didimo kipofu (398 B.K.) ananukuu Ezekieli 31:3-9 kama na nabii Ezekieli. Maoni kuhusu Zekaria 11 uk.258-259

Epifanio wa Salamis (360-403 B.K.) anataja vitabu vya Agano la Kale, ikiwa ni pamoja na Ruthu katika Panarion yake.

Yohana Krisostomo (-407 B.K.) anakuelekeza Ezekieli 9:4 kama na Ezekieli katika juz.9 Kuhusu Maqabala Hotuba ya 18.9 uk.462

Hieronimo (373-420 B.K.) anajadili vitabu vya Agano la Kale. Anajadili hasa Mwanzo, Kutoka, Walawi, Hesabu, Kumbukumbu la Torati, Pentateuki, Ayubu, Yesu mwana wa Nave [Yoshua], Waamuzi, Ruthu, Samweli Wafalme (vitabu 2), manabii kumi na wawili, Hosea, Yoeli, Amosi, Obadia, Yona, Mika, Nahumu, Habakuki, Sefania, Hagai, Zekaria, Malaki, Isaya, Yeremia, Ezekieli, Danieli, Esta, Ezra, Nehemia, Barua ya 53 sura ya 7-8 uk.99-101.

Sulpicio Severo (363-420 B.K.) anakuelekeza Ezekieli kama na Ezekieli katika Historia kitabu cha 2 sura ya 3 uk.98

Augustino wa Hippo (338-430 B.K.) anataja Danieli na Ezekieli katika Mji wa Mungu kitabu cha 17 sura ya 34 uk.380

Miongoni mwa wazushi na vitabu bandia

Mzushi Pelagian Theodo wa Mopsuestia (392-423/429 B.K.) ananukuu Ezekieli 3:17 kama na Ezekieli. Maoni kuhusu Hosea sura ya 5 uk.60

S: Katika Ezek, ni zipi baadhi ya tofauti za tafsiri kati ya Kiebrania na Kigiriki cha Septuagint?

J: Septuagint ilikuwa tafsiri ya Agano la Kale kwenda Kigiriki iliyofanywa kati ya 285 na 160 K.K. Vitabu tofauti vya Septuagint vilitafsiriwa kwa ubora tofauti; Ezekieli haikutafsiriwa vyema kama Pentateuki. Maoni ya Biblia ya Expositor juz.6 uk.960 yanasema, "LXX [Septuagint] si shahidi mzuri katika vitabu vya kinabii, hasa Ezekieli." Ni ya kuvutia kuona tofauti za Septuagint ili kuona kinachotofauti na toleo la Masoretic na jinsi Wayahudi kabla ya Kristo walivyoelewa maana ya Agano la Kale walipolitafsiri kwenda lugha nyingine. Isipokuwa imeashiriwa, mbadala wa kwanza ni maandishi ya Masoretic, na wa pili ni Kigiriki cha Septuagint.

Ezek 1:1 "maono" (Masoretic, Septuagint, Vulgate) dhidi ya "maono" (Kisyria, Targumu)

Ezek 1:20 "kiumbe hai kilikuwa katika magurudumu" (Masoretic) dhidi ya "roho ya uhai ilikuwa katika magurudumu" (Septuagint, Vulgate) dhidi ya "viumbe vilikuwa katika magurudumu" (Targumu)

Ezek 1:22 "kiumbe hai" dhidi ya "viumbe hai" (Septuagint, Targumu, Vulgate)

Ezek 4:9 "siku 390" (maandishi yote ya Kiebrania) dhidi ya "siku 190" (Septuagint)

Ezek 5:7 "Hujafuata hata" dhidi ya "umefuata" (katika baadhi ya Kiebrania na Kisyria) dhidi ya "ulikasirika" (Masoretic, Septuagint, Targumu, Vulgate)

Ezek 5:15 "Kwa hivyo itakuwa aibu" (Masoretic) dhidi ya "Kwa hivyo utakuwa aibu" (Septuagint, Kisyria, Targumu, Vulgate)

Ezek 6:14 "Diblah" dhidi ya "Riblah" katika maandishi machache ya Kiebrania.

Ezek 7:5 "Msiba ambao haujasikiwa" dhidi ya "msiba baada ya msiba" katika baadhi ya maandishi ya Kiebrania na Kisyria.

Ezek 11:5 "ndugu zako/jamaa wa damu" dhidi ya "walio uhamishoni nawe" (Septuagint na Kisyria)

Ezek 12:12 "watachimba" dhidi ya "atachimba" (Septuagint, Kisyria)

Ezek 13:18 "vifundo vyao" (Masoretic, Kisyria, Targumu) dhidi ya "mikono yangu" (Septuagint, Vulgate, Symmachus). Biblia Mpya ya Geneva uk.1272 inasema "juu ya viungo vyote vya mikono yangu" (Masoretic) dhidi ya "chini ya kila kisigino" (Vulgate) dhidi ya "juu ya visigino vyote vya mikono" (Septuagint, Targumu)

Ezek 14:14 na Ezek 28:3 "Danieli" dhidi ya "Danel"

Ezek 16:6 "Ishi! Na ulipokuwa umelala hapo katika damu yako nilisema kwako, 'Ishi!'" (maandishi mengi ya Kiebrania) dhidi ya "Ishi!" (Septuagint, Kisyria, na maandishi machache ya Kiebrania)

Ezek 16:6 "ishi! Nilikufanya wingi/kundi" dhidi ya "Ishi! Na kukua" (Septuagint, Kisyria)

Ezek 16:15 andishi moja la Kiebrania na baadhi ya maandishi ya Septuagint yanaongeza "Jambo kama hilo halikupaswa kutokea." (NIV) au Kiebrania kinaongeza "awe wake" (NRSV)

Ezek 16:43 "walikuwa wanisumbua" (Masoretic) dhidi ya "walisumbua Mimi [Mungu]" (Septuagint, Kisyria, Targumu, Vulgate)

Ezek 16:57 "Aramu/Shamu" (Masoretic, Septuagint, Targumu, Vulgate) dhidi ya "Edomu" (Kisyria na baadhi ya maandishi ya Kiebrania)

Ezek 17:7 "tai mmoja mkubwa" (Masoretic, Targumu) dhidi ya "tai mwingine mkubwa" (Septuagint, Kisyria, Vulgate)

Ezek 17:21 "Wakimbizi wake wote" (Masoretic, Vulgate); "Wanaume wake wote waliochaguliwa" (maandishi mengi ya Kiebrania, Kisyria) dhidi ya "Mashujaa wake wote" (Targumu) dhidi ya kuachwa (Septuagint)

Ezek 18:2 Septuagint inaongeza "mwana wa mtu", na inasema, "miongoni mwa wana wa Israeli" badala ya "kuhusu/kuhusu nchi ya Israeli." na "zabibu za mapema" badala ya "zabibu za siki"

Ezek 18:5 "mtu wa haki anayefanya lililo sawa na la haki" (Masoretic) dhidi ya "atakayekuwa wa haki, anayetoa hukumu na haki" (Septuagint)

Ezek 18:7 "hafanyi wizi" (Masoretic) dhidi ya "hana hatia ya unyang'anyi" (Septuagint)

Ezek 18:10 "mwana wa jeuri ... vitu kwa ndugu" (Masoretic) dhidi ya "mwana mkorofi/msumbufu ... 'kufanya dhambi'" (Septuagint)

Ezek 18:17 "anazuia mkono wake kutoka kwa maskini" (Masoretic, Targumu, Vulgate) dhidi ya "anazuia mkono wake kutoka kwa dhambi/udhalimu" (Septuagint)

Ezek 18:14 Septuagint inaongeza "na hofu (phobos)" kabla ya "asifanye mambo haya" (Masoretic) dhidi ya "asifanye mambo haya na hofu (phobos)" (Septuagint) dhidi ya "asifanye mambo haya na kuzingatia"

Ezek 18:24 "Je, ataishi?" (Masoretic) dhidi ya [hayipo] (Septuagint)

Ezek 18:17 "maskini" dhidi ya "udhalimu"

Ezek 18:25 "Ee nyumba ya Israeli" (Masoretic) dhidi ya "nyumba yote ya Israeli" (Septuagint)

Ezek 18:25 "ya haki/sawa/sawasawa" (Masoretic) dhidi ya "nyoofu" (Septuagint)

Ezek 18:26 "kwa ajili yake" (Masoretic) dhidi ya "ndani yake" (Septuagint)

Ezek 18:29 "sahihi" (Masoretic) dhidi ya "ya haki" dhidi ya "sahihi" (Septuagint)

Ezek 18:30 "anguko" (Masoretic) dhidi ya "adhabu ya udhalimu" (Septuagint)

Ezek 18:32 "Tubuni na kuishi!" dhidi ya hayipo katika Septuagint

Ezekieli 18:31 "moyo mpya na roho mpya" (Kiebrania, Septuagint) dhidi ya "moyo wa kuogopa na roho ya hofu" (Targumu ya Yonathani ben Uzieli)

Ezek 19:7 "Yeye [Mungu] alijua ngome zao" (Kiebrania) dhidi ya "Yeye [Mungu] alibomoa ngome zao" (Targumu, angalia pia Septuagint)

Ezek 19:7 "alijifunza kuwaficha wajane" (Masoretic, Vulgate) dhidi ya "alibomoa ngome" (Targumu), dhidi ya "alisimama kwa kiburi" (Septuagint)

Ezek 19:10 "katika damu yetu" (Masoretic, Kisyria, Vulgate) dhidi ya "shamba la mizabibu" (maandishi mawili ya Kiebrania na Septuagint) dhidi ya "kama ua kwenye mti wa komamanga" (baadhi ya Septuagint) dhidi ya "katika mfano wako" (Targumu)

Ezek 21:4 "wa haki na waovu" dhidi ya "wasio wa haki na waovu"

Ezek 21:15 "imefungwa kwa ajili ya mauaji" (Masoretic) dhidi ya "imesuguliwa kwa ajili ya mauaji" (Targumu)

Ezek 22:16 "umechafuliwa" (Masoretic) dhidi ya "nimechafuliwa" (maandishi mengi)

Ezek 22:24 "imesafishwa" (Masoretic, Kisyria, Vulgate) dhidi ya "imenyeshewa mvua" (Septuagint)

Ezek 22:25 "njama ya manabii wake" (Masoretic, Vulgate) dhidi ya "njama ya wakuu wake" (Septuagint) dhidi ya "njama ya maandishi yake" (Targumu)

Ezek 22:25 "hasira" dhidi ya "wakuu"

Ezek 23:21 "kwa sababu" (Masoretic) dhidi ya "kupapasa" (Kisyria na Vulgate) (tofauti ya konsonanti 1 na vokali 1 katika Kiebrania)

Ezek 23:24 Kiebrania kwa neno lililotafsiriwa "silaha" si wazi. Septuagint ina "kutoka kaskazini"

Ezek 24:11 "weka sufuria tupu" (Masoretic) dhidi ya "weka sufuria" (Septuagint)

Ezek 24:14 "Watahukumu" (Masoretic) dhidi ya "Nitahukumu" (Septuagint, Kisyria, Targumu, Vulgate)

Ezek 26:1 "mwaka wa kumi na moja" (Masoretic) dhidi ya "mwaka wa kumi na mbili" (Septuagint) Muktadha ni wa siku zijazo, kwa hivyo Masoretic ni sahihi hapa.

Ezek 26:7 tahajia ya Nebukadnezzar (transliterasheni ya asili katika baadhi ya Masoretic) dhidi ya Nebukadnezzar (mfumo wa Kiaramu wa kimagharibi katika Masoretic nyingine)

Ezek 26:12 "wao" dhidi ya "yeye" mara mbili.

Ezek 26:13 "Mimi [Mungu]" dhidi ya "yeye"

Ezek 26:20 "Nitatoa utukufu/uzuri" dhidi ya "kuwa na mahali/kuchukua mahali pako"

Ezek 27:15 "Dedani" katika Kiebrania dhidi ya "Rodi" katika Kigiriki cha Septuagint.

Ezek 27:16 "Aramu [Shamu]" (Kiebrania zaidi) dhidi ya "Edomu" (baadhi ya Kiebrania na Kisyria)

Ezek 27:19 "kupita mbele na nyuma" (Masoretic) dhidi ya "kutoka Uzali" [Hatujui mahali paitwapo Uzali] (Septuagint, Kisyria)

Ezek 28:13 Neno la Kiebrania kwa "vifaa" lina maana isiyoeleweka.

Ezek 28:13 Maandishi ya Masoretic na Septuagint yana majina tofauti ya baadhi ya mawe.

Ezek 28:16 "walijaza" (maandishi machache ya Masoretic) dhidi ya "ulijaza" (Septuagint, Kisyria)

Ezek 29:7a "mabega" (Masoretic, Vulgate) dhidi ya "mkono" (Septuagint, Kisyria)

Ezek 29:7b "simama" dhidi ya "tetereka/ng'olewa" (Kisyria, angalia pia Septuagint na Vulgate)

Ezek 29:7 "kwa mkono wako" (Masoretic) dhidi ya "kwa mikono yako" (Septuagint, Kisyria)

Ezek 30:5 "kampuni ya pamoja / Arabia" (konsonanti ni sawa) katika maandishi ya Masoretic dhidi ya "Arabia" (Kisyria) dhidi ya "Walibya?" (Septuagint)

Ezek 30:18 "alijiepusha" (Masoretic) dhidi ya "ilitanda giza" (maandishi mengi ya Kiebrania, BG, Septuagint, Kisyria, Targumu, Vulgate)

Ezek 31:10 "uliinuka" dhidi ya "iliinuka" (Kisyria)

Ezek 32:1 "mwaka wa kumi na mbili" (Masoretic) dhidi ya "mwaka wa kumi na moja" (maandishi 13 ya Kiebrania na Septuagint)

Ezek 32:9 "kuleta uharibifu wako" dhidi ya "kukuchukua mateka/kukupeleka utumwani"

Ezek 32:17 (hayipo) dhidi ya "katika mwezi wa kwanza"

Ezek 33:25-26 Katika Masoretic na Alexandrine Septuagint, lakini si katika Septuagint nyingine

Ezek 34:16 "Nitaharibu" (Masoretic) dhidi ya "Nitalinda/kutunza" (Septuagint, Kisyria, Vulgate)

Ezek 37:23 "makazi/makao ambamo wamefanya dhambi" (Masoretic) dhidi ya "makosa ambayo wameanguka" (Septuagint, Symmachus). (herufi moja tofauti "w" hadi "s"). Uasi wao unafaa zaidi katika muktadha hapa.

Ezek 38:2 "mkuu wa Roshi" (Masoretic) dhidi ya "mkuu mkuu wa Mescheki" (Targumu, Vulgate, Aquila). Vivyo hivyo kwa Ezek 38:2 na Ezek 39:1

Ezek 38:12 "mkono wako" (Masoretic na nakala moja ya Septuagint) dhidi ya "mkono wangu" (Septuagint nyingine)

Ezek 38:13 "simba wake wote wadogo" (Masoretic) dhidi ya "vijiji vyao vyote" (Septuagint, Theodotion, Kisyria)

Ezek 40:2 "kusini" (Masoretic) dhidi ya "mkabala" (Septuagint) (tofauti ya mkwaruzo mmoja katika Kiebrania)

Ezek 40:6 "kirefu/kipana na kizingiti kimoja kibaba kimoja/utepe/kirefu/kipana" dhidi ya "kirefu/kipana"

Ezek 40:8 "kutoka nyumba / utepe mmoja" (Kiebrania zaidi) dhidi ya hayipo (maandishi 20 ya Kiebrania, Kisyria, Vulgate) (maneno 3)

Ezek 40:8,9 "alipima" dhidi ya "alifanya/ilikuwa"

Ezek 40:14a "alipima" dhidi ya "alifanya/ilikuwa"

Ezek 40:14b "ukuta unaosimama nje" (Kiebrania) dhidi ya "ukumbi" (Septuagint)

Ezek 40:14c Maana si wazi kwa neno la Kiebrania lililotafsiriwa kama "ua". Septuagint linatafsiri hili kama "vyumba".

Ezek 40:30 mstari wote dhidi ya (hayipo) (maandishi machache ya Kiebrania na Septuagint)

Ezek 40:37 "[mlango] miimo" (Kiebrania) dhidi ya "ukumbi" (Septuagint)

Ezek 40:38-40 "ukumbi wa lango" dhidi ya "ukumbi wa malango" (Maoni ya Biblia ya Expositor juz.6 uk.960)

Ezek 40:44 "chumba cha waimbaji" (Masoretic) dhidi ya "vyumba viwili" (Septuagint)

Ezek 40:44 "mashariki" (Masoretic) dhidi ya "kusini" (Septuagint)

Ezek 40:48 (hayipo) (Masoretic) dhidi ya "viganja kumi na vinne, na kuta za mlango" (Septuagint) (habari zinazorudiwa)

Ezek 41:1 "upana wa viganja kumi na urefu wa kibaba kimoja" dhidi ya "upana wa viganja kumi na urefu wa viganja mia moja" (Septuagint, Kisyria)

Ezek 41:22 "urefu wa viganja viwili" (Kiebrania) dhidi ya "mraba wa viganja viwili" (Septuagint)

Ezek 42:4 "moja" (Masoretic) dhidi ya "mia moja" (Septuagint, Kisyria). Kama ingekuwa "moja", basi hatua ingekuwa na upana wa viganja kumi na urefu wa kibaba kimoja! Kwa hivyo tunaamini katika Septuagint na Kisyria hapa.

Ezek 42:10 "upande wa mashariki" (Kiebrania) dhidi ya "upande wa kusini" (Septuagint)

Ezek 42:16 "moja" (maandishi mengi ya Masoretic) dhidi ya "mia moja" (maandishi mengi ya Kiebrania, usomaji wa Qere)

Ezek 42:17, 18, 19 "vijiti/matepe mia tano" (Kiebrania) dhidi ya "viganja mia tano" (Septuagint)

Ezek 43:3 "nilipokuja" (maandishi mengi ya Kiebrania) dhidi ya "alipokuja yeye [Mungu]" (maandishi machache ya Kiebrania, Theodotion, Vulgate) Kulingana na muktadha tunaweza kuamini ni mbadala wa pili "yeye [Mungu]"

Ezek 43:7 "katika maeneo yao ya juu" dhidi ya "katika kifo chao" (Baadhi ya maandishi ya Kiebrania, Theodotion, Targumu) (tofauti ya herufi moja katika Kiebrania)

Ezek 43:11 "kanuni na mchoro wake wote" (Kiebrania zaidi) dhidi ya "mchoro wake wote na kanuni zake zote" (baadhi ya Kiebrania na Septuagint)

Ezek 43:26 "kujaza mikono yake" (Masoretic) dhidi ya "wao wenyewe" (Septuagint, Kisyria)

Ezek 45:1 "elfu kumi" (Masoretic) dhidi ya "elfu ishirini" (Septuagint, Kisyria, Vulgate). Maandishi ya Masoretic pengine ni makosa hapa.

Ezek 45:5 "vyumba ishirini" (Masoretic, Targumu, Vulgate) dhidi ya "mji wa kuishi [ndani yake]" (Septuagint)

Ezek 47:15 "Israeli. Utapima hadi bahari ya mashariki" (Masoretic) dhidi ya "Israeli, hadi bahari ya mashariki na hadi Tamari." (Septuagint na Kisyria)

Ezek 47:18 "kupima" (Masoretic) dhidi ya "kuelekea Tamari" (Septuagint, Kisyria)

   Marejeo ya swali hili: tafsiri ya Kiebrania inatoka kwa Tafsiri ya Neno kwa Neno ya Jay P. Green na tafsiri ya Septuagint inatoka kwa tafsiri ya Sir Lancelot C.L. Brenton ya The Septuagint: Greek and English. Maoni ya Biblia ya Expositor juz.6 na maelezo katika Biblia za NASB, NIV, NKJV, na NRSV pia yalitumiwa.